Language

ENहिગુ
Scripture Library

Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 230

230.1

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe mārkaṇḍeyayudhiṣṭhirasaṃvāde revākhaṇḍapaṭhanaśravaṇadānādiphalaśrutivarṇanaṃ nāmaikonatriṃśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 230
sūta uvāca:
ityuktvopararāmatha pāṇḍoḥ putrāya vai muniḥ /
mṛkaṇḍatanayo dhīmānsaptakalpasmaraḥ puraḥ

230.2

mārkaṇḍamuninā proktaṃ yathā pārthāya sattamāḥ /
tathā vaḥ kathitaṃ sarvaṃ revāmāhātmyamuttamam

230.3

iyaṃ puṇyā saricchreṣṭhā revā viśvaikapāvanī /
rudradehasamudbhūtā sarvabhūtābhayapradā

230.4

oṅkārajaladhiṃ yāvad uvāca bhṛgunandanaḥ /
tīrthasaṅgamabhedānvai dharmaputrāya pṛcchate

230.5

samāsenaiva munayastathāhaṃ kathayāmi vaḥ /
saptaṣaṣṭisahasrāṇi ṣaṣṭikoṭyastathaiva ca

230.6

kathaṃ kenātra śakyante vaktuṃ varṣaśatairapi /
tathāpyatra muniśreṣṭhāḥ proktaṃ pārthāya vai yathā

230.7

tīrthamoṃkāramārabhya vakṣye tīrthāvaliṃ śubhām /
procyamānāṃ samāsena tāṃ śṛṇudhvaṃ maharṣayaḥ

230.8

natvā somaṃ maheśānaṃ natvā brahmācyutāvubhau /
sarasvatīṃ gaṇeśānaṃ devyāsāṅghripañkajam

230.9

pūrvācāryāṃs tathā sarvāndṛṣṭvādṛṣṭārthavedinaḥ /
praṇamya narmadāṃ devīṃ vakṣye tīrthāvaliṃ tvimām

230.10

oṃ namo viśvarūpāya oṅkārāyākhilātmane /
yamārabhye pravakṣyāmi revātīrthāvaliṃ dvijāḥ

230.11

asmin mārkaṇḍagadite revātīrthakrame śubhe /
purāṇasaṃhitādhyāyā mārkaṇḍāśramavarṇanam

230.12

tataḥ praśnādhikāraśca praśaṃsā narmadodbhavā /
tathā pañcadaśānāṃ ca pravāhānāṃ prakīrtanam

230.13

nāmanirvacanaṃ tadvattathā kalpasamudbhavāḥ /
ekaviṃśatikalpānāṃ tadvannāmānukīrtanam

230.14

mārkaṇḍeyānubhūtānāṃ saptānāṃ lakṣaṇāni ca /
māhātmyaṃ caiva revāyāḥ śivaviṣṇvos tathaiva ca

230.15

saṃhāralakṣaṇaṃ tadvad oṅkārasya ca sambhavaḥ /
tathaivauṃkāramāhātmyam amarakaṇṭakīrtanam

230.16

amareśvaratīrthaṃ ca tathā dāruvanaṃ mahat /
dārukeśvaratīrthaṃ ca tīrthaṃ vai carukeśvaram

230.17

carukāsaṅgamas tadvyadvatīpāteśvaraṃ tathā /
pātāleśvaratīrthaṃ ca koṭiyajñāhvayaṃ tathā

230.18

varuṇeśvaratīrthaṃ ca liṅgānyaṣṭottaraṃ śatam /
siddheśvaraṃ yameśaṃ ca brahmeśvaramataḥ param

230.19

sārasvataṃ cāṣṭarudraṃ sāvitraṃ somasaṃjñitam /
śivakhātaṃ mahātīrthaṃ rudrāvartaṃ dvijottamāḥ

230.20

brahmāvartaṃ paraṃ tīrthaṃ sūryāvartamataḥ param /
pippalāvartatīrthaṃ ca pippalyāścaiva saṅgamaḥ

230.21

amarakaṇṭamāhātmyaṃ kapilāsaṅgamas tathā /
viśalyāsambhavaścāpi bhṛgutuṅgādrikīrtanam

230.22

viśalyāsaṅgamaḥ puṇyaḥ karamardāsamāgamaḥ /
karamardeśvaraṃ tīrthaṃ cakratīrthamanuttamam

230.23

saṅgamo nīlagaṅgāyāḥ vidhvaṃsastripurasya ca /
kīrtanaṃ tīrthadānānāṃ madhukatṛtīyāvratam

230.24

apsareśvaratīrthaṃ ca dehakṣepe vidhistataḥ /
tīrthaṃ jvāleśvaraṃ nāma jvālāyāḥ saṅgamastathā

230.25

śakratīrthaṃ kuśāvartaṃ haṃsatīrthaṃ tathaiva ca /
ambarīṣasya tīrthaṃ ca mahākāleśvaraṃ tathā

230.26

mātṛkeśvaratīrthaṃ ca bhṛgutuṅgānuvarṇanam /
tatra bhairavamāhātmyaṃ capaleśvarakīrtanam

230.27

caṇḍapāṇeśca māhātmyaṃ kāverīsaṅgamastathā /
kubereśvaratīrthaṃ ca vārāhīsaṅgamas tathā

230.28

saṅgamaścaṇḍavegāyāstīrthaṃ caṇḍeśvaraṃ tathā /
eraṇḍīsaṅgamaḥ puṇya eraṇḍeśvaramuttamam

230.29

pitṛtīrthaṃ ca tatraiva oṅkārasya ca sambhavam /
māhātmyaṃ pañcaliṅgānām oṅkārasya munīśvarāḥ

230.30

koṭitīrthasya māhātmyaṃ tīrthaṃ kākahradaṃ tathā /
jambukeśvaratīrthaṃ ca sārasvatam ataḥ param

230.31

kapilāsaṅgamastadvattīrthaṃ ca kapileśvaram /
daityasūdanatīrthaṃ ca cakratīrthaṃ ca vāmanam

230.32

tīrthalakṣaṃ viduḥ pūrve kapilāyāstu saṅgame /
svargasya narakasyāpi lakṣaṇaṃ munibhāṣitam

230.33

vyavasthānaṃ śarīrasya gopradānānuvarṇanam /
aśokavanikātīrthaṃ mataṅgāśramavarṇanam

230.34

aśokeśvaratīrthaṃ ca mataṅgeśvaramuttamam /
tathā mṛgavanaṃ puṇyaṃ tatra tīrthaṃ manoratham

230.35

saṅgamo 'ṅgāragartāyā aṅgāreśvaramuttamam /
tathā meghavanaṃ tīrthaṃ devyā nāmānukīrtanam

230.36

saṅgamaścāpi kubjāyāstīrthaṃ kubjeśvaraṃ tathā /
bilvāmrakaṃ tathā tīrthaṃ pūrṇadvīpamataḥ param

230.37

tathā hiraṇyagarbhāyāḥ saṅgamaḥ puṇyakīrtanaḥ /
dvīpeśvaraṃ nāma tīrthaṃ puṇyaṃ yajñeśvaraṃ tathā

230.38

māṇḍavyāśramatīrthaṃ ca viśokāsaṅgamastathā /
vāgīśvaraṃ nāma tīrthaṃ puṇyo vai vāgusaṅgamaḥ

230.39

sahasrāvartakaṃ tatra tīrthaṃ saugandhikaṃ tathā /
saṅgamaśca sarasvatyā īśānaṃ tīrthamuttamam

230.40

devatātrayatīrthaṃ ca śūlakhātaṃ tataḥ param /
brahmodaṃ śāṅkaraṃ saumyaṃ sārasvatamataḥ param

230.41

sahasrayajñatīrthaṃ ca kapālamocanaṃ tathā /
āgneyam aditīśaṃ ca vārāhaṃ tīrthamuttamam

230.42

tathā devapathaṃ tīrthaṃ tīrthaṃ yajñasahasrakam /
śuklatīrthaṃ dīptikeśaṃ viṣṇutīrthaṃ ca yodhanam

230.43

narmadeśvaratīrthaṃ ca varuṇeśaṃ ca mārutam /
yogeśaṃ rohiṇītīrthaṃ dārutīrthaṃ ca sattamāḥ

230.44

brahmāvartaṃ ca pattreśaṃ vāhnaṃ sauraṃ ca kīrtyate /
meghanādaṃ dārutīrthaṃ devatīrthaṃ guhāśrayam

230.45

narmadeśvarasaṃjñaṃ tatkapilātīrthamuttamam /
karañjeśaṃ kuṇḍaleśaṃ pippalādamataḥ param

230.46

vimaleśvaratīrthaṃ ca puṣkariṇyāśca saṅgamaḥ /
praśaṃsā śūlabhedasya tatraivāndhakavikramaḥ

230.47

devāśvāsanadānaṃ ca tathaivāndhakanigrahaḥ /
śūlabhedasya cotpattistathā pātraparīkṣaṇam

230.48

praśaṃsā dānadharmasya ṛṣiśṛṅgānubhāvanam /
svargatiṃ dīrghatapaso bhānumatyāstatheṅgitam

230.49

śabarasvargagamanaṃ māhātmyaṃ śūlabhedajam /
kapileśvaratīrthaṃ ca mokṣatīrthamataḥ param

230.50

saṅgamo mokṣanadyāśca tīrthaṃ ca vimaleśvaram /
tathaivolūkatīrthaṃ ca puṣkariṇyāśca saṅgamaḥ

230.51

ādityeśvaratīrthaṃ ca tīrthaṃ vai saṅgameśvaram /
saṅgamo bhīmakulyāyāstīrthaṃ bhīmeśvaraṃ śubham

230.52

mārkaṇḍeśvaratīrthaṃ ca tathā vai pippaleśvaram /
karoṭīśvaratīrthaṃ ca tīrthamindreśvaraṃ śubham

230.53

agastyeśaṃ kumāreśaṃ vyāseśvaramanuttamam /
vaidyanāthaṃ ca kedāram ānandeśvarasaṃjñitam

230.54

mātṛtīrthaṃ ca muṇḍeśaṃ cauraṃ kāmeśvaraṃ tathā /
saṅgamaścānuduhyā vai tīrthe bhīmārjunāhvaye /
tīrthaṃ dharmeśvaraṃ nāma luṅkeśvaram ataḥ param

230.55

tato dhanadatīrthaṃ ca jaṭeśaṃ maṅgaleśvaram /
kapileśvaratīrthaṃ ca gopāreśvaramuttamam

230.56

maṇināgeśvaraṃ nāma maṇinadyāśca saṅgamaḥ /
tilakeśvaratīrthaṃ ca gautameśamataḥ param

230.57

tatraiva mātṛtīrthaṃ ca muninoktaṃ munīśvarāḥ /
śaṅkhacūḍaṃ ca kedāraṃ pārāśaramataḥ param

230.58

bhīmeśvaraṃ ca candreśam aśvavatyāśca saṅgamaḥ /
bahvīśvaraṃ nāradeśaṃ vaidyanāthaṃ kapīśvaram

230.59

kumbheśvaraṃ ca mārkaṇḍaṃ rāmeśaṃ lakṣmaṇeśvaram /
megheśvaraṃ matsyakeśam apsarāhradasaṃjñakam

230.60

dadhiskandaṃ madhuskandaṃ nandikeśaṃ ca vāruṇam /
pāvakeśvaratīrthaṃ ca tathaiva kapileśvaram

230.61

nārāyaṇāhvayaṃ tīrthaṃ cakratīrthamanuttamam /
caṇḍādityaṃ paraṃ tīrthaṃ caṇḍikātīrthamuttamam

230.62

yamahāsāhvayaṃ tīrthaṃ tathā gaṅgeśvaraṃ śubham /
nandikeśvarasaṃjñaṃ ca naranārāyaṇāhvayam

230.63

naleśvaraṃ ca mārkaṇḍaṃ śuklatīrthamataḥ param /
vyāseśvaraṃ paraṃ tīrthaṃ tatra siddheśvaraṃ tathā

230.64

koṭitīrthaṃ prabhātīrthaṃ vāsukīśvaram uttamam /
saṅgamaśca karañjāyā mārkaṇḍeśvaramuttamam

230.65

tīrthaṃ koṭīśvaraṃ nāma tathā saṃkarṣaṇāhvayam /
kanakeśaṃ manmatheśaṃ tīrthaṃ caivānasūyakam

230.66

eraṇḍīsaṅgamaḥ puṇyo mātṛtīrthaṃ ca śobhanam /
tīrthaṃ svarṇaśalākākhyaṃ tathā caivāmbikeśvaram

230.67

karañjeśaṃ bhārateśaṃ nāgeśaṃ mukuṭeśvaram /
saubhāgyasundarī tīrthaṃ dhanadeśvaramuttamam

230.68

rohiṇyaṃ cakratīrthaṃ ca uttareśvarasaṃjñitam /
bhogeśvaraṃ ca kedāraṃ niṣkalaṅkamataḥ param

230.69

mārkaṇḍaṃ dhautapāpaṃ ca tīrthamāṅgiraseśvaram /
koṭavīsaṅgamaḥ puṇyaṃ koṭitīrthaṃ ca tatra vai

230.70

ayonijaṃ paraṃ tīrtham aṅgāreśvaramuttamam /
skāndaṃ ca nārmadaṃ brāhmaṃ vālmīkeśvarasaṃjñitam

230.71

koṭitīrthaṃ kapāleśaṃ pāṇḍutīrthaṃ trilocanam /
kapileśaṃ kambukeśaṃ prabhāsaṃ kohaneśvaram

230.72

indreśaṃ vālukeśaṃ ca deveśaṃ śakrameva ca /
nāgeśvaraṃ gautameśam ahalyātīrthamuttamam

230.73

rāmeśvaraṃ mokṣatīrthaṃ tathā kuśalaveśvarau /
narmadeśaṃ kapardīśaṃ sāgareśamataḥ param

230.74

dhaurādityaṃ paraṃ tīrthaṃ tīrthaṃ cāparayonijam /
piṅgaleśvaratīrtha ca bhṛgvīśvaramanuttamam

230.75

daśāśvamedhikaṃ tīrthaṃ koṭitīrthaṃ ca sattamāḥ /
mārkaṇḍaṃ brahmatīrthaṃ ca ādivārāhamuttamam

230.76

āśāpūrābhidhaṃ tīrthaṃ kauberaṃ mārutaṃ tathā /
varuṇeśaṃ yameśaṃ ca rāmeśaṃ karkaṭeśvaram

230.77

śakreśaṃ somatīrthaṃ ca nandāhradamanuttamam /
vaiṣṇavaṃ cakratīrthaṃ ca rāmakeśavasaṃjñitam

230.78

tathaiva rukmiṇītīrthaṃ śivatīrthamanuttamam /
jayavārāhartīrthaṃ ca tīrthamasmāhakāhvayam

230.79

aṅgāreśaṃ ca siddheśaṃ tapeśvaramataḥ param /
punaḥ siddheśvaraṃ nāmatīrthaṃ ca varuṇeśvaram

230.80

parāśareśvaraṃ puṇyaṃ kusumeśamanuttamam /
kuṇḍaleśvaratīrthaṃ ca tathā kalakaleśvaram

230.81

nyaṅkuvārāhasaṃjñaṃ ca aṅkolaṃ tīrthamuttamam /
śvetavārāhatīrthaṃ ca bhārgalaṃ sauramuttamam

230.82

huṅkārasvāmitīrthaṃ ca śuklatīrthaṃ ca śobhanam /
saṅgamo madhumatyāśca tīrthaṃ vai saṅgameśvaram

230.83

narmadeśvarasaṃjñaṃ ca nadītritayasaṅgamaḥ /
anekeśvaratīrthaṃ ca śarbheśaṃ mokṣasaṃjñitam

230.84

kāverīsaṅgamaḥ puṇyastīrthaṃ gopeśvarāhvayam /
mārkaṇḍeśaṃ ca nāgeśam udambaryāśca saṅgamaḥ

230.85

sāmbādityāhvayaṃ tīrtham udambaryāśca saṅgamaḥ /
siddheśvaraṃ ca mārkaṇḍaṃ tathā siddheśvarīkṛtam

230.86

gopeśaṃ kapileśaṃ ca vaidyanāthamanuttamam /
piṅgaleśvaratīrthaṃ ca saindhavāyatanaṃ mahat

230.87

bhūtīśvarāhvayaṃ tīrthaṃ gaṅgāvāhamataḥ param /
gautameśvaratīrthaṃ ca daśāśvamedhikaṃ tathā

230.88

bhṛgutīrthaṃ tathā puṇyaṃ khyātā saubhāgyasundarī /
vṛṣakhātaṃ ca tatraiva kedāraṃ dhūtapātakam

230.89

tīrthaṃ dhūteśvarīsaṅgameraṇḍīsaṃjñakaṃ tathā /
tīrthaṃ ca kanakeśvaryā jvāleśvaraṃ tataḥ param

230.90

śālagrāmāhvayaṃ tīrthaṃ somanāthamanuttamam /
tathaivodīrṇavārāhaṃ tīrthaṃ candraprabhāsakam

230.91

dvādaśādityatīrthaṃ ca tathā siddheśvarābhidham /
kapileśvaratīrthaṃ ca tathā traivikramaṃ śubham

230.92

viśvarūpāhvayaṃ tīrthaṃ nārāyaṇakṛtaṃ tathā /
mūlaśrīpatitīrthaṃ ca caulaśrīpatisaṃjñakam

230.93

devatīrthaṃ haṃsatīrtha prabhāsaṃ tīrthamuttamam /
mūlasthānaṃ ca kaṇṭheśamaṭṭahāsamataḥ param

230.94

bhūrbhuveśvaratīrthaṃ ca khyātā śūleśvarī tathā /
sārasvataṃ dārukeśamaśvinostīrthamuttamam

230.95

sāvitrītīrthamatulaṃ vālakhilyeśvaraṃ tathā /
narmadeśaṃ mātṛtīrthaṃ devatīrthamanuttamam

230.96

macchakeśvaratīrthaṃ ca śikhitīrthaṃ ca śobhanam /
koṭitīrthaṃ muniśreṣṭhāstatra koṭīśvarī mṛḍā

230.97

tīrthaṃ paitāmahaṃ nāma māṇḍavye śvarasaṃjñitam /
tatra nārāyaṇeśaṃ ca akrūreśamataḥ param

230.98

devakhātaṃ siddharudraṃ vaidyanāthamanuttamam /
tathaiva mātṛtīrthaṃ ca uttareśamataḥ param

230.99

tathaiva narmadeśāṃ ca mātṛtīrthaṃ tathā punaḥ /
tathā ca kurarītīrthaṃ ḍhauṇḍheśaṃ daśakanyakam

230.100

suvarṇabindutīrthaṃ ca ṛṇapāpapramocanam /
bhārabhūteśvaraṃ tīrthaṃ tathā muṇḍīśvaraṃ viduḥ

230.101

ekaśālaṃ ḍiṇḍipāṇiṃ tīrthaṃ cāpsarasaṃ param /
munyālayaṃ ca mārkaṇḍaṃ gaṇitādevatāhvayam

230.102

āmaleśvaratīrthaṃ ca tīrthaṃ kantheśvaraṃ tathā /
āṣāḍhītīrthamityāhuḥ śṛṅgītīrthaṃ tathaiva ca

230.103

bakeśvaratīrthaṃ ca kapāleśaṃ tathaiva ca /
mārkaṇḍaṃ kapileśaṃ ca eraṇḍīsaṅgamastathā

230.104

eraṇḍīdevatātīrthaṃ rāmatīrthamataḥparam /
jamadagneḥ paraṃ tīrthaṃ revāsāgarasaṅgamaḥ

230.105

loṭaneśvaratīrtha tal luṅkeśanāmakaṃ tathā /
vṛṣarakhātaṃ tatra kuṇḍaṃ tathaiva ṛṣisattamāḥ

230.106

tathā haṃseśvaraṃnāma tilādaṃ vāsaveśvaram /
tathā koṭīśvaraṃ tīrtham alikātīrthamuttamam /
vimaleśvaratīrthaṃ ca revāsāgarasaṅgame

230.107

evaṃ tīrthāvaliḥ puṇyā mayā proktā maharṣayaḥ /
tīrthasuktāvaliḥ puṇyā grathitā taṭarajjunā

230.108

narmadānīranirṇiktā mārkaṇḍeyavinirmitā /
maṇḍanāyeha sādhūnāṃ sarvalokahitāya ca

230.109

daritadhvāntaśamanīdhāryā dharmārthibhiḥ sadā /
ahorātrakṛtaṃ pāpaṃ sakṛjjaptvāśu nāśayet

230.110

trikālaṃ japtvā māsotthaṃ śivāgre ca trimāsikam /
māsaṃ japtvātha varṣotthaṃ varṣaṃ japtvā śatābdikam

230.111

śrāddhakāle ca viprāṇāṃ bhuñjatāṃ purataḥ sthitaḥ /
paṭhaṃstīrthāvaliṃ puṇyāṃ gayāśrāddhaprado bhavet

230.112

pūjākāle ca devānāṃ śraddhayā purataḥ paṭhan /
prīṇayetsarvadevāṃśca punāti sakalaṃ kulam

230.113

evaṃ tīrthāvaliḥ puṇyā revātīradvayāśritā /
mayā proktā muniśreṣṭhāstathaivaśṛṇutānaghāḥ

Original text: Revākhāṇḍa of the Vāyupurāṇa (RKV) · Edition: Śrīkṛṣṇadās, Kṣemrāj (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. Veṅkateśvara Steam Press, Bombay: 1910 and its reprint: Siṃha, Nāgaśaraṇa (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. pañcama bhāga: śrī āvantyakhaṇḍam. Nag Publishers, Delhi: 1986. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc