Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 55
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcamāvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe dīrghatapasaḥ svargārohaṇavarṇanaṃ nāma catuḥpañcāśattamo 'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 55
uttānapāda uvāca:
māhātmyaṃ tīrthajaṃ dṛṣṭvā citraseno nareśvaraḥ /
kiṃ cakāra kva vā vāsaṃ kimāhāro babhūva ha
īśvara uvāca:
bhṛgutuṅgaṃ samāruhya aiśānīṃ diśamāśritaḥ /
tapaścacāra vipulaṃ kuṇḍe tatra nṛpottamaḥ
sarvān devān hṛdi dhyātvā brahmaviṣṇumaheśvarān /
vicikṣepa yadātmānaṃ pratyakṣau rudrakeśavau /
kare gṛhītvā rājānaṃ rudro vacanam abravīt
īśvara uvāca:
prāṇatyāgaṃ mahārāja mā kāle tvaṃ kṛthā vṛthā /
adyāpyasi yuvā tvaṃ vai na yuktaṃ maraṇaṃ tava
svasthānaṃ gaccha śīghraṃ tvaṃ bhuktvā bhogānyathepsitān /
kuru niṣkaṇṭakaṃ rājyaṃ nāke śakra ivāparaḥ
citrasena uvāca:
na rājyaṃ kāmaye deva na putrān na ca bāndhavān /
na bhāryāṃ na ca kośaṃ ca na gajān na turaṃgamān
muñca muñca mahādeva mā vighnaḥ kriyatāṃ mama /
svargaprāptir mamādyaiva tvatprasādānmaheśvara
īśvara uvāca:
yasyāgrato bhaved brahmā viṣṇuḥ śambhus tathaiva ca /
svargeṇa tasya kiṃ kāryaṃ sa gataḥ kiṃ kariṣyati
tuṣṭā vayaṃ trayo devā vṛṇīṣva varamuttamam /
yathepsitaṃ mahārāja satyam etad asaṃśayam
citrasena uvāca:
yadi tuṣṭāstrayo devā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ /
adyaprabhṛti yuṣmābhiḥ sthātavyam iha sarvadā
gayāśiro yathā puṇyaṃ kṛtaṃ yuṣmābhir eva ca /
tathaivedaṃ prakartavyaṃ śūlabhedaṃ ca pāvanam
yatrayatra sthitā yūyaṃ tatratatra vasāmyaham /
gaṇānāṃ caiva sarveṣām ādhipatyam athāstu me
īśvara uvāca:
adyaprabhṛti tiṣṭhāmaḥ śūlabhede nareśvara /
trikālāṃ hi trayo devāḥ kalāṃśena vasāmahe
nandisaṃjño gaṇādhīśo bhaviṣyati bhavāndhruvam /
matsamīpe tu bhavata ādau pūjā bhaviṣyati
prakṣipya tāni cāsthīni yatra dīrghatapā yayau /
sakuṭumbo vimānasthaḥ svargatas tvaṃ tathā kuru
evaṃ devā varaṃ dattvā citrasenāya pārthiva /
kuṇḍamūrdhani yāmyāyāṃ trayo devās tadā sthitāḥ
parasparaṃ vadantyevaṃ puṇyatīrthamidaṃ param /
yathā hi gayāśiraḥ puṇyaṃ pūrvameva paṭhyate /
tathā revātaṭe puṇyaṃ śūlabhedaṃ na saṃśayaḥ
īśvara uvāca:
idaṃ tīrthaṃ tathā puṇyaṃ yathā puṇyaṃ gayāśiraḥ /
sakṛtpiṇḍodakenaiva naro nirmalatāṃ vrajet
ekaṃ gayāśiro muktvā sarvatīrthāni bhūpate /
śūlabhedasya tīrthasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm
kuṇḍam udīcyāṃ yāmyāyāṃ daśahastapramāṇataḥ /
raudravāruṇakāṣṭhāyāṃ pramāṇaṃ caikaviṃśati
etatpramāṇaṃ tattīrthaṃ piṇḍadānādikarmasu /
nādharmaniratā dātuṃ labhante dānamatra hi
viṣṇustu pitṛrūpeṇa brahmarūpī pitāmahaḥ /
prapitāmaho rudro 'bhūdevaṃ tripuruṣāḥ sthitāḥ
kadā paśyati tīrthaṃ vai kadā nastārayiṣyati /
iti pratīkṣāṃ kurvanti putrāṇāṃ satataṃ nṛpa /
śūlabhede naraḥ snātvā dṛṣṭvā śūladharaṃ sakṛt
nāputro nādhano rogī saptajanmasu jāyate /
ekaviṃśatiṃ pituḥ pakṣe mātuśvaivekaviṃśatim
bhāryāpakṣe daśaiveha kulānyetāni tārayet /
śūlabhedavane rājañchākamūlaphalairapi
ekasminbhojite vipre koṭīr bhavati bhojitā /
pañcasthāneṣu yaḥ śrāddhaṃ kurute bhaktimān naraḥ
kulāni pretabhūtāni sarvāṇyapi hi tārayet /
dvijadevaprasādena pitḥṇāṃ ca prasādataḥ
śrāddhado nivaset tatra yatra devo maheśvaraḥ /
syurātmaghātino ye ca gobrāhmaṇahanāśca ye
daṃṣṭribhir jalapāte ca vidyutpāteṣu ye mṛtāḥ /
na yeṣām agnisaṃskāro nāśaucaṃ nodakakriyā
tatra tīrthe tu yasteṣāṃ śrāddhaṃ kurvīta bhaktitaḥ /
mokṣāvāptir bhavet teṣāṃ yugamekaṃ na saṃśayaḥ
ajñānād yatkṛtaṃ pāpaṃ bālabhāvācca yatkṛtam /
tatsarvaṃ nāśayet pāpaṃ snānamātreṇa bhūpate
rajakena yathā dhautaṃ vastraṃ bhavati nirmalam /
tathā pāpo 'pi tattīrthe snāto bhavati nirmalaḥ
saṃnyāsaṃ kurute yo 'tra tīrthe vidhisamanvitam /
dhyāyan nityaṃ mahādevaṃ sa gacchet paramaṃ padam
krīḍitvā sa yathākāmaṃ svecchayā śivamandire /
vedavedāṅgatattvajño jāyate 'sau śubhe kule
rūpavānsubhagaścaiva sarvavyādhivivarjitaḥ /
rājā vā rājaputro vācārasamanvitaḥ
etatte kathitaṃ rājaṃstīrthasya phalamuttamam /
yacchrutvā mānavo nityaṃ mucyate sarvakilbiṣaiḥ
ya idaṃ śrāvayen nityamākhyānaṃ dvijapuṃgavān /
śrāddhe devakule vāpi paṭhetparvṇi parvṇi
gīrvāṇāstasya tuṣyanti manuṣyāḥ pitṛbhiḥ saha /
paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ caiva naśyate sarvapātakam
likhitvā tīrthamāhātmyaṃ brāhmaṇebhyo dadāti yaḥ /
jātismaratvaṃ labhate prāpnotyabhimataṃ phalam
rudraloke vaset tāvad yāvad akṣaram anvitam
Original text: Revākhāṇḍa of the Vāyupurāṇa (RKV) · Edition: Śrīkṛṣṇadās, Kṣemrāj (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. Veṅkateśvara Steam Press, Bombay: 1910 and its reprint: Siṃha, Nāgaśaraṇa (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. pañcama bhāga: śrī āvantyakhaṇḍam. Nag Publishers, Delhi: 1986. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0