Language

ENहिગુ
Scripture Library

Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 231

231.1

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe tīrthāvalikathanaṃ triṃśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 231
śrīsūta uvāca:
tathaiva tīrthastabakān vakṣye'ham ṛṣisattamāḥ /
yaistu tīrthāvalīgumphaḥ pūrvoktairekataḥ kṛtaḥ

231.2

vibhakto bhaktalokānāmānandaprathanaḥ śubhaḥ /
mṛkaṇḍatanayaḥ pūrvaṃ prāha pārthāya pṛcchate

231.3

yathā tathāhaṃ vakṣyāmi tīrthānāṃ stabakāniha /
śivāmbupānajā puṇyā revā kalpalatā kila

231.4

tīradvayodbhūtatīrthaprasūnaiḥ puṣpitā śubhā /
yatpuṇyagandhalakṣmyā vai trailokyaṃ surabhīkṛtam

231.5

tatpuṣpamakarandasya rasāsvādaviduttamaḥ /
bhramaraḥ khalu mārkaṇḍo munirmatimatāṃ varaḥ

231.6

tatpuṣpamālāṃ hṛdaye tīrthastabakacitritām /
dadhāti satataṃ puṇyāṃ munirbhṛgukulodvahaḥ /
tasyāḥ stabakasaṃsthānaṃ vakṣye 'ham ṛṣisattamāḥ

231.7

oṅkāratīrthamārabhya yāvatpaścimasāgaram /
saṃgamāḥ pañcatriṃśadvai nadīnāṃ pāpanāśanāḥ

231.8

daśaikamuttare tīre satriviṃśati dakṣiṇe /
pañcatriṃśattamaḥ śreṣṭho revāsāgarasaṅgamaḥ

231.9

saṅgamaḥ sahitānyevaṃ revātīradvaye 'pi ca /
catuḥśatāni tīrthāni prasiddhāni dvijottamāḥ

231.10

triśataṃ śivatīrthāni trayīstriṃśatsamanvitam /
tatrāpi vyaktito vakṣye śṛṇudhvaṃ tāni sattamāḥ

231.11

mārkaṇḍeśvaratīrthāni daśa teṣu munīśvarāḥ /
daśādityabhavānyatra navaiva kapileśvarāḥ

231.12

somasaṃsthāpitānyaṣṭau tāvanto narmadeśvarāḥ /
koṭitīrthānyathāṣṭau ca sapta siddheśvarāstathā

231.13

nāgeśvarāśca saptaiva revātīradvaye 'pi tu /
saptaiva vahnivihitānyathāpyāvartasaptakam

231.14

kedāreśvaratīrthāni pañca pañcendrajāni ca /
varuṇeśāśca pañcaiva pañcaiva dhanadeśvarāḥ

231.15

devatīrthāni pañcaiva catvāro vai yameśvarāḥ /
vaidyanāthāśca catvāraścatvāro vānareśvarāḥ

231.16

aṅgāreśvaratīrthāni tāvantyeva munīśvarāḥ /
sārasvatāni catvāri catvāro dārukeśvarāḥ

231.17

gautameśvaratīrthāni trīṇi rāmeśvarāstrayaḥ /
kapāleśvaratīrthāni trīṇi haṃsakṛtāni ca

231.18

trīṇyeva mokṣatīrthāni trayo vai vimaleśvarāḥ /
sahasrayajñatīrthāni trīṇyeva munirabravīt

231.19

bhīmeśvarāstrayaḥ khyātāḥ svarṇatīrthāni trīṇi ca /
dhautapāpadvayaṃ proktaṃ karañjeśadvayaṃ tathā

231.20

ṛṇamocanatīrthe dve tathā skandeśvaradvayam /
daśāśvamedhatīrthe dve nandītīrthadvayaṃ dvijāḥ

231.21

manmatheśadvayaṃ caiva bhṛgutīrthadvayaṃ tathā /
parāśareśvarau dvau ca ayonīsaṃbhavadvayam

231.22

vyāseśvaradvayaṃ proktaṃ pitṛtīrthadvayaṃ tathā /
nandikeśvaratīrthe dve dvau ca gopeśvarau smṛtau

231.23

māruteśadvayaṃ tadvad dvau ca jvāleśvarau smṛtau /
śuklatīrthadvayaṃ puṇyam apsareśadvayaṃ tathā

231.24

pippaleśvaratīrthe dve māṇḍavyeśvarasaṃjñite /
dvīpeśvaradvayaṃ caiva prāha tadvadbhṛgūdvahaḥ /
uttareśvaratīrthe dve aśokeśadvayī tathā

231.25

dve yodhanapure caiva rohiṇītīrthakadvayam /
luṅkeśvaradvayaṃ khyātamākhyānaṃ muninā tathā

231.26

saikonaviṃśatiśataṃ tīrthānyekaikaśo dvijāḥ /
stabakeṣu kṛtaṃ tīrthaṃ dviśataṃ sacaturdaśam

231.27

śaivānyetāni tīrthāni vaiṣṇavāni ca sattamāḥ /
śṛṇudhvaṃ procyamānāni brāhmaśāktāni ca kramāt

231.28

aṣṭaviṃśatitīrthāni vaiṣṇavānyabravīnmuniḥ /
teṣu vārāhatīrthāni ṣaḍeva munisattamāḥ

231.29

catvāri cakratīrthāni śeṣāṇyaṣṭādaśaiva hi /
viṣṇunādhiṣṭhitāny eva prāha pūrvaṃ mṛkaṇḍajaḥ

231.30

tathaiva brahmaṇā siddhyai saptatīrthānyavīvadat /
triṣu ca brahmaṇaḥ pūjā brahmeśāścaturo 'pare /
aṣṭāviṃśanmayā khyātā yathāsaṅkhyaṃ yathākramam

231.31

etatpavitramatulaṃ hyetat pāpaharaṃ param /
narmadācaritaṃ puṇyaṃ māhātmyaṃ munibhāṣitam

231.32

sūta uvāca:
evamuddeśataḥ prokto revātīrthakramo mayā /
yathā pārthāya saṃkṣepān mārkaṇḍo munirabravīt

231.33

avāntarāṇi tīrthāni teṣu guptānyanekaśaḥ /
yatra yāvatpramāṇāni tānyākarṇayatānaghāḥ

231.34

oṅkāratīrthaparitaḥ parvatād amarakaṇṭāt /
krośadvaye sarvadikṣu sārdhakoṭītrayī matā

231.35

tīrthānāṃ saṃkhyayā guptaprakaṭānāṃ dvijottamāḥ /
koṭirekā tu tīrthānāṃ kapilāsaṅgame pṛthak

231.36

aśokavanikāyāśca tīrthaṃ lakṣaṃ pratiṣṭhitam /
śatamaṃ gāragartāyāḥ saṅgame munisattamāḥ

231.37

tīrthānāmayutaṃ tadvatkubjāyāḥ saṅgame sthitam /
śataṃ hiraṇyagarbhāyāḥ saṅgame samavasthitam

231.38

tīrthānāmaṣṭaṣaṣṭiśca viśokāsaṅgame sthitā /
tathā sahasraṃ tīrthānāṃ saṃsthitaṃ vāgusaṅgame

231.39

śataṃ sarasvatīsaṅge śuklatīrthe śatadvayam /
sahasraṃ viṣṇutīrtheṣu mahiṣmatyāmathāyutam

231.40

śūlabhede ca tīrthānāṃ sāgraṃ lakṣaṃ sthitaṃ dvijāḥ /
devagrāme sahasraṃ ca tīrthānāṃ munirabravīt

231.41

luṅkeśvare ca tīrthānāṃ sāgrā saptaśatī sthitā /
tīrthānyaṣṭottaraśataṃ maṇinadyāśca saṅgame /
vaidyanāthe ca tīrthānāṃ śatamaṣṭādhikaṃ viduḥ

231.42

evaṃ tāvatpramāṇāni tīrthe kumbheśvare dvijāḥ /
sāgraṃ lakṣaṃ ca tīrthānāṃ sthitaṃ revorasaṅgame

231.43

tataścāpyadhikāni syuriti mārkaṇḍabhāṣitam /
aṣṭāśītisahasrāṇi vyāsadvīpāśritāni ca

231.44

saṅgame ca karañjāyāḥ sthitamaṣṭottarāyutam /
eraṇḍīsaṅgame tadvattīrthānyaṣṭādhikaṃ śatam

231.45

dhūtapāpe ca tīrthānāṃ ṣaṣṭiraṣṭādhikā sthitā /
skandatīrthe śataṃ puṇyaṃ tīrthānāṃ muniruktavān

231.46

kohaneśa ca tīrthānāṃ ṣaṣṭiraṣṭādhikā sthitā /
sārdhakoṭī ca tīrthānāṃ sthitā vai korilāpure

231.47

rāmakeśavatīrthe ca sahasraṃ sāgramuktavān /
asmāhake sahasraṃ ca tīrthāni nivasanti hi

231.48

lakṣāṣṭakaṃ sahasre dve śuklatīrthe dvijottamāḥ /
tīrthāni kathayāmāsa purā pārthāya bhārgavaḥ

231.49

śatamaṣṭādhikaṃ prāha pratyekaṃ saṅgameṣu ca /
nadīnāmavaśiṣṭānāṃ kāverīsaṅgamaṃ vinā

231.50

kāveryāḥ saṅgame viprāḥ sthitā pañcaśatī tathā /
tīrthānāṃ parvasu tathā viśeṣo muninoditaḥ

231.51

mokṣatīrthaṃ hi satprāhuḥ purāṇapuruṣāśritam /
bhṛgoḥ kṣetre ca tīrthānāṃ koṭirekā samāśritā

231.52

sādhikānāmṛṣiśreṣṭhā vaktuṃ śakto hi ko bhavet /
sarvāmarāśrayaṃ proktaṃ sarvatīrthāśrayaṃ tathā

231.53

triṣu lokeṣu vikhyātaṃ pūjitaṃ siddhisādhanam /
bhārabhūtyāṃ ca tīrthānāṃ sthitamaṣṭottaraṃ śatam

231.54

akrūreśvaratīrthe ca sārdhaṃ tīrthaśataṃ sthitam /
vimaleśvaratīrthe tu revāsāgarasaṅgame /
daśāyutāni tīrthānāṃ sādhikānyabravīnmuniḥ

Original text: Revākhāṇḍa of the Vāyupurāṇa (RKV) · Edition: Śrīkṛṣṇadās, Kṣemrāj (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. Veṅkateśvara Steam Press, Bombay: 1910 and its reprint: Siṃha, Nāgaśaraṇa (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. pañcama bhāga: śrī āvantyakhaṇḍam. Nag Publishers, Delhi: 1986. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc