Ribhu Gita · Chapter 3
tṛtīyo'dhyāyaḥ/
punarjñānaṃ pravakṣyāmi nidāgha śṛṇu sādaram/
brahmaṇo'ti durūhatvādasakṛcchrāvyameva tat
sarvaṃ cinmayaṃ viddhi sarvaṃ saccinmayaṃ tatam/
saccidānandamadvaitaṃ saccidānandamavyayam
saccidānandamātraṃ hi saccidānandamanyakam/
saccidānandarūpo'haṃ saccidānandameva kham
saccidānandameva tvaṃ saccidānandako'smyaham/
manobuddhirahaṅkāracittasaṅghātakā amī
na tvaṃ nāhaṃ nacanyadvā sarvaṃ brahmaiva kevalam/
na vākyaṃ na padaṃ vedaṃ nākṣaraṃ na jaḍaṃ kvacit
na madhyaṃ nādi nāntaṃ vā na satyaṃ na nibandhanam/
na duḥkhaṃ na sukhaṃ bhāvaṃ na māyā prakṛtistathā
na dehaṃ na mukhaṃ ghrāṇaṃ na jihvā na ca tālunī/
na dantoṣṭhau lalāṭaṃ ca niśvāsocchvāsa eva ca
na svedamasthimāsaṃ ca na raktaṃ na ca mūtrakam/
na dūraṃ nāntikaṃ nāhaṃ nodaraṃ na kirīṭakam
na hastapādacalanaṃ na śāstraṃ na ca śāsanam/
na vettā vedanaṃ vedyaṃ na jāgratsvapnasuptayaḥ
turyātītaṃ na me kiñcitsarvaṃ saccinmayaṃ tatam/
nādhyātmikaṃ nādhibhūtaṃ nādhidaivaṃ na māyikam
na viśvastaijasaḥ prājñaḥ virāṭsūtrātmakeśvarāḥ/
na gamāgamaceṣṭā ca na naṣṣṭaṃ na prayojanam
tyājyaṃ grāhyaṃ na dūṣyaṃ vā hyamedhyaṃ medhyakaṃ tathā/
na pīnaṃ na kṛśaṃ kledaṃ na kālaṃ deśabhāṣaṇam
na sarvaṃ na bhayaṃ caitanna vṛkṣatṛṇaparvatāḥ/
na dhyānaṃ yogasaṃsiddhirnabrahmakṣatravaiśyakam
na pakṣī na mṛgo nāgī na lobho moha eva ca/
na mado na ca mātsaryaṃ kāmakrodhādayastathā
na strīśūdrabiḍālādi bhakṣyabhojyādikaṃ ca yat/
na prauḍhahīnanāstikyaṃ na vārtāvasarosti hi
na laukiko na lokovā na vyāpāro na mūḍhatā/
na bhoktā bhojanaṃ bhojyaṃ mātṛmānaṃ na meyakam
na śatrumitraputrādi na mātā na pitā svasā|
na janma na mṛtirvṛddhirna deho'hamiti bhramaḥ
na śūnyaṃ nāpi caśūnyaṃ nāntaḥkaraṇasaṃsmṛtiḥ/
na rātrirnadivā naktaṃ na brahmā na hariśśivaḥ
na vārapakṣamāsādi vatsaraṃ na ca cañcalam/
na brahmaloko vaikuṇṭho na kailāso na canyakaḥ
na svargo na ca devendro nāgniloko na cagnikaḥ/
na yamo na yamaloko vā na lokā lokapālakāḥ
na bhūrbhuvassvastrailokyaṃ na pātāḻaṃ na bhūtalaṃ/
nāvidyā na ca vidyā ca na māyā prakṛtirna ca
na sthiraṃ kṣaṇikaṃ nāśo na gatirna ca dhāvanam/
na dhyātavyaṃ na me snānaṃ na mantro na japaḥ kvacit
na padārthaṃ na pūjārhaṃ nābhiṣekaṃ na carcanaṃ/
na puṣpaṃ na phalaṃ patraṃ gandhapuṣpādidhūpakam
na stotraṃ na namaskāro na pradakṣiṇamaṇvapi/
na prārthanā pṛthagbhāvo na havirnāsti vandanam
na homo na ca karmāṇi na durvākyaṃ subhāṣaṇam/
na gāyatrī na vā sandhirna manasyaṃ na duḥsthitiḥ
na durāśā na duṣṭātmā na caṇḍālo na paulkasaḥ/
na dussahaṃ durālāpaṃ na kirāto na kaitavam
na pakṣapātaṃ pakṣaṃ vā na vibhūṣaṇataskarau/
na ca ḍaṃbho ḍāṃbhiko vā na hīno nādhiko naraḥ
naikaṃ dvayaṃ trayaṃ turyaṃ na mahatvaṃ na calpatā/
na pūrṇaṃ na paricchinnaṃ na kāśī na vrataṃ tapaḥ
na gotraṃ na kulaṃ sūtraṃ na vibhutvaṃ na śūnyatā/
na strīrna yoṣinno vṛddhā na kanyā na vitantukā
na sūtakaṃ na jātaṃ vā nāntarmukhasuvibhramaḥ/
na mahāvākyamaikyaṃ vā nāṇimādivibhūtayaḥ
evaṃ salakṣaṇaṃ brahma vyatirekamukhena vai/
nidāgha tvaṃ vijānīhi brahmetaraniṣedhataḥ
brahmaṇaḥ prakṛtasyātra dvividhaṃ pratipādanaṃ/
asanniṣedharūpaṃ sadvidhirūpaṃ ca tatra tu
ātmā niṣedharūpeṇa tubhyaṃ saṃpratipāditaḥ/
athādya vidhirūpeṇa śṛṇu saṃpratipādyate
sarvaṃ caitanyamātratvātsarvadoṣassadānahi/
sarvaṃ sanmātrarūpatvātsaccidānandarūpakam
brahmaiva sarvaṃ nānyo'smi tadahaṃ tadahaṃ tathā/
tadevāhaṃ tadevāhaṃ brahmaivāhaṃ sanātanam
brahmaivāhaṃ na saṃsārī brahmaivāhaṃ na me manaḥ/
brahmaivāhaṃ na me siddhirbrahmaivāhaṃ na cendriyam
brahmaivāhaṃ na deho'haṃ brahmaivāhaṃ na gocaraḥ/
brahmaivāhaṃ na jīvo'haṃ brahmaivāhaṃ na bheda bhūḥ
brahmaivāhaṃ jaḍo nāhamahaṃ brahma na me mṛtiḥ/
brahmaivāhaṃ na ca prāṇo brahmaivāhaṃ parātparam
idaṃ brahma paraṃ brahma satyaṃ brahma prabhurhi saḥ/
kālo brahma kalā brahma sukhaṃ brahma svayaṃprabham
ekaṃ brahma dvayaṃ brahma moho brahma śamādikam/
doṣo brahma guṇo brahma diśaśśāntarvibhuḥ prabhuḥ
lokā brahma gururbrahma śiṣyo brahma sadāśivaḥ/
pūrvaṃ brahma paraṃ brahma śuddhaṃ brahma śubhāśubham
jīva eva sadā brahma saccidānandamasmyaham/
sarvaṃ brahmamayaṃ proktaṃ sarvaṃ brahmamayaṃ jagat
svayaṃ brahma na sandehaḥ svasmādanyanna kiñcana/
sarvamātmaiva śuddhātmā sarvaṃ cinmātramavyayam
nityanirmalarūpātmā hyātmanonyanna kiñcana/
aṇumātralasadrūpamaṇumātramidaṃ jagat
aṇumātraṃ śarīraṃ vā hyaṇumātramasatyakam/
aṇumātraṃ manaścittamaṇumatrāpyahaṅkṛtiḥ
aṇumātrā ca buddhiśca hyaṇumātro'pi jīvakam/
aṇumātramidaṃ cittaṃ sarvamapyaṇumātrakam
brahmaiva sarvaṃ cinmātraṃ brahmamātraṃ jagattrayam/
ānandaṃ paramānandamanyatkiñcinnakiñcana
caitanyamātramoṅkāraṃ brahmaiva bhavati svayam/
ahameva jagatsarvamahameva paraṃpadam
ahameva guṇātītosmyahameva parātparaḥ/
ahameva paraṃbrahma hyahameva gurorguruḥ
ahamevākhilādhārosmyahameva sukhātsukham/
ātmanonyajjagannāsti hyātmanonyatsukhaṃ na ca
ātmanonyā gatirnāsti sarvamātmamayaṃ jagat/
ātmanonyannahi kvāpi ātamanonyattṛṇaṃ na hi
ātmanonyattuṣaṃ nāsti sarvamātmamayaṃ jagat/
brahmamātramidaṃ sarvaṃ brahmamātramasanna hi
brahmamātramidaṃ sarvaṃ svayaṃ brahmaiva kevalam/
brahmamātraṃ vrataṃ sarvaṃ brahmamātraṃ rasaṃ sukham
brahmamātraṃ cidākāśaṃ saccidānandamadvayaṃm/
brahmaṇonyataraṃ nāsti brahmaṇonyanna kiñcana
brahmaṇonyadahaṃ nāsti brahmaṇonyatphalaṃ nahi/
brahmaṇonyatpadaṃ nāsti brahmaṇonyatpadaṃ nahi
brahmaṇonyadgururnāsti brahmaṇonyadasadvapuḥ/
brahmaṇonyannacahantā tvattedaṃ tena hi kvacit
svayaṃ brahmātmakaṃ viddhi svasmādanyannakiñcana/
yatkiñciddṛśyate loke yatkiñcidbhāṣyate janaiḥ
yatkiñcitkriyate nityaṃ yatkiñcidgamyate janaiḥ/
yatkiñcidbhujyate kvāpi tatsarvamasadeva hi
kartṛbhedaṃ kriyābhedaṃ guṇabhedaṃ rasādikam/
liṅgabhedamidaṃ sarvamasadeva sadā sukham
kālabhedaṃ deśabhedaṃ vastubhedaṃ jayājayam/
yadyadbhedaṃ ca tatsarvamasadevahi kevalam
asadantaḥkaraṇamasadevendriyādikam/
asatprāṇādikaṃ sarvaṃ saṅghātamasadātmakam
asatyaṃ pañcakośākhyamasatyāḥ pañcadevatāḥ/
asatyaṃ ṣaḍvikārādi hyasatyamarivargakam
asatyaṣṣadṛtuścaiva hyasatyaṣṣaḍrasassadā/
saptarṣayopyasatyāstepyasatyāssaptasāgarāḥ
saccidānandamātrohamanutpannamidaṃ jagat/
ātmaivāhaṃ paraṃsatyo nānyāssaṃsāradṛṣṭayaḥ
satyamānandarūpohaṃ cidghanānandavigrahaḥ/
ahameva parānando'smyahameva parātparaḥ
jñānākāramidaṃ sarvaṃ jñānānandohamadvayaḥ/
jñānaprakāśarūpohaṃ jñānānandaikavigrahaḥ
yena jñātamidaṃ jñānamajñānadhvāntanāśakaḥ/
jñānenājñānanāśena sa hi jñānī samīryate
jñānaṃ yathā dvidhā proktaṃ svarūpaṃ vṛttirityapi/
ajñānaṃ ca tathā viddhi mūlaṃ ca pratibandhkam
yathā jñānaṃ vinā loke kiñcideva na siddhyati/
tathā jñānaṃ vinā loke kvacinmuktirna siddhyati
jñānadvayaṃ tathā'jñānadvayamapyatravarṣmaṇi/
sarvadā bhānti jīvānaṃ jñānājñānoktidarśanāt
jñānasya kva tirobhāvo jñānasyāvirbhavastathā/
dṛṣṭassarvatra lokesmin durlabhohi viparyayaḥ
jñānaṃ sarvāntaraṃ bhāti kūṭasthātmasvarūpakam/
prajñāmātramidaṃ sūkṣmaṃ ko'pi jānāti puṇyakṛt
prajñāyāṃ kalpitāṃ prajñāṃ prajñayaiva vihāya yaḥ/
prajñāmātreṇa santiṣṭet sa prajñāvānitīryate
bahiḥ prajñāṃ sadotsṛjyāpyantaḥ prajñāṃ ca yo budhaḥ/
kayāpi prajñayopetaḥ prajñāvāniti kathyate
prajñaiva yasya netraṃ syat prajñaiva śrotramindriyam/
anyacca sarvaṃ prajñaiva sa prājñaḥ puruṣottamaḥ
prajñayā jāyate sarvaṃ prajñayā pālyate'khilam/
prajñayā kṣīyate sarvaṃ tasmātprajñāṃ samāśraya
prajñāhīnamasatsarvaṃ prajñāhīnaṃ jaḍaṃ khalu/
prajñāhīnaṃ sadā duḥkhaṃ tasmātprajñāṃ samāśraya
na vinā prajñayā puṇyaṃ na lokaḥ prajñayā vinā/
vinā na prajñayā'bhīṣṭaṃ tasmātprajñāṃ samāśraya
susūkṣmayā dhiyā prajñāmimāṃ tāṃ jñaptisañjñikām/
jñātvā bhavabhavānmukto nirguṇabrahmarūpiṇīm
jāgradādyāsvavasthāsu yā jñaptistrisṛṣu svayam/
ābhāsatopyanusyūtā jñaptissā nirmalā svataḥ
jñaptissā sākṣiṇī nityā turyā sarvaśrutīritā/
viṣayajñaptisantyāgāt jñāyate vibudhaissvataḥ
jñaptireva paraṃbrahma jñaptireva paraṃ padam/
jñaptireva paro mokṣo jñaptireva paraṃ sukham
jñaptireva parācāryo jñaptireva parāmṛtam/
jñaptireva parātṛptirjñaptireva parāgatiḥ
tasmātjñaptiṃ samāśritya vijñaptidhiṣaṇāṃ tyaja/
ajñapterduḥkhahetutvātsukhārthījñaptimāśraya
ajñapti voṣayo jīvaḥ kūṭastho jñapti gocaraḥ/
heyopādeyatā siddhā dharmadharmitvatastayoḥ
ahaṃpratyayaśabdābhyāṃ vijñeyo jīvasañjñakaḥ/
asmatpratyayaśabdābhyāṃ jñeyo kūṭasthasañjñakaḥ
yadahaṃ pratyayī jīvastadyuṣmatpratyayī ca saḥ/
tvamahaṃ śabdayoraikyāttatsākṣī pratyagāhvayaḥ
asmatpratyayinaṃ sākṣicaitanyātmakamadvayam/
kūṭasthaṃ pratyagātmānaṃ sākṣādviṣayiṇaṃ param
jahi jñātvā tadanyaṃ tvamahaṃpratyayinaṃ bahiḥ/
sākṣyaṃ jīvaṃ cidābhāsaṃ parāñcaṃ viṣayaṃ svataḥ
dṛgdṛśyabhūtayoratra jīvātmapratyagātmanoḥ/
vivekena paraṃ saukhyaṃ nidāgha vraja santatam
//iti śrī gurujñānavāsiṣṭhe tattvanārāyaṇe
jñānakāṇḍasya prathamapāde pañcamo'dhyāyaḥ evaṃ
śrī ṛbhugītā tṛtīyo'dhyāyaḥ samāptaḥ//
saṃbaṃdhita kaḍiyām̐
ṛbhugītā
ṛbhugītā १
ṛbhugītā २
ṛbhugītā ३
ṛbhugītā ४
gītā
bāharī kaḍiyām̐
Original text: ṛbhugītā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0