Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 131
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe devatīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma triṃśadadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 131
śrīmārkaṇḍeya uvāca:
narmadādakṣiṇe kūle nāgatīrthamanuttamam /
yatra siddhā mahānāgā bhaye jāte tato nṛpa
yudhiṣṭhira uvāca:
mahābhayānāṃ lokasya nāgānāṃ dvijasattama /
kathaṃ jātaṃ bhayaṃ tīvraṃ yena te tapasi sthitāḥ
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyacca yatsurāsuramānave /
tāta te viditaṃ sarvaṃ tena me kautukaṃ mahat
mama saṃtāpajaṃ duḥkhaṃ duryodhanasamudbhavam /
tava vaktrāmbujaughena plāvitaṃ nirvṛtiṃ gatam
śrutvā tava mukhodgītāṃ kathāṃ pāpapraṇāśanīm /
bhūyo bhūyaḥ smṛtirjātā śravaṇe mama suvrata
na kleśatvaṃ dvije yuktaṃ na cānyo jānate phalam /
vidyādānasya mahataḥ śrāvitasya sutasya ca
evaṃ jñātvā yathānyāyaṃ yaḥ praśnaḥ pṛcchito mayā /
kathā tu kathyatāṃ vipra dayāṃ kṛtvā mamopari
mārkaṇḍeya uvāca:
yathā yathā tvaṃ nṛpa bhāṣase ca tathā tathā me sukhameti bhāratī /
śaithilyabhāvājjarayānvitasya tvatsauhṛdaṃ naśyati naiva tāta
kathayāmi yathāvṛttam itihāsaṃ purātanam /
kathitaṃ pūrvato vṛddhaiḥ pāramparyeṇa bhārata
dve bhārye kaśyapasyāstāṃ sarvalokeṣvanuttame /
garutmato vai vinatā sarpāṇāṃ kadrureva ca
aśvasaṃdarśanāt tābhyāṃ kalirūpaṃ vyavasthitam /
prabhātakāle rājendra bhāskarākāravarcasam
taṃ dṛṣṭvā vinatā rūpam aśvaṃ sarvatra pāṇḍuram /
atha tāṃ kadrūmavocatsā paśya paśya varānane
uccaiḥśravasaḥ sādṛśyaṃ paśya sarvatra pāṇḍuram /
dhāvamānam aviśrāntaṃ javena pavanopamam
taṃ dṛṣṭvā sahasā yāntam īrṣyābhāvena mohitā /
kṛṣṇaṃ matvā tathājalpattayā saha nṛpottama
vinate tvaṃ mṛṣā loke nṛśaṃse kulapāṃsani /
kṛṣṇaṃ cainaṃ vada śvetaṃ narakaṃ yāsyase param
vinatovāca:
satyānṛte tu vacane paṇo 'yaṃ te mamaiva tu /
sahasraṃ vatsarāndāsī bhaveyaṃ tava veśmani
tatheti te pratijñāya rātrau gatvā svakaṃ gṛham /
parityajya ubhe te tu krodhamūrchitamūrchite
bandhugarvasya gatvā tu kathayāmāsa taṃ paṇam /
kadrūrvinatayā sārddhaṃ yadvṛttaṃ pramadālaye
tacchrutvā bāndhavāḥ sarve kadrūputrāstathaiva ca /
na manyante hitaṃ kāryaṃ kṛtaṃ mātrā vigarhitam
akṛṣṇaḥ kṛṣṇatām amba kathaṃ gaccheddhayottamaḥ /
dāsatvaṃ prāpsyase tvaṃ hi paṇenānena suvrate
kadrūruvāca:
bhaveyaṃ na yathādāsī tatkurudhvaṃ hi satvaram /
viśadhvaṃ romakūpeṣu tasyāśvasya matirmama
kṣaṇamātraṃ kṛte kārye sā dāsī ca bhavenmama /
tataḥ svasthoragāḥ sarve bhaviṣyatha yathāsukham
sarpā ūcuḥ /
yathā tvaṃ jananī devi pannagānāṃ matā bhuvi /
tathāpi sā viśeṣeṇa vañcitavyā na karhicit
kadrūruvāca:
mama vākyamakurvāṇā ye kecidbhuvi pannagāḥ /
havyavāhamukhaṃ sarve te yāsyantyavicāritāḥ
etacchrutvā tu vacanaṃ ghoraṃ mātṛmukhodbhavam /
kecitpraviṣṭā romāṇi tathānye girisaṃsthitāḥ
kecitpraviṣṭā jāhnavyāmanye ca tapasi sthitāḥ
tato varṣasahasrānte tutoṣa parameśvaraḥ /
mahādevo jagaddhātā hyuvāca parayā girā
bho bhoḥ sarpā nivartadhvaṃ tapaso 'sya mahatphalam /
yamicchatha dadāmyadya nātra kāryā vicāraṇā
sarpā ūcuḥ /
kadrūśāpabhayādbhītā devadeva maheśvara /
tava pārśve vasiṣyāmo yāvadābhūtasamplavam
devadeva uvāca:
ekaścāyaṃ mahābāhurvāsukirbhujagottamaḥ /
mama pārśve vasennityaṃ sarveṣāṃ bhayarakṣakaḥ
anyeṣāṃ caiva sarpāṇāṃ bhayaṃ nāsti mamājñayā /
āplutya narmadātoye bhujagāste ca rakṣitāḥ
nāsti mṛtyubhayaṃ teṣāṃ vasadhvaṃ yatra cepsitam /
kadrūśāpabhayaṃ nāsti hyeṣa me vistaraḥ paraḥ
evaṃ dattvā varaṃ teṣāṃ devadevo maheśvaraḥ /
jagāmākāśamāviśya kailāsaṃ dharaṇīdharam
gate cādarśanaṃ deve vāsukipramukhā nṛpa /
sthāpayitvā tathā jagmurdevadevaṃ maheśvaram
tatra tīrthe tu yaḥ kaścit pañcamyāmarcayecchivam /
tasya nāgakulānyaṣṭau na hiṃsanti kadācana
mṛtaḥ kālena mahatā tatra tīrthe nareśvara /
śivasyānucaro bhūtvā vasate kālamīpsitam
Original text: Revākhāṇḍa of the Vāyupurāṇa (RKV) · Edition: Śrīkṛṣṇadās, Kṣemrāj (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. Veṅkateśvara Steam Press, Bombay: 1910 and its reprint: Siṃha, Nāgaśaraṇa (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. pañcama bhāga: śrī āvantyakhaṇḍam. Nag Publishers, Delhi: 1986. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0