રેવાખાણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 230
॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે માર્કણ્ડેયયુધિષ્ઠિરસંવાદે રેવાખણ્ડપઠનશ્રવણદાનાદિફલશ્રુતિવર્ણનં નામૈકોનત્રિંશદધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્વ્ અધ્યાય 230
સૂત ઉવાચ:
ઇત્યુક્ત્વોપરરામથ પાણ્ડોઃ પુત્રાય વૈ મુનિઃ ।
મૃકણ્ડતનયો ધીમાન્સપ્તકલ્પસ્મરઃ પુરઃ
માર્કણ્ડમુનિના પ્રોક્તં યથા પાર્થાય સત્તમાઃ ।
તથા વઃ કથિતં સર્વં રેવામાહાત્મ્યમુત્તમમ્
ઇયં પુણ્યા સરિચ્છ્રેષ્ઠા રેવા વિશ્વૈકપાવની ।
રુદ્રદેહસમુદ્ભૂતા સર્વભૂતાભયપ્રદા
ઓઙ્કારજલધિં યાવદ્ ઉવાચ ભૃગુનન્દનઃ ।
તીર્થસઙ્ગમભેદાન્વૈ ધર્મપુત્રાય પૃચ્છતે
સમાસેનૈવ મુનયસ્તથાહં કથયામિ વઃ ।
સપ્તષષ્ટિસહસ્રાણિ ષષ્ટિકોટ્યસ્તથૈવ ચ
કથં કેનાત્ર શક્યન્તે વક્તું વર્ષશતૈરપિ ।
તથાપ્યત્ર મુનિશ્રેષ્ઠાઃ પ્રોક્તં પાર્થાય વૈ યથા
તીર્થમોંકારમારભ્ય વક્ષ્યે તીર્થાવલિં શુભામ્ ।
પ્રોચ્યમાનાં સમાસેન તાં શૃણુધ્વં મહર્ષયઃ
નત્વા સોમં મહેશાનં નત્વા બ્રહ્માચ્યુતાવુભૌ ।
સરસ્વતીં ગણેશાનં દેવ્યાસાઙ્ઘ્રિપઞ્કજમ્
પૂર્વાચાર્યાંસ્ તથા સર્વાન્દૃષ્ટ્વાદૃષ્ટાર્થવેદિનઃ ।
પ્રણમ્ય નર્મદાં દેવીં વક્ષ્યે તીર્થાવલિં ત્વિમામ્
ઓં નમો વિશ્વરૂપાય ઓઙ્કારાયાખિલાત્મને ।
યમારભ્યે પ્રવક્ષ્યામિ રેવાતીર્થાવલિં દ્વિજાઃ
અસ્મિન્ માર્કણ્ડગદિતે રેવાતીર્થક્રમે શુભે ।
પુરાણસંહિતાધ્યાયા માર્કણ્ડાશ્રમવર્ણનમ્
તતઃ પ્રશ્નાધિકારશ્ચ પ્રશંસા નર્મદોદ્ભવા ।
તથા પઞ્ચદશાનાં ચ પ્રવાહાનાં પ્રકીર્તનમ્
નામનિર્વચનં તદ્વત્તથા કલ્પસમુદ્ભવાઃ ।
એકવિંશતિકલ્પાનાં તદ્વન્નામાનુકીર્તનમ્
માર્કણ્ડેયાનુભૂતાનાં સપ્તાનાં લક્ષણાનિ ચ ।
માહાત્મ્યં ચૈવ રેવાયાઃ શિવવિષ્ણ્વોસ્ તથૈવ ચ
સંહારલક્ષણં તદ્વદ્ ઓઙ્કારસ્ય ચ સમ્ભવઃ ।
તથૈવૌંકારમાહાત્મ્યમ્ અમરકણ્ટકીર્તનમ્
અમરેશ્વરતીર્થં ચ તથા દારુવનં મહત્ ।
દારુકેશ્વરતીર્થં ચ તીર્થં વૈ ચરુકેશ્વરમ્
ચરુકાસઙ્ગમસ્ તદ્વ્યદ્વતીપાતેશ્વરં તથા ।
પાતાલેશ્વરતીર્થં ચ કોટિયજ્ઞાહ્વયં તથા
વરુણેશ્વરતીર્થં ચ લિઙ્ગાન્યષ્ટોત્તરં શતમ્ ।
સિદ્ધેશ્વરં યમેશં ચ બ્રહ્મેશ્વરમતઃ પરમ્
સારસ્વતં ચાષ્ટરુદ્રં સાવિત્રં સોમસંજ્ઞિતમ્ ।
શિવખાતં મહાતીર્થં રુદ્રાવર્તં દ્વિજોત્તમાઃ
બ્રહ્માવર્તં પરં તીર્થં સૂર્યાવર્તમતઃ પરમ્ ।
પિપ્પલાવર્તતીર્થં ચ પિપ્પલ્યાશ્ચૈવ સઙ્ગમઃ
અમરકણ્ટમાહાત્મ્યં કપિલાસઙ્ગમસ્ તથા ।
વિશલ્યાસમ્ભવશ્ચાપિ ભૃગુતુઙ્ગાદ્રિકીર્તનમ્
વિશલ્યાસઙ્ગમઃ પુણ્યઃ કરમર્દાસમાગમઃ ।
કરમર્દેશ્વરં તીર્થં ચક્રતીર્થમનુત્તમમ્
સઙ્ગમો નીલગઙ્ગાયાઃ વિધ્વંસસ્ત્રિપુરસ્ય ચ ।
કીર્તનં તીર્થદાનાનાં મધુકતૃતીયાવ્રતમ્
અપ્સરેશ્વરતીર્થં ચ દેહક્ષેપે વિધિસ્તતઃ ।
તીર્થં જ્વાલેશ્વરં નામ જ્વાલાયાઃ સઙ્ગમસ્તથા
શક્રતીર્થં કુશાવર્તં હંસતીર્થં તથૈવ ચ ।
અમ્બરીષસ્ય તીર્થં ચ મહાકાલેશ્વરં તથા
માતૃકેશ્વરતીર્થં ચ ભૃગુતુઙ્ગાનુવર્ણનમ્ ।
તત્ર ભૈરવમાહાત્મ્યં ચપલેશ્વરકીર્તનમ્
ચણ્ડપાણેશ્ચ માહાત્મ્યં કાવેરીસઙ્ગમસ્તથા ।
કુબેરેશ્વરતીર્થં ચ વારાહીસઙ્ગમસ્ તથા
સઙ્ગમશ્ચણ્ડવેગાયાસ્તીર્થં ચણ્ડેશ્વરં તથા ।
એરણ્ડીસઙ્ગમઃ પુણ્ય એરણ્ડેશ્વરમુત્તમમ્
પિતૃતીર્થં ચ તત્રૈવ ઓઙ્કારસ્ય ચ સમ્ભવમ્ ।
માહાત્મ્યં પઞ્ચલિઙ્ગાનામ્ ઓઙ્કારસ્ય મુનીશ્વરાઃ
કોટિતીર્થસ્ય માહાત્મ્યં તીર્થં કાકહ્રદં તથા ।
જમ્બુકેશ્વરતીર્થં ચ સારસ્વતમ્ અતઃ પરમ્
કપિલાસઙ્ગમસ્તદ્વત્તીર્થં ચ કપિલેશ્વરમ્ ।
દૈત્યસૂદનતીર્થં ચ ચક્રતીર્થં ચ વામનમ્
તીર્થલક્ષં વિદુઃ પૂર્વે કપિલાયાસ્તુ સઙ્ગમે ।
સ્વર્ગસ્ય નરકસ્યાપિ લક્ષણં મુનિભાષિતમ્
વ્યવસ્થાનં શરીરસ્ય ગોપ્રદાનાનુવર્ણનમ્ ।
અશોકવનિકાતીર્થં મતઙ્ગાશ્રમવર્ણનમ્
અશોકેશ્વરતીર્થં ચ મતઙ્ગેશ્વરમુત્તમમ્ ।
તથા મૃગવનં પુણ્યં તત્ર તીર્થં મનોરથમ્
સઙ્ગમો ઽઙ્ગારગર્તાયા અઙ્ગારેશ્વરમુત્તમમ્ ।
તથા મેઘવનં તીર્થં દેવ્યા નામાનુકીર્તનમ્
સઙ્ગમશ્ચાપિ કુબ્જાયાસ્તીર્થં કુબ્જેશ્વરં તથા ।
બિલ્વામ્રકં તથા તીર્થં પૂર્ણદ્વીપમતઃ પરમ્
તથા હિરણ્યગર્ભાયાઃ સઙ્ગમઃ પુણ્યકીર્તનઃ ।
દ્વીપેશ્વરં નામ તીર્થં પુણ્યં યજ્ઞેશ્વરં તથા
માણ્ડવ્યાશ્રમતીર્થં ચ વિશોકાસઙ્ગમસ્તથા ।
વાગીશ્વરં નામ તીર્થં પુણ્યો વૈ વાગુસઙ્ગમઃ
સહસ્રાવર્તકં તત્ર તીર્થં સૌગન્ધિકં તથા ।
સઙ્ગમશ્ચ સરસ્વત્યા ઈશાનં તીર્થમુત્તમમ્
દેવતાત્રયતીર્થં ચ શૂલખાતં તતઃ પરમ્ ।
બ્રહ્મોદં શાઙ્કરં સૌમ્યં સારસ્વતમતઃ પરમ્
સહસ્રયજ્ઞતીર્થં ચ કપાલમોચનં તથા ।
આગ્નેયમ્ અદિતીશં ચ વારાહં તીર્થમુત્તમમ્
તથા દેવપથં તીર્થં તીર્થં યજ્ઞસહસ્રકમ્ ।
શુક્લતીર્થં દીપ્તિકેશં વિષ્ણુતીર્થં ચ યોધનમ્
નર્મદેશ્વરતીર્થં ચ વરુણેશં ચ મારુતમ્ ।
યોગેશં રોહિણીતીર્થં દારુતીર્થં ચ સત્તમાઃ
બ્રહ્માવર્તં ચ પત્ત્રેશં વાહ્નં સૌરં ચ કીર્ત્યતે ।
મેઘનાદં દારુતીર્થં દેવતીર્થં ગુહાશ્રયમ્
નર્મદેશ્વરસંજ્ઞં તત્કપિલાતીર્થમુત્તમમ્ ।
કરઞ્જેશં કુણ્ડલેશં પિપ્પલાદમતઃ પરમ્
વિમલેશ્વરતીર્થં ચ પુષ્કરિણ્યાશ્ચ સઙ્ગમઃ ।
પ્રશંસા શૂલભેદસ્ય તત્રૈવાન્ધકવિક્રમઃ
દેવાશ્વાસનદાનં ચ તથૈવાન્ધકનિગ્રહઃ ।
શૂલભેદસ્ય ચોત્પત્તિસ્તથા પાત્રપરીક્ષણમ્
પ્રશંસા દાનધર્મસ્ય ઋષિશૃઙ્ગાનુભાવનમ્ ।
સ્વર્ગતિં દીર્ઘતપસો ભાનુમત્યાસ્તથેઙ્ગિતમ્
શબરસ્વર્ગગમનં માહાત્મ્યં શૂલભેદજમ્ ।
કપિલેશ્વરતીર્થં ચ મોક્ષતીર્થમતઃ પરમ્
સઙ્ગમો મોક્ષનદ્યાશ્ચ તીર્થં ચ વિમલેશ્વરમ્ ।
તથૈવોલૂકતીર્થં ચ પુષ્કરિણ્યાશ્ચ સઙ્ગમઃ
આદિત્યેશ્વરતીર્થં ચ તીર્થં વૈ સઙ્ગમેશ્વરમ્ ।
સઙ્ગમો ભીમકુલ્યાયાસ્તીર્થં ભીમેશ્વરં શુભમ્
માર્કણ્ડેશ્વરતીર્થં ચ તથા વૈ પિપ્પલેશ્વરમ્ ।
કરોટીશ્વરતીર્થં ચ તીર્થમિન્દ્રેશ્વરં શુભમ્
અગસ્ત્યેશં કુમારેશં વ્યાસેશ્વરમનુત્તમમ્ ।
વૈદ્યનાથં ચ કેદારમ્ આનન્દેશ્વરસંજ્ઞિતમ્
માતૃતીર્થં ચ મુણ્ડેશં ચૌરં કામેશ્વરં તથા ।
સઙ્ગમશ્ચાનુદુહ્યા વૈ તીર્થે ભીમાર્જુનાહ્વયે ।
તીર્થં ધર્મેશ્વરં નામ લુઙ્કેશ્વરમ્ અતઃ પરમ્
તતો ધનદતીર્થં ચ જટેશં મઙ્ગલેશ્વરમ્ ।
કપિલેશ્વરતીર્થં ચ ગોપારેશ્વરમુત્તમમ્
મણિનાગેશ્વરં નામ મણિનદ્યાશ્ચ સઙ્ગમઃ ।
તિલકેશ્વરતીર્થં ચ ગૌતમેશમતઃ પરમ્
તત્રૈવ માતૃતીર્થં ચ મુનિનોક્તં મુનીશ્વરાઃ ।
શઙ્ખચૂડં ચ કેદારં પારાશરમતઃ પરમ્
ભીમેશ્વરં ચ ચન્દ્રેશમ્ અશ્વવત્યાશ્ચ સઙ્ગમઃ ।
બહ્વીશ્વરં નારદેશં વૈદ્યનાથં કપીશ્વરમ્
કુમ્ભેશ્વરં ચ માર્કણ્ડં રામેશં લક્ષ્મણેશ્વરમ્ ।
મેઘેશ્વરં મત્સ્યકેશમ્ અપ્સરાહ્રદસંજ્ઞકમ્
દધિસ્કન્દં મધુસ્કન્દં નન્દિકેશં ચ વારુણમ્ ।
પાવકેશ્વરતીર્થં ચ તથૈવ કપિલેશ્વરમ્
નારાયણાહ્વયં તીર્થં ચક્રતીર્થમનુત્તમમ્ ।
ચણ્ડાદિત્યં પરં તીર્થં ચણ્ડિકાતીર્થમુત્તમમ્
યમહાસાહ્વયં તીર્થં તથા ગઙ્ગેશ્વરં શુભમ્ ।
નન્દિકેશ્વરસંજ્ઞં ચ નરનારાયણાહ્વયમ્
નલેશ્વરં ચ માર્કણ્ડં શુક્લતીર્થમતઃ પરમ્ ।
વ્યાસેશ્વરં પરં તીર્થં તત્ર સિદ્ધેશ્વરં તથા
કોટિતીર્થં પ્રભાતીર્થં વાસુકીશ્વરમ્ ઉત્તમમ્ ।
સઙ્ગમશ્ચ કરઞ્જાયા માર્કણ્ડેશ્વરમુત્તમમ્
તીર્થં કોટીશ્વરં નામ તથા સંકર્ષણાહ્વયમ્ ।
કનકેશં મન્મથેશં તીર્થં ચૈવાનસૂયકમ્
એરણ્ડીસઙ્ગમઃ પુણ્યો માતૃતીર્થં ચ શોભનમ્ ।
તીર્થં સ્વર્ણશલાકાખ્યં તથા ચૈવામ્બિકેશ્વરમ્
કરઞ્જેશં ભારતેશં નાગેશં મુકુટેશ્વરમ્ ।
સૌભાગ્યસુન્દરી તીર્થં ધનદેશ્વરમુત્તમમ્
રોહિણ્યં ચક્રતીર્થં ચ ઉત્તરેશ્વરસંજ્ઞિતમ્ ।
ભોગેશ્વરં ચ કેદારં નિષ્કલઙ્કમતઃ પરમ્
માર્કણ્ડં ધૌતપાપં ચ તીર્થમાઙ્ગિરસેશ્વરમ્ ।
કોટવીસઙ્ગમઃ પુણ્યં કોટિતીર્થં ચ તત્ર વૈ
અયોનિજં પરં તીર્થમ્ અઙ્ગારેશ્વરમુત્તમમ્ ।
સ્કાન્દં ચ નાર્મદં બ્રાહ્મં વાલ્મીકેશ્વરસંજ્ઞિતમ્
કોટિતીર્થં કપાલેશં પાણ્ડુતીર્થં ત્રિલોચનમ્ ।
કપિલેશં કમ્બુકેશં પ્રભાસં કોહનેશ્વરમ્
ઇન્દ્રેશં વાલુકેશં ચ દેવેશં શક્રમેવ ચ ।
નાગેશ્વરં ગૌતમેશમ્ અહલ્યાતીર્થમુત્તમમ્
રામેશ્વરં મોક્ષતીર્થં તથા કુશલવેશ્વરૌ ।
નર્મદેશં કપર્દીશં સાગરેશમતઃ પરમ્
ધૌરાદિત્યં પરં તીર્થં તીર્થં ચાપરયોનિજમ્ ।
પિઙ્ગલેશ્વરતીર્થ ચ ભૃગ્વીશ્વરમનુત્તમમ્
દશાશ્વમેધિકં તીર્થં કોટિતીર્થં ચ સત્તમાઃ ।
માર્કણ્ડં બ્રહ્મતીર્થં ચ આદિવારાહમુત્તમમ્
આશાપૂરાભિધં તીર્થં કૌબેરં મારુતં તથા ।
વરુણેશં યમેશં ચ રામેશં કર્કટેશ્વરમ્
શક્રેશં સોમતીર્થં ચ નન્દાહ્રદમનુત્તમમ્ ।
વૈષ્ણવં ચક્રતીર્થં ચ રામકેશવસંજ્ઞિતમ્
તથૈવ રુક્મિણીતીર્થં શિવતીર્થમનુત્તમમ્ ।
જયવારાહર્તીર્થં ચ તીર્થમસ્માહકાહ્વયમ્
અઙ્ગારેશં ચ સિદ્ધેશં તપેશ્વરમતઃ પરમ્ ।
પુનઃ સિદ્ધેશ્વરં નામતીર્થં ચ વરુણેશ્વરમ્
પરાશરેશ્વરં પુણ્યં કુસુમેશમનુત્તમમ્ ।
કુણ્ડલેશ્વરતીર્થં ચ તથા કલકલેશ્વરમ્
ન્યઙ્કુવારાહસંજ્ઞં ચ અઙ્કોલં તીર્થમુત્તમમ્ ।
શ્વેતવારાહતીર્થં ચ ભાર્ગલં સૌરમુત્તમમ્
હુઙ્કારસ્વામિતીર્થં ચ શુક્લતીર્થં ચ શોભનમ્ ।
સઙ્ગમો મધુમત્યાશ્ચ તીર્થં વૈ સઙ્ગમેશ્વરમ્
નર્મદેશ્વરસંજ્ઞં ચ નદીત્રિતયસઙ્ગમઃ ।
અનેકેશ્વરતીર્થં ચ શર્ભેશં મોક્ષસંજ્ઞિતમ્
કાવેરીસઙ્ગમઃ પુણ્યસ્તીર્થં ગોપેશ્વરાહ્વયમ્ ।
માર્કણ્ડેશં ચ નાગેશમ્ ઉદમ્બર્યાશ્ચ સઙ્ગમઃ
સામ્બાદિત્યાહ્વયં તીર્થમ્ ઉદમ્બર્યાશ્ચ સઙ્ગમઃ ।
સિદ્ધેશ્વરં ચ માર્કણ્ડં તથા સિદ્ધેશ્વરીકૃતમ્
ગોપેશં કપિલેશં ચ વૈદ્યનાથમનુત્તમમ્ ।
પિઙ્ગલેશ્વરતીર્થં ચ સૈન્ધવાયતનં મહત્
ભૂતીશ્વરાહ્વયં તીર્થં ગઙ્ગાવાહમતઃ પરમ્ ।
ગૌતમેશ્વરતીર્થં ચ દશાશ્વમેધિકં તથા
ભૃગુતીર્થં તથા પુણ્યં ખ્યાતા સૌભાગ્યસુન્દરી ।
વૃષખાતં ચ તત્રૈવ કેદારં ધૂતપાતકમ્
તીર્થં ધૂતેશ્વરીસઙ્ગમેરણ્ડીસંજ્ઞકં તથા ।
તીર્થં ચ કનકેશ્વર્યા જ્વાલેશ્વરં તતઃ પરમ્
શાલગ્રામાહ્વયં તીર્થં સોમનાથમનુત્તમમ્ ।
તથૈવોદીર્ણવારાહં તીર્થં ચન્દ્રપ્રભાસકમ્
દ્વાદશાદિત્યતીર્થં ચ તથા સિદ્ધેશ્વરાભિધમ્ ।
કપિલેશ્વરતીર્થં ચ તથા ત્રૈવિક્રમં શુભમ્
વિશ્વરૂપાહ્વયં તીર્થં નારાયણકૃતં તથા ।
મૂલશ્રીપતિતીર્થં ચ ચૌલશ્રીપતિસંજ્ઞકમ્
દેવતીર્થં હંસતીર્થ પ્રભાસં તીર્થમુત્તમમ્ ।
મૂલસ્થાનં ચ કણ્ઠેશમટ્ટહાસમતઃ પરમ્
ભૂર્ભુવેશ્વરતીર્થં ચ ખ્યાતા શૂલેશ્વરી તથા ।
સારસ્વતં દારુકેશમશ્વિનોસ્તીર્થમુત્તમમ્
સાવિત્રીતીર્થમતુલં વાલખિલ્યેશ્વરં તથા ।
નર્મદેશં માતૃતીર્થં દેવતીર્થમનુત્તમમ્
મચ્છકેશ્વરતીર્થં ચ શિખિતીર્થં ચ શોભનમ્ ।
કોટિતીર્થં મુનિશ્રેષ્ઠાસ્તત્ર કોટીશ્વરી મૃડા
તીર્થં પૈતામહં નામ માણ્ડવ્યે શ્વરસંજ્ઞિતમ્ ।
તત્ર નારાયણેશં ચ અક્રૂરેશમતઃ પરમ્
દેવખાતં સિદ્ધરુદ્રં વૈદ્યનાથમનુત્તમમ્ ।
તથૈવ માતૃતીર્થં ચ ઉત્તરેશમતઃ પરમ્
તથૈવ નર્મદેશાં ચ માતૃતીર્થં તથા પુનઃ ।
તથા ચ કુરરીતીર્થં ઢૌણ્ઢેશં દશકન્યકમ્
સુવર્ણબિન્દુતીર્થં ચ ઋણપાપપ્રમોચનમ્ ।
ભારભૂતેશ્વરં તીર્થં તથા મુણ્ડીશ્વરં વિદુઃ
એકશાલં ડિણ્ડિપાણિં તીર્થં ચાપ્સરસં પરમ્ ।
મુન્યાલયં ચ માર્કણ્ડં ગણિતાદેવતાહ્વયમ્
આમલેશ્વરતીર્થં ચ તીર્થં કન્થેશ્વરં તથા ।
આષાઢીતીર્થમિત્યાહુઃ શૃઙ્ગીતીર્થં તથૈવ ચ
બકેશ્વરતીર્થં ચ કપાલેશં તથૈવ ચ ।
માર્કણ્ડં કપિલેશં ચ એરણ્ડીસઙ્ગમસ્તથા
એરણ્ડીદેવતાતીર્થં રામતીર્થમતઃપરમ્ ।
જમદગ્નેઃ પરં તીર્થં રેવાસાગરસઙ્ગમઃ
લોટનેશ્વરતીર્થ તલ્ લુઙ્કેશનામકં તથા ।
વૃષરખાતં તત્ર કુણ્ડં તથૈવ ઋષિસત્તમાઃ
તથા હંસેશ્વરંનામ તિલાદં વાસવેશ્વરમ્ ।
તથા કોટીશ્વરં તીર્થમ્ અલિકાતીર્થમુત્તમમ્ ।
વિમલેશ્વરતીર્થં ચ રેવાસાગરસઙ્ગમે
એવં તીર્થાવલિઃ પુણ્યા મયા પ્રોક્તા મહર્ષયઃ ।
તીર્થસુક્તાવલિઃ પુણ્યા ગ્રથિતા તટરજ્જુના
નર્મદાનીરનિર્ણિક્તા માર્કણ્ડેયવિનિર્મિતા ।
મણ્ડનાયેહ સાધૂનાં સર્વલોકહિતાય ચ
દરિતધ્વાન્તશમનીધાર્યા ધર્માર્થિભિઃ સદા ।
અહોરાત્રકૃતં પાપં સકૃજ્જપ્ત્વાશુ નાશયેત્
ત્રિકાલં જપ્ત્વા માસોત્થં શિવાગ્રે ચ ત્રિમાસિકમ્ ।
માસં જપ્ત્વાથ વર્ષોત્થં વર્ષં જપ્ત્વા શતાબ્દિકમ્
શ્રાદ્ધકાલે ચ વિપ્રાણાં ભુઞ્જતાં પુરતઃ સ્થિતઃ ।
પઠંસ્તીર્થાવલિં પુણ્યાં ગયાશ્રાદ્ધપ્રદો ભવેત્
પૂજાકાલે ચ દેવાનાં શ્રદ્ધયા પુરતઃ પઠન્ ।
પ્રીણયેત્સર્વદેવાંશ્ચ પુનાતિ સકલં કુલમ્
એવં તીર્થાવલિઃ પુણ્યા રેવાતીરદ્વયાશ્રિતા ।
મયા પ્રોક્તા મુનિશ્રેષ્ઠાસ્તથૈવશૃણુતાનઘાઃ
મૂળ પાઠ: Revākhāṇḍa of the Vāyupurāṇa (RKV) · Edition: Śrīkṛṣṇadās, Kṣemrāj (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. Veṅkateśvara Steam Press, Bombay: 1910 and its reprint: Siṃha, Nāgaśaraṇa (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. pañcama bhāga: śrī āvantyakhaṇḍam. Nag Publishers, Delhi: 1986. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0