Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 84

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe hanūmanteśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma tryaśītitamo 'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 84
śrīmārkaṇḍeya uvāca:
atraivodāharantīmam itihāsaṃ purātanam /
kailāse pṛcchate bhaktyā ṣaṇmukhāya śivoditam

īśvara uvāca:
pūrvaṃ tretāyuge skanda hato rāmeṇa rāvaṇaḥ /
caturdaśa tadā koṭyo nihatā brahmarakṣasām

hateṣu teṣu vai tatra rakṣaṇāya divaukasām /
mahānandas tadā jātastriṣu lokeṣu putraka

tataḥ sītāṃ samāsādya samaṃ vānarapuṃgavaiḥ /
rāmo'pyayodhyām āyāto bharatena kṛtotsavaḥ /
tasmai samarpayāmāsa sa rājyaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ

tasminpraśāsati tato rājyaṃ nihatakaṇṭakam /
kṛtakāryo 'tha hanumānkailāsam agāt purā

tato nandī pratīhāro rudrāṃśam api taṃ kapim /
na ca saṃgamayāmāsa rudreṇāghaughahāriṇā

tena pṛṣṭastadā nandī kiṃ mayā pātakaṃ kṛtam /
yena rudravapuḥ puṇyaṃ na paśyāmyambikānvitam

nandyuvāca:
tvayāvataraṇaṃ cakre kapīndrāmarahetunā /
tathāpi hi kṛtaṃ pāpam upabhogena śāmyati

hanumān uvāca:
kiṃ mayākāri tatpāpaṃ nandindevārthakāriṇā /
rākṣasāśca hatā duṣṭā viprayajñāṅgaghātinaḥ

tatas tadālāpakutūhalī haro nijāṃśabhājaṃ kapim ugratejasam /
uvāca dvārāntaradattadṛṣṭiḥ puraḥsthitaṃ prekṣya kapīśvaraṃ punaḥ

īśvara uvāca:
gaṅgā gayā kape revā yamunā ca sarasvatī /
sarvapāpaharā nadyastāsu snānaṃ samācara

narmadādakṣiṇe kūle tīrthaṃ paramaśobhanam /
somanāthasamīpasthaṃ tatra tvaṃ gaccha vānara

tatra snātvā mahāpāpaṃ gamiṣyati mamājñayā /
utpatya vegāddhanumāñchrīrevādakṣiṇe taṭe

jagāma sumahānādastapaścakre suduṣkaram /
tasya vai tapyamānasya rakṣovadhakṛtaṃ tamaḥ

vilīnaṃ pārtha kālena kiyateśaprasādataḥ /
tato devaiḥ samaṃ devastattīrthamagamaddharaḥ

kapim āliṅgayāmāsa varaṃ tasmai pradattavān /
adyaprabhṛti te tīrthaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ

kapitīrthaṃ tato jātaṃ tasthau tatra svayaṃ haraḥ /
hanūmanteśvaro nāmnā sarvahatyāharastadā

tatra tīrthe tu yaḥ snātvā bhaktyā liṅgaṃ prapūjayet /
sarvapāpāni naśyanti harasya vacanaṃ yathā

tatrāsthīni vilīyante piṇḍadāne 'kṣayā gatiḥ /
yat kiṃcid dīyate tatra taddhi koṭiguṇaṃ bhavet

hanumān apy ayodhyāyāṃ rāmaṃ draṣṭumathāgamat /
cakāra kuśalapraśnaṃ svasvarūpaṃ nyavedayat

śrīrāma uvāca:
kurvato devakāryaṃ te mama kāryaṃ ca kurvataḥ /
tato 'ham api pāpīyāṃstapas tapsyāmyasaṃśayam

tatraiva dakṣiṇe kūle revāyāḥ pāpahāriṇi /
caturviṃśativarṣāṇi tapastepe 'tha rāghavaḥ

jyotiṣmatīpurīsaṃsthaḥ śrīrevāsnānamācaran /
tasya śuśrūṣaṇaṃ cakre lakṣmaṇo 'pi tadājñayā

sthāpayāmāsaturliṅge tau tadā rāmalakṣmaṇau /
prabhāvāt satyatapaso revātīre mahāmatī /
niṣpāpatāṃ tadā vīrau jagmatū rāmalakṣmaṇau

tatastadā devapurogamo haro gato hi vai puṇyamunīśvaraiḥ saha /
āgatya tīrthaṃ ca varaṃ dadau tadā nijāṃ kalāṃ tatra vimucya tīrthe

munibhiḥ sarvatīrthānāṃ kṣiptaṃ kumbhodakaṃ bhuvi /
ekasthaṃ liṅganāmātha kalākumbhastathābhavat

kumbheśvara iti khyātastadā devagaṇārcitaḥ /
rāmo 'pi pūjayāmāsa talliṅgaṃ devasevivatam

tato varaṃ dadau devo rāmakīrtyabhivṛddhaye /
caturviṃśatime varṣe rāmo niṣpāpatāṃ gataḥ

yadā kanyāgataḥ paṅgurguruṇā sahito bhavet /
tadeva devayātreyam iti devā jagurmudā

yathā godāvarītīrthe sarvatīrthaphalaṃ bhavet /
tathātra revāsnānena liṅgānāṃ darśanairnḥṇām

kariṣyanty atra ye śrāddhaṃ pitḥṇāṃ narmadātaṭe /
kumbheśvarasamīpasthās tatphalaṃ śṛṇu ṣaṇmukha

yāvanto romakūpāḥ syuḥ śarīre sarvadehinām /
tāvad varṣapramāṇena pitḥṇām akṣayā gatiḥ

pṛthivyāṃ devatāḥ sarvāḥ sarvatīrthāni yāni tu /
labhante tatphalaṃ martyā liṅgatrayavilokanāt

aputro labhate putraṃ nirdhano dhanamāpnuyāt /
sarogo mucyate rogānnātra kāryā vicāraṇā

siṃharāśiṃ gate jīve yat syād godāvarīphalam /
tad dvādaśaguṇaṃ skanda kumbheśvarasamīpataḥ

ye jānanti na paśyanti kumbhaśambhumumāpatim /
narmadādakṣiṇe kūle teṣāṃ janma nirarthakam

yathā godāvarīyātrā kartavyā muniśāsanāt /
caturviṃśatime varṣe tatheyaṃ devabhāṣitam

yāvaccandraśca sūryaśca yāvad vai divi tārakaḥ /
tāvat tad akṣayaṃ dānaṃ revākumbheśvarāntike

mahādānāni deyāni tatra laukair vicakṣaṇaiḥ /
godānamatra śaṃsanti sauvarṇaṃ rājataṃ tathā

yasyāḥ smaraṇamātreṇa naśyate pāpasañcayaḥ /
snānena kiṃ punaḥ skanda brahmahatyāṃ vyapohati

tatra tīrthe tu yaḥ snātvā śrāddhaṃ kuryād yudhiṣṭhira /
ekottaraṃ kulaśatam uddharecchivaśāsanāt

yāni kāni ca tīrthāni cāsamudrasarāṃsi ca /
śivaliṅgārcanasyeha kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm

evaṃ devā varaṃ dattvā harīśvarapurogamāḥ /
svasthānam agaman pūrvaṃ muktvā tannāma cottamam

tīrthasyāsya varaṃ dattvā sa rāmo lakṣmaṇāgrajaḥ /
ayodhyāṃ praviveśāsau niṣpāpo narmadājalāt

sauvarṇīṃ ca tataḥ kṛtvā sītāṃ yajñaṃ cakāra saḥ /
anumantrya munīṃllokāndevatāśca nijaṃ kulam

purā tretāyuge jātaṃ tattīrthaṃ skandanāmakam /
niyamena tato lokaiḥ kartavyaṃ liṅgadarśanam

tāvat pāpāni deheṣu mahāpātakajānyapi /
yāvanna prekṣate jantustattīrthaṃ devasevitam

te dhanyāste mahātmānas teṣāṃ janma sujīvitam /
jyotiṣmatīpurīsaṃsthaṃ ye drakṣyanti haraṃ param

tasmānmohaṃ parityajya janair gantavyamādarāt /
tīrthāśeṣaphalāvāptyai tīrthaṃ kumbheśvarāhvayam

mārkaṇḍeya uvāca:
śrutveti śambhuvacasā sa ṣaḍānano 'tha natvā pituḥ padayugāmbujamādareṇa /
samprāpya dakṣiṇataṭaṃ giriśasravantyāḥ kīśāgryarāmakalaśākhyaśivān dadarśa