Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 9

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe narmadāmāhātmye bakakalpasamudbhavo nāmāṣṭamo 'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 9
śrīmārkaṇḍeya uvāca:
punaryugāntaṃ te cānyaṃ sampravakṣyāmi tacchṛṇu /
sūryairādīpite loke jaṅgame sthāvare purā

saritsaraḥsamudreṣu kṣayaṃ yāteṣu sarvaśaḥ /
nirmānuṣavaṣaṭkāre hyamaryādagatiṃ gate

nānārūpaistato medhaiḥ śakrāyudhavirājitaiḥ /
sarvamāpūritaṃ vyoma vāryaughaiḥ pūrite tadā

tatastvekārṇavībhūte sarvataḥ salilāvṛte /
jagatkṛtvodare sarvaṃ suṣvāpa bhagavānharaḥ

prakṛtiṃ svāmavaṣṭabhya yogātmā sa prajāpatiḥ /
śete yugasahasrāntaṃ kālamāviśya sārṇavam

tatra suptaṃ mahātmānaṃ brahmalokanivāsinaḥ /
bhṛgvādiṛṣayaḥ sarve ye cānye sanakādayaḥ

paryaṅke vimale śubhre nānāstaraṇasaṃstṛte /
śayānaṃ dadṛśurdevaṃ sapatnīkaṃ vṛṣadhvajam

viśvarūpā tu sā nārī viśvarūpo maheśvaraḥ /
gāḍhamāliṅgya suptas tāṃ dadṛśe cāhamavyayam

pādamūle tatastasya śyāmāṃ tāṃ padmalakṣaṇām /
kanyāṃ paśyāmi suśroṇīṃ caraṇau tasya mṛdgatīm

vimalāmbarasaṃvītāṃ vyālayajñopavītinīm /
śyāmāṃ kamalapatrākṣīṃ sarvābharaṇabhūṣitām

sakalaṃ yugasāhasraṃ narmadeyaṃ vijānatī /
prasuptaṃ devadeveśamupāste varavarṇinī

hṛtairvedaiścaturbhiśca brahmāpyevaṃ maheśvaraḥ /
bhṛgvādyairmānasaiḥ putraiḥ stauti śaṅkaramavyayam

bhaktyā paramayā rājaṃstatra śambhum anāmayam /
stuvantastatra deveśaṃ mantrairīśvarasambhavaiḥ

prasuptaṃ devamīśānaṃ bodhayansamupasthitaḥ /
uttiṣṭha hara piṅgākṣa mahādeva maheśvara

mama vedā hṛtāḥ sarve ato 'haṃ stotumudyataḥ /
vedairvyāptaṃ jagatsarvaṃ divyādivyaṃ carācaram

atītaṃ vartamānaṃ ca smarāmi ca sṛjāmyaham /
tairvinā cāhamekastu mūko 'dho jaḍavatsadā

gatirvīryaṃ balotsāhau tairvinā na prajāyate /
tairvinā devadeveśa nāhaṃ kiṃcit smarāmi vai

tānvedāndevadeveśa śīghraṃ me dātumarhasi /
jaḍāndhabadhiraṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam

sthānādi daśa catvāri na śobhante sureśvara /
praṇamāmy alpavīryatvād vedahīnaḥ sureśvara

vedebhyaḥ sakalaṃ jātaṃ yatkiṃcitsacarācaram /
tāvacchobhanti śāstrāṇi samastāni jagadguro

yāvadvedanidhirayaṃ nopatiṣṭhetsanātanaḥ /
yathoditena sūryeṇa tamo yāti vināśatām

evaṃ samastapāpāni yānti vedasya dhāraṇāt /
vede rahasi yatsūkṣmaṃ yattadbrahma sanātanam

hṛdisthaṃ deva jānāmi gataṃ tadvedagarjanāt /
vedānuccarato me 'dya tava śaṅkara cāgrataḥ

akasmātte gatā vedā na sṛjeyaṃ vibho bhuvam /
te 'pi sarve mahādeva praviṣṭāḥ sammukhārṇavam

te yācyamānā deveśa tiṣṭhantu smaraṇe mama /
duhiteyaṃ viśālākṣī sarvaḥ sarvaṃ vijānate

jāyatī yugasāhasraṃ nānyā kācidbhavedṛśī /
ṛṣiścāyaṃ mahābhāgo mārkaṇḍo dhīmatāṃ varaḥ

kalpe kalpe mahādeva tvāmayaṃ paryupāsate /
jagattrayahitārthāya carate vratamuttamam

evamuktastu deveśo brahmaṇā parameṣṭhinā /
uvāca ślakṣṇayā vācā narmadāṃ saritāṃ varām

kathayasva mahābhāge brahmaṇastvaṃ tu pṛcchataḥ /
kena vedā hṛtāḥ sarve vedhaso jagatīguroḥ

evamuktā tu rudreṇa uvāca mṛgalocanā /
brahmaṇo japato vedāṃstvayi supte maheśvara

bhavataśchidramāsādya ghore 'sminsalilāvṛte /
pūrvakalpasamudbhūtāvasurau suradurjayau

śriyāvṛttau mahādeva tvayā cotpāditau purā /
surāsurasudurjeyau dānavau madhukaiṭabhau

tau vāyubhūtau sūkṣmau ca paṭhato 'smātpitāmahāt /
tāvāśu hṛtvā vedāṃśca praviṣṭau ca mahārṇavam

etacchrutvā mahātejā hyamṛtāyāstato vacaḥ /
sasmāra sa ca deveśaṃ śaṅkhacakragadādharam

sa viveśa mahārāja bhūtalaṃ sasurottamaḥ /
dānavāntakaro devaḥ sarvadaivatapūjitaḥ

mīnarūpadharo devo loḍayāmāsa cārṇam /
vedāṃśca dadṛśe tatra pātāle nihitānprabhuḥ

tau ca daityau mahāvīryau dṛṣṭavānmadhusūdanaḥ /
mahāvegau mahābāhū sūdayāmāsa tejasā

vedāṃstatrāpi toyasthānānināya jagadguruḥ /
caturvaktrāya devāyādadāccakravibhūṣitaḥ

tataḥ prahṛṣṭo bhagavān vedāṃllabdhvā pitāmahaḥ /
janayāmāsa nikhilaṃ jagadbhūyaścarācaram

sā ca devī nadī puṇyā rudrasya paricārikā /
pāvanī sarvabhūtānāṃ provāha salilaṃ tadā

tasyāstīre tato devā ṛṣayaśca tapodhanāḥ /
yajanti tryambakaṃ devaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā

ekā mūrtirmaheśasya kāraṇāntaragatā /
traiguṇyā kurute karma brahmacakrīśarūpataḥ

eteṣāṃ tu pṛthagbhāvaṃ ye kurvanti sumohitāḥ /
teṣāṃ dharmaḥ kutaḥ siddhirjāyate pāpakarmiṇām

evametā mahānadyastisro rudrasamudbhavāḥ /
ekā eva tridhā bhūtā gaṅgā revā sarasvatī

gaṅgā tu vaiṣṇavī mūrtiḥ sarvapāpapraṇāśinī /
rudradehasamudbhūtā narmadā caivameva tu

brāhmī sarasvatī mūrtistriṣu lokeṣu viśrutā /
divyā kāmagamā devī vāgvibhūtyai tu saṃsthitā

narmadā paramā kācinmartyamūrtikalā śivā /
divyā kāmagamā devī sarvatra surapūjitā

vyāpinī sarvabhūtānāṃ sūkṣmātsūkṣmatarā smṛtā /
akṣayā hyamṛtā hyeṣā svargasopānamuttamā

sṛṣṭā rudreṇa lokānāṃ saṃsārārṇavatāriṇī

sīrajalaṃ ye 'pi pibanti loke mucyanti te pāpaviśeṣasaṅghaiḥ /
vrajanti saṃsāramanādibhāvaṃ tyaktvā ciraṃ mokṣapadaṃ viśuddham

yathā gaṅgā tathā revā tathā caiva sarasvatī /
samaṃ puṇyaphalaṃ proktaṃ snānadarśanacintanaiḥ

varadānānmahābhāgā hyadhikā cocyate budhaiḥ /
kāruṇyāntarabhāvena na mṛtā samupāgatā

mucyante darśanāttena pātakaiḥ snānamaṅgalaiḥ /
narmadāyāṃ nṛpaśreṣṭha ye namanti trilocanam

umārudrāṅgasambhūtā yena caiṣā mahānadī /
lokānprāpayate svargaṃ tena puṇyatvamāgatā

ya evamīśānavarasya dehaṃ vibhajya devīmiha saṃśṛṇoti /
sa yāti rudraṃ mahatāraveṇa gandharvayakṣairiva gīyamānaḥ