Language

ENहिગુ
Scripture Library

Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 20

20.1

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe śrīnarmadāmāhātmye vārāhakalpavṛttāntavarṇanaṃ nāmaikonaviṃśo 'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 20
yudhiṣṭhira uvāca:
śrutā me vividhā dharmāḥ saṃhārāstvatprasādataḥ /
kṛtā devena sarveṇa ye ca dṛṣṭāstvayānagha

20.2

sāmprataṃ śrotumicchāmi prabhāvaṃ śārṅgadhanvanaḥ /
tvayānubhūtaṃ viprendra tanme tvaṃ vaktumarhasi

20.3

śrīmārkaṇḍeya uvāca:
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi prajāsaṃhāralakṣaṇam /
yaccihnaṃ dṛśyate tatra yathā kalpo vidhīyate

20.4

ulkāpātāḥ sanirghātā bhūmikampastathaiva ca /
patate pāṃśuvarṣaṃ ca nirghoṣaścaiva dāruṇaḥ

20.5

yakṣakinnaragandharvāḥ piśācoragarākṣasāḥ /
sarve te pralayaṃ yānti yugānte samupasthite

20.6

parvatāḥ sāgarā nadyaḥ sarāṃsi vividhāni ca /
vṛkṣāḥ śeṣaṃ samāyānti vallījātaṃ tṛṇāni ca

20.7

evaṃ hi vyākulībhūte sarvauṣadhijalojjhite /
kāṣṭhabhūte tu saṃjāte trailokye sacarācare

20.8

yāvatpaśyāmi madhyāhne snānakāla upasthite /
trailokyaṃ jvalanākāraṃ durnirīkṣaṃ durāsadam

20.9

dvau sūryau pūrvatastāta paścimottarayostathā /
tathaiva dakṣiṇe dvau ca sūryau dṛṣṭau pratāpinau

20.10

dvau sūryau nāgalokasthau madhye dvau gaganasya ca /
ityete dvādaśādityāstapante sarvato diśam

20.11

pṛthivīmadahansarvāṃ saśailavanakānanām /
nādagdhaṃ dṛśyate kiṃcidṛte revāṃ ca māṃ tathā

20.12

pṛthivyāṃ dahyamānāyāṃ havirgandhaśca jāyate /
tato me śuṣyate gātraṃ tṛṣāpyevaṃ durāsadā

20.13

na hi vindāmi pānīyaṃ śoṣitaṃ ca divākaraiḥ /
yāvatkamaṇḍaluṃ vīkṣe śuṣkaṃ tatrāpi tajjalam

20.14

tato 'haṃ śokasaṃtapto viśeṣātkṣuttṛṣārditaḥ /
utpapāta kṣiterūrdhvaṃ paśyamāno divaṃ prati

20.15

tāvatpaśyāmi gagane gṛhaṃ śṛṅgārabhūṣitam /
tatastajjñātukāmo 'haṃ prasthito rājasattama

20.16

prākāreṇa vicitreṇa kapāṭārgalabhūṣitam /
vicitraśikharopetaṃ dvāradeśamupāgataḥ

20.17

ṣaḍaśītisahasrāṇi yojanānāṃ samucchraye /
tadardhaṃ tu pṛthaktvena kāñcanaṃ ratnabhūṣitam

20.18

tatra madhye parāṃ śayyāṃ paśyāmi nṛpasattama /
śayyopari śayānaṃ tu puruṣaṃ divyamūrdhajam

20.19

vikuñcitāgrakeśāntaṃ samastaṃ yojanāyatam /
mukuṭena vicitreṇa dīptikāntena śobhitam

20.20

śyāmaṃ kamalapatrābhaṃ suprabhaṃ ca sunāsikam /
siṃhāsyamāyatabhujaṃ gallaśmaśruvarāṅkitam

20.21

trivalībhaṅgasubhagaṃ karṇakuṇḍalabhūṣitam /
viśālābhaṃ supīnāṅgaṃ pārśvasvāvartabhūṣitam

20.22

śobhitaṃ kaṭibhāgena vibhaktaṃ jānujaṅghayoḥ /
padmāṅkitatalaṃ devam ātāmrasunakhāṅgulim

20.23

meghanādasugambhīraṃ sarvāvayavasundaram /
śayyāmadhyagataṃ devamapaśyaṃ puruṣottamam

20.24

śaṅkhacakragadāpāṇiṃ śayānaṃ dakṣiṇena tu /
akṣasūtrodyatakaraṃ sūryāyutasamaprabham

20.25

taṃ dṛṣṭvā bhaktimāndevaṃ stotukāmo vyavasthitaḥ /
jayeśa jaya vāgīśa jaya divyāṅgabhūṣaṇa

20.26

jaya devapate śrīmansākṣādbrahma sanātana /
tava lokāḥ śarīrasthāstvaṃ gatiḥ parameśvara

20.27

tvadādhārā hi deveśa sarve lokā vyavasthitāḥ /
tvaṃ śreṣṭhaḥ sarvasattvānāṃ tvaṃ kartā dharaṇīdharaḥ

20.28

tvaṃ hautram agnihotrāṇāṃ sūtramantrastvameva ca /
gokarṇaṃ bhadrakarṇaṃ ca tvaṃ ca māheśvaraṃ padam

20.29

tvaṃ kīrtiḥ sarvakīrtīnāṃ dainyapāpapraṇāśinī /
tvaṃ naimiṣaṃ kurukṣetraṃ tvaṃ ca viṣṇupadaṃ param

20.30

tvayā tu līlayā deva padākrāntā ca medinī /
tvayā baddho balirdeva tvayendrasya padaṃ kṛtam

20.31

tvaṃ kalirdvāparaṃ deva tretā kṛtayugaṃ tathā /
pralambadamanaśca tvaṃ sraṣṭā tvaṃ ca vināśakṛt

20.32

tvayā vai dhāryate lokāstvaṃ kālaḥ sarvasaṃkṣayaḥ /
tvayā hi deva sṛṣṭāstāḥ sarvā vai devayonayaḥ

20.33

tvaṃ panthāḥ sarvalokānāṃ tvaṃ ca mokṣaḥ parā gatiḥ /
brahmā tvadudbhavo devo rajorūpaḥ sanātanaḥ /
rudraḥ krodhodbhavo 'pyevaṃ tvaṃ ca sattve vyavasthitaḥ

20.34

etaccarācaraṃ deva krīḍanārthaṃ tvayā kṛtam /
evaṃ saṃtaptadehena stuto devo mayā prabhuḥ

20.35

bhaktyā paramayā rājansarvabhūtapatiḥ prabhuḥ /
stuvanvai tatra paśyāmi vāripūrṇāṃstato ghaṭān

20.36

tato mayā vismṛtā yā tṛṣā sā vardhitā punaḥ /
upāsarpaṃ tatastasya pārśvaṃ vai puruṣasya hi

20.37

pānīyaṃ pātukāmena cintitaṃ ca mayā punaḥ /
nāpaśyata hi māṃ caiṣa supto 'pi na ca budhyate

20.38

yastu pāpena saṃmūḍhaḥ sukhaṃ suptaṃ prabodhayet /
jāyate tasya pāpasya brahmahatyāphalaṃ mahat

20.39

evaṃ saṃcintyamāne tu dvitīyo hyāgataḥ pumān /
nekṣate jalpate kiṃcidvāmaskandhe mṛgājinī

20.40

jaṭī kamaṇḍaludharo daṇḍī mekhalayā vṛtaḥ /
bhasmonmṛditasarvāṅgo mahātejāstrilocanaḥ

20.41

yāvat taṃ stotukāmo 'ham apaśyaṃ svacchacakṣuṣā /
tāvat sarvāṅgasambhūtyāmahatyā rūpasampadā

20.42

apaśyaṃ saṃvṛtāṃ nārīṃ sarvābharaṇabhūṣitām /
dṛṣṭvā tāṃ patito bhūmau jayasveti bruvaṃstataḥ

20.43

jaya rudrāṅgasambhūte jayavāhini sanātani /
jaya kaumāri māhendri vaiṣṇavī vāruṇī tathā

20.44

jaya kauberi sāvitri jaya dhātri varānane /
tṛṣṇayā taptade hasya rakṣāṃ kuru carācare

20.45

śrīdevyuvāca:
prasannā vipraśārdūla tava vākyaiḥ suśobhanaiḥ /
vartate mānase yatte mayā jñātaṃ dvijottama

20.46

śṛṇu vipra mamāpyasti vratametatsudāruṇam /
strīlaghutvānmayārabdhaṃ duṣkaraṃ mandamedhayā

20.47

yadi bhāvī ca me putro dharmiṣṭho lokaviśrutaḥ /
viprasya tu stanaṃ dattvā paścāddāsyāmi bālake

20.48

sa me putraḥ samutpanno yathokto me mahāmune /
stanaṃ piba tvaṃ viprendra yadi jīvitumicchasi

20.49

śrīmārkaṇḍeya uvāca:
akāryametadviprāṇāṃ yastvimaṃ pibate stanam /
punaścaivopanayanaṃ vratasiddhiṃ na gacchati

20.50

brāhmaṇatvaṃ tribhirlokairdurlabhaṃ padmalocane /
saṃskāraiḥ saṃskṛto vipro yaiśca jāyeta tacchṛṇu

20.51

prathamaṃ caiva nārīṣu saṃskārair bījavāpatam /
bījaprakṣepaṇādeva bījakṣepaḥ sa ucyate

20.52

tadante ca mahābhāge garbhādhānaṃ dvitīyakam /
puṃsavanaṃ tṛtīyaṃ tu sīmantaṃ ca caturthakam

20.53

pañcamaṃ jātakarma syānnāma vai ṣaṣṭhamucyate /
niṣkrāmaḥ saptamaścaiva hyannaprāśanamaṣṭamam

20.54

navamaṃ vai cūḍakarma daśamaṃ mauñjibandhanam /
aiṣikaṃ dārvikaṃ caiva saumikaṃ bhaumikaṃ tathā

20.55

patnīsaṃyojanaṃ cānyaddaivakarma tataḥ param /
mānuṣyaṃ pitṛkarma syāddaśamāṣṭāsu śobhane

20.56

bhūtaṃ bhavyaṃ tatheṣṭaṃ ca pārvaṇaṃ ca tataḥ param

20.57

śrāddhaṃ śrāvaṇyāmāgrayaṇaṃ ca caitrāśvayujyāṃ daśapaurṇamāsyām /
nirūḍhapaśusavanasautrāmaṇyagniṣṭomātyagniṣṭomāḥ

20.58

ṣoḍaṣīvājapeyātirātrāptoryāmodaśavājapeyāḥ /
sarvabhūteṣu kṣāntiranasūyā śaucamaṅgalam akārpaṇyam aspṛheti

20.59

ebhir aṣṭacatvāriṃśadbhiḥ saṃskāraiḥ saṃkṛto brāhmaṇo bhavati

20.60

evaṃ jñātvā mahābhāge na tu māṃ pātumarhasi /
śiśupeyaṃ stanaṃ bhadre kathaṃ vai madvidhaḥ pibet

20.61

mamaitadvacanaṃ śrutvā nārī vacanamabravīt

20.62

yadi tvaṃ na pibeḥ stanyaṃ payo bālo mariṣyati /
śrūyate triṣu lokeṣu vedeṣu ca smṛtiṣvapi /
mucyate sarvapāpebhyo bhrūṇahatyā na muñcati

20.63

bhavitrī tava hatyā ca mahābhāgavataḥ punaḥ /
janmāni ca śatānyaṣṭau kliśyate bhrūṇahatyayā

20.64

mṛtaḥ śunatvaṃ cāpnoti varṣāṇāṃ tu śatatrayam /
tatastasya kṣaye jāte kākayoniṃ vrajetpunaḥ

20.65

tatrāpi ca śatānyaṣṭau kliśyate pāpakarmaṇi /
varāho daśa janmāni tadante jāyate kṛmiḥ

20.66

tataścārohiṇīṃ prāpya gogajāśvanṛjanmabhāk /
śrūyate śrutiśāstreṣu vedeṣu ca paraṃtapa

20.67

sarvapāpādhikaṃ pāpaṃ bālahatyā dvijottama /
bālahatyāyuto vipraḥ pacyate narake dhruvam

20.68

varṣāṇi ca śatānyaṣṭau prāpnoti yamayātanām /
tasmādalpataro doṣaḥ pibato me stanaṃ tava

20.69

tathaivāpibataḥ pāpaṃ jāyate bahuvarṣikam /
kṣudhātṛṣāvirāmaste puṇyaṃ ca pibataḥ stanam

20.70

ato na cetaḥ saṃdigdhaṃ kartavyamiha karhicit /
ehi vipra yathākāmaṃ bālārthe piba me stanam

20.71

tato 'haṃ vacanaṃ śrutvā stanaṃ pātuṃ samudyataḥ /
na ca tṛptiṃ vijānāmi pibataḥ stanamuttamam

20.72

triṃśadvarṣasahasrāṇi bhārataivaṃ śatāni ca /
tataḥ prabuddhotsaṅge 'haṃ māyānidrāvimohitaḥ

20.73

nidrāvigatamoho 'haṃ yāvatpaśyāmi pāṇḍava /
tāvatsuptaṃ na paśyāmi na ca taṃ bālakaṃ vibho

20.74

caturastāṃśca vai kumbhān paśyāmi tatra bhārata /
na ca paśyāmi tāṃ devīṃ gatā vai kutracicca te

20.75

evaṃ vimṛśyamānasya cintayānasya tiṣṭhataḥ /
īṣaddhasitayā vācā devī vacanamabravīt

20.76

śrīdevyuvāca:
kṛṣṇaḥ sa puruṣaḥ supto dvitīyo 'pyāgato haraḥ /
ye catvāraśca te kumbhāḥ samudrāste dvijottama

20.77

yaśca bālastvayā dṛṣṭo brāhmā lokapitāmahaḥ /
ahaṃ ca pṛthivī jñeyā saptadvīpā sarvatā

20.78

yā gatā tvāṃ parityajya bhūtale supratiṣṭhitā /
imāṃ ca prekṣase vipra narmadāṃ saritāṃ varām

20.79

sarvasattvopakārāya bṛhate puṇyalakṣaṇā /
revānadī tu vikhyātā na mṛtā tena narmadā

20.80

evaṃ jñātvā śamaṃ gaccha svastho bhava mahāmune /
ityuktvā māṃ tadā devī tatraivāntaradhīyata

20.81

evaṃ hi śete bhagavānsattvasthaḥ pralaye sadā /
sattvarūpo mahādevo yadādhāre jagatsthitam

20.82

evaṃ mayānubhūtaṃ tu dṛṣṭamāścaryamuttamam /
sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ kathitaṃ te narottama

20.83

viṣṇoścaritamityuktaṃ yattvayā paripṛcchitam /
bhūya eva mahābāho kimanyacchrotumicchasi

Original text: Revākhāṇḍa of the Vāyupurāṇa (RKV) · Edition: Śrīkṛṣṇadās, Kṣemrāj (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. Veṅkateśvara Steam Press, Bombay: 1910 and its reprint: Siṃha, Nāgaśaraṇa (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. pañcama bhāga: śrī āvantyakhaṇḍam. Nag Publishers, Delhi: 1986. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc