Scripture Library

Rig Veda · Chapter 1.164

1.164.01

asya vāmasya palitasya hotus tasya bhrātā madhyamo asty aśnaḥ |
tṛtīyo bhrātā ghṛtapṛṣṭho asyātrāpaśyaṁ viśpatiṁ saptaputram ||

1.164.02

sapta yuñjanti ratham ekacakram eko aśvo vahati saptanāmā |
trinābhi cakram ajaram anarvaṁ yatremā viśvā bhuvanādhi tasthuḥ ||

1.164.03

imaṁ ratham adhi ye sapta tasthuḥ saptacakraṁ sapta vahanty aśvāḥ |
sapta svasāro abhi saṁ navante yatra gavāṁ nihitā sapta nāma ||

1.164.04

ko dadarśa prathamaṁ jāyamānam asthanvantaṁ yad anasthā bibharti |
bhūmyā asur asṛg ātmā kva svit ko vidvāṁsam upa gāt praṣṭum etat ||

1.164.05

pākaḥ pṛcchāmi manasāvijānan devānām enā nihitā padāni |
vatse baṣkaye 'dhi sapta tantūn vi tatnire kavaya otavā u ||

1.164.06

acikitvāñ cikituṣaś cid atra kavīn pṛcchāmi vidmane na vidvān |
vi yas tastambha ṣaḻ imā rajāṁsy ajasya rūpe kim api svid ekam ||

1.164.07

iha bravītu ya īm aṅga vedāsya vāmasya nihitam padaṁ veḥ |
śīrṣṇaḥ kṣīraṁ duhrate gāvo asya vavriṁ vasānā udakam padāpuḥ ||

1.164.08

mātā pitaram ṛta ā babhāja dhīty agre manasā saṁ hi jagme |
sā bībhatsur garbharasā nividdhā namasvanta id upavākam īyuḥ ||

1.164.09

yuktā mātāsīd dhuri dakṣiṇāyā atiṣṭhad garbho vṛjanīṣv antaḥ |
amīmed vatso anu gām apaśyad viśvarūpyaṁ triṣu yojaneṣu ||

1.164.10

tisro mātṝs trīn pitṝn bibhrad eka ūrdhvas tasthau nem ava glāpayanti |
mantrayante divo amuṣya pṛṣṭhe viśvavidaṁ vācam aviśvaminvām ||

1.164.11

dvādaśāraṁ nahi taj jarāya varvarti cakram pari dyām ṛtasya |
ā putrā agne mithunāso atra sapta śatāni viṁśatiś ca tasthuḥ ||

1.164.12

pañcapādam pitaraṁ dvādaśākṛtiṁ diva āhuḥ pare ardhe purīṣiṇam |
atheme anya upare vicakṣaṇaṁ saptacakre ṣaḻara āhur arpitam ||

1.164.13

pañcāre cakre parivartamāne tasminn ā tasthur bhuvanāni viśvā |
tasya nākṣas tapyate bhūribhāraḥ sanād eva na śīryate sanābhiḥ ||

1.164.14

sanemi cakram ajaraṁ vi vāvṛta uttānāyāṁ daśa yuktā vahanti |
sūryasya cakṣū rajasaity āvṛtaṁ tasminn ārpitā bhuvanāni viśvā ||

1.164.15

sākaṁjānāṁ saptatham āhur ekajaṁ ṣaḻ id yamā ṛṣayo devajā iti |
teṣām iṣṭāni vihitāni dhāmaśaḥ sthātre rejante vikṛtāni rūpaśaḥ ||

1.164.16

striyaḥ satīs tām̐ u me puṁsa āhuḥ paśyad akṣaṇvān na vi cetad andhaḥ |
kavir yaḥ putraḥ sa īm ā ciketa yas tā vijānāt sa pituṣ pitāsat ||

1.164.17

avaḥ pareṇa para enāvareṇa padā vatsam bibhratī gaur ud asthāt |
sā kadrīcī kaṁ svid ardham parāgāt kva svit sūte nahi yūthe antaḥ ||

1.164.18

avaḥ pareṇa pitaraṁ yo asyānuveda para enāvareṇa |
kavīyamānaḥ ka iha pra vocad devam manaḥ kuto adhi prajātam ||

1.164.19

ye arvāñcas tām̐ u parāca āhur ye parāñcas tām̐ u arvāca āhuḥ |
indraś ca yā cakrathuḥ soma tāni dhurā na yuktā rajaso vahanti ||

1.164.20

dvā suparṇā sayujā sakhāyā samānaṁ vṛkṣam pari ṣasvajāte |
tayor anyaḥ pippalaṁ svādv atty anaśnann anyo abhi cākaśīti ||

1.164.21

yatrā suparṇā amṛtasya bhāgam animeṣaṁ vidathābhisvaranti |
ino viśvasya bhuvanasya gopāḥ sa mā dhīraḥ pākam atrā viveśa ||

1.164.22

yasmin vṛkṣe madhvadaḥ suparṇā niviśante suvate cādhi viśve |
tasyed āhuḥ pippalaṁ svādv agre tan non naśad yaḥ pitaraṁ na veda ||

1.164.23

yad gāyatre adhi gāyatram āhitaṁ traiṣṭubhād vā traiṣṭubhaṁ niratakṣata |
yad vā jagaj jagaty āhitam padaṁ ya it tad vidus te amṛtatvam ānaśuḥ ||

1.164.24

gāyatreṇa prati mimīte arkam arkeṇa sāma traiṣṭubhena vākam |
vākena vākaṁ dvipadā catuṣpadākṣareṇa mimate sapta vāṇīḥ ||

1.164.25

jagatā sindhuṁ divy astabhāyad rathaṁtare sūryam pary apaśyat |
gāyatrasya samidhas tisra āhus tato mahnā pra ririce mahitvā ||

1.164.26

upa hvaye sudughāṁ dhenum etāṁ suhasto godhug uta dohad enām |
śreṣṭhaṁ savaṁ savitā sāviṣan no 'bhīddho gharmas tad u ṣu pra vocam ||

1.164.27

hiṅkṛṇvatī vasupatnī vasūnāṁ vatsam icchantī manasābhy āgāt |
duhām aśvibhyām payo aghnyeyaṁ sā vardhatām mahate saubhagāya ||

1.164.28

gaur amīmed anu vatsam miṣantam mūrdhānaṁ hiṅṅ akṛṇon mātavā u |
sṛkvāṇaṁ gharmam abhi vāvaśānā mimāti māyum payate payobhiḥ ||

1.164.29

ayaṁ sa śiṅkte yena gaur abhīvṛtā mimāti māyuṁ dhvasanāv adhi śritā |
sā cittibhir ni hi cakāra martyaṁ vidyud bhavantī prati vavrim auhata ||

1.164.30

anac chaye turagātu jīvam ejad dhruvam madhya ā pastyānām |
jīvo mṛtasya carati svadhābhir amartyo martyenā sayoniḥ ||

1.164.31

apaśyaṁ gopām anipadyamānam ā ca parā ca pathibhiś carantam |
sa sadhrīcīḥ sa viṣūcīr vasāna ā varīvarti bhuvaneṣv antaḥ ||

1.164.32

ya īṁ cakāra na so asya veda ya īṁ dadarśa hirug in nu tasmāt |
sa mātur yonā parivīto antar bahuprajā nirṛtim ā viveśa ||

1.164.33

dyaur me pitā janitā nābhir atra bandhur me mātā pṛthivī mahīyam |
uttānayoś camvo3r yonir antar atrā pitā duhitur garbham ādhāt ||

1.164.34

pṛcchāmi tvā param antam pṛthivyāḥ pṛcchāmi yatra bhuvanasya nābhiḥ |
pṛcchāmi tvā vṛṣṇo aśvasya retaḥ pṛcchāmi vācaḥ paramaṁ vyoma ||

1.164.35

iyaṁ vediḥ paro antaḥ pṛthivyā ayaṁ yajño bhuvanasya nābhiḥ |
ayaṁ somo vṛṣṇo aśvasya reto brahmāyaṁ vācaḥ paramaṁ vyoma ||

1.164.36

saptārdhagarbhā bhuvanasya reto viṣṇos tiṣṭhanti pradiśā vidharmaṇi |
te dhītibhir manasā te vipaścitaḥ paribhuvaḥ pari bhavanti viśvataḥ ||

1.164.37

na vi jānāmi yad ivedam asmi niṇyaḥ saṁnaddho manasā carāmi |
yadā māgan prathamajā ṛtasyād id vāco aśnuve bhāgam asyāḥ ||

1.164.38

apāṅ prāṅ eti svadhayā gṛbhīto 'martyo martyenā sayoniḥ |
tā śaśvantā viṣūcīnā viyantā ny a1nyaṁ cikyur na ni cikyur anyam ||

1.164.39

ṛco akṣare parame vyoman yasmin devā adhi viśve niṣeduḥ |
yas tan na veda kim ṛcā kariṣyati ya it tad vidus ta ime sam āsate ||

1.164.40

sūyavasād bhagavatī hi bhūyā atho vayam bhagavantaḥ syāma |
addhi tṛṇam aghnye viśvadānīm piba śuddham udakam ācarantī ||

1.164.41

gaurīr mimāya salilāni takṣaty ekapadī dvipadī sā catuṣpadī |
aṣṭāpadī navapadī babhūvuṣī sahasrākṣarā parame vyoman ||

1.164.42

tasyāḥ samudrā adhi vi kṣaranti tena jīvanti pradiśaś catasraḥ |
tataḥ kṣaraty akṣaraṁ tad viśvam upa jīvati ||

1.164.43

śakamayaṁ dhūmam ārād apaśyaṁ viṣūvatā para enāvareṇa |
ukṣāṇam pṛśnim apacanta vīrās tāni dharmāṇi prathamāny āsan ||

1.164.44

trayaḥ keśina ṛtuthā vi cakṣate saṁvatsare vapata eka eṣām |
viśvam eko abhi caṣṭe śacībhir dhrājir ekasya dadṛśe na rūpam ||

1.164.45

catvāri vāk parimitā padāni tāni vidur brāhmaṇā ye manīṣiṇaḥ |
guhā trīṇi nihitā neṅgayanti turīyaṁ vāco manuṣyā vadanti ||

1.164.46

indram mitraṁ varuṇam agnim āhur atho divyaḥ sa suparṇo garutmān |
ekaṁ sad viprā bahudhā vadanty agniṁ yamam mātariśvānam āhuḥ ||

1.164.47

kṛṣṇaṁ niyānaṁ harayaḥ suparṇā apo vasānā divam ut patanti |
ta āvavṛtran sadanād ṛtasyād id ghṛtena pṛthivī vy udyate ||

1.164.48

dvādaśa pradhayaś cakram ekaṁ trīṇi nabhyāni ka u tac ciketa |
tasmin sākaṁ triśatā na śaṅkavo 'rpitāḥ ṣaṣṭir na calācalāsaḥ ||

1.164.49

yas te stanaḥ śaśayo yo mayobhūr yena viśvā puṣyasi vāryāṇi |
yo ratnadhā vasuvid yaḥ sudatraḥ sarasvati tam iha dhātave kaḥ ||

1.164.50

yajñena yajñam ayajanta devās tāni dharmāṇi prathamāny āsan |
te ha nākam mahimānaḥ sacanta yatra pūrve sādhyāḥ santi devāḥ ||

1.164.51

samānam etad udakam uc caity ava cāhabhiḥ |
bhūmim parjanyā jinvanti divaṁ jinvanty agnayaḥ ||

1.164.52

divyaṁ suparṇaṁ vāyasam bṛhantam apāṁ garbhaṁ darśatam oṣadhīnām |
abhīpato vṛṣṭibhis tarpayantaṁ sarasvantam avase johavīmi ||

Original text: Ṛgveda-Saṃhitā · Edition: Theodor Aufrecht Die Hymnen des Rigveda. Mandala I-VI Bonn Mareus Theodor Aufrecht Die Hymnen des Rigveda. Mandala VII-X Bonn Mareus · Data entry Barend A. Van Nooten Gary B. Holland · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0