સાધનદીપિકા · અધ્યાય 1

[ચોમ્મેન્તર્ય્ તકેન્ ઓવેર્ fરોમ્
ગૌદિય ગ્રન્થ મન્દિર:
થિસ્ ઇસ્ અન્ ઇન્તેરેસ્તિન્ગ્ તેxત્. થેરે અપ્પેઅર્ તો બે મન્ય્ ઓરિગિનલ્ વેર્સેસ્ સ્પ્રિન્ક્લેદ્
થ્રોઉઘોઉત્ થે તેxત્, મન્ય્ ઓf wહિછ્ અરે ઇન્ચોમ્પ્લેતે. સોમે ઓf થે વેર્સેસ્ દોન્ઽત્ fઓલ્લોw
અન્ય્ રેગુલર્ મેતેર્ અન્દ્ સોમે wઓર્ક્ ઇસ્ નેએદેદ્ તો એદિત્ થિસ્ તેxત્. સોમે વેર્સેસ્ અરે લિકેલ્ય્
qઉઓતેસ્, બુત્ ઇ હવેન્ઽત્ બેએન્ અબ્લે તો ત્રચે થેમ્.
ઇ હવે ઉસેદ્ હરિદસ્ સ્હસ્ત્રિઽસ્ એદિતિઓન્, અન્દ્ હવે નોત્ હદ્ અચ્ચેસ્સ્ તો અનોથેર્. ઇત્ wઓઉલ્દ્
બે wઓર્થ્ fઇન્દિન્ગ્ ઓથેર્ મનુસ્ચ્રિપ્ત્સ્ ઇન્ ઓર્દેર્ તો પ્રોદુચે અ ત્રુએ ચ્રિતિચલ્ એદિતિઓન્.]
શ્રી-સાધના-દીપિકા
પ્રથમ-કક્ષા
અમન્દં વૃન્દાવન-મન્દિરોદરે
સુહેમ-રત્નાવલિ-ચિત્ર-કુટ્ટિમે ।
સહોપવિષ્ટં પ્રિયયા સમાનયા
ગોવિન્દ-સાક્ષાદ્-ભગવન્તમ્ આશ્રયે

સંસાર-કૂપે પતિતાન્ અશેષાન્
ઉદ્ધર્તુ-કામઃ કલિ-કાલ-લોકાન્ ।
યઃ પ્રાદુરાસીત્ કિલ ગૌડ-દેશે
ચૈતન્ય-ચન્દ્રં તમ્ અહં પ્રપદ્યે

શ્રી-ચૈતન્ય-પ્રિયતમઃ શ્રીમદ્-રાધા-ગદાધરઃ ।
તત્-પરીવર-રૂપસ્ય શ્રી-ગોવિન્દ-પ્રસેવનમ્ ॥
તયોઃ સત્-પ્રેમ-સત્-પાત્રં શ્રી-રૂપઃ કરુણામ્બુધિઃ ।
તત્-પાદ-કમલ-દ્વન્દ્વે રતિર્ મે સ્યાદ્ વ્રજે સદા

તદીય-સેવાધિપતિં મહાશયં
સમસ્ત-કલ્યાણ-ગૌણૈક-મન્દિરમ્ ।
વારેન્દ્ર-વિપ્રાન્વય-ભૂષણં ગુરું
ભજેઽનિશં શ્રી-હરિ-દાસ-સંજ્ઞકમ્

યત્-સેવયા વશઃ શ્રીમદ્-ગોવિન્દો નન્દ-નન્દનઃ ।
પયસા સંયુતં ભક્તં યાચતે કરુણામ્બુધિઃ

કિં ચાસ્મિન્ કદાચિદ્ વસન્ત-વાસરાવસરે રાત્રૌ રાસ-મણ્ડલે ભ્રમતિ સતિ
સંચારિણ્યાઃ શ્રી-વૃષભાનુ-સુતાયા આશ્ચર્યં રૂપં દૃષ્ટ્વા તમાલસ્ય મૂલે
મૂર્ચ્છિતવાન્ ઇતિ મહતી પ્રસિદ્ધિઃ ।
તસ્યૈવ કાન્તા-પરિચારકોઽસૌ
તયોશ્ ચ દાસઃ કિલ કોઽપિ નામ્ના ।
સ્વકીય-લોકસ્ય તદીય-દાસ્યે
મતિ-પ્રવેશાય કરોતિ યત્નમ્

શ્રીમદ્-રાધા-પ્રાણ-બન્ધોર્ નૈત્યિકં ચરિતં હિ યત્ ।
શ્રીમત્-કૃષ્ણ-કવીન્દ્રેણ કૃપયા પ્રકટીકૃતમ્

શ્રીમદ્-રૂપાજ્ઞયા તેષાં પરમાપ્ત-વરેણ તુ ।
કૃતં તસ્મિન્ મયા ભાષ્યે તેષાં વાક્ય-પ્રમાણતઃ

અથ તસ્માત્ પૃથક્ત્વેન સાક્ષાદ્-ભગવતો હરેઃ ।
મન્ત્ર-મય્યાં સમાસેન સેવા કિઞ્ચિદ્ વિલિખ્યતે

તત્-તત્-પ્રસઙ્ગ-સઙ્ગત્યા સિદ્ધાન્તોઽપિ ચ લિખ્યતે ।
તસ્ય મધ્યે ન લિખિતો ગ્રન્થ-વિસ્તાર-ભીતિતઃ ।
કક્ષા-દશમ-સંપૂર્ણો ગ્રન્થોઽયં સમ્ભવિષ્યતિ ।10॥
તત્ર પ્રથમ-કક્ષાયાં શ્રીમત્-સેવા-પ્રકાશનમ્ ।
દ્વિતીયે શ્રીલ-ગોવિન્દ-સાક્ષાદ્-ભગવતઃ કથા

તૃતીયે મધ્ય-કૈશોરે રસોત્કર્ષ-નિરૂપણમ્ ।
ચતુર્થેઽષ્ટાદશાર્ણસ્ય મન્ત્રસ્યાર્થો વિલિખ્યતે

પઞ્ચમેઽસ્ય વ્રજ-ભુવો માહાત્મ્યં પરિકીર્તિતમ્ ।
ષષ્ઠે શ્રીભાનુ-નન્દિન્યાઃ પ્રકાશસ્ય કથા શુભા

શ્રીમન્-મહાપ્રભોસ્ તસ્ય ભક્ત-વૃન્દસ્ય ચૈવ હિ ।
તત્ત્વાત્મિકા-કથા પ્રોક્તા તત્-તદ્-ગ્રન્થ-પ્રમાણતઃ

સપ્તમે ત્વ્ અષ્ટમે પ્રોક્તા પુનઃ શ્રી-રૂપ-સત્-કથા ।
રાગાત્મિકા તથા રાગાનુગા-ભક્તિ-નિરૂપણમ્

કક્ષાયા નવમે લેખ્યં દશમે લિખ્યતે પુનઃ ।
શ્રીમદ્-ભગવતસ્ તત્-તદ્-ભક્ત્યાદેસ્ તત્ત્વ-વર્ણનમ્

અથ શ્રીમદ્-રૂપ-સનાતનાભ્યાં શ્રીલ-પણ્ડિત-ગોસ્વામિ-શિષ્ય-શ્રી-પરમાનન્દ-
ગોસ્વામિના ચ શ્રીમદ્-વૃન્દાવન-યોગ-પીઠાદિષુ સર્વં સ્વરૂપ-રાજ-સ્વયં-
ભગવતઃ શ્રીમદ્-ગોવિન્દ-દેવસ્ય શ્રીમન્-મદન-ગોપાલ-ગોપીનાથયોશ્ ચ સેવા
શ્રીમદ્-ઈશ્વરેચ્છયા સ્વ-સ્વ-સ્થાને સ્વ-સ્વ-સેવાઃ પ્રકાશિતાઃ । પ્રકાશસ્ તુ ન
ભેદેષુ ગણ્યતે સ હિ ન પૃથક્ [લઘુભાગ્. 1.18] ઇતિ ।
સ્વયં ભગવતઃ શ્રીમદ્-ગોવિન્દસ્ય સુખાધિકઃ ।
વૃન્દાવને યોગ-પીઠે સેવા તુ પ્રકટીકૃતા ।
શ્રી-ચૈતન્ય-કૃપા-રૂપ-રૂપેણ કરુણા-કૃતા

સેવા ગોપાલ-દેવસ્ય પર્માનન્દ-દા શુભા ।
શ્રી-સનાતન-રૂપેણ તત્રૈવ પ્રકટીકૃતા

પરમાનન્દ-દે શ્રીમન્-નીપ-પાદપ-ભૂ-તલે ।
કાલિન્દી-જલ-સંસર્ગિ-શીતલાનલ-કલ્પિતે

રાધા-ગદાધર-ચ્છાત્રઃ પરમાનન્દ-નામકઃ ।
યસ્ તેનાશુ પ્રકટિતો ગોપીનાથો દયામ્બુધિઃ ।
વંશી-વટ-તટે શ્રીમદ્-યમુનોપતટે શુભે

તતઃ સર્વસ્વ-રૂપં જાનતા શ્રીલ-રૂપેણ શ્રી-સનાતનેન ચ મૂલ-સ્વરૂપ-શક્તિ-શ્રી-
રાધા-ગદાધર-પરિવારે શ્રીમન્-મહાપ્રભોર્ આજ્ઞાનુસારેણ સ્વ-સ્વ-સ્થાને સ્વ-
સ્વ-સેવા સમર્પિતા । તત્રાપિ શ્રી-પણ્ડિત-ગોસ્વામિ-શિષ્યઃ પ્રેમિ-કૃષ્ણ-દાસ-
ગોસ્વામિને સમર્પિતા શ્રી-રૂપેણ । તથા હિ,
શ્રીમદ્-ગદાધરસ્યાસ્ય સ્વરૂપં પૂર્વ-લક્ષણમ્ ।
જાનતા શ્રીલ-રૂપેણ સેવા તસ્મૈ સમર્પિતા

શ્રીલ-સનાતન-ગોસ્વામિના સ્વસ્યાતીવાન્તરઙ્ગાય શ્રી-કૃષ્ણ-દાસ-બ્રહ્મચારિણે
શ્રી-મદન-ગોપાલ-દેવસ્ય સેવ સમર્પિતા । એવં શ્રીમદ્-રૂપાદ્વૈત-રૂપેણ
શ્રીમદ્-રઘુનાથેન શ્રી=યુત-કુણ્ડ-યુગલ-પરિચર્યા તત્-પરિસર-ભૂમિશ્ ચ શ્રી-
ગોવિન્દાય સમર્પિતા । એવં શ્રી-ગોપીનાથસ્ય સેવા શ્રી-પરમાનન્દ-ગોસ્વામિના
શ્રીમધુ-પણ્ડિત-ગોસ્વામિને સમર્પિતા । કિં ચ ત્રયાણાં શ્રી-વિગ્રહાણાં પ્રેયસી
કિલ શ્રી-હરિ-દાસ-ગોસ્વામિ-શ્રી-કૃષ્ણ-દાસ-બ્રહ્મચારિ-ગોસ્વામિ-શ્રી-મધુ-
પણ્ડિત-ગોસ્વામિભિશ્ ચ પ્રકાશિતા ॥
ઇતિ પ્રથમ-કક્ષા
(2)
દ્વિતીય-કક્ષા
અથ શ્રી-વૃન્દાવનોત્તમાઙ્ગ-યોગ-પીઠાષ્ટ-દલ-કમલ-કર્ણિકા-રાજ-સિંહાસન-
વિરાજમાનઃ સર્વસ્વ-રૂપ-રાજઃ સર્વ-પ્રકાશ-મૂલ-ભૂતઃ સ્વયં ભગવત્-શ્રી-
વ્રજેન્દ્ર-નન્દનો મધ્ય-કૈશોરાવસ્થિતઃ શ્રી-ગોવિન્દ-દેવ એવ શ્રી-
વૃન્દાવનાધિરાજઃ । યથા બહૂનાં રાજ-પુત્રાણાં રાજ-પુત્રત્વે સામ્યે તથાપ્ય્
એકો રાજ-સિંહાસનાર્હો રાજા ભવતિ શ્રુતિ-સ્મૃતિ-પુરાણાદાવ્ અસ્યૈવ પ્રાધાન્યાત્,
યથા વ્રજે મહા-રાસે ધામ્નોઽભેદેઽપિ પરિકર-ભેદેન સર્વેષુ યૂથેષુ
પૂર્ણતમ-પ્રકાશેન સ્થિતઃ સન્ શ્રી-રાધિકાયાઃ પાર્શ્વે સ્વયમ્ એવ વિરાજતે, તથા
। અતએવ મૌન-મુદ્રાદિકં પ્રકાશ્ય વિગ્રહવલ્-લીલા-કાલે સર્વેષાં શ્રી-કૃષ્ણ-
પ્રકાશાનાં તત્રૈવાન્યત્ર સ્થિતઃ સન્ શ્રી-કૃષ્ણ-ચૈતન્ય-મહાપ્રભોસ્ તત્
પાર્ષદાનાં ચ નિરતિશય-કૃપા પ્રકાશ-રૂપ-શ્રી-રૂપ-સેવામ્ અઙ્ગીકૃત્ય શ્રી-
ગોવિન્દ-દેવઃ સ્વયમ્ એવ વિરાજતે । તથા હ્લાદિની-શક્તિ-સારાંશ-મહાભાવ-
સ્વરૂપયા શ્રુતિ-સ્મૃતિ-પુરાણાદિષુ વૃન્દાવનાધીશાત્વેન પ્રસિદ્ધયા શ્રી-રાધયા
સહ વિરાજમાનત્વેનાસ્યૈવ પ્રસિદ્ધેઃ, યથા બ્રહ્મ-સંહિતાયામ્ (5.37)-
આનન્દ-ચિન્મય-રસ-પ્રતિભાવિતાભિસ્
તાભિર્ ય એવ નિજ-રૂપતયા કલાભિઃ ।
ગોલોક એવ નિવસત્ય્ અખિલાત્મ-ભૂતો
ગોવિન્દમ્ આદિ-પુરુષં તમ્ અહં ભજામિ ॥
યથા હરિ-વંશે-
અહં કિલેન્દ્રો દેવાનાં ત્વં ગવામ્ ઇન્દ્રતાં ગતઃ ।
ગોવિન્દ ઇતિ લોકાસ્ ત્વાં સ્તોષ્યન્તિ ભુવિ શાશ્વતમ્ ॥
શ્રી-ભાગવતે ચ (10.21.23)-
ઇન્દ્રઃ સુરર્ષિભિઃ સાકં ચોદિતો દેવ-માતૃભિઃ ।
અભ્યસિઞ્ચત દાશાર્હં ગોવિન્દ ઇતિ ચાભ્યધાત્ ॥
ટીકા ચ-દેવ-માતૃભિર્ ઇતિ । ગાઃ પશૂન્ ગાં સ્વર્ગં વા ઇન્દ્રત્વેન વિન્દતીતિ કૃત્વા
ચ ગોવિન્દ ઇત્ય્ અભ્યધાત્ નામ કૃતવાન્ ।
પુનસ્ તત્રૈવ દશમ-સ્કન્ધે (10.27.28)-
ઇતિ ગો-ગોકુલ-પતિં ગોવિન્દમ્ અભિષિચ્ય સઃ ।
અનુજ્ઞાતો યયૌ શક્રો વૃતો દેવાદિભિર્ દિવમ્ ॥
પદ્યાવલ્યાં[*એન્દ્નોતે #1]-
કાલિન્દી-તીર-કલ્પ-દ્રુમ-તલ-વિલસત્-પદ્મ-પાદારવિન્દો
મન્દાન્દોલાઙ્ગુલીભિર્ મુખરિત-મુરલી મન્દ-ગીતાભિનન્દઃ ।
રાધા-વક્ત્રેન્દુ-મન્દ-સ્મિત-મધુર-સુધાસ્વાદ-સન્દોહ-સાન્દ્રઃ
શ્રીમદ્-વૃન્દાવનેન્દ્રઃ પ્રભવતુ ભવતાં ભૂતયે કૃષ્ણ-ચન્દ્રઃ ॥
સ્કાન્દે મથુરા-ખણ્ડે નારદોક્તૌ-
તસ્મિન્ વૃન્દાવને પુણ્યં ગોવિન્દસ્ય નિકેતનમ્ ।
તત્-સેવક-સમાકીર્ણં તત્રૈવ સ્થીયતે મયા ॥
ભુવિ ગોવિન્દ-વૈકુણ્ઠં તસ્મિન્ વૃન્દાવને નૃપ ।
યત્ર વૃન્દાદયો ભૃત્યાઃ સન્તિ ગોવિન્દ-લાલસાઃ ॥
વૃન્દાવને મહા-સદ્મ યૈર્ દૃષ્ટં પુરુષોત્તમૈઃ ।
ગોવિન્દસ્ય મહીપાલ તે કૃતાર્થા મહી-તલે ॥
તથા હિ શ્રી-કૃષ્ણ-સન્દર્ભે શ્રી-ભાગવત-ષષ્ઠ-સ્કન્ધે (6.8.20)-માં કેશ્વવો
ગદયા પ્રાતર્ અવ્યાદ્ ગોવિન્દ આસઙ્ગવમ્ આત્ત-વેણુઃ ઇતિ ।
ટીકા ચ-તૌ હિ શ્રી-મથુરા-વૃન્દાવનયોઃ સુપ્રસિદ્ધ-મહા-યોગપીઠયોસ્ તત્-તન્-
નામ્નૈવ સહિતૌ પ્રસિદ્ધૌ તૌ ચ તત્ર તત્ર પ્રાપઞ્ચિક-લોક-દૃષ્ટ્યા શ્રીમત્-
પ્રતિમાકારેણ ભાતઃ । સ્વજન-દૃષ્ટ્યા સાક્ષાદ્-ભૂતૌ ચ । તત્રોત્તર-રૂપં
બ્રહ્મ-સંહિતા-ગોવિન્દ-સ્તવાદૌ પ્રસિદ્ધમ્ । અતએવાત્રાપિ સાક્ષાદ્-રૂપ-વૃન્દ-
પ્રકરણ એવૈતૌ પઠિતૌ ઇત્ય્ આદિ-સન્દર્ભ-ટીકેત્ય્ અર્થઃ ।
તથા હિ-સાક્ષાદ્ ભગવતઃ શ્રીમદ્-ગોવિન્દસ્ય સુખાધિકા । તથા હિ શ્રી-ચૈતન્ય-
ચરિતામૃતે (1.8.50-51)-
વૃન્દાવને કલ્પ-વૃક્ષ સુવર્ણ-સદન
મહા-યોગ-પીઠ તાઙ્હા રત્ન-સિંહાસન
તાતે બસિ આછેન સાક્ષાત્ વ્રજેન્દ્ર-નન્દન
શ્રી-ગોવિન્દ નામ સાક્ષાત્ મન્મથ-મદન
નૌ સર્વત્ર દેશે યથા શ્રી-કૃષ્ણ-પ્રકાશાદીનાં નવીન-પ્રાચીના-ધાતુ-શીલાદ્ય્-
આકારાઃ ક્વચિદ્ ભક્ત-વત્સલતયા ચલચ્-છક્તિ-પ્રકાશિકા અર્ચાયમાનાઃ ક્વચિત્
સામાન્યાકારાશ્ ચ શ્રી-નન્દ-નન્દન-પ્રકાશા દૃશ્યન્તે । તથાસૌ સ્વયં ભગવાન્
શ્રી-ગોવિન્દ-દેવોઽપિ (ઇતિ ચેત્) ? ન, કિં ત્વ્ અસૌ તથાત્વે દૃશ્યમાનોઽપ્ય્ અર્ચાયમાન-
વિશેષઃ સ્વયં પ્રકાશઃ સાક્ષાદ્ વ્રજેન્દ્ર-નન્દન એવ ।
અત્ર યુક્તિ-સુદૃષ્ટાન્તાં પ્રાચીન-પૌરાણિકાં કથામ્ આહ-પ્રેમ-નગરાપર-
પર્યાયે પ્રતિષ્ઠાન-પુરે કોઽપિ રાજાસીત્ । સ ચ પઞ્ચ-પુત્રઃ । વાર્ધક-દશાયાં
મનસિ એવં વિચારિતવાન્-મત્-પુત્રેષુ યો રાજ્યાદિ-પાલનેન્ સમર્થો મયિ પ્રેમવાંશ્
ચ ભવેત્ । તસ્મિન્ રાજ્યાદિ સમર્પયિષ્યામિ । ઇતિ મનસિ કૃત્વા બહિર્ જડવદ્
આચરિતવાન્ । તં દૃષ્ટ્વા સર્વે જના મનસિ દુઃખિતા અભવન્ । પુત્રાણાં મધ્યે
તુ યે દુષ્ટાચારાસ્ તે મનસિ હૃષ્ટા રાજ્યાદિકં નેતું વિષય-સુખં ચ કર્તું
પ્રવૃત્તા અભવન્ । તેષુ કોઽપિ પણ્ડિતો જ્ઞાનવાન્ પૂર્વતોઽપિ પિત્રોઃ પ્રીતિં કૃત્વા
સેવાયાં પ્રવૃત્તઃ । રાજા તુ તસ્ય ભક્તિં દૃષ્ટ્વા તસ્મિન્ રાજ્યાદિ-ભારં
સમર્પિતવાન્ । અન્યે પુત્રાસ્ તુ તચ્ છ્રુત્વા તદ્-ઉપરિ દણ્ડાદિકં કૃતવન્તઃ । તાન્
દૃષ્ટ્વામાત્યાઃ સર્વે તદ્-વૃત્તાન્તં રાજ્ઞિ નિવેદિતવન્તઃ ।
રાજા તુ તચ્ છ્રુત્વા કૃત્રિમ-જડ-સ્વભાવાદિકં ત્યક્ત્વા તાન્ પુત્રાન્ નિરસ્ય તસ્મિન્
પુત્રે સ્વચ્છન્દમ્ અભિષેકં કૃતવાન્ । તથાયં શ્રી-ગોવિન્દ-દેવઃ સાક્ષાદ્
વ્રજેન્દ્ર-કુમારોઽપ્ય્ આધુનિક-ભક્તાનાં પ્રેમ-તારતમ્યં કર્તું મૌન-
મુદ્રાદિકમ્ અઙ્ગીકૃત્ય રાધિકયા સહ વિરાજતે । અત્રાપિ શ્રુતિ-સ્મૃતિ-પુરાણાદિ-
પ્રમાણાનિ બહૂનિ સન્તિ । તત્ર શ્રી-ગોપાલ-તાપન્યાં (1.9-10)-
સત્-પુણ્ડરીક-નયનં મેઘાભં વૈદ્યુતામ્બરમ્ ।
દ્વિ-ભુજં જ્ઞાન-મુદ્રાઢ્યં વન-માલિનમ્ ઈશ્વરમ્

ગોપ-ગોપી-ગવાવીતં સુર-દ્રુમ-તલાશ્રિતમ્ ॥ ઇત્ય્ આદિ ।
તમ્ એકં ગોવિન્દં સચ્-ચિદ્-આનન્દ-વિગ્રહમ્ ઇત્ય્ આદિ ।
ગોપાલાય ગોવર્ધનાય ગોપી-જન-વલ્લભાય નમો નમઃ ।
તથા હિ ઊર્ધ્વામ્નાયે-
ગોપાલ એવ ગોવિન્દઃ પ્રકટાપ્રકટઃ સદા ।
વૃન્દાવને યોગ-પીઠે સ એવ સતતં સ્થિતઃ ॥
અસૌ યુગ-ચતુષ્કેઽપિ શ્રીમદ્-વૃન્દાવનાધિપઃ ।
પૂજિતો નન્દ-ગોપાદ્યૈઃ કૃષ્ણેનાપિ સુપૂજિતઃ ॥
ચીર-હર્તા વ્રજ-સ્ત્રીણાં વ્રત-પૂર્તિ-વિધાયકઃ ।
ચિદ્-આનન્દ-શિલાકારો વ્યાપકો વ્રજ-મણ્ડલે ॥
તત્ર-
ચન્દ્રાવલી-દુરાધર્ષં રાધા-સૌભાગ્ય-મન્દિરમ્ ॥
તથા હિ અથર્વ-વેદે-ગોકુલારણ્યે મથુરા-મણ્ડલે વૃન્દાવન-મધ્યે સહસ્ર-
દલ-પદ્મે ષોડશ-દલ-મધ્યેઽષ્ટ-દલ-કેશરે ગોવિન્દોઽપિ શ્યામઃ પીતામ્બરો
દ્વિભુજો મયૂર-પુચ્છ-શિરો વેણુ-વેત્ર-હસ્તો નિર્ગુણઃ સ-ગુણો નિરાકારઃ સાકારો
નિરીહઃ સ-ચેષ્ટો વિરાજતે ઇતિ ।
દ્વે પાર્શ્વે ચન્દ્રાવલી રાધા ચ ઇત્ય્ આદિ ।
તથા ચ સંમોહન-તન્ત્રોક્તિઃ-
ગોવિન્દ-સહિતાં ભૂરિ-હાવ-ભાવ-પરાયણામ્ ।
યોગ-પીઠેશ્વરીં રાધાં પ્રણમામિ નિરન્તરમ્ ॥
તથા હિ સ્કાન્દે-
ગોવિન્દ-સ્વામિ-નામાત્ર વસત્ય્ અર્ચાત્મકોઽચ્યુતઃ ।
ગન્દર્વૈર્ અપ્સરોભિશ્ ચ ક્રીડમાનઃ સ મોદતે ॥
તથા હિ બ્રહ્મ-સંહિતાયાં (5.1)-
ઈશ્વરઃ પરમઃ કૃષ્ણઃ સચ્ચિદાનન્દ-વિગ્રહઃ ।
અનાદિર્ આદિર્ ગોવિન્દઃ સર્વ-કારણ-કારણમ્ ॥
અત્ર શ્લોકે કૃષ્ણોઃ વિશેષ્યઃ । અન્યત્રાપિ ગોવિન્દસ્ય વિશેષ્યત્વમ્ । યથા-
વ્રજે ગોવિન્દ-નામા યઃ પશૂનામ્ ઇન્દ્રતાં ગતઃ ।
સ એવ કૃષ્ણો ભવતિ મનો-નેત્રાદિ-કર્ષણાત્ ॥
બ્રહ્મ-સંહિતાયાં ચ (5.39)-
રામાદિ-મૂર્તિષુ કલા-નિયમેન તિષ્ઠન્
નાનાવતારમ્ અકરોદ્ ભુવનેષુ કિન્તુ ।
કૃષ્ણઃ સ્વયં સમભવત્ પરમઃ પુમાન્ યો
ગોવિન્દમ્ આદિ-પુરુષં તમ્ અહં ભજામિ ॥
ટીકા ચ-યો ગોવિન્દો રામાદિ-મૂર્તિષુ કલા-નિયમેન તિષ્ઠન્ સન્ નાનાવતારમ્
અકરોત્, સ દેવઃ સ્વયં કૃષ્ણઃ સમભવન્ તં ભજામીતિ ।
શ્રી-ગોપાલ-તાપન્યાં (1.35, 39-42, 45)-
કૃષ્ણાય ગોપીનાથાય ગોવિન્દાય નમો નમં ॥
તથા હિ-
વેણુ-વાદન-શીલાય ગોપાલાયાહિ-મર્દિને ।
કાલિન્દી-કૂલ-લોલાય લોલ-કુણ્ડલ-ધારિણે ॥
વલ્લવી-વદનામ્ભોજ-માલિને નૃત્ય-શાલિને ।
નમઃ પ્રણત-પાલાય શ્રી-કૃષ્ણાય નમો નમઃ ॥
નમઃ પાપ-પ્રણાશાય ગોવર્ધન-ધરાય ચ ।
પૂતના-જીવિતાન્તાય તૃણાવાર્તાસુ-હારિણે ॥
નિષ્કલાય વિમોહાય શુદ્ધાયાશુદ્ધ-વૈરિણે ।
અદ્વિતીયાય મહતે શ્રી-કૃષ્ણાય નમો નમઃ ॥
કેશવ ક્લેશ-હરણ નારાયણ જનાર્દન ।
ગોવિન્દ પરમાનન્દ માં સમુદ્ધર માધવ ॥ ઇત્ય્ આદિ ।
તત્ર ઊર્ધ્વામ્નાયે-
શ્રીમન્-મદન-ગોપાલોઽપ્ય્ અત્રૈવ સુપ્રતિષ્ઠિતઃ । ઇતિ ।
શ્રી-દશમે (10.19.16)-
ગોપીનાં પરમાનન્દ આસીદ્ ગોવિન્દ-દર્શને ॥ ઇતિ ।
તથા હિ (10.21.10)-
વૃન્દાવને સખિ ભુવો વિતનોતિ કીર્તિં
યદ્ દેવકી-સુત-પદામ્બુજ-લબ્ધ-લક્ષ્મિ ।
ગોવિન્દ-વેણુમ્ અનુ મત્ત-મયૂર-નૃત્યં
પ્રેક્ષાદ્રિ-સાન્વ્-અપરતાન્ય-સમસ્ત-સત્ત્વમ્ ॥ ઇતિ ।
તથા હિ શ્રી-ગોવિન્દ-લીલામ્ર્તે (21.28) ચ-
શ્રી-ગોવિન્દ-સ્થલાખ્યં તટમ્ ઇદમ્ અમલં કૃષ્ણ-સંયોગ-પીઠં
વૃન્દારણ્યોત્તમાઙ્ગં ક્રમ-નતમ્ અભિતઃ કૂર્મ-પીઠ-સ્થલાભમ્ ।
કુઞ્જ-શ્રેણી-દલાઢ્યં મણિમય-ગૃહ-સત્-કર્ણિકં સ્વર્ણ-રમ્ભા-
શ્રેણી-કિઞ્જલ્કમ્ એષા દશ-શત-દલ-રાજીવ-તુલ્યં દદર્શ ॥
શ્રી-પદ્મ-પુરાણે (5.69.79-85)-
પાર્વત્ય્ ઉવાચ
ગોવિન્દસ્ય કિમ્ આશ્ચર્યં સૌન્દર્યાકૃત-વિગ્રહ ।
તદ્ અહં શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ કથયસ્વ દયા-નિધે ॥
ઈશ્વર ઉવાચ
મધ્યે વૃન્દાવને રમ્યે-મઞ્જુ-મઞ્જીર-શોભિતે ।
યોજનાશ્રિત-સદ્-વૃક્ષ-શાખા-પલ્લવ-મણ્ડિતે ॥
તન્-મધ્યે મઞ્જુ-ભવને યોગ-પીઠં સમુજ્જવલમ્ ।
તદ્-અષ્ટ-કોણ-નિર્માણં નાના-દીપ્તિ-મનોહરમ્ ॥
તસ્યોપરિ ચ માણિક્ય-રત્ન-સિંહાસનં શુભમ્ ।
તસ્મિન્ નષ્ટ-દલં પદ્મં કર્ણિકાયાં સુખાશ્રયમ્ ॥
ગોવિન્દસ્ય પરં સ્થાનં કિમ્ અસ્ય મહિમોચ્યતે ।
શ્રીમદ્-ગોવિન્દ-મન્ત્ર-સ્થ-બલ્લવી-વૃન્દ-સેવિતમ્ ॥
દિવ્ય-વ્રજ-વયો-રૂપં કૃષ્ણં વૃન્દાવનેશ્વરમ્ ।
વ્રજેન્દ્રં સન્તતૈશ્વર્યં વ્રજ-બાલૈક-વલ્લભમ્ ॥
યૌવનોદ્ભિન્ન-કૈશોરં વયસાદ્ભુત-વિગ્રહમ્ ।
વરાહ-સંહિતાયાં ચ-
વૃન્દાવને તુ ગોવિન્દં યે પશ્યન્તિ વસુન્ધરે ।
ન તે યમ-પુરં યાન્તિ યાન્તિ પુણ્ય-કૃતાં ગતિમ્ ॥
અસ્ય ટીકા ચ-અથ સર્વાસામ્ અર્ચાનાં દર્શન-માહાત્મ્યં વદન્ ઉપર્ય્ ઉપરિ
સ્ફૂર્ત્યા શ્રીમદ્-અર્ચા-વિશેષાયમાણસ્ય સાક્ષાદ્-ભગવતઃ શ્રી-ગોવિન્દ-દેવસ્ય
દર્શન-માહાત્મ્યમ્ આહ વૃન્દાવન ઇતિ ।
તથા હિ વરાહ-તન્ત્રે પઞ્ચમ-પટલે, યથા-
શ્રી-વરાહ ઉવાચ-
કર્ણિકા તન્ મહદ્ ધામ ગોવિન્દ-સ્થાનમ્ અવ્યયમ્ ।
તત્રોપરિ સ્વર્ણ-પીઠે મણિ-મણ્ડપ-મણ્ડિતમ્ ॥
તથા હિ-
કર્ણિકાયાં મહા-લીલા તલ્-લીલા-રસ-તદ્-ગિરૌ ।
યત્ર કૃષ્ણો નિત્ય-વૃન્દા-કાનનસ્ય પતિર્ ભવેત્ ॥
કૃષ્ણો ગોવિન્દતાં પ્રાપ્તઃ કિમ્ અન્યૈર્ બહુ-ભાષિતૈઃ ।
દલં તૃતીયકં રમ્યં સર્વ-શ્રેષ્ઠોત્તમોત્તમમ્ ॥
તથા હિ-
ગોવિન્દસ્ય પ્રિય-સ્થાનં કિમ્ અસ્ય મહિમોચ્યતે ।
ગોવિન્દં તત્ર સંસ્થં ચ વલ્લવી-વૃન્દ-વલ્લભમ્ ॥
દિવ્ય-વ્રજ-વયો-રૂપં વલ્લવી-પ્રીતિ-વર્ધનમ્ ।
વ્રજેન્દ્રં નિયતૈશ્વર્યં વ્રજ-બાલૈક-વલ્લભમ્ ॥
તથા હિ-
પૃથિવ્ય્ ઉવાચ-
પરમં કારણં કૃષ્ણં ગોવિન્દાખ્યં પરાત્પરમ્ ।
વૃન્દાવનેશ્વરં નિત્યં નિર્ગુણસ્યૈક-કારણમ્ ॥
વરાહ ઉવાચ-
રાધયા સહ ગોવિન્દં સ્વર્ણ-સિંહાસને સ્થિતમ્ ।
પૂર્વોક્ત-રૂપ-લાવણ્યં દિવ્ય-ભૂષં સુસુન્દરમ્ ॥
ત્રિભઙ્ગ-મઞ્જુ-સુસ્નિગ્ધં ગોપી-લોચન-તારકમ્ ।
તત્રૈવ યોગ-પીઠે ચ સ્વર્ણ-સિંહાસનાવૃતે ॥
પ્રત્યઙ્ગ-રભસાવેશાઃ પ્રધાનાઃ કૃષ્ણ-વલ્લભાઃ ।
લલિતાદ્યાઃ પ્રકૃતયો મૂલ-પ્રકૃતી રાધિકા ॥
સંમુખે લલિતા દેવી શ્યામલાપિ ચ વાયવે ।
ઇતરે શ્રી-મધુમતી ધન્યૈશાન્યાં હરિ-પ્રિયા ॥
વિશાખા ચ તથા પૂર્વે શૈવ્યા ચાગ્નૌ તતઃ પરમ્ ।
પદ્મા ચ દક્ષિણે ભદ્રા નૈરૃતે ક્રમશઃ સ્થિતાઃ ॥
યોગ-પીઠસ્ય કોણાગ્રે ચારુ-ચન્દ્રાવલી પ્રિયા ।
પ્રકૃત્ય્ અષ્ટૌ તદ્ અન્યાશ્ ચ પ્રધાનાઃ કૃષ્ણ-વલ્લભાઃ ॥
પ્રધાના પ્રકૃતિશ્ ચાદ્યા રાધિકા સર્વથાધિકા ।
ચિત્રરેખા ચ વૃન્દા ચ ચન્દ્રા મદન-સુન્દરી ॥
સુપ્રિયા ચ મધુમતી શશીરેખા હરિપ્રિયા ।
સંમુખાદિ-ક્રમે દિક્ષુ વિદિક્ષુ ચ તથા સ્થિતાઃ ॥
ષોડશી પ્રકૃતિ-શ્રેષ્ઠા પ્રધાના કૃષ્ણ-વલ્લભા ।
વૃન્દાવનેશ્વરી રાધા તવદ્ તુ લલિતા પ્રિયા ॥
ગૌતમીય-તન્ત્રે-
રત્ન-ભૂધર-સંલગ્ન-રત્નાસન-પરિગ્રહમ્ ।
કલ્પ-પાદપ-મધ્યસ્થ-હેમ-મણ્ડપિકા-ગતમ્ ॥
ઇત્ય્ અનેન ગોવિન્દસ્યૈવ વિશેષણમ્ ઇતિ વિવેચનીયમ્ । તાપની ચ- તમ્ એકં ગોવિન્દં
સચ્-ચિદ્-આનન્દ-વિગ્રહમ્ ઇતિ ।
શ્રી-જયદેવ-ચરણૈશ્ ચ (ગ્ગ્ 2.19)-
ગોવિન્દં વ્રજ-સુન્દરી-ગણ-વૃતં પશ્યામિ હૃષ્યામિ ચ ॥
શ્રી-ભક્તિ-રસામૃત-સિન્ધૌ (2.1.43)-
લીલા પ્રેમ્ણા પ્રિયાધિક્યં માધુર્યં વેણુ-રૂપયોઃ ।
ઇત્ય્ અસાધારણં પ્રોક્તં ગોવિન્દસ્ય ચતુષ્ટયમ્ ॥
તત્રૈવ (1.2.239)-
સ્મેરાં ભઙ્ગી-ત્રય-પરિચિતાં સાચિ-વિસ્તીર્ણ-દૃષ્ટિં

વંશી-ન્યસ્તાધર-કિશલયામ્ ઉજ્જ્વલાં ચન્દ્રકેણ ।
ગોવિન્દાખ્યાં હરિ-તનુમ્ ઇતઃ કેશિ-તીર્થોપકણ્ઠે
મા પ્રેક્ષિષ્ઠાસ્ તવ યદિ સખે બન્ધુ-સન્ગેઽસ્તિ રઙ્ગઃ ॥
શ્રી-દાન-કેલિ-કૌમુદ્યાં -
અર્જુનઃ: બિસાહે । ઇદં બિ થોઅ ચ્ચેઅ । તા સુણાહિ । સો કિર અસ્સુદ-અર-સાહમ્મો
સમ્મોહણ-માહુરા-ભર-ણબ્બો સબ્બોબરિ વિરેહન્તો પિઅ-બઅસ્સસ્સ સઅલ-ગોઉલ-
બૈત્તણેણ ગોઇન્દાહિસેઅ-મહૂસબો કસ્સ બા ગબ્બં ણ ક્ખુ ખબ્બેદિ ?
।[*એન્દ્નોતે #2]
ઇત્ય્ એવમ્ભૂતસ્ય મૌન-મુદ્રાદિકં પ્રકાશ્ય વિગ્રહવત્ સ્થિતસ્ય શ્રી-ગોવિન્દ-
દેવસ્ય પ્રકટ-લીલા-કાલે મૌન-મુદ્રાદિકમ્ આચ્છાદિતમ્ અભવત્ । તથા ચ-
પ્રકટ-લીલા-કાલે ભક્તાનાં ભક્તિ-સદર્શનાર્થં પ્રકટિતમ્ એવ । તત્ર શ્રી-
ગોપાલ-તાપન્યાદિ-પ્રસિદ્ધં-કદાચિત્ પ્રકટીભૂય (1.10) દ્વિભુજં મૌન-
મુદ્રાઢ્યં ઇતિ ચ ।
કિં ચ શ્રી-કૃષ્ણ-સન્દર્ભે (153)-
તદ્ એવં તત્ર શ્રી-કૃષ્ણ-લીલા દ્વિવિધા અપ્રકટ-રૂપા પ્રકટ-રૂપા ચ ।
પ્રાપઞ્ચિક-લોકાપ્રકટત્વાત્ તત્-પ્રકટત્વાચ્ ચ । તત્રાપ્રકટા -
યત્રાસૌ સંસ્થિતઃ કૃષ્ણસ્ ત્રિભિઃ શક્ત્યા સમાહિતઃ ।
રામાનિરુદ્ધ-પ્રદ્યુમ્નૈ રુક્મિણ્યા સહિતો વિભુઃ ॥ [ગ્તુ 2.36] ઇતિ ।
મથુરા-તત્ત્વ-પ્રતિપાદક-શ્રી-ગોપાલ-તાપન્ય્-આદૌ - ચિન્તામણિ-પ્રકર-સદ્મસુ-
કલ્પ-વૃક્ષ [ભ્પ્ 5.40] ઇત્ય્ આદિ વૃન્દાવન-તત્ત્વ-પ્રતિપાદક-બ્રહ્મ-સંહિતાદૌ ચ
પ્રકટ-લીલાતઃ કિઞ્ચિદ્ વિલક્ષણત્વેન દૃષ્ટા, પ્રાપઞ્ચિક-લોકૈસ્ તદ્-વસ્તુભિશ્
ચામિશ્રા, કાલવદ્-આદિ-મધ્યાવસાન-પરિચ્છેદ-રહિત-સ્વ-પ્રવાહા, યાદવેન્દ્રત્વ-
વ્રજ-યુવરાજત્વાદ્ય્-ઉચિતાહરહર્-મહા-સભોપવેશ-ગોચારણ-વિનોદાદિ-લક્ષણા
। પ્રકટ-રૂપા તુ શ્રી-વિગ્રહવત્ કાલાદિભિર્ અપરિચ્છેદ્યૈવ સતી ભગવદ્-
ઇચ્છાત્મક-સ્વરૂપ-શક્ત્યૈવ લબ્ધારમ્ભ-સમાપના પ્રાપઞ્ચિકાપ્રાપઞ્ચિક-લોક-
વસ્તુ-સંવલિતા તદીય-જન્માદિ-લક્ષણા ।
તત્રાપ્રકટા દ્વિવિધા । મન્ત્રોપાસનામયી સ્વારસિકી ચ । પ્રથમા યથા તત્-તદ્-
એકતર-સ્થાનાદિ-નિયત-સ્થિતિકા તત્-તન્-મન્ત્ર-ધ્યાન-મયી । યથા બૃહદ્-ધ્યાન-
રત્નાભિષેકાદિ-પ્રસ્તાવઃ ક્રમ-દીપિકાયામ્ । યથા વા --
અથ ધ્યાનં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વ-પાપ-પ્રણાશનમ્ ।
પીતામ્બર-ધરં કૃષ્ણં પુણ્ડરીક-નિભેક્ષણમ્ ॥ ઇત્ય્ આદિ ગૌતમીય-તન્ત્રે ।
યથા વા -
વેણું ક્વણન્તમ્ અરવિન્દ-દલાયતાક્ષમ્-
બર્હાવતંસમ્ અસિતામ્બુદ-સુન્દરાઙ્ગમ્ ।
કન્દર્પ-કોટિ-કમનીય-વિશેષ-શોભં
ગોવિન્દમ્ આદિ-પુરુષં તમ્ અહં ભજામિ ॥
આલોલ-ચન્દ્રક-લસદ્-વનમાલ્ય-વંશી-
રત્નાઙ્ગદં પ્રણય-કેલિ-કલા-વિલાસમ્ ।
શ્યામં ત્રિ-ભઙ્ગ-લલિતં નિયત-પ્રકાશં
ગોવિન્દમ્ આદિ-પુરુષં તમ્ અહં ભજામિ ॥ ઇતિ બ્રહ્મ-સંહિતાયામ્ [5.39-40] ।
હોમસ્ તુ પૂર્વવત્ કાર્યો ગોવિન્દ-પ્રીતયે તતઃ ઇત્ય્-આદ્ય્-અનન્તરં -
ગોવિન્દં મનસા ધ્યાયેત્ ગવાં મધ્યે સ્થિતં શુભમ્ ।
બર્હાપીડક-સંયુક્તં વેણુ-વાદન-તત્-પરમ્ ॥
ગોપી-જનૈઃ પરિવૃતં વન્ય-પુષ્પાવતંસકમ્ ॥ ઇતિ બોધાયન-કર્મ-વિપાક-
પ્રાયશ્ચિત્ત-સ્મૃતૌ ।
તદ્ ઉ હોવાચ હૈરણ્યો ગોપ-વેશમ્ અભ્રાભં તરુણં કલ્પ-દ્રુમાશ્રિતમ્ । તદિહ
શ્લોકા ભવન્તિ --
સત્-પુણ્ડરીક-નયનં મેઘાભં વૈદ્યુતામ્બરમ્ ।
દ્વિ-ભુજં મૌન-મુદ્રાઢ્યં વનમાલિનમીશ્વરમ્ ॥
ગોપ-ગોપી-ગવાવીતં સુર-દ્રુમ-તલાશ્રિતમ્ ।
દિવ્યાલઙ્કરણોપેતં રક્ત-પઙ્કજ-મધ્યગમ્ ॥
કાલિન્દી-જલ-કલ્લોલ-સઙ્ગિ-મારુત-સેવિતમ્ ।
ચિન્તયંશ્ ચેતસા કૃષ્ણં મુક્તો ભવતિ સંસૃતેઃ ॥
ઇતિ શ્રી-ગોપાલ-તાપન્યામ્ [1.11-15] - ગોવિન્દં ગોકુલાનન્દં સચ્-ચિદ્-આનન્દ-વિગ્રહમ્
[ગ્તુ 1.37] ઇત્ય્ આદિ ચ ।
અથ સ્વારસિકી ચ યથોદાહૃતમ્ એવ સ્કાન્દે --
વત્સૈર્ વત્સતરીભિશ્ ચ સદા ક્રીડતિ માધવઃ ।
વૃન્દાવનાન્તરગતઃ સ-રામો બાલકૈઃ સહ ॥ ઇત્ય્ આદિ ।
તત્ર ચ-કારાત્ શ્રી-ગોપેન્દ્રાદયો ગૃહ્યન્તે । રામ-શબ્દેન રોહિણ્ય્ અપિ । તથા તેનૈવ
ક્રીડતીત્ય્ આદિના વ્રજાગમન-શયનાદિ-લીલાપિ । ક્રીડા-શબ્દસ્ય વિહારાર્થત્વાદ્
વિહારસ્ય નાના-સ્થાનાનુસારણ-રૂપત્વાદ્ એક-સ્થાન-નિષ્ઠાયા
મન્ત્રોપાસનામય્યા ભિદ્યતેઽસૌ । યથાવસર-વિવિધ-સ્વેચ્છામયી સ્વારસિકી ।
એવં બ્રહ્મ-સંહિતાયામ્ --
ચિન્તામણિ-પ્રકર-સદ્મસુ કલ્પ-વૃક્ષ-
લક્ષાવૃતેષુ સુરભિર્ અભિપાલયન્તમ્
લક્ષ્મી-સહસ્ર-શત-સમ્ભ્રમ-સેવ્યમાનં
ગોવિન્દમ્ આદિ-પુરુષં તમ્ અહં ભજામિ ॥ [બ્રહ્મસ્ 5.28] ઇતિ ।
અત્ર કથા ગાનં નાત્યં ગમનમ્ અપિ વંશી [બ્રહ્મસ્ 5.52] ઇત્ય્ અત્રાનુસન્ધેયમ્
। તત્ર નાના-લીલા-પ્રવાહ-રૂપતયા સ્વારસિકી ગઙ્ગેવ ।
અથાપ્રકટાયાં મન્ત્રોપાસના-મયીમ્ આહ --
માં કેશવો ગદયા પ્રાતર્ અવ્યાદ્
ગોવિન્દ આસઙ્ગવમ્ આત્ત-વેણુઃ । [ભ્પ્ 6.8.2] ઇતિ ।
આત્ત-વેણુર્ ઇતિ વિશેષેણ ગોવિન્દઃ શ્રી-વૃન્દાવન-મથુરા-પ્રસિદ્ધ-મહા-યોગ-
પીઠયોસ્ તન્-નામ્નૈવ સહિતૌ પ્રસિદ્ધૌ । તૌ ચ તત્ર તત્ર પ્રાપઞ્ચિક-લોક-
દૃષ્ટ્યાં શ્રીમત્-પ્રતિમાકારેણાભાતઃ સ્વજન-દૃષ્ટ્યાં સાક્ષાદ્-રૂપ-વૃન્દ-
પ્રકરણ એવ એતૌ પઠિતૌ । તતશ્ ચ નારાયણ-વર્માખ્ય-મન્ત્રોપાસ્ય-
દેવતાત્વેન (શ્રી-ગોપાલ-તાપન્યાદિ-પ્રસિદ્ધ-સ્વતન્ત્ર-મન્ત્રાન્તરોપાસ્ય-
દેવતાત્વેન) ચ મન્ત્રોપાસના-મય્યામ્ ઇદમ્ ઉદાહૃતમ્ ॥
તથા હિ લલિત-માધવે (7.33f)-
રાધિકા (શ્રી-કૃષ્ણ-મુખેન્દુમ્ અવલોક્ય): હન્ત ! હન્ત ! ણિબ્ભ-રૂક્કણ્ડિદા એ
મમ મુદ્ધત્તણં, જં ગોઇન્દસ્સ પડિમં જેબ્બ ગોઇન્દં મણ્ણેમિ ।
તથા રાધિકા (7.35)-
પુરો ધિન્વન્ ઘ્રાણં પરિમિલતિ સોઽયં પરિમલો
ઘન-શ્યામા સેયં દ્યુતિ-વિતતિર્ આકર્ષતિ દૃશૌ ।
સ્વરઃ સોઽયં ધીરસ્ તરલયતિ કર્ણૌ મમ બલાદ્
અહો ગોવિન્દસ્ય પ્રકૃતિમ્ ઉપલબ્ધા પ્રતિકૃતિઃ ॥
સ્કાન્દે-
દોલાયમાનં ગોવિન્દં મઞ્ચસ્થં મધુસૂદનમ્ ।
રથે ચ વામનં દૃષ્ટ્વા પુનર્ જન્મ ન વિદ્યતે ॥
દ્વારકાયાં શ્રી-પુરુષોત્તમે ચ । એતત્-પદ્ય-દ્વયે ગોવિન્દ-શબ્દસ્ તુ સર્વ-
પ્રકાશ-મૂલ-ભૂતસ્ય શ્રી-વૃન્દાવન-નાથસ્ય ગોવિન્દસ્ય પ્રકાશાપેક્ષયા । સ
ચ પ્રકાશસ્ તુ ન ભેદેષુ ગણ્યતે સ હિ ન પૃથક્ ઇતિ (લ્ભાગ્ 1.1.20) ।
દક્ષિણાભિમુખં દેવં દોલારૂઢં સુરેશ્વરમ્ ।
સકૃદ્ દૃષ્ટ્વા તુ ગોવિન્દં મુચ્યતે બ્રહ્મ-હત્યાયાઃ ।
વર્તમાનં ચ યત્ પાપં યદ્ ભૂતં યદ્ ભવિષ્યતિ ।
તત્ સર્વં નિર્દહત્ય્ આશુ ગોવિન્દાનલ-કીર્તનાત્ ।
ગોવિન્દેતિ યથા પ્રોક્તં ભક્ત્યા વા ભક્તિ-વર્જિતમ્ ।
દહતે સર્વ-પાપાનિ યુગાન્તાગ્નિર્ ઇવોત્થિતઃ ॥
ગોવિન્દ-નામા યઃ કશ્ચિન્ નરો ભવતિ ભૂતલે ।
તન્ નાસ્તિ કર્મજં લોકે વાઙ્-માનસમ્ એવ વા ।
યન્ ન ક્ષપયતે પાપં કલૌ ગોવિન્દ-કીર્તનમ્ ॥
કિં તત્ર વેદાગમ-શાસ્ત્ર-વિસ્તરૈસ્
તીર્થૈર્ અનેકૈર્ અપિ કિં પ્રયોજનમ્ ।
યદ્ય્ આનનેનેછસિ મોક્ષ-કારણં
ગોવિન્દ ગોવિન્દ ઇતિ સ્ફુટં રટ ॥
શ્રી-ચૈતન્ય-ચરિતામૃતે (1.8.50-51)
વૃન્દાવને કલ્પ-વૃક્ષ સુવર્ણ-સદન ।
મહા-યોગ-પીઠ તાઙ્હા રત્ન-સિંહાસન ॥
તાતે બસિ આછેન સાક્ષાત્ વ્રજેન્દ્ર-નન્દન ।
શ્રી-ગોવિન્દ નામ સાક્ષાત્ મન્મથ-મદન ॥
(1.5.221, 225-6)
યાઙ્ર ધ્યાન નિજ-લોકે કરે પદ્માસન
અષ્ટાદશાક્ષર-મન્ત્રે કરે ઉપાસન

સાક્ષાત્ વ્રજેન્દ્ર-સુત ઇથે નાહિ આન
યેબા અજ્ઞે કરે તાઙ્રે પ્રતિમા-હેન જ્ઞાન
સેઇ અપરાધે તાર નાહિક નિસ્તાર
ઘોર નરકેતે પડે કિ બલિબ આર
બ્રહ્મ-વૈવર્તે-
પ્રાપ્યાપિ દુર્લભતરં માનુષ્યં વિબુધેપ્સિતમ્ ।
યૈર્ આશ્રિતો ન ગોવિન્દસ્ તૈર્ આત્મા વઞ્ચિતશ્ ચિરમ્ ॥
દ્રષ્ટું ન યોગ્યા વક્તું વા ત્રિષુ લોકેષુ તેઽધમાઃ ।
શ્રી-ગોવિન્દ-પાદ-દ્વન્દ્વે વિમુખા યે ભવન્તિ હિ ॥
અસૌ રસિક-શેખરો ગોવિન્દ-દેવઃ કદાચિદ્ ઋતુ-ભેદેન સ્વ-સેવા-કાલે યથોચિત-
ભોજનાદિ-નિમિત્તાય સ્વાધિકાર-નિયુક્તેન કેનાપિ સહ-ગોપ-કિશોર-રૂપેણ રાત્રૌ
સ્વપ્ન-સ્ફૂર્ત્યા સાક્ષાદ્ રૂપેણ વા કથોપકથનં કુરુતે । એતચ્ ચ લોક-
પરમ્પરયા શ્રૂયતે । કિન્તુ અતીવ-રહસ્યત્વાત્ આચાર્ય-વચનાદ્ય્-અનુરોધાચ્ ચ
પ્રકાશ્ય ન લિખ્યતે ઇત્ય્ આદિ ।
અથ ઊર્ધ્વામ્નાય-તન્ત્ર-વાક્યાન્ય્ આહ-
શ્રી-પાર્વત્ય્ ઉવાચ-
કોઽસૌ ગોવિન્દ-દેવોઽસ્તિ યસ્ ત્વયા સૂચિતઃ પુરા ।
કીદૃશં તસ્ય માહાત્મ્યં કિં સ્વરૂપં ચ શઙ્કર ॥
શ્રી-મહાદેવ ઉવાચ-
ગોપાલ એવ ગોવિન્દઃ પ્રકટાપ્રકટઃ સદા ।
વૃન્દાવને યોગ-પીઠે સ એવ સતતં સ્થિતઃ ॥
અસૌ યુગ-ચતુષ્કેઽપિ શ્રીમદ્-વૃન્દાવનાધિપઃ ।
પૂજિતો નન્દ-ગોપાદ્યૈઃ કૃષ્ણેનાપિ સુપૂજિતઃ ॥
ચીર-હર્તા વ્રજ-સ્ત્રીણાં વ્રત-પૂર્તિ-વિધાયકઃ ।
ચિદ્-આનન્દ-શિલાકારો વ્યાપકો વ્રજ-મણ્ડલે ॥
કિશોરતામ્ ઉપક્રમ્ય વર્તમાનો દિને દિને ।
તામ્બૂલ-પૂરિત-મુખો રાધિકા-પ્રાણ-દૈવતઃ ॥
રત્ન-બદ્ધ-ચતુઃ-કૂલં હંસ-પદ્માદિ-સઙ્કુલમ્ ।
બ્રહ્મ-કુણ્ડ-નામ કુણ્ડં તસ્ય દક્ષિણતો દિશિ ॥
રત્ન-મણ્ડપમ્ આભાતિ મદ્નાર-તરુભિર્ વૃતમ્ ।
તન્-મધ્યે યોગ-પીઠાખ્યં સામ્રાજ્ય-પદમ્ ઉત્તમમ્ ॥
વૃન્દાવનેશ્વરી-પ્રાજ્ય-સામ્રાજ્ય-રસ-રઞ્જિતઃ ।
ઇહૈવ નિર્જિતઃ કૃષ્ણો રાધયા પ્રૌઢ-હાસયા ॥
તસ્યાં ગો શ્રીઃ સદા વૃન્દા વીરા ચાખિલ-સાધના ।
યોગ-પીઠસ્ય પૂર્વત્ર નામ્ના લીલાવતી સ્થિતા ।
દક્ષિણસ્યાં સ્થિતા શ્યામા કૃષ્ણ-કેલિ-વિનોદિની ॥
પશ્ચિમે સંસ્થિતા દેવી ભોગિની નામ સર્વદા ।
ઉત્તરત્ર સ્થિતા નિત્યં સિદ્ધેશી નામ દેવતા ।
પઞ્ચ-વક્ત્રઃ સ્થિતઃ પૂર્વે દશ-વક્ત્રશ્ ચ દક્ષિણે ॥
પશ્ચિમે ચ ચતુર્વક્ત્રઃ સહસ્ર-વક્ત્ર ઉત્તરે ।
સુવર્ણ-વેત્ર-હસ્તા ચ સર્વતઃ શાસને સ્થિતા ॥
મદનોન્મોદિની નામ રાધિકાયાઃ પ્રિયા સખી ।
પાદયોઃ પાતયત્ય્ એવ ગોવિન્દં માન-વિહ્વલમ્ ॥
રતિ-પતિ-મતિ-માનદેઽપિ સાક્ષાદ્
ઇહ યુગલાકૃતિ-ધામ-કામ-દમ્ભે ।
હરિ-મણિ-નવ-નીલ-મધુરીભિઃ
પદિ પદિ મન્મથ-સૌધમ્ ઉચ્ચિનોતિ ॥
મન્મથ-દ્વિતયં પશ્ચાત્ શ્રી-કૃષ્ણાયેતિ સત્-પદમ્ ।
ગોવિન્દાય તતઃ પશ્ચાત્ સ્વાહાયં દ્વાદશાક્ષરઃ ॥
ગોવિન્દસ્ય મહા-મન્ત્રઃ કાલે પૂર્વાનુરાગ-ભાક્ ।
તતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ગોવિન્દં યુગલાત્મકમ્ ॥
લક્ષ્મી-મન્મથ-રાધેતિ ગોવિન્દાભ્યાં નમઃ પદમ્ ।
એતસ્ય જ્ઞાન-માત્રેણ રાધા-કૃષ્ણૌ પ્રસીદતઃ ॥
અનયોસ્ તુ ઋષિઃ કામો વિરાટ્ છન્દ ઉદાહૃતઃ ।
દેવતા નિત્ય-ગોવિન્દો રાધા-ગોવિન્દ એવ ચ ॥
યોગ-પીઠેશ્વરી શક્તિઃ ષડ્-અઙ્ગં કામ-બીજકૈઃ ।
ધ્યાયેદ્ ગોવિન્દ-દેવં નવ-ઘન-મધુરં દ્વિય-લીલા-નટન્તમ્
વિસ્ફૂર્જન્-મલ્લ-કચ્છં કર-યુગ-મુરલી-રત્ન-દણ્ડાશ્રિતં ચ ।
અસંન્યસ્તાચ્છ-પીતામ્બર-વિપુલ-દશા-દ્વન્દ્વ-ગુચ્છાભિરામં
પૂર્ણ-શ્રી-મોહનેન્દ્રં તદ્-ઇતર-ચરણાક્રાન્ત-દક્ષાઙ્ઘ્રિ-નાલમ્ ॥
એવં ધ્યાત્વા જપેન્ મન્ત્રં યાવલ્-લક્ષ-ચતુષ્ટયમ્ ।
તિલાજ્ય-હવનસ્યાન્તે યોગ-પીઠેશ્વરૌ યજેત્ ॥
ચમ્પકાશોક-તુલસી-કહ્લારૈઃ કમલૈસ્ તથા ।
રાધા-ગોવિન્દ-યુગલં સાક્ષાત્ પશ્યતિ ચક્ષુષા ॥
શ્રીમન્-મદન-ગોપાલોઽપ્ય્ અત્રૈવ સુપ્રતિષ્ઠિતઃ ।
કૈશોર-રૂપી ગોપાલો ગોવિન્દઃ પ્રૌઢ-વિગ્રહઃ ।
ઉભયોસ્ તારતમ્યેન ગોપીનાથોઽતિસુન્દરઃ ॥
ધીરોદ્ધતસ્ તુ ગોપાલો ધીરોદાત્તયોચ્યતે ।
ગોવિન્દો ગોપિકાનાથો યો ધીર-લલિતાકૃતિઃ ॥
સિંહ-મધ્યસ્ તુ ગોપાલસ્ ત્રિભઙ્ગ-લલિતાકૃતિઃ ।
ગોવિન્દો ગોપિકાનાથઃ પીન-વક્ષઃ-સ્થલો વિટઃ ॥
ત્રિસન્ધ્યમ્ અન્યદ્ અન્યદ્ ધિ માધુર્યં ગોવિદાં પતૌ ।
ગોવર્ધન-દરી-ધાતુ-પલ્લવાદિ-વિચિત્રિતે ।
બાલ્યતઃ સમતિક્રાન્તઃ કૈશોરાત્ પરતો ગતઃ ॥
વગાહમાનઃ કન્દર્પઃ શ્રી-ગોવિન્દો વિરાજતે ।
નાના-રત્ન-મનોહારીન્ય્ એતસ્મિન્ યોગ-પીઠકે ।
સહજો હિ પ્રભાવોઽયં નાચિરાત્ પરિતુષ્યતિ ॥
અન્યેષુ સિદ્ધ-પીઠેષુ યા સિદ્ધિર્ બહુ-હાયનૈઃ ।
વૃન્દાવને યોગ-પીઠે સૈકેનાહ્ના પ્રજાયતે ॥
પ્રાતર્ બાલાર્ક-સઙ્કાશં સઙ્ગવે મઙ્ગલ-ચ્છવિ ।
મધ્યાહ્ને તરુણાર્કાભં પરાહ્ને પદ્મ-પત્રવત્ ॥
સાયં સિન્દૂર-પૂરાભં રાત્રૌ ચ શશિ-નિર્મલમ્ ।
તમસ્વિનીષ્વ્ ઇન્દ્રનીલ-મયૂખ-મેચક-પ્રભમ્ ॥
વર્ષાસુ ચ સદાભાતિ હરિત્-તૃણ-મણિ-પ્રભમ્ ।
શરત્-સુચન્દ્ર-બિમ્બાભં હેમન્તે પદ્મ-રાગવત્ ॥
શિશિરે હીરક-પ્રખ્યં વસન્તે પલ્લવારુણમ્ ।
ગ્રીષ્મે પીયૂષ-પૂરાભં યોગ-પીઠં વિરાજતે ॥
માધુરીભિઃ સદાચ્છન્નમ્ અશોક-લલિતાદૃતમ્ ।
અઘશ્ ચોર્ધ્વં મહા-રત્ન-મયૂખૈઃ પરિતો વૃતમ્ ॥
ચન્દ્રાવલી-દુરાધર્ષં રાધા-સૌભાગ્ય-મન્દિરમ્ ॥
શ્રી-રત્ન-મણ્ડપં નામ તથા શૃઙ્ગાર-મણ્ડપમ્ ॥
સૌભાગ્ય-મણ્ડપં નામ મહા-માધુર્ય-મણ્ડપમ્ ।
સામ્રાજ્ય-મણ્ડપં નામ તથા કન્દર્પ-મણ્ડપમ્ ॥
આનન્દ-મણ્ડપં નામ તથા સુરત-મણ્ડપમ્ ।
ઇત્ય્ અષ્ટૌ યોગ-પીઠસ્ય નામાનિ શૃણુ પાર્વતિ ॥
નામાષ્ટકં યઃ પઠતિ પ્રભાતે
શ્રી-યોગ-પીઠસ્ય મહત્તમસ્ય ।
ગોવિન્દ-દેવં વશયેત્ સ તેન
પ્રેમાનમ્ આપ્નોતિ પરસ્ય પુંસઃ ॥
અથ મન્ત્ર-મય્યાં સદ્-આચાર-વિધિર્ લિખ્યતે । મન્ત્ર-મયી દ્વિધા । તત્ર શ્રી-
ભાગવતાદિ-વર્ણિત-જન્મ-કર્મ-ગો-ચારણાદિ-લીલા એક-વિધા । સા તુ સ્મરણ-
મઙ્ગલ-શ્રી-ગોવિન્દ-લીલામૃતાદ્ય્-અનુસારેણ કર્તવ્યા । દ્વિતીયા તુ અર્ચાયમાન-
વિશેષ-મૌન-મુદ્રાઢ્ય-શ્રી-વિગ્રહ-વિશેષ-સેવા । સા ચ સર્વ-સ્મૃતિ-સંમતા શ્રી-
હરિ-ભક્તિ-વિલાસે લિખિતાસ્તિ । તદ્-અનુસારેણ પ્રેમ-યુક્તયા ભક્ત્યા કર્તવ્યા ।
તસ્માત્ કિઞ્ચિત્ પ્રકાશ્ય લિખ્યતે ।
બ્રાહ્મ-મુહૂર્તાદ્ ઉત્થાય પૂજકાદયઃ સર્વે પાર્ષદાઃ સેવાનામાપરાધ-રહિતા
ભગવત્-પરિચર્યાં વિના પ્રસાદાન્નમ્ અપ્ય્ અસ્વીકુર્વન્તઃ । કિં પુનર્ ભગવદ્-
દ્રવ્યં સ્વેચ્છયા બલાત્કારેણ વા । વિધિવત્ ગુર્વાદિ-પ્રણામ-દન્ત-ધાવન-
યથોચિત-સ્નાનાદિ-વિધિં કૃત્વા સ્વ-સેવાયાં સાવધાનાઃ શ્રી-મન્દિરે પ્રવિશન્તિ ।
પૂજકસ્ તુ વિધિવત્ ઘણ્ટાદિ-વાદ્યં કૃત્વા પ્રભોઃ શ્રીમદ્-ઈશ્વર્યાશ્ ચ
પ્રબોધનં કારયેત્ । ગ્રીષ્મ-શીત-વર્ષાદ્ય્-અનુસારેણ દેવાદિ-દુર્લભ-સેવાં
[અદ્દિતિઓનલ્ તેxત્? યથા સાધકઃ સિદ્ધ-રૂપેણ માનસીં લીલાં દણ્ડાત્મિકાં
ભાવયેત્ તથા તેનૈવ ગુરુ-પરમ્પરયા રાગાનુગા-મતેન મૌન-મુદ્રાઢ્યઃ
। દણ્ડાત્મિકા-લીલા-સેવા ચૈકા નામ્ના ભેદઃ પૃથગ્ ભવેત્ । અતસ્ તયોર્ ઐક્ય-
સેવનં ચ ।]
તતઃ શ્રી-મુખ-પ્રક્ષાલનાદિકં, યથા શ્રી-ગોવિન્દ-લીલામૃતે (1.24?) (પ્રોબબ્લ્ય્
કક્)
સ-મુષ્ટિ-પાણિ-દ્વયમ્ ઉન્નમય્ય
વિમોટયન્ સોઽથ રસાલસાઙ્ગમ્ ।
જૃમ્ભા-વિસર્પદ્-દશનાંશુ-જાલસ્
તમાલ-નીલઃ શયનાદ્ ઉદસ્થાત્ ॥
તદ્ યથા-

ઉત્થાય તલ્પ-વરતઃ સ વરાસન-સ્થો
દત્તૈર્ જલૈઃ કનક-ઝર્ઝરિ-નાલિતોઽપિ ।
સરકાસ્ તઃ પતિત-પત્ર-વિનિર્મિતેન
વીટી-વરેણ પરિમમાર્જ સુદિવ્ય-દન્તાન્ ॥
એવં શ્રીમદ્-ઈશ્વર્યાશ્ ચ (શ્રી-કૃષ્ણાહ્નિક-કૌમુદ્યાં 2.49,52)
ઉત્થાય તલ્પ-તલતઃ કનકાસન-સ્થા
નિદ્રાવસાન-વિગલન્-નિયત-વ્યવસ્થા ।
સા પાદ-પીઠમ્ અધિદત્ત-પદારવિન્દા
રેજે તદા પર્જનૈર્ વિહિતાભિનન્દા ॥
આમૃજ્ય સૂક્ષ્મ-વસનેન સિતેન કાન્તાન્
સા દન્ત-કાષ્ઠ-શકલેન વિઘૃષ્ટ-દન્તાન્ ।
તામ્બૂલ-રાગ-પર-ભાગવતીં મનોજ્ઞાં
જિહ્વાં વિશોધનિકયા વ્યલિખદ્ રસજ્ઞામ્ ॥
તતઃ સુસ્વાદુ-મિષ્ટ-દધિ-સમર્પણમ્ । તતો મઙ્ગલારાત્રિકમ્ । તત્ર ધ્યાનમ્-
કર્પૂરાવલિ-નિન્દિ ચારુ-વસનં બિભ્રન્-નિતમ્બે વહન્ન્
ઉષ્ણીષં વર-મૂર્ધ્નિ કાન્તમ્ અરુણં નિદ્રા-વિમિશ્રેક્ષણમ્ ।
સ્વીકુર્વન્ સુખદં મનોરથ-કરં માઙ્ગલ્યારાત્રિકં
ગોવિન્દઃ કુશલં કરોતિ ભવતો રાત્ર્ય્-અન્ત-કાલે સદા ॥
તતો હૈમન્તે ફલ્ગુલા-ધારણં-
કૌશેય-વસ્ત્ર-પરિનિર્મિત-ફલ્ગુલાખ્યં
પ્રાલેય-વારણકં બહુ-મૂલ્ય-લભ્યમ્ ।
સૌવર્ણ-ચિત્ર-પરિચિત્રિત-સર્વ-દેશમ્
આ-મસ્તકાત્ પદ-યુગાવધિ શોભમાનમ્ ॥
ગોવિન્દમ્ આદિ-પુરુષં વ્રજ-રાજ-પુત્રં
પશ્યન્તમ્ અગ્નિમ્ અમલં ભગવન્તમ્ ઈડે ।
વર્ણેનારુણમ્ અતુલં
બહુ-રત્ન-ચિત્ર-વિચિત્રિત-ફલ્ગુલકમ્ ।
બિભ્રાણં ગોવિન્દં
વિહસદ્ વદનં કદા પશ્યે ॥
અથ ગ્રીષ્મે તનિયા-ધારણમ્-
સૂક્ષ્મ-વસ્ત્ર-નિર્મિતં ત્રિભાગ-રૂપ-ખણ્ડિતમ્ ।
સર્વ-પ્રાન્ત-દેશ-સ્વર્ણ-સૂત્ર-મૌક્તિકાઞ્ચિતમ્ ॥
કૃષ્ણ-દેવ-મધ્ય-દેશ-રાજિતં વિરાજિતમ્ ।
ગ્રીષ્મ-તાપ-શોષકં સુશીત-વસ્ત્રમ્ આશ્રયે ॥
મુકુલિત-કઞ્ચુક-ધારણમ્-
ઉષ્ણીષં દધદ્ અરુણં ધટીં
વિચિત્રાં તદ્-ઉપરિ ચ બિભ્રાણઃ ।
મુકુલિત-કઞ્ચુક-બન્ધઃ
શ્રી-ગોવિન્દો હૃદિ સ્ફુરતુ ॥
તતઃ સર્વે મિલિત્વા આરાત્રિક-દર્શનમ્ । એવં દેવ-મુનીન્દ્રાદયોઽપિ ગીતાવાદ્ય-
કીર્તનાદિ કુર્વન્તિ । યથા પદ્યાવલ્યાં (22)-
ચેતો-દર્પણ-માર્જનં ભવ-મહા-દાવાગ્નિ-નિર્વાપણં
શ્રેયઃ-કૈરવ-ચન્દ્રિકા-વિતરણં વિદ્યા-વધૂ-જીવનમ્ ।
આનન્દામ્બુધિ-વર્ધનં પ્રતિ-પદં પૂર્ણામૃતાસ્વાદનં
સર્વાત્મ-સ્નપનં પરં વિજયતે શ્રી-કૃષ્ણ-સઙ્કીર્તનમ્ ॥
અથ દર્શન-ફલમ્-
સર્વાભીષ્ટ-પ્રદં શ્રીમન્ મઙ્ગલારાત્રિ-દર્શનમ્ ।
પ્રેમ-ભક્તિ-પ્રદં સર્વ-દુઃસ્વપ્નાદિ-નિવર્તકમ્ ॥
એવં પાચકાદયઃ સર્વે સ્વ-સ્વ-સેવાયાં પરમ-ભક્ત્યા ચ સાવધાના વર્તિષ્યન્તે
। સેવાયાં મુખોઽધિકારી તુ સ્વ-પ્રતિનિધિં કર્મ-ચારિણમ્ ઉદ્દિશ્ય તસ્મિન્ સ્વ-
સર્વ-કર્મ સમર્પ્ય સેવાયાં સાવધાનઃ સ્વયં કરિષ્યતિ અભાવે પૂજકાદિ-દ્વારા
ચ । એવં શ્રીમદ્-ઈશ્વર્યા દધિ-ભોજનં મઙ્ગલ-નીરાજનં ચ કર્તવ્યમ્ ।
અથ શૃઙ્ગારારાત્રિ-વિધિર્ લિખ્યતે । તતઃ સુગન્ધ-તૈલાદિભિર્ મર્દનોન્-
માર્જનાદિકં હિમ-ગ્રીષ્મ-વર્ષાદિ-કાલોચિતમ્ ઉષ્ણ-શીતલ-જલાદિભિઃ સ્નાનં ચ,
સૂક્ષ્મ-વસ્ત્રેણ શ્રીમદ્-અઙ્ગ-સંમાર્જનં, યથા શ્રી-ગોવિન્દ-લીલામૃતે (4.8-12)-
તમ્ આગતં સ્નાપન-વેદિકાન્તરં
ભૃત્યઃ સમુત્તાર્ય વિભૂષણં તનોઃ ।
સુકુઞ્ચિતં ચીન-નવીનમ્ અંશુકં
સારઙ્ગ-નામા લઘુ પર્યધાપયન્

અભ્યજ્ય નારાયણ-તૈલ-લેપૈઃ
પ્રત્યઙ્ગ-નાના-મૃદુ-બન્ધ-પૂર્વમ્ ।
સુબન્ધ-નામા ક્ષુરિત-સૂનુર્ અસ્ય
પ્રેમ્ણાઙ્ગ-સંમર્દનમ્ આતતાન

ઉદ્વર્તનેનાસ્ય મુદા સુગન્ધઃ
શીતેન પીતેન સદા સુશીતમ્ ।
સ્નિગ્ધેન મુગ્ધો નવનીત-પિણ્ડાદ્
ઉદ્વર્તયામાસ શનૈસ્ તદ્-અઙ્ગમ્

ધાત્રી-ફલાર્દ્ર-કલ્કેન કેશાન્ શીત-સુગન્ધિના ।
સ્નિગ્ધઃ સ્નિગ્ધેન સુસ્નિગ્ધાન્ કર્પૂરોઽપિ સમસ્કરોત્

મન્દ-પક્વ-પરિવાસિત-કુમ્ભ-
શ્રેણિ-સંભૃત-જલૈર્ અથ દાસાઃ ।
શતકુમ્ભ-ઘટિકાત્ત-વિમુક્તૈઃ
સ્વેશ્વરં પ્રમુદિતાઃ સ્નપયન્તિ