Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 51
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe śūlabhedamāhātmye pātrāpātraparīkṣādānādiniyamavarṇanaṃ nāma pañcāśattamo 'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 51
uttānapāda uvāca:
kāle tatkriyate kasmiñchrāddhaṃ dānaṃ tatheśvara /
yātrā tatra prakartavyā tithau yasyāṃ vadāśu tat
īśvara uvāca:
pitṛtīrthaṃ yathā puṇyaṃ sarvakāmikamuttamam /
idaṃ tīrthaṃ tathā puṇyaṃ snānadānāditarpaṇaiḥ
viśeṣeṇa tu kurvīta śrāddhaṃ sarvayugādiṣu /
manvantarādayo vatsa śrūyantāṃ ca caturdaśa
aśvayukchuklanavamī dvādaśī kārttikasya ca /
tṛtīyā caitramāsasya tathā bhādrapadasya ca
āṣāḍhasyaiva daśamī māghasyaiva tu saptamī /
śrāvaṇasyāṣṭamī kṛṣṇā tathāṣāḍhasya pūrṇimā
phālgunasya tvamāvāsyā pauṣasyaikādaśī sitā /
kārttikī phālgunī caitrī jyaiṣṭhī pañcadaśī tathā
manvantarādayaścaite anantaphaladāḥ smṛtāḥ /
ayane cottare rājandakṣiṇe śrāddhamācaret
kārttikī ca tathā māghī vaiśākhasya tṛtīyikā /
paurṇamāsī ca caitrasya jyeṣṭhasya ca viśeṣataḥ
aṣṭakāsu ca saṃkrāntau vyatīpāte tathaiva ca /
śrāddhakālā ime sarve dattameṣvakṣayaṃ smṛtam
madhumāse site pakṣa ekādaśyāmupoṣitaḥ /
niśi jāgaraṇaṃ kuryād viṣṇupādasamīpataḥ
dhūpadīpādinaivedyaiḥ sraṅmālāgurucandanaiḥ /
arcāṃ kurvanti ye viṣṇoḥ paṭheyuḥ prāktanīṃ kathām
ṛgyajuḥsāmamantroktaṃ sūktaṃ japati yo dvijaḥ /
sarvapāpavinirmukto viṣṇulokaṃ sa gacchati
prātaḥ śrāddhaṃ prakurvīta dvijān sampūjya yatnataḥ /
dānaṃ dadyād yathāśakti gohiraṇyāmbarādikam
pitarastasya tṛpyanti yāvad ābhūtasamplavam /
śrāddhadastu vrajet tatra yatra devo janārdanaḥ
trayodaśyāṃ tato gacchedguhāvāsini liṅgake /
dṛṣṭvā mārkaṇḍamīśānaṃ mucyate sarvapātakaiḥ
uttānapāda uvāca:
guhāmadhye mahādeva liṅgaṃ paramaśobhitam /
yena pratiṣṭhitaṃ deva tanmamākhyātum arhasi
īśvara uvāca:
triṣu lokeṣu vikhyāto mārkaṇḍeyo munīśvaraḥ /
divyaṃ varṣasahasraṃ sa tapastepe sudāruṇam
guhāmadhyaṃ praviṣṭo 'sau yogābhyāsamupāśritaḥ /
liṅgaṃ tu sthāpitaṃ tena mārkaṇḍeśvarasaṃjñitam
tatra snātvā ca yo bhaktyā sopavāso jitendriyaḥ /
tatra jāgaraṇaṃ kurvan dadyād dīpaṃ prayatnataḥ
devasya snapanaṃ kuryānmṛtaiḥ pañcabhis tathā /
yathā śaktyā samālabhya pūjāṃ kuryād yathāvidhi
svaśākhotpannamantraiśca japaṃ kuryur dvijātayaḥ /
sāvitryaṣṭasahasraṃ tu śatāṣṭakam athāpi vā
etatkṛtvā nṛpaśreṣṭha janmanaḥ phalamāpnuyāt /
caturdaśyāṃ tu vai snātvā pūjāṃ kṛtvā yathāvidhi
pātraṃ parīkṣya dātavyam ātmanaḥ śreya icchatā /
pitarastasya tṛpyanti dvādaśābdānyasaṃśayam
dātā sa gacchate tatra yatra bhogāḥ sanātanāḥ /
guhāmadhye praviṣṭastu loṭayeccaiva śaktitaḥ
nīle girau hi yatpuṇyaṃ tatsamastaṃ labhanti te /
śūlabhede tu yaḥ kuryācchrāddhaṃ parvaṇi parvaṇi
viśeṣāccaitramāsānte tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu /
kedāre caiva yatpuṇyaṃ gaṅgāsāgarasaṅgame
sitāsite tu yatpuṇyamanyatīrthe viśeṣataḥ /
arbude vidyate puṇyaṃ puṇyaṃ cāmaraparvate
gayādisarvatīrthānāṃ phalamāpnoti mānavaḥ /
vidhimantrasamāyuktas tarpayet pitṛdevatāḥ
kulānāṃ tārayed viṃśaṃ daśa pūrvān daśāparān /
dakṣiṇasyāṃ tato mūrtau śucirbhūtvā samāhitaḥ
nyāsaṃ kṛtvā tu pūrvoktaṃ pradadyād aṣṭapuṣpikām /
śāstroktairaṣṭabhiḥ puṣpairmānasaiḥ śṛṇu tadyathā
vārijaṃ saumyamāgneyaṃ vāyavyaṃ pārthivaṃ punaḥ /
vānaspatyaṃ bhavet ṣaṣṭhaṃ prājāpatyaṃ tu saptamam
aṣṭamaṃ śivapuṣpaṃ syād eṣāṃ śṛṇu vinirṇayam /
vārijaṃ salilaṃ jñeyaṃ saumyaṃ madhughṛtaṃ payaḥ
āgneyaṃ dhūpadīpādyaṃ vāyavyaṃ candanādikam /
pārthivaṃ kandamūlādyaṃ vānaspatyaṃ phalātmakam
prājāpatyaṃ tu pāṭhādyaṃ śivapuṣpaṃ tu vāsanā /
ahiṃsā prathamaṃ puṣpaṃ puṣpamindriyanigrahaḥ
tṛtīyaṃ tu dayā puṣpaṃ kṣamā puṣpaṃ caturthakam /
dhyānapuṣpaṃ tapaḥ puṣpaṃ jñānapuṣpaṃ tu saptamam
satyaṃ caivāṣṭamaṃ puṣpamebhis tuṣyanti devatāḥ /
bhaktyā tapasvinaḥ pūjyā jñāninaśca narādhipa
chatramāvaraṇaṃ dadyād upānadyugalaṃ tathā /
tena pūjitamātreṇa pūjitāḥ puruṣāstrayaḥ
svargaloke vaset tāvad yāvad ābhūtasamplavam /
śūlapāṇestu bhaktyā vai jāpyaṃ kurvanti ye narāḥ
pañcāmṛtaiḥ pañcagavyair yakṣakardamakuṅkumaiḥ /
samālabheta deveśaṃ śrīkhaṇḍāgurucandanaiḥ
nānāvidhaiśca ye puṣpairarcāṃ kurvanti śūlinaḥ /
niśi jāgaraṇaṃ kuryur dīpadānaṃ prayatnataḥ
dhūpanaivedyakaṃ dadyāt paṭhetpaurāṇikīṃ kathām /
tatra sthāne sthitā bhaktyā japaṃ kurvanti ye narāḥ
śrīsūktaṃ pauruṣaṃ sūktaṃ pāvamānaṃ vṛṣākapim /
vedoktaiścaiva mantraiśca raudrīṃ vā bahurūpiṇīm
brāhmaṇān pūjayed bhaktyā pūjayitvā praṇamya ca /
nānāvidhair mahābhogaiḥ śivaloke mahīyate
agnim ityādi jāpyāni ṛgvedī japate tu yaḥ /
rudrān puruṣasūktaṃ ca ślokādhyāyaṃ ca śukriyam
iṣetvā dikamantraughaṃ jyotirbrāhmaṇameva ca /
gāyatryaṃ vai madhu caiva maṇḍalabrāhmaṇāni ca
etāñjapyāṃstu yo bhaktyā yajurvedī japed yadi /
devavrataṃ vāmadevyaṃ puruṣarṣabhameva ca
bṛhadrathāntaraṃ caiva yo japed bhaktitatparaḥ /
sa prayāti naraḥ sthānaṃ yatra devo maheśvaraḥ
pādaśaucaṃ tathābhyaṅgaṃ kurute yo 'tra bhaktitaḥ /
godāne caiva yatpuṇyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ
brāhmaṇān bhojayet tatra madhunā pāyasena ca /
ekasmin bhojite vipre koṭir bhavati bhojitā
suvarṇaṃ rajataṃ vastraṃ dadyād bhaktyā dvijottame /
tarpitāstena devāḥ syur manuṣyāḥ pitaras tathā
candrasūryagrahe bhaktyā snānaṃ kurvanti ye narāḥ /
devārcanaṃ ye ca kuryur japaṃ homaṃ viśeṣataḥ /
dadyād dānaṃ yathāśakti brāhmaṇe vedapārage
aśvaṃ rathaṃ gajaṃ yānaṃ tulāpuruṣameva ca /
śakaṭaṃ yaḥ pradadyādvā saptadhānyaprapūritam
sayoktraṃ lāṅgalaṃ dadyādyuvānau tu dhuraṃdharau /
gobhūtilahiraṇyādi pātre dātavyam arcitam
apātre viduṣā kiṃcinna deyaṃ bhūtimicchatā /
yato 'sau sarvabhūtāni dadhāti dharaṇī kila
tato viprāya sā deyā sarvasasyaughamālinī /
athānyacchṛṇu rājendra godānasya tu yatphalam
yāvadvatsasya pādau dvau mukhaṃ yonyāṃ pradṛśyate /
tāvadgauḥ pṛthivī jñeyā yāvad garbhaṃ na muñcati
yena kenāpyupāyena brāhmaṇe tāṃ samarpayet /
pṛthvī dattā bhavet tena saśailavanakānanā
tārayenniyataṃ dattā kulānām ekaviṃśatim /
raupyakhurīṃ kāṃsyadohāṃ savastrāṃ ca payasvinīm
ye prayacchanti kṛtino graste sūrye niśākare /
teṣāṃ saṃkhyāṃ na jānāmi puṇyasyābdaśātair api
sarvasyāpi hi dānasya saṃkhyāstīha narādhipa /
candrasūryoparāge ca dānasaṃkhyā na vidyate
yatra gaur dṛśyate rājan sarvatīrthāni tatra hi /
tatra parva vijānīyānnātra kāryā vicāraṇā
punaḥ smṛtvā tu tattīrthaṃ yaḥ kuryād gamanaṃ naraḥ /
athavā mriyate yo 'tra rudrasyānucaro bhavet
Original text: Revākhāṇḍa of the Vāyupurāṇa (RKV) · Edition: Śrīkṛṣṇadās, Kṣemrāj (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. Veṅkateśvara Steam Press, Bombay: 1910 and its reprint: Siṃha, Nāgaśaraṇa (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. pañcama bhāga: śrī āvantyakhaṇḍam. Nag Publishers, Delhi: 1986. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0