Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 172

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe śāṇḍilīṛṣisaṃvādavarṇanaṃ nāmaikasaptatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 172
śrīmārkaṇḍeya uvāca:
atha te ṛṣayaḥ sarve devāścendrapurogamāḥ /
māṇḍavyasyāśrame puṇye samīyurnarmadātaṭe

śaṅkhadundubhinādena dīpikājvalanena ca /
apsarogītanādena nṛtyantyo vārayoṣitaḥ

kathānakaiḥ stuvatyanye tasya śūlāgradhāriṇaḥ /
aṣṭāśītisahasrāṇi snātakānāṃ tapasvinām

samāje tridaśaiḥ sārddhaṃ tatra te ca didṛkṣayā /
brahmaviṣṇumaheśānāstatra harṣātsamāgatāḥ

mātaro mallikādyāśca kṣetrapālā vināyakāḥ /
dikpālā lokapālāśca gaṅgādyāśca saridvarāḥ

ṛṣidevasamāje tu nityaṃ harṣapramodane /
tatra rājā samāyātaḥ paurajānapadaiḥ saha

dṛṣṭvā kautūhalaṃ tatra vyākulīkṛtamānasam /
vitrastamanaso bhūtvā bhayātsarve samāsthitāḥ

tasminsamāgame divye brahmaviṣṇvīśamabruvan /
bho māṇḍavya mahāsattva varadāste 'maraiḥ saha

anekakaṣṭatapasā tava siddhirbhaviṣyati /
prārthayasva yathākāmaṃ yaste manasi rocate

anādityamayaṃ lokaṃ nirvaṣaṭkāramākulam /
naṣṭadharmaṃ vijānīhi prakṛtisthaṃ kuruṣva ca /
anugrahaṃ tu śāṇḍilyāḥ prārthayāma dvijottama

eṣa te kaṣṭado rājā samāyātastavāgrataḥ /
saṃbhūṣayasva viprarṣe janaṃ devāsuraṃ gaṇam

māṇḍavya uvāca:
yadi prasannā me devāḥ samāyātāḥ suraiḥ saha /
trikālamatra tīrthe ca sthātavyam ṛṣibhiḥ saha

bhavatāṃ tu prasādena rujā me śāmyatāṃ sadā /
evamastviti deveśā yāvajjalpanti pāṇḍava

tāvadrakṣo gṛhītvā 'gre kanyāṃ kāmapramodinīm /
uvāca bhagavañchāpaṃ purā dattvorvaśī mama

yadā kanyāṃ hare rakṣaḥśāpāntaste bhaviṣyati /
tena me garhitaṃ karma śāpenākṛtabuddhinā

kṣantavyam iti coktvā ca gataścādarśanaṃ punaḥ /
gate caiva tu sā kanyā dṛṣṭvā padmadalekṣaṇā

mantrayitvā suraiḥ sarvair dattā māṇḍavyadhīmate /
tāṃ vajraśūlikāṃ plāvya pavitrair narmadodakaiḥ

māṇḍavyam ṛṣimuttārya jayaśabdādimaṅgalaiḥ /
vivāhayitvā tāṃ kanyāṃ māṇḍavyarṣipuṃgavaḥ

abhivādya ca tān sarvān dānasanmānagauravaiḥ /
atha rājā samīpastho ratnaiśca vividhairapi

dhigvādairninditaḥ sarvaistairjanairbhūṣitaḥ punaḥ /
rājñā ca brāhmaṇāḥ sarve bhūṣaṇācchādanāśanaiḥ

suvarṇakoṭidānena tuṣṭānkṛtvā kṣamāpitāḥ /
vṛtte vivāha āhūya śāṇḍilīṃ tāmathābravīt

mānayasva imān viprān mocayasva divākaram /
apahṛtya tamo yena kṛpā sadyaḥ pravartate

ṛṣīṇāṃ vacanaṃ śrutvā śāṇḍilī duḥkhitābravīt /
udite 'rke tu me bhartā mṛtyuṃ yāsyati bho dvijāḥ

taṃ kathaṃ mocayāmīha hyātmano 'niṣṭasiddhaye /
kriyāpravartanāc cādya kiṃ kāryaṃ me maharṣayaḥ

niḥpuṃsī strī hyanāthāhaṃ bhavāmi bhavato matam /
tiṣṭha tvamandhakāre tu necchāmi raviṇodayam

tena vākyena te sarve devāsuramaharṣayaḥ /
śiraḥsaṃcālanāḥ sarve sādhu sādhviti cābruvan

pativrate mahābhāge śṛṇu vākyaṃ tapodhane /
manyase yadi naḥ sarvānkuruṣva vacanaṃ ca yat

śāṇḍilyuvāca:
yena me na maredbhartā yena satyaṃ muner vacaḥ /
tatkurudhvaṃ vicāryāśu yena saṃvardhate sukham

tasyāstadvacanaṃ śrutvā svapnāvasthākṛto hṛṣiḥ /
antarhito muhūrtaṃ ca śāṇḍilyāśca prapaśya tām

punarādāya te sarve kṛtvā nirvraṇasattanum snāpito narmadātoye śāṇḍilyāyai samarpitaḥ

tataḥ sā hṛṣṭamanasā patiṃ dṛṣṭvā tu taijasam /
praṇamya tān ṛṣīn devān vimalārkaṃ jagatkṛtam

kriyāpravartitāḥ sarve devagandharvamānuṣāḥ /
hṛṣṭatuṣṭā gatāḥ sarve svamāśramapadaṃ mahat

pativratā svabhartrā sā māsamevāśrame sthitā /
māṇḍavyenāpyanujñātā yayau natvā svamāśramam

gateṣu teṣu sarveṣu sthāpayāmāsa cācyutam /
māṇḍavyeśvaranāmānaṃ nārāyaṇa iti smṛtam

divyaṃ varṣasahasraṃ tu pūjayāmāsa bhārata /
gato 'sāvṛṣisaṅghaiśca sahito 'maraparvatam

tapastapantau tau tatra hyadyāpi kila bhārata /
bhrātarau saṃyatātmānau dhyāyataḥ paramaṃ padam

tatra tīrthe tu yaḥ snātvā tarpayet pitṛdevatāḥ /
pitarastasya tṛpyanti piṇḍadānāddaśābdikam

devagṛhe tu pakṣādau yaḥ karoti vilepanam /
godānaśatasāhasre datte bhavati yatphalam

upalepanena dviguṇamarcane tu caturguṇam /
dīpaprajvalane puṇyamaṣṭadhā parikīrtitam

divyanetradharo bhūtvā trailokye sacarācare /
dadhnā madhughṛtairdevaṃ payasā narmadodakaiḥ

snapanaṃ ye prakurvanti puṣpamālāvilepanaiḥ /
ye 'rcayanti virūpākṣaṃ devaṃ nārāyaṇaṃ harim

te 'pi divyavimānena krīḍante kalpasaṃkhyayā /
dīpāṣṭakaṃ tu yaḥ kuryād aṣṭamīṃ ca caturdaśīm

ekādaśyāṃ tu kṛṣṇasya na paśyanti yamaṃ tu te /
phalairnānāvidhaiḥ śubhrair yaḥ kuryāl liṅgapūraṇam

te 'pi yānti vimānena siddhacāraṇasevitāḥ /
ghaṇṭā caiva patākā ca vimāne puṣpamālikā

vāditrāṇi yathārhāṇi prānte ca gacchate śivam /
devālayaṃ tu yaḥ kuryād vaiṣṇavaṃ māṇḍaveśvaram

svarge vasati dharmātmā yāvadābhūtasamplavam /
māṇḍavyanārāyaṇākhye viprān bhojayate 'grataḥ

ekasmin bhojite vipre koṭir bhavati bhojitā /
āśvine māsi samprāpte śuklapakṣe caturdaśīm

kṛtopavāsaniyamo rātrau jāgaraṇena ca /
dīpamālāṃ caturdikṣu pūjāṃ kṛtvā tu śaktitaḥ

nārī vā puruṣo vāpi nṛtyagītapravādanaiḥ /
prabhāte vimale sūrye snānādikavidhiṃ nṛpa

abhinirvartya maunena paśyate devamīdṛśam /
sarvapāpavinirmukto rudraloke mahīyate

athavā mārgaśīrṣe ca caitravaiśākhayorapi /
śrāvaṇe vā mahārāja sarvakāle 'thavāpi ca

śivarātrisamaṃ puṇyam ityevaṃ śivabhāṣitam /
vājapeyāśvamedhābhyāṃ phalaṃ bhavati nānyathā

durbhagā duḥkhitā vandhyā daridrā ca mṛtaprajā /
snāti rudraghaṭairyā strī sarvānkāmānavāpnuyāt

kṛmikīṭapataṅgāśca tasmiṃstīrthe tu ye mṛtāḥ /
svargaṃ prayānti te sarve divyarūpadharā nṛpa

anāśake jale 'gnau tu ye mṛtā vyādhipīḍitāḥ /
anivartikā gatis teṣāṃ rudraloke hyasaṃśayam

nityaṃ namati yo rāja śivanārāyaṇāvubhau /
godānaphalamāpnoti tasya tīrthaprabhāvataḥ

devālaye tu rājendra yaśca kuryāt pradakṣiṇām /
pradakṣiṇīkṛtā tena sasāgaradharā dharā

sārddhaṃ śataṃ ca tīrthāni mallikābhavanād bahiḥ /
tasya tīrthapramāṇaṃ tu vistaraṃ rājasattama

sūtreṇa veṣṭayet kṣetramathavā śivamandiram /
athavā śivaliṅgaṃ ca tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

jambūdvīpaśca kṛtasnaśca śālmalī kuśakrauñcakau /
śākapuṣkaragomedaiḥ saptadvīpā vasuṃdharā

bhūṣitā tena rājendra saśailavanakānanā /
revāyāṃ dakṣiṇe bhāge śivakṣetrātsamīpataḥ

devakhātaṃ mahāpuṇyaṃ nirmitaṃ tridaśairapi /
tasmin yaḥ kurute snānaṃ mucyate sarvapātakaiḥ

pūrṇimāyāmamāvasyāṃ vyatīpāte 'rkasaṃkrame /
śrāddhaṃ ca saṃgrahe kuryātsa gacchet paramāṃ gatim

devakhāte trayo devā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ /
tiṣṭhanti ṛṣibhiḥ sārddhaṃ pitṛdevagaṇaiḥ saha

tatra tīrthe 'śvine māsi caturdaśyāṃ viśeṣataḥ /
vāyumārge sthitaḥ śakrastiṣṭhate daivataiḥ saha

pṛthivyāṃ yāni tīrthāni saritaḥ sāgarāstathā /
viṃśati tāni sarvāṇi devakhāte dinadvayam

gayāśire ca yatpuṇyaṃ prayāge makarakaṇṭake /
prayāge somatīrthe ca tatpuṇyaṃ māṇḍaveśvare

paṭṭabandhena yatpuṇyaṃ mātrāyāṃ lakuleśvare /
āśvinyāmaśvinīyoge tatpuṇyaṃ māṇḍaveśvare

ujjayinyāṃ mahākāle vārāṇasyāṃ tripuṣkare /
saṃnihatyāṃ ravigraste māṇḍavyākhye sanātanam

iti jñātvā mahārāja sarvatīrtheṣu cottamam /
pitḥndevān samabhyarcya snānadānādipūjanaiḥ

caturdaśyāṃ nirāhāraḥ sthito bhūtvā śucivrataḥ /
pūjayet parayā bhaktyā rātrau jāgaraṇe śivam

snānaiśca vividhairdevaṃ puṣpāgaruvilepanaiḥ /
prabhāte paurṇamāsyāṃ tu snānādividhitarpaṇaiḥ

śrāddhena havyakavyena śivapūjārcanena ca /
agniṣṭomādiyajñaiśca vidhivaccāptadakṣiṇaiḥ

dhautapāpo viśuddhātmā phalate phalamuttamam /
gosahasrapradānena dattaṃ bhavati bhārata

snānādyair vidhivat tatra taddine śivasannidhau /
hiraṇyaṃ vṛṣabhaṃ dhenuṃ bhūmiṃ gomithunaṃ hayam

śivamuddiśya vai vastrayugme dadyāt surūpiṇe /
pādukopānahau chatraṃ bhājanaṃ raktavāsasī

homaṃ jāpyaṃ tathā dānamakṣayaṃ sarvameva tat /
ṛcamekāṃ tu ṛgvede yajurvede yajustathā

sāmaikaṃ sāmavede tu japed devāgrasaṃsthitaḥ /
samyagvedaphalaṃ tasya bhavedvai nātra saṃśayaḥ

gāyatrījāpyamātras tu vedatrayaphalaṃ labhet /
kulakoṭiśataṃ sāgraṃ labhate tu śivārcanāt

snāne dāne tathā śrāddhe jāgare gītavādite /
anivartikā gatistasya śivalokātkadācana

kālena mahatāviṣṭo martyaloke samāviśet /
rājā bhavati medhāvī sarvavyādhivivarjitaḥ

jīvedvarṣaśataṃ sāgraṃ putrapautradhanānvitaḥ /
tacca tīrthaṃ punaḥ smṛtvā līyamāno maheśvare

upāste yastu vai sandhyāṃ tasmiṃstīrthe ca parvaṇi /
sāṅgopāṅgaiś caturvedair labhate phalamuttamam

tatra sarvaṃ śivakṣetrāccharapātaṃ samantataḥ /
na saṃcared bhayodvignā brahmahatyā narādhipa

yatra tatra sthito vṛkṣān paśyate tīrthatatparaḥ /
vividhaiḥ pātakair mukto mucyate nātra saṃśayaḥ

śvabhrī tatra mahārāja jalamadhye pradṛśyate /
kathānikā purāṇoktā vānarī tīrthasevanāt

tatra kūpo mahārāja tiṣṭhate devanirmitaḥ /
śivasya paścime bhāge śivakṣetramanuttamam

vṛṣotsargaṃ tu yaḥ kuryāttasmiṃstīrthe narādhipa /
krīḍanti pitarastasya svargaloke yadṛcchayā

agamyāgamane pāpam ayājyayājane kṛte /
steyācca brahmagohatyāgurughātācca pātakam /
tatsarvaṃ naśyate pāpaṃ vṛṣotsarge kṛte tu vai

māṇḍavyatīrthamāhātmyaṃ yaḥ śṛṇoti samādhinā /
mucyate sarvapāpebhyo nātra kāryā vicāraṇā