Language

ENहिગુ
Scripture Library

Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 2

2.1

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe purāṇasaṃhitāvarṇanām prathamo 'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 2
sūta uvāca

2.2

narmadāyāstu māhātmyaṃ kṛṣṇadvaipāyano 'bravīt /
tatte 'haṃ sampravakṣyāmi yattvayā paripṛcchitam

2.3

vistaraṃ narmadāyāstu tīrthānāṃ munisattama /
ko 'nyaḥ śakto 'sti vai vaktumṛte brahmāṇamīśvaram

2.4

etameva purā praśnaṃ pṛṣṭavāñjanamejayaḥ /
vaiśaṃpāyanasaṃjñaṃ tu śiṣyaṃ dvaipāyanasya ha

2.5

revātīrthāśritaṃ puṇyaṃ tatte vakṣyāmi śaunaka /
purā pārīkṣito rājā yajñādīkṣāsu dīkṣitaḥ

2.6

saṃbhṛte tu havirdravye vartamāneṣu karmasu /
āsīneṣu dvijāgryeṣu hūyamāne hutāśane

2.7

vartamānāsu sarvatra tathā dharmakathāsu ca /
śrūyamāṇe tathā śabde janairukte tvaharniśam

2.8

yajñabhūmau kulapate dīyatāṃ bhujyatām iti /
vividhāṃśca vinodānvai kurvāṇeṣu vinodiṣu

2.9

evaṃvidhe vartamāne yajñe svargasadaḥsame /
vaiśaṃpāyanam āsīnaṃ papraccha janamejayaḥ

2.10

janamejaya uvāca:
dvaipāyanaprasādena jñānavānasi me mataḥ /
vaiśaṃpāyana tasmāt tvāṃ pṛcchāmi ṛṣisannidhau

2.11

brūhi me tvaṃ purāvṛttaṃ pitḥṇāṃ tīrthasevanam /
ciraṃ nānāvidhānkleśān prāptāsta iti me śrutam

2.12

kathaṃ dyūtajitāḥ pārthā mama pūrvapitāmahāḥ /
āsamudrāṃ mahīṃ vipra bhramantastīrthalobhataḥ

2.13

kena te sahitāstāta bhūmibhāgān anekaśaḥ /
ceruḥ kathaya tatsarvaṃ sarvajño 'si mato mama

2.14

vaiśaṃpāyana uvāca

2.15

kathayiṣyāmi bhūnātha yatpṛṣṭaṃ tu tvayā 'nagha /
namaskṛtya virūpākṣaṃ vedavyāsaṃ mahākavim

2.16

pitāmahāstu te pañca pāṇḍavāḥ saha kṛṣṇayā /
uṣitvā brāhmaṇaiḥ sārdhaṃ kāmyake vana uttame

2.17

pradhānoddālake tatra kaśyapo 'tha mahāmatiḥ /
vibhāṇḍakaśca rājendra muruścaiva mahāmuniḥ

2.18

pulastyo lomaśaścaiva tathānye putrapautriṇaḥ /
snātvā niḥśeṣatīrtheṣu gatāste vindhyaparvatam

2.19

te ca tatrāśramaṃ puṇyaṃ sarvairvṛkṣaiḥ samākulam /
campakaiḥ karṇakāraiśca punnāgairnāgakesaraiḥ

2.20

bakulaiḥ kovidāraiśca dāḍimairupaśobhitam /
puṣpitairarjunaiścaiva bilvapāṭalaketakaiḥ

2.21

kadambāmramadhūkaiśca nimbajambīratindukaiḥ /
nālikeraiḥ kapitthaiśca kharjūrapanasaistathā

2.22

nānādrumalatākīrṇaṃ nānāvallībhirāvṛtam /
sapuṣpaṃ phalitaṃ kāntaṃ vanaṃ caitrarathaṃ yathā

2.23

jalāśrayaistu vipulaiḥ padminīkhaṇḍamaṇḍitam /
sitotpalaiśca saṃchannaṃ nīlapītaiḥ sitāruṇaiḥ

2.24

haṃsakāraṇḍavākīrṇaṃ cakravākopaśobhitam /
āḍīkākabalākābhiḥ sevitaṃ kokilādibhiḥ

2.25

siṃhairvyāghrairvarāhaiśca gajaiścaiva mahotkaṭaiḥ /
mahiṣaiśca mahākāyaiḥ kuraṅgaiś citrakaiḥ śaśaiḥ

2.26

gaṇḍakaiścaiva khaḍgaiśca gomāyusurabhī yutam /
sāraṅgair mallakaiścaiva dvipadaiśca catuṣpadaiḥ

2.27

tathāca kokilākīrṇaṃ manaḥkāntaṃ suśobhitam /
jīvaṃjīvakasaṃghaiśca nānāpakṣisamāyutam

2.28

duḥkhaśokavinirmuktaṃ sattvotkaṭamanoramam /
kṣuttṛṣārahitaṃ kāntaṃ sarvavyādhivivarjitam

2.29

siṃhīstanaṃ pibantyatra kuraṃgāḥ snehasaṃyutam /
mārjāramūṣakau cobhāvavalehata unmukhau

2.30

pañcāsyāḥ potakebhāśca bhoginastu kalāpinaḥ /
dṛṣṭvā tadvipinaṃ ramyaṃ praviṣṭāḥ pāṇḍunandanāḥ

2.31

mārkaṇḍaṃ dṛṣṭavāṃstatra taruṇādityasannibham /
ṛṣibhiḥ sevyamānaṃ tu nānāśāstraviśāradaiḥ

2.32

kulīnaiḥ sattvasampannaiḥ śaucācārasamanvitaiḥ /
dhīsaṃgataiḥ kṣamāyuktaistrisaṃdhyaṃ japatatparaiḥ

2.33

ṛgyajuḥsāmavihitair mantrair homaparāyaṇaiḥ /
kecitpañcāgnimadhyasthāḥ kecidekāntasaṃsthitāḥ

2.34

ūrdhvabāhunirālambā ādityabhramaṇāḥ pare /
sāyaṃprātarbhujaścānye ekāhārāstathā pare

2.35

dvādaśāhāttathā cānye anye māsārdhabhojanāḥ /
darśe darśe tathā cānye anye śaivālabhojanāḥ

2.36

piṇyākamapare 'bhujan kecit pālāśabhojanāḥ /
apare niyatāhārā vāyubhakṣyāmbubhojanāḥ

2.37

evaṃbhūtais tathā vṛddhaiḥ sevyate munipuṃgavaiḥ /
tato dharmasutaḥ śrīmān āśramaṃ taṃ praviśya saḥ

2.38

dṛṣṭvā munivaraṃ śāntaṃ dhyāyamānaṃ paraṃ padam /
prādakṣiṇyena sahasā daṇḍavatpatito 'grataḥ

2.39

bhaktyānupatitaṃ dṛṣṭvā cirādādāya locanam /
ko bhavānityuvācedaṃ dharmaṃ dhīmānapṛcchata

2.40

tasya tadvacanaṃ śrutvā dārakastatsamīpagaḥ /
āhāyaṃ dharmarājaste darśanārthaṃ samāgataḥ

2.41

tacchrutvādārakeṇoktaṃ vacanaṃ prāha sādaraḥ /
ehyehi vatsavatseti kiṃcit sthānāccalanmuniḥ /
taṃ tu snehādupāghrāya āsane upaveśayat

2.42

upaviṣṭe sabhāyāṃ tu pūjāṃ kṛtvā yathāvidhi /
vanyairdhānyaiḥ phalair mūlai rasaiścaiva pṛthagvidhaiḥ

2.43

pāṇḍavā brāhmaṇaiḥ sārddhaṃ yathāyogyaṃ prapūjitāḥ /
muhūrtādatha viśramya dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ

2.44

pṛcchati sma muniśreṣṭhaṃ kautūhalasamanvitaḥ /
bhagavansarvalokānāṃ dīrghāyustvaṃ mato mama

2.45

saptakalpānaśeṣeṇa kathayasva mamānagha /
kalpakṣaye 'pi lokasya sthāvarasyetarasya ca

2.46

na vinaṣṭo 'si viprendra kathaṃ vā kena hetunā /
gaṅgādyāḥ saritaḥ sarvāḥ samudrāntāśca yā mune

2.47

tāsāṃ madhye sthitāḥ kāḥ svitkāścaiva pralayaṃ gatāḥ /
kā nu puṇyajalā nityaṃ kānu na kṣayamāgatā

2.48

etat kathaya me tāta prasannenāntarātmanā /
śrotumicchāmyaśeṣeṇa ṛṣibhiḥ saha bāndhavaiḥ

2.49

śrīmārkaṇḍeya uvāca:
sādhusādhu mahāprājña dharmaputra yudhiṣṭhira /
kathayāmi yathā nyāyaṃ yatpṛcchasi mamānagha

2.50

sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ purāṇaṃ rudrabhāṣitam /
yaḥ śṛṇoti naro bhaktyā tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

2.51

aśvamedha sahasreṇa vājapeyaśatena ca /
tatphalaṃ samavāpnoti rājannāstyatra saṃśayaḥ

2.52

brahmaghnaśca surāpī ca steyī goghnaśca yo naraḥ /
mucyate sarvapāpebhyo rudrasya vacanaṃ yathā

2.53

gaṅgā tu saritāṃ śreṣṭhā tathā caiva sarasvatī /
kāverī devikā caiva sindhuḥ sālakuṭī tathā

2.54

sarayūḥ śatarudrā ca mahī carmilayā saha /
godāvarī tathā puṇyā tathaiva yamunā nadī

2.55

payoṣṇī ca śatadruśca tathā dharmanadī śubhā /
etāścānyāśca saritaḥ sarvapāpaharāḥ smṛtāḥ

2.56

kiṃ tu te kāraṇaṃ tāta vakṣyāmi nṛpasattama /
samudrāḥ saritaḥ sarvāḥ kalpe kalpe kṣayaṃ gatāḥ

2.57

saptakalpakṣaye kṣīṇe na mṛtā tena narmadā /
narmadaikaiva rājendra paraṃ tiṣṭhet saridvarā

2.58

toyapūrṇā mahābhāga munisaṃghairabhiṣṭutā /
gaṃgādyāḥ saritaścānyāḥ kalpe kalpe kṣayaṃ gatāḥ

2.59

eṣā devī purā dṛṣṭā tena vakṣyāmi te 'nagha

Original text: Revākhāṇḍa of the Vāyupurāṇa (RKV) · Edition: Śrīkṛṣṇadās, Kṣemrāj (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. Veṅkateśvara Steam Press, Bombay: 1910 and its reprint: Siṃha, Nāgaśaraṇa (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. pañcama bhāga: śrī āvantyakhaṇḍam. Nag Publishers, Delhi: 1986. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc