Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 19
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe narmadāmāhātmyavarṇanaṃ nāmāṣṭādaśo 'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 19
śrīmārkaṇḍeya uvāca:
tatastvekārṇave tasmin mumūrṣurahamāturaḥ /
kākūcchvāsastaraṃstoyaṃ bāhubhyāṃ nṛpasattama
śṛṇomyarṇavamadhyastho niḥśabdastimite tadā /
ambhoravamanaupamyaṃ diśo daśa vinādinam
haṃsakudendusaṃkāśāṃ hāragokṣīrapāṇḍurām /
nānāratnavicitrāṅgīṃ svarṇaśṛṅgāṃ manoramām
suraiḥ pravālakamayairlāṅguladhvajaśobhitām /
pralambaghoṇāṃ nardantīṃ khurair arṇavagāhinīm
gāṃ dadarśāhamudvigno māmevābhimukhīṃ sthitām /
kiṃkiṇījālamuktābhiḥ svarṇaghaṇṭāsamāvṛtām
tasyāścaraṇavikṣepaiḥ sarvamekārṇavaṃ jalam /
vikṣiptaphenapuñjaughairnṛtyantīva samaṃ tataḥ
rarāsa salilotkṣepaiḥ kṣobhayantī mahārṇavam /
sā māmāha mahābhāga ślakṣṇagambhīrayā girā
mā bhaiṣīr vatsa vatseti mṛtyustava na vidyate /
mahādevaprasādena na mṛtyus te mamāpi ca
mamāśrayasva lāṅgūlaṃ tvāmatastārayāmyaham /
ghorād asmād bhayād vipra yāvat saṃplavate jagat
kṣuttṛṣāpratighātārthaṃ stanau me tvaṃ pibasva ha /
payo 'mṛtāśrayaṃ divyaṃ tatpītvā nirvṛto bhava
tasyāstadvacanaṃ śrutvā harṣātpīto mayā stanaḥ /
na kṣuttṛṣā pītamātre stane mahyaṃ tadābhavat
divyaṃ prāṇabalaṃ jajñe samudraplavanakṣamam /
tatastāṃ pratyuvācedaṃ kā tvamekārṇavīkṛte
bhramase brūhi tattvena vismayo me mahānhṛdi /
bhramato 'tra mamārtasya mumūrṣoḥ prahatasya
tvaṃ hi me śaraṇaṃ jātā bhāgyaśeṣeṇa suvrate
gauruvāca:
kimahaṃ vismṛtā tubhyaṃ viśvarūpā maheśvarī /
narmadā dharmadā nḥṇāṃ svargaśarmabalapradā
dṛṣṭvā tvāṃ sīdamānaṃ tu rudreṇāhaṃ visarjitā /
taṃ dvijaṃ tārayasvārye mā prāṇāṃstyajatāṃ jale
gorūpeṇa vibhorvākyāttvatsakāśamihāgatā /
mā mṛṣāvacanaḥ śambhurbhavediti ca satvarā
evamuktastayāhaṃ tu indrāyudhanibhaṃ śubham /
lāṅgūlamavyayaṃ jñātvā bhujābhyām avalambitaḥ
tato 'taraṃ taṃ jaladhiṃ lāṅgūladhvajamāśritaḥ /
asau devo mahādeva iti māṃ pratyabhāṣata
tato yugasahasrāntam ahaṃ kālaṃ tayā saha /
vyacaraṃ vai tamobhūte sarvataḥ salilāvṛte
mahārṇave tatas tasmin bhramangoḥ pucchamāśritaḥ /
nirvāte cāndhakāre ca nirāloke nirāmaye
akasmāt salile tasminnatasīpuṣpasannibham /
vibhinnāṃjanasaṅkāśamākāśamiva nirmalam
nīlotpaladalaśyāmaṃ pītavāsasamavyayam /
kirīṭenārkavarṇena vidyudvidyotakāriṇā
bhrājamānena śirasā khamivātyantarūpiṇam /
kuṇḍaloddhaṣṭagallaṃ tu hāroddyotitavakṣasam
jāmbūnadamayair divyair bhūṣaṇair upaśobhitam /
nāgopadhānaśayanaṃ sahasrādityavarcasam
anekabāhūrudharaṃ naikavaktraṃ manoramam /
suptamekārṇave vīraṃ sahasrākṣaśirodharam
jaṭājūṭena mahatā sphuradvidyutsamārciṣā /
ekārṇavaṃ jagatsarvaṃ vyāpya devaṃ vyavasthitam
grasitvā śaṅkaraḥ sarvaṃ sadevāsuramānavam /
prapaśyāmyahamīśānaṃ suptamekārṇave prabhum
sarvavyāpinamavyaktamanantaṃ viśvatomukham /
tasya pādatalābhyāśe svarṇakeyūramaṇḍitām
viśvarūpāṃ mahābhāgāṃ viśvamāyāvadhāriṇīm /
śrīmayīṃ hrīmayīṃ devīṃ dhīmayīṃ vāṅmayīṃ śivām
siddhiṃ kīrtiṃ ratiṃ brāhmīṃ kālarātrimayonijām /
tām evāhaṃ tadātyantamīśvarāntikamāsthitām
adrākṣaṃ candravadanāṃ dhṛtiṃ sarveśvarīmumām
śāntaṃ prasuptaṃ navahemavarṇamumāsahāyaṃ bhagavantamīśam /
tamovṛtaṃ puṇyatamaṃ vīraṣṭhaṃ pradakṣiṇīkṛtya namaskaromi
tataḥ prasuptaḥ sahasā vibuddho rātrikṣaye devavaraḥ svabhāvāt /
vikṣobhayan bāhubhir arṇavāmbho jagatpraṇaṣṭaṃ salile vimṛśya
kiṃ kāryamityeva vicintayitvā vārāharūpo 'bhavadadbhutāṅgaḥ /
mahāghanāmbhodharatulyavarcāḥ pralambamālāmbaraniṣkamālī
saśaṅkhacakrāsidharaḥ kirīṭī savedavedāṅgamayo mahātmā /
trailokyanirmāṇakaraḥ purāṇo devatrayīrūpadharaśca kārye
sa eva rudraḥ sa jagajjahāra sṛṣṭyarthamīśaḥ prapitāmaho 'bhūt /
saṃrakṣaṇārthaṃ jagataḥ sa eva hariḥ sucakrāsigadābjapāṇiḥ
teṣāṃ vibhāgo na hi kartumarho mahātmanām ekaśarīrabhājām /
mīmāṃsāhetvarthaviśeṣatarkair yasteṣu kuryāt pravibhedam ajñaḥ
sa yāti ghoraṃ narakaṃ krameṇa vibhāgakṛddveṣamatirdurātmā /
yā yasya bhaktiḥ sa tayaiva nūnaṃ dehaṃ tyajan svaṃ hyamṛtatvameti
saṃmohayan mūrtibhir atra lokaṃ sraṣṭā ca goptā kṣayakṛtsa devaḥ /
tasmān na mohātmakamāviśeta dveṣaṃ na kuryāt pravibhinnamūrtiḥ
vārāhamīśānavaro 'pyato 'sau rūpaṃ samāsthāya jagadvidhātā /
naṣṭe triloke 'rṇavatoyamagne vimārgitoyaughamaye 'ntarātmā
bhittvārṇavaṃ toyamathāntarasthaṃ viveśa pātālatalaṃ kṣaṇena /
jale nimagnāṃ dharaṇīṃ samastāṃ samaspṛśatpaṅkajapatranetrām
viśīrṇaśailopalaśṛṅgakūṭāṃ vasuṃdharāṃ tāṃ pralaye pralīnām /
daṃṣṭraikayā viṣṇuratulyasāhasaḥ samuddadhāra svayameva devaḥ
sā tasya daṃṣṭrāgravilambitāṅgī kailāsaśṛṅgāgragateva jyotsnā /
vibhrājate sāpyasamānamūrtiḥ śaśāṅkaśṛṅge ca taḍidvilagnā
tāmujjahārārṇavatoyamagnāṃ karī nimagnāmiva hastinīṃ haṭhāt /
nāvaṃ viśīrṇāmiva toyamadhyād udīrṇasattvo 'nupamaprabhāvaḥ
sa tāṃ samuttārya mahājalaughāt samudramāryo vyabhajatsamastam /
mahārṇaveṣveva mahārṇavāmbho nikṣepayāmāsa punarnadīṣu
śīrṇāṃśca śailānsa cakāra bhūyo dvīpānsamastāṃśca tathārṇavāṃśca /
śailopalairye vicitāḥ samantācchiloccayāṃstānsa cakāra kalpe
anekarūpaṃ pravibhajya dehaṃ cakāra devendragaṇānsamastān /
mukhācca vahnirmanasaśca candraścakṣośca sūryaḥ sahasā babhūva
jajñe 'tha tasyeśvarayogamūrteḥ pradhyāyamānasya surendrasaṅghaḥ /
vedāśca yajñāśca tathaiva varṇās tathā hi sarvauṣadhayo rasāśca
jagatsamastaṃ manasā babhūva yatsthāvaraṃ kiṃcidihāṇḍajaṃ vā /
jarāyujaṃ svedajam udbhijjaṃ vā yat kiṃcid ā kīṭapipīlakādyam
tato vijajñe manasā kṣaṇena anekarūpāḥ sahasā maheśā /
cakāra yanmūrtibhir avyayātmā aṣṭābhir āviśya punaḥ sa tatra
līlāṃ cakārātha samṛddhatejā ato 'tra me paśyata eva viprāḥ /
teṣāṃ mayā darśanameva sarvaṃ yāvanmuhūrtātsamakāri bhūpa
kṛtvā tvaśeṣaṃ kila līlayaiva sa devadevo jagatāṃ vidhātā /
sarvatradṛksarvaga eva devo jagāma cādarśanamādikartā
yattanmuhūrtādiha nāmarūpaṃ tāvat prapaśyāmi jagattathaiva /
dvīpaiḥ samudrair abhisaṃvṛtaṃ hi nakṣatratārādivimānakīrṇam
viyatpayodagrahacakracitraṃ nānāvidhaiḥ prāṇigaṇair vṛtaṃ ca /
tāṃ vai na paśyāmi mahānubhāvāṃ gorūpiṇīṃ sarvasureśvarīṃ ca
kva sāṃprataṃ seti vicintya rājanvibhrāntacittastvabhavaṃ tadaiva /
diśo vibhāgānavalokayān ṛte punastāṃ kathamīśvarāṅgīm
paśyāmi tāmatra punaśca śubhrāṃ mahābhranīlāṃ śuciśubhratoyām /
vṛkṣairanekairupaśobhitāṅgīṃ gajaisturaṅgairvihagairvṛtāṃ ca
yathā purātīramupetya devyāḥ samāsthitaścāpyamarakaṇṭake tu /
tathaiva paśyāmi sukhopaviṣṭa ātmānam avyagramavāptasaukhyam
tathaiva puṇyā malatoyavāhāṃ dṛṣṭvā punaḥ kalpaparikṣaye 'pi /
ambām ivāryām anukampamānām akṣīṇatoyāṃ virujāṃ viśokaḥ
evaṃ mahatpuṇyatamaṃ ca kalpaṃ paṭhanti śṛṇvanti ca ye dvijendrāḥ /
mahāvarāhasya maheśvarasya dine dine te vimalā bhavanti
aśubhaśatasahasraṃ te vidhūya prapannāstridivamamarajuṣṭaṃ siddhagandharvayuktam /
vimalaśaśinibhābhiḥ sarva evāpsarobhiḥ saha vividhavilāsaiḥ svargasaukhyaṃ labhante
Original text: Revākhāṇḍa of the Vāyupurāṇa (RKV) · Edition: Śrīkṛṣṇadās, Kṣemrāj (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. Veṅkateśvara Steam Press, Bombay: 1910 and its reprint: Siṃha, Nāgaśaraṇa (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. pañcama bhāga: śrī āvantyakhaṇḍam. Nag Publishers, Delhi: 1986. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0