Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 10

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe narmadāmāhātmye narmadotpattitatsnānaphalādikathanaṃ nāma navamo 'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 10
yudhiṣṭhira uvāca:
kasminkalpe mahābhāgā narmadeyaṃ dvijottama /
vibhaktā ṛṣibhiḥ sarvaistapoyuktairmahātmabhiḥ

etadvistarataḥ sarvaṃ brūhi me vadatāṃ vara /
kalpānte yadbhavetkaṣṭaṃ lokānāṃ tattvameva ca

atīte tu purā kalpe yatheyaṃ vartate 'nagha /
asyāntyasya ca kalpasya vyavasthāṃ kathaya prabho /
evamuktaḥ sabhāmadhye mārkaṇḍo vākyamabravīt

mārkaṇḍeya uvāca:
vakṣye 'haṃ śrūyatāṃ sarvaiḥ katheyaṃ pūrvataḥ śrutā

mahatkatheyaṃ vaiśiṣṭī kalpādasmātparaṃ tu yā /
lokakṣayakaro ghora āsītkālaḥ sudāruṇaḥ

tasminnapi mahāghore yatheyaṃ vā mṛtā satī /
parituṣṭairvibhaktā ca śṛṇudhvaṃ tāṃ kathāmimām

yugānte samanuprāpte pitāmahadinatraye /
mānasā brahmaṇaḥ putrāḥ sākṣādbrahmeva sattamāḥ

sanakādyā mahātmāno ye ca vaimānikā gaṇāḥ /
yamendravaruṇādyāśca lokapālā dinatraye

kālāpekṣāstu tiṣṭhanti lokavṛttāntatatparāḥ /
tataḥ kalpakṣaye prāpte teṣāṃ jñānamanuttamam

sarveṣāṃ naśyate cāyuryugarūpānusārataḥ /
bhūrlokaṃ te parityajya agamaṃśca bhuvaṃ tadā

svarlokaṃ ca mahaścaiva janaścaiva tapastadā /
āśrayaṃ satyalokaṃ ca sarvalokamanuttamam

kālaṃ yugasahasrāntaṃ putrapautrasamanvitāḥ /
satyaloke ca tiṣṭhanti yāvatsaṃjāyate jagat

brahmaputrāśca ye kecitkalpādau na bhavanti ha /
trailokyaṃ te parityajya anādhāraṃ bhavanti ca

taiḥ sārdhaṃ ye tu te viprā anye cāpi tapodhanāḥ /
yakṣarakṣaḥpiśācāśca anye vaimānikā gaṇāḥ

ṛṣayaśca mahābhāgā varṇāścānye pṛthagvidhāḥ /
sīdanti bhūmyāṃ sahitā ye cānye talavāsinaḥ

anāvṛṣṭirabhūttatra mahatī śatavārṣikī /
lokakṣayakarī raudrā vṛkṣavīrudvināśinī

trailokyasaṃkṣobhakarī saptārṇavaviśoṣaṇī /
tato lokāḥ kṣudhāviṣṭā bhramantīva diśo daśa

kaṃdairmūlaiḥ phalairvāpi vartayante suduḥkhitāḥ /
saritaḥ sāgarāḥ kūpāḥ sevante pāvanāni ca

tatrāpi sarve śuṣyanti saridbhiḥ saha sāgarāḥ /
tato yānyalpasārāṇi sattvāni pṛthivītale

tānyevāgre pralīyante bhinnānyurujalena vai /
atha saṃkṣīyamāṇāsu saritsu saha sāgaraiḥ

ṛṣīṇāṃ ṣaṣṭisāhasraṃ kurukṣetranivāsinām /
ye ca vaikhānasā viprā dantolūkhalinastathā

himācalaguhāguhye ye vasanti tapodhanāḥ /
sarve te māmupāgamya kṣuttṛṣārtāstapodhanāḥ

ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve sīdayāmo mahāmune /
saritsāgaraśailāntaṃ jagatsaṃśuṣyate dvija

kutra yāsyāma sahitā yāvatkālasya paryayaḥ /
dīrghāyurasi viprendra na mṛtastvaṃ yugakṣaye

bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyacca sarvaṃ tava hṛdi sthitam /
tasmāttvaṃ vetsi sarvaṃ ca kathayasva mahāvrata

kīdṛkkālaṃ mahābhāga kṣapiṣyāmo 'tha suvrata /
anāvṛṣṭihataṃ sarvaṃ sīdate sacarācaram

paritrāhi mahābhāga na yathā yāma saṃkṣayam /
tataḥ saṃcintya manasā tvaranviprān athābravam

kurukṣetraṃ tyajadhvaṃ ca putradārasamanvitāḥ /
tyaktvodīcīṃ diśaṃ sarve yāmo yāmyāmanuttamām

nagaragrāmaghoṣāḍhyāṃ purapattanaśobhitām /
gacchāmo narmadātīraṃ bahusiddhaniṣevitam

rudrāṅgīṃ tāṃ mahāpuṇyāṃ sarvapāpapraṇāśinīm /
paśyāmastāṃ mahābhāgāṃ nyagrodhāvārasaṃkulām

māheśvarairbhāgavataiḥ sāṃkhyaiḥ siddhaiḥ susevitām /
anāvṛṣṭibhayādbhītāḥ kūlayorubhayorapi

āśrame hyāśramāndivyānkārayāmo jitavratāḥ /
evamuktāstu te sarve sametānucaraiḥ saha

narmadātīramāsādya sthitāḥ sarve 'kutobhayāḥ /
kiṃcit pūrvam anusmṛtya purā kalpādibhirbhayam

prāptāstu narmadātīramādāveva kalau yuge /
tato varṣaśataṃ pūrṇaṃ divyaṃ revātaṭe 'vasan

ṣaḍviṃśacca sahasrāṇi varṣāṇāṃ mānuṣāṇi ca /
tatrāścaryaṃ mayā dṛṣṭamṛṣīṇāṃ vasatāṃ nṛpa

anāvṛṣṭihate loke saṃśuṣke sthāvare care /
bhinne yugādikalane hāhābhūte vicetane

cāturvarṇe pralīne tu naṣṭe homabalikrame /
niḥsvāhe nirvaṣaṭkāre śaucācāravivarjite

iyamekā saricchreṣṭhā ṛṣikoṭiniṣevitā /
nānyā kācittriloke 'pi ramaṇīyā nareśvara

yatheyaṃ puṇyasalilā indrasyevāmarāvatī /
devatāyatanaiḥ śubhrairāśramaiśca sukalpitaiḥ

śobhate narmadā devī svarge mandākinī yathā /
yāvadvṛkṣā mahāśailā yāvatsāgarasaṃbhavā

ubhayoḥ kūlayos tāvan maṇḍitāyatanaiḥ śubhaiḥ /
hūyadbhir agnihotraiśca havirdhūmasamākulā

babhūva narmadā devī prāvṛṭkāla iva śarvarī /
devatāyatanairnaikaiḥ pūjāsaṃskāraśobhitā

saridbhirbhrājate śreṣṭhā purī śākrī ca bhāskarī /
kecitpañcāgnitapasaḥ kecidapyagnihotriṇaḥ

kecid dhūmakamaśnanti tapasyugre vyavasthitāḥ /
ātmayajñaratāḥ kecidapare bhaktibhāginaḥ

vaiṣṇavajñānam āsādya kecicchaivaṃ vrataṃ tathā /
ekarātraṃ dvirātraṃ ca kecitṣaṣṭhāhabhojanāḥ

cāndrāyaṇavidhānaiśca kṛcchriṇaścātikṛcchriṇaḥ /
evaṃvidhaistapobhiśca narmadātīraśobhitaiḥ

yajadbhiḥ śaṃkaraṃ devaṃ keśavaṃ bhāti nityadā /
ekatve ca pṛthaktve ca yajatāṃ ca maheśvaram

kalau yuge mahāghore prāptāḥ siddhimanuttamām /
yasya yasya hi yā bhaktirvijñānaṃ yasya yādṛśam

yasminyasmiṃśca deve tu tāṃtāmīśo 'dadātprabhuḥ /
svabhāvaikatayā bhaktyā tāmetyāntaḥ pralīyate

saṃsāre parivartante ye pṛthagbhājino narāḥ /
ye mahāvṛkṣamīśānaṃ tyaktvā śākhāvalambinaḥ

punarāvartamānāste jāyante hi caturyuge /
devānte sthāvarānte ca saṃsāre cābhramankramāt

punarjanma punaḥ svarge punarghore ca raurave /
ye punardevamīśānaṃ bhavaṃ bhaktisusaṃsthitāḥ

yajanti narmadātīre na punaste bhavanti ca /
ā dehapatanāt kecid upāsantaḥ paraṃ gatāḥ

keciddvādaśabhirvarṣaiḥ ṣaḍbharanye tapodhanāḥ /
tribhiḥ saṃvatsaraiḥ kecitkecitsaṃvatsareṇa tu

ṣaḍbhirmāsaistu saṃsiddhās tribhir māsais tathāpare /
munayo devamāśritya narmadāṃ ca yaśasvinīm

chittvā saṃsāradoṣāṃśca agamanbrahma śāśvatam /
evaṃ kaliyuge ghore śataśo 'tha sahasraśaḥ

narmadātīramāśritya munayo rudramāviśan

ye narmadātīramupetya viprāḥ śaive vrate yatnam upaprapannāḥ /
trikālam ambhaḥ pravigāhya bhaktyā devaṃ samabhyarcya śivaṃ vrajanti

dhyānārcanairjāpyamahāvrataiśca nārāyaṇaṃ vā satataṃ smaranti /
te dhautapāṇḍurapaṭā iva rājahaṃsāḥ saṃsārasāgarajalasya taranti pāram

satyaṃ satyaṃ punaḥ satyamutkṣipya bhujam ucyate /
idamekaṃ suniṣpannaṃ dhyeyo nārāyaṇaḥ sadā

yo vā haraṃ pūjayate jitātmā māsaṃ ca pakṣaṃ ca vasennarendra /
revāṃ samāśritya mahānubhāvaḥ sa devadevo 'tha bhavetpinākī

kīṭāḥ pataṃgāśca pipīlikāśca ye vai mriyante 'mbhasi narmadāyāḥ /
te divyarūpāstu kulaprasūtāḥ śataṃ samā dharmaparā bhavanti

kālena vṛkṣāḥ prapatanti ye 'pi mahātaraṃgaughanikṛttamūlāḥ /
te narmadāṃbhobhirapāstapāpā dedīpyamānāstridivaṃ prayānti

akāmakāmāśca tathā sakāmā revāntam āśritya mriyanti tīre /
jaḍāndhamūkās tridivaṃ prayānti kimatra viprā bhavabhāvayuktāḥ

māsopavāsairapi śoṣitāṅgā na tāṃ gatiṃ yānti vimuktadehāḥ /
mriyanti revājalapūtakāyāḥ śivārcane keśavabhāvayuktāḥ

nīvāraśyāmākayaveṅgudādyair anyair munīndrā iha vartayanti /
āpritya kūlaṃ tridaśānugītaṃ te narmadāyā na viśanti mṛtyum

bhramanti ye tīramupetya devyās trikāladevārcanasatyapūtāḥ /
viṇmūtracarmāsthitiropadhānāḥ kukṣau yuvatyā na vasanti bhūyaḥ

kiṃ yajñadānairbahubhiśca teṣāṃ niṣevitaistīrthavaraiḥ samastaiḥ /
revātaṭaṃ dakṣiṇamuttaraṃ vā sevanti te rudracarānupūrvam

te vañcitāḥ paṅgujaḍāndhabhūtā lokeṣu martyāḥ paśubhiśca tulyāḥ /
ye nāśritā rudraśarīrabhūtāṃ sopānapaṅktiṃ tridivasya revām

yugaṃ kaliṃ ghoramimaṃ ya iccheddraṣṭuṃ kadācinna punar dvijendraḥ /
sa narmadātīramupetya sarvaṃ sampūjayet sarvavimuktasaṃgaḥ

vighnair anekair atiyojyamānā ye tīram ujhanti na narmadāyāḥ /
te caiva sarvasya hitārthabhūtā vandyāśca te sarvajanasya mānyāḥ

bhṛgvatrigārgeyavaśiṣṭhakaṅkāḥ śataiḥ sametair niyatās tvasaṃkhyaiḥ /
siddhiṃ parāṃ te hi jalaplutāṅgāḥ prāptāstu lokānmarutāṃ na cānye

jñānaṃ mahatpuṇyatamaṃ pavitraṃ paṭhantyado nityaviśuddhasattvāḥ /
gatiṃ parāṃ yānti mahānubhāvā rudrasya vākyaṃ hi yathā pramāṇam