Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 38
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe devatīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma saptaviṃśo 'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 38
śrīmārkaṇḍeya uvāca:
tato gaccheta rājendra guhāvāsīti cottamam /
yatra siddho mahādevo guhāvāsī samārbudam
yudhiṣṭhira uvāca:
kena kāryeṇa bho tāta mahādevo jagadguruḥ /
guhāyām anayatkālaṃ sudīrghaṃ dvijasattama
etadvistarataḥ sarvaṃ kathayasva mamānagha /
śrotumicchāmyahaṃ sarvaparaṃ kautūhalaṃ hi me
mārkaṇḍeya uvāca:
sādhu praśno mahārāja pṛṣṭo yo vai tvayottamaḥ /
purāṇe vistaro hyasya na śakyo hi mayādhunā
kathituṃ vṛddhabhāvatvādatīto bahukālikaḥ /
saṃkṣepāt tena te tāta kathayāmi nibodha me
purā kṛtayuge rājannāsīd dāruvanaṃ mahat /
nānādrumalatākīrṇaṃ nānāvallyupaśobhitam
siṃhavyāghravarāhaiśca gajaiḥ khaḍgairniṣevitam /
bahupakṣiyutaṃ divyaṃ yathā caitrarathaṃ vanam
tatra kecin mahāprājñā vasanti saṃśitavratāḥ /
vasanti parayā bhaktyā caturāśramabhāvitāḥ
brahmacārī gṛhasthaśca vānaprastho yatis tathā /
svadharmaniratāḥ sarve vāñchantaḥ paramaṃ padam
tāvadvasantasamaye kasmiṃścit kāraṇāntare /
vimānastho mahādevo gacchanvai hyumayā saha
dadarśa toya āvāsamṛksāmayajurnāditam /
alakṣyāgatanirgamyaṃ sarvapāpakṣayaṃkaram
taṃ dṛṣṭvā muditā devī harṣagaṅgadayā girā /
papraccha devadeveśaṃ śaśāṅkakṛtabhūṣaṇam
devyuvāca:
kasyāyamāśramo deva vedadhvaninināditaḥ /
yaṃ dṛṣṭvā kṣutpipāsādyaiḥ śramaiśca parihīyate
maheśvara uvāca:
kiṃ tvayā na śrutaṃ devi mahādāruvanaṃ mahat /
bahuviprajano yatra gṛhadharmeṇa vartate
atra yaḥ strījanaḥ kaścid bhartṛśuśrūṣaṇe rataḥ /
nānyo devo na vai dharmo jñāyate śailanandini
etacchrutvā paraṃ vākyaṃ devadevena bhāṣitam /
kautūhalasamāviṣṭā śaṅkaraṃ punarabravīt
yattvayoktaṃ mahādeva patidharmaratāḥ striyaḥ /
tāsāṃ tvaṃ madano bhūtvā cāritraṃ kṣobhaya prabho
īśvara uvāca:
yattvayoktaṃ ca vacanaṃ na hi me rocate priye /
brāhmaṇā hi mahadbhūtaṃ na caiṣāṃ vipriyaṃ caret
manyupraharaṇā viprāścakrapraharaṇo hariḥ /
cakrātkrūrataro manyus tasmād vipraṃ na kopayet
na te devā na te lokā na te nagā na cāsurāḥ /
dṛśyante triṣu lokeṣu ye tairdṛṣṭair na nāśitāḥ
teṣāṃ mokṣas tathā svargo bhūmirmartye phalāni ca /
yeṣāṃ tuṣṭā mahābhāgā brāhmaṇāḥ kṣitidevatāḥ
evaṃ jñātvā mahābhāge asadgrāhaṃ parityaja /
tatra loke viruddhaṃ vai kupyante yena vai dvijāḥ
devyuvāca:
nāhaṃ te dayitā deva nāhaṃ te vaśavartinī /
akṛtvādhaśva vai tāsāṃ mānaṃ surasupūjitam
lokaloke mahādeva aśakyaṃ nāsti te prabho /
kriyatāṃ mama caivaikam etat kāryaṃ surottama
evamukto mahādevo devyā vākyahite rataḥ /
kṛtvā kāpālikaṃ rūpaṃ yayau dāruvanaṃ prati
mahāhitajaṭājūṭaṃ niyamya śaśibhūṣaṇam /
kaṇṭhatrāṇaṃ paraṃ kṛtvā dhārayan karṇakuṇḍale
vyāghracarmaparīdhāno mekhalāhārabhūṣitaḥ /
nūpuradhvaninighoṣaiḥ kampayan vai vasuṃdharām
mahānūrddhvajaṭāmālī kṛttibhasmānulepanaḥ /
kṛtvā haste kapālaṃ tu brahmaṇaśca mahātmanaḥ
mahāḍamarughoṣeṇa kampayan vai vasuṃdharām /
prabhātasamaye prāpto mahādāruvanaṃ prati
tāvat puṇyajanaḥ sarvapuṣpapatraphalārthikaḥ /
nirgato bahubhiḥ sārddhaṃ pavamānaḥ samantataḥ
tad dṛṣṭvā mahadāścaryaṃ rūpaṃ devasya bhārata /
yuvatīnāṃ manas tāsāṃ kāmena kaluṣīkṛtam
śobhanaṃ puruṣaṃ dṛṣṭvā sarvā api varāṅganāḥ /
kledabhāvaṃ tato jagmurmudā dāruvanastriyaḥ
vikārā bahavastāsāṃ devaṃ dṛṣṭvā mahādbhutam /
saṃjātā viprapatnīnāṃ tadā tāsu narottama
paridhānaṃ na jānanti kāścid dṛṣṭvā varāṅganāḥ /
uttarīyaṃ tathā cānyā mahāmohasamanvitāḥ
keśabhāraparibhraṣṭā kācidevāsanotthitā /
dātukāmā tadā bhaikṣyaṃ ceṣṭituṃ naiva cāśakat
kācid dṛṣṭvā mahādevaṃ rūpayauvanagarvitā /
utsaṅge saṃsthitaṃ bālaṃ vismṛtā pāyitum stanam
kāmabāṇahatā cānyā bāhubhyāṃ pīḍya sustanau /
niḥśvasantī tadā coṣṇaṃ na kiṃcit pratijalpati
evaṃ saṃkṣobhya taṃ sarvaṃ strījanaṃ parameśvaraḥ /
jagāma tatra vai tāsāṃ kṣobhaṃ kṛtvā mahādbhutam
tāvat te brāhmaṇāḥ sarve bhramitvā kānanaṃ mahat /
āgatāḥ svagṛhe dārān dadṛśuś ca hataujasaḥ
yāsāṃ pūrvatarā bhaktiḥ pātivratye patīnprati /
calitāstā viditvāśu nirjagmurdvijasattamāḥ
saṃvidaṃ paramāṃ kṛtvā jñātvā devaṃ maheśvaram /
kṣobhayitvā manastāsāṃ tataścādarśanaṃ gatam
krodhāviṣṭo dvijaḥ kaścid daṇḍamudyamya dhāvati /
kalmāṣayaṣṭimanye ca tathānye darbhamuṣṭikām
itaścetaśca te sarve bhramitvā kānanaṃ nṛpa /
ekībhūtvā mahātmāno vyājahruśca ruṣā giram
yad idaṃ ca hutaṃ kiṃcid guravas toṣitā yadi /
tena satyena devasya liṅgaṃ patatu cottamam
āśramād āśramaṃ sarve na tyajāmo vidhikramāt /
tena satyena devasya liṅgaṃ patatu bhūtale
evaṃ satyaprabhāvena triruktena dvijanmanām /
śivasya paśyato liṅgaṃ patitaṃ dharaṇītale
hāhākāro mahānāsīllokāloke 'pi bhārata /
devasya patite liṅge jagataśca mahākṣaye
patamānasya liṅgasya śabdo 'bhūcca sudāruṇaḥ /
ulkāpātā diśāṃ hāhā bhūmikampāśca dāruṇāḥ
patanti parvatāgrāṇi śoṣaṃ yānti ca sāgarāḥ /
devasya patite liṅge devā vimanaso 'bhavan
sametya sahitāḥ sarve brahmāṇaṃ parameṣṭhinam /
kṛtāñjalipuṭāḥ sarve stuvanti vividhaiḥ stavaiḥ
tatas tuṣṭo jagannāthaś caturvadanapaṅkajaḥ /
ārtānprāha surānsarvānmā viṣādaṃ gamiṣyatha
brahmaśāpābhibhūto 'sau devadevastrilocanaḥ /
tuṣṭaistaistapasā yuktaiḥ punarmokṣaṃ gamiṣyati
etacchrutvā yayurdevā yathāgatamarindama /
bhāvayitvā tataḥ sarve munayaścaiva bhārata
viśvāmitravasiṣṭhādyā jābāliratha kaśyapaḥ /
sametya sahitāḥ sarve tamūcus tripurāntakam
brahmatejo hi balavaddvijānāṃ hi sureśvara /
kṣāntiyuktastapastaptvā bhaviṣyasi gataklamaḥ
yataḥ kṣobhādṛṣīṇāṃ ca tadevaṃ liṅgamuttamam /
patitaṃ te mahādeva na tatpūjyaṃ bhaviṣyati
na tacchreyo 'gnihotreṇa nāgniṣṭomena labhyate /
prāpnuvanti ca yacchreyo mānavā liṅgapūjane
devadānavayakṣāṇāṃ gandharvoragarakṣasām /
vacanena tu viprāṇām etat pūjyaṃ bhaviṣyati
brahmaviṣṇvindracandrāṇām etat pūjyaṃ bhaviṣyati /
yatphalaṃ tava liṅgasya iha loke paratra ca
evamukto jagannāthaḥ praṇipatya dvijottamān /
mudā paramayā yuktaḥ kṛtāñjalir abhāṣata
brāhmaṇā jaṅgamaṃ tīrthaṃ nirjalaṃ sārvakāmikam /
yeṣāṃ vākyodakenaiva śudhyanti malino janāḥ
na tatkṣetraṃ na tattīrthamūṣaraṃ puṣkarāṇi ca /
brāhmaṇe manyumutpādya yatra gatvā sa śudhyati
na tacchāstraṃ yanna viprapraṇītaṃ na tad dānaṃ yanna viprapradeyam /
na tatsaukhyaṃ yannavipraprasādānna tadduḥkhaṃ yanna vipraprakopāt
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni gaṅgādyāḥ saritas tathā /
ekasya vipravākyasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm
abhinandya dvijānsarvānanujñāto maharṣibhiḥ /
tato 'gamat tadā devo narmadātaṭamuttamam
paramaṃ vratamāsthāya guhāvāsī samārbudam /
tapaścacāra bhagavāñjapasnānarataḥ sadā
samāpte niyame tāta sthāpayitvā maheśvaram /
vandyamānaḥ suraiḥ sārddhaṃ kailāsamagamat prabhuḥ
narmadāyās taṭe tena sthāpitaḥ parameśvaraḥ /
tenaiva kāraṇenāsau narmadeśvara ucyate
yo 'rcayennarmadeśānaṃ yatir vai saṃjitendriyaḥ /
snātvā caiva mahādevam aśvamedhaphalaṃ labhet
dadāti yaḥ pitṛbhyastu tilapuṣpakuśodakam /
triḥsaptapūrvajāstasya svarge modanti pāṇḍava
yastu bhojayate viprāṃs tasmiṃstīrthe narādhipa /
pāyasaṃ ghṛtamiśraṃ tu sa labhet koṭijaṃ phalam
suvarṇaṃ rajataṃ vāpi brāhmaṇebhyo yudhiṣṭhira /
dadāti toyamadhyasthaḥ so 'gniṣṭomaphalaṃ labhet
aṣṭamyāṃvā caturdaśyāṃ nirāhāro vaset tu yaḥ /
narmadeśvaramāsādya prāpnuyājjanmanaḥ phalam
agnipraveśaṃ yaḥ kuryāt tasmiṃstīrthe narādhipa /
tasya vyādhibhayaṃ na syāt saptajanmasu bhārata
anāśakaṃ tu yaḥ kuryāt tasmiṃstīrthe narādhipa /
anivartikā gatis tasya rudraloke bhaviṣyati
eṣa te vidhir uddiṣṭas tasyotpattir narottama /
purāṇe vihitā tāta saṃjñā tasya tu vistarāt
etaṃ kīrtayate yastu narmadeśvarasambhavam /
bhaktyā śṛṇoti ca naraḥ so 'pi snānaphalaṃ labhet
Original text: Revākhāṇḍa of the Vāyupurāṇa (RKV) · Edition: Śrīkṛṣṇadās, Kṣemrāj (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. Veṅkateśvara Steam Press, Bombay: 1910 and its reprint: Siṃha, Nāgaśaraṇa (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. pañcama bhāga: śrī āvantyakhaṇḍam. Nag Publishers, Delhi: 1986. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0