Language

ENहिગુ
Scripture Library

Ribhu Gita · Chapter 3

3.3.01

tṛtīyo'dhyāyaḥ/
punarjñānaṃ pravakṣyāmi nidāgha śṛṇu sādaram/
brahmaṇo'ti durūhatvādasakṛcchrāvyameva tat

3.3.02

sarvaṃ cinmayaṃ viddhi sarvaṃ saccinmayaṃ tatam/
saccidānandamadvaitaṃ saccidānandamavyayam

3.3.03

saccidānandamātraṃ hi saccidānandamanyakam/
saccidānandarūpo'haṃ saccidānandameva kham

3.3.04

saccidānandameva tvaṃ saccidānandako'smyaham/
manobuddhirahaṅkāracittasaṅghātakā amī

3.3.05

na tvaṃ nāhaṃ nacanyadvā sarvaṃ brahmaiva kevalam/
na vākyaṃ na padaṃ vedaṃ nākṣaraṃ na jaḍaṃ kvacit

3.3.06

na madhyaṃ nādi nāntaṃ vā na satyaṃ na nibandhanam/
na duḥkhaṃ na sukhaṃ bhāvaṃ na māyā prakṛtistathā

3.3.07

na dehaṃ na mukhaṃ ghrāṇaṃ na jihvā na ca tālunī/
na dantoṣṭhau lalāṭaṃ ca niśvāsocchvāsa eva ca

3.3.08

na svedamasthimāsaṃ ca na raktaṃ na ca mūtrakam/
na dūraṃ nāntikaṃ nāhaṃ nodaraṃ na kirīṭakam

3.3.09

na hastapādacalanaṃ na śāstraṃ na ca śāsanam/
na vettā vedanaṃ vedyaṃ na jāgratsvapnasuptayaḥ

3.3.10

turyātītaṃ na me kiñcitsarvaṃ saccinmayaṃ tatam/
nādhyātmikaṃ nādhibhūtaṃ nādhidaivaṃ na māyikam

3.3.11

na viśvastaijasaḥ prājñaḥ virāṭsūtrātmakeśvarāḥ/
na gamāgamaceṣṭā ca na naṣṣṭaṃ na prayojanam

3.3.12

tyājyaṃ grāhyaṃ na dūṣyaṃ vā hyamedhyaṃ medhyakaṃ tathā/
na pīnaṃ na kṛśaṃ kledaṃ na kālaṃ deśabhāṣaṇam

3.3.13

na sarvaṃ na bhayaṃ caitanna vṛkṣatṛṇaparvatāḥ/
na dhyānaṃ yogasaṃsiddhirnabrahmakṣatravaiśyakam

3.3.14

na pakṣī na mṛgo nāgī na lobho moha eva ca/
na mado na ca mātsaryaṃ kāmakrodhādayastathā

3.3.15

na strīśūdrabiḍālādi bhakṣyabhojyādikaṃ ca yat/
na prauḍhahīnanāstikyaṃ na vārtāvasarosti hi

3.3.16

na laukiko na lokovā na vyāpāro na mūḍhatā/
na bhoktā bhojanaṃ bhojyaṃ mātṛmānaṃ na meyakam

3.3.17

na śatrumitraputrādi na mātā na pitā svasā|
na janma na mṛtirvṛddhirna deho'hamiti bhramaḥ

3.3.18

na śūnyaṃ nāpi caśūnyaṃ nāntaḥkaraṇasaṃsmṛtiḥ/
na rātrirnadivā naktaṃ na brahmā na hariśśivaḥ

3.3.19

na vārapakṣamāsādi vatsaraṃ na ca cañcalam/
na brahmaloko vaikuṇṭho na kailāso na canyakaḥ

3.3.20

na svargo na ca devendro nāgniloko na cagnikaḥ/
na yamo na yamaloko vā na lokā lokapālakāḥ

3.3.21

na bhūrbhuvassvastrailokyaṃ na pātāḻaṃ na bhūtalaṃ/
nāvidyā na ca vidyā ca na māyā prakṛtirna ca

3.3.22

na sthiraṃ kṣaṇikaṃ nāśo na gatirna ca dhāvanam/
na dhyātavyaṃ na me snānaṃ na mantro na japaḥ kvacit

3.3.23

na padārthaṃ na pūjārhaṃ nābhiṣekaṃ na carcanaṃ/
na puṣpaṃ na phalaṃ patraṃ gandhapuṣpādidhūpakam

3.3.24

na stotraṃ na namaskāro na pradakṣiṇamaṇvapi/
na prārthanā pṛthagbhāvo na havirnāsti vandanam

3.3.25

na homo na ca karmāṇi na durvākyaṃ subhāṣaṇam/
na gāyatrī na vā sandhirna manasyaṃ na duḥsthitiḥ

3.3.26

na durāśā na duṣṭātmā na caṇḍālo na paulkasaḥ/
na dussahaṃ durālāpaṃ na kirāto na kaitavam

3.3.27

na pakṣapātaṃ pakṣaṃ vā na vibhūṣaṇataskarau/
na ca ḍaṃbho ḍāṃbhiko vā na hīno nādhiko naraḥ

3.3.28

naikaṃ dvayaṃ trayaṃ turyaṃ na mahatvaṃ na calpatā/
na pūrṇaṃ na paricchinnaṃ na kāśī na vrataṃ tapaḥ

3.3.29

na gotraṃ na kulaṃ sūtraṃ na vibhutvaṃ na śūnyatā/
na strīrna yoṣinno vṛddhā na kanyā na vitantukā

3.3.30

na sūtakaṃ na jātaṃ vā nāntarmukhasuvibhramaḥ/
na mahāvākyamaikyaṃ vā nāṇimādivibhūtayaḥ

3.3.31

evaṃ salakṣaṇaṃ brahma vyatirekamukhena vai/
nidāgha tvaṃ vijānīhi brahmetaraniṣedhataḥ

3.3.32

brahmaṇaḥ prakṛtasyātra dvividhaṃ pratipādanaṃ/
asanniṣedharūpaṃ sadvidhirūpaṃ ca tatra tu

3.3.33

ātmā niṣedharūpeṇa tubhyaṃ saṃpratipāditaḥ/
athādya vidhirūpeṇa śṛṇu saṃpratipādyate

3.3.34

sarvaṃ caitanyamātratvātsarvadoṣassadānahi/
sarvaṃ sanmātrarūpatvātsaccidānandarūpakam

3.3.35

brahmaiva sarvaṃ nānyo'smi tadahaṃ tadahaṃ tathā/
tadevāhaṃ tadevāhaṃ brahmaivāhaṃ sanātanam

3.3.36

brahmaivāhaṃ na saṃsārī brahmaivāhaṃ na me manaḥ/
brahmaivāhaṃ na me siddhirbrahmaivāhaṃ na cendriyam

3.3.37

brahmaivāhaṃ na deho'haṃ brahmaivāhaṃ na gocaraḥ/
brahmaivāhaṃ na jīvo'haṃ brahmaivāhaṃ na bheda bhūḥ

3.3.38

brahmaivāhaṃ jaḍo nāhamahaṃ brahma na me mṛtiḥ/
brahmaivāhaṃ na ca prāṇo brahmaivāhaṃ parātparam

3.3.39

idaṃ brahma paraṃ brahma satyaṃ brahma prabhurhi saḥ/
kālo brahma kalā brahma sukhaṃ brahma svayaṃprabham

3.3.40

ekaṃ brahma dvayaṃ brahma moho brahma śamādikam/
doṣo brahma guṇo brahma diśaśśāntarvibhuḥ prabhuḥ

3.3.41

lokā brahma gururbrahma śiṣyo brahma sadāśivaḥ/
pūrvaṃ brahma paraṃ brahma śuddhaṃ brahma śubhāśubham

3.3.42

jīva eva sadā brahma saccidānandamasmyaham/
sarvaṃ brahmamayaṃ proktaṃ sarvaṃ brahmamayaṃ jagat

3.3.43

svayaṃ brahma na sandehaḥ svasmādanyanna kiñcana/
sarvamātmaiva śuddhātmā sarvaṃ cinmātramavyayam

3.3.44

nityanirmalarūpātmā hyātmanonyanna kiñcana/
aṇumātralasadrūpamaṇumātramidaṃ jagat

3.3.45

aṇumātraṃ śarīraṃ vā hyaṇumātramasatyakam/
aṇumātraṃ manaścittamaṇumatrāpyahaṅkṛtiḥ

3.3.46

aṇumātrā ca buddhiśca hyaṇumātro'pi jīvakam/
aṇumātramidaṃ cittaṃ sarvamapyaṇumātrakam

3.3.47

brahmaiva sarvaṃ cinmātraṃ brahmamātraṃ jagattrayam/
ānandaṃ paramānandamanyatkiñcinnakiñcana

3.3.48

caitanyamātramoṅkāraṃ brahmaiva bhavati svayam/
ahameva jagatsarvamahameva paraṃpadam

3.3.49

ahameva guṇātītosmyahameva parātparaḥ/
ahameva paraṃbrahma hyahameva gurorguruḥ

3.3.50

ahamevākhilādhārosmyahameva sukhātsukham/
ātmanonyajjagannāsti hyātmanonyatsukhaṃ na ca

3.3.51

ātmanonyā gatirnāsti sarvamātmamayaṃ jagat/
ātmanonyannahi kvāpi ātamanonyattṛṇaṃ na hi

3.3.52

ātmanonyattuṣaṃ nāsti sarvamātmamayaṃ jagat/
brahmamātramidaṃ sarvaṃ brahmamātramasanna hi

3.3.53

brahmamātramidaṃ sarvaṃ svayaṃ brahmaiva kevalam/
brahmamātraṃ vrataṃ sarvaṃ brahmamātraṃ rasaṃ sukham

3.3.54

brahmamātraṃ cidākāśaṃ saccidānandamadvayaṃm/
brahmaṇonyataraṃ nāsti brahmaṇonyanna kiñcana

3.3.55

brahmaṇonyadahaṃ nāsti brahmaṇonyatphalaṃ nahi/
brahmaṇonyatpadaṃ nāsti brahmaṇonyatpadaṃ nahi

3.3.56

brahmaṇonyadgururnāsti brahmaṇonyadasadvapuḥ/
brahmaṇonyannacahantā tvattedaṃ tena hi kvacit

3.3.57

svayaṃ brahmātmakaṃ viddhi svasmādanyannakiñcana/
yatkiñciddṛśyate loke yatkiñcidbhāṣyate janaiḥ

3.3.58

yatkiñcitkriyate nityaṃ yatkiñcidgamyate janaiḥ/
yatkiñcidbhujyate kvāpi tatsarvamasadeva hi

3.3.59

kartṛbhedaṃ kriyābhedaṃ guṇabhedaṃ rasādikam/
liṅgabhedamidaṃ sarvamasadeva sadā sukham

3.3.60

kālabhedaṃ deśabhedaṃ vastubhedaṃ jayājayam/
yadyadbhedaṃ ca tatsarvamasadevahi kevalam

3.3.61

asadantaḥkaraṇamasadevendriyādikam/
asatprāṇādikaṃ sarvaṃ saṅghātamasadātmakam

3.3.62

asatyaṃ pañcakośākhyamasatyāḥ pañcadevatāḥ/
asatyaṃ ṣaḍvikārādi hyasatyamarivargakam

3.3.63

asatyaṣṣadṛtuścaiva hyasatyaṣṣaḍrasassadā/
saptarṣayopyasatyāstepyasatyāssaptasāgarāḥ

3.3.64

saccidānandamātrohamanutpannamidaṃ jagat/
ātmaivāhaṃ paraṃsatyo nānyāssaṃsāradṛṣṭayaḥ

3.3.65

satyamānandarūpohaṃ cidghanānandavigrahaḥ/
ahameva parānando'smyahameva parātparaḥ

3.3.66

jñānākāramidaṃ sarvaṃ jñānānandohamadvayaḥ/
jñānaprakāśarūpohaṃ jñānānandaikavigrahaḥ

3.3.67

yena jñātamidaṃ jñānamajñānadhvāntanāśakaḥ/
jñānenājñānanāśena sa hi jñānī samīryate

3.3.68

jñānaṃ yathā dvidhā proktaṃ svarūpaṃ vṛttirityapi/
ajñānaṃ ca tathā viddhi mūlaṃ ca pratibandhkam

3.3.69

yathā jñānaṃ vinā loke kiñcideva na siddhyati/
tathā jñānaṃ vinā loke kvacinmuktirna siddhyati

3.3.70

jñānadvayaṃ tathā'jñānadvayamapyatravarṣmaṇi/
sarvadā bhānti jīvānaṃ jñānājñānoktidarśanāt

3.3.71

jñānasya kva tirobhāvo jñānasyāvirbhavastathā/
dṛṣṭassarvatra lokesmin durlabhohi viparyayaḥ

3.3.72

jñānaṃ sarvāntaraṃ bhāti kūṭasthātmasvarūpakam/
prajñāmātramidaṃ sūkṣmaṃ ko'pi jānāti puṇyakṛt

3.3.73

prajñāyāṃ kalpitāṃ prajñāṃ prajñayaiva vihāya yaḥ/
prajñāmātreṇa santiṣṭet sa prajñāvānitīryate

3.3.74

bahiḥ prajñāṃ sadotsṛjyāpyantaḥ prajñāṃ ca yo budhaḥ/
kayāpi prajñayopetaḥ prajñāvāniti kathyate

3.3.75

prajñaiva yasya netraṃ syat prajñaiva śrotramindriyam/
anyacca sarvaṃ prajñaiva sa prājñaḥ puruṣottamaḥ

3.3.76

prajñayā jāyate sarvaṃ prajñayā pālyate'khilam/
prajñayā kṣīyate sarvaṃ tasmātprajñāṃ samāśraya

3.3.77

prajñāhīnamasatsarvaṃ prajñāhīnaṃ jaḍaṃ khalu/
prajñāhīnaṃ sadā duḥkhaṃ tasmātprajñāṃ samāśraya

3.3.78

na vinā prajñayā puṇyaṃ na lokaḥ prajñayā vinā/
vinā na prajñayā'bhīṣṭaṃ tasmātprajñāṃ samāśraya

3.3.79

susūkṣmayā dhiyā prajñāmimāṃ tāṃ jñaptisañjñikām/
jñātvā bhavabhavānmukto nirguṇabrahmarūpiṇīm

3.3.80

jāgradādyāsvavasthāsu yā jñaptistrisṛṣu svayam/
ābhāsatopyanusyūtā jñaptissā nirmalā svataḥ

3.3.81

jñaptissā sākṣiṇī nityā turyā sarvaśrutīritā/
viṣayajñaptisantyāgāt jñāyate vibudhaissvataḥ

3.3.82

jñaptireva paraṃbrahma jñaptireva paraṃ padam/
jñaptireva paro mokṣo jñaptireva paraṃ sukham

3.3.83

jñaptireva parācāryo jñaptireva parāmṛtam/
jñaptireva parātṛptirjñaptireva parāgatiḥ

3.3.84

tasmātjñaptiṃ samāśritya vijñaptidhiṣaṇāṃ tyaja/
ajñapterduḥkhahetutvātsukhārthījñaptimāśraya

3.3.85

ajñapti voṣayo jīvaḥ kūṭastho jñapti gocaraḥ/
heyopādeyatā siddhā dharmadharmitvatastayoḥ

3.3.86

ahaṃpratyayaśabdābhyāṃ vijñeyo jīvasañjñakaḥ/
asmatpratyayaśabdābhyāṃ jñeyo kūṭasthasañjñakaḥ

3.3.87

yadahaṃ pratyayī jīvastadyuṣmatpratyayī ca saḥ/
tvamahaṃ śabdayoraikyāttatsākṣī pratyagāhvayaḥ

3.3.88

asmatpratyayinaṃ sākṣicaitanyātmakamadvayam/
kūṭasthaṃ pratyagātmānaṃ sākṣādviṣayiṇaṃ param

3.3.89

jahi jñātvā tadanyaṃ tvamahaṃpratyayinaṃ bahiḥ/
sākṣyaṃ jīvaṃ cidābhāsaṃ parāñcaṃ viṣayaṃ svataḥ

3.3.90

dṛgdṛśyabhūtayoratra jīvātmapratyagātmanoḥ/
vivekena paraṃ saukhyaṃ nidāgha vraja santatam

//iti śrī gurujñānavāsiṣṭhe tattvanārāyaṇe
jñānakāṇḍasya prathamapāde pañcamo'dhyāyaḥ evaṃ
śrī ṛbhugītā tṛtīyo'dhyāyaḥ samāptaḥ//
saṃbaṃdhita kaḍiyām̐
ṛbhugītā
ṛbhugītā १
ṛbhugītā २
ṛbhugītā ३
ṛbhugītā ४
gītā
bāharī kaḍiyām̐

Original text: ṛbhugītā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc