Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 11
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe narmadāmāhātmye narmadāsnānaphalaśrutikathanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 11
yudhiṣṭhira uvāca:
aho mahatpuṇyatamā viśiṣṭā kṣayaṃ na yātā iha yā yugānte /
tasmātsadā sevyatamā munīndrair dhyānārcanasnānaparāyaṇaiśca
yāmāśritya gatā mokṣamṛṣayo dharmavatsalāḥ /
ye tvayoktāstu niyamā ṛṣīṇāṃ vedanirmitāḥ
mokṣāvāptirbhavedyeṣāṃ niyamaiśca pṛthagvidhaiḥ /
daśadvādaśabhirvāpi ṣaḍbhiraṣṭābhir eva vā
tribhistathā caturbhirvā varṣairmāsaistathaiva ca /
mucyante kalidoṣaiste deveśānasamarcanāt
brahmāṇaṃ vā suraśreṣṭha keśavaṃ vā jagadgurum /
arcayanpāpamakhilaṃ jahātyeva na saṃśayaḥ
etadvistarataḥ sarvaṃ kathayasva mamānagha /
yasminsaṃsāragahane nimagnāḥ sarvajantavaḥ /
te kathaṃ tridivaṃ prāptā iti me saṃśayo vada
śrīmārkaṇḍeya uvāca:
janmāntarairanekaistu mānuṣyamupalabhyate /
bhaktirutpadyate cātra kathaṃcidapi śaṅkare
tīrthadānopavāsānāṃ yajñairdevadvijārcanaiḥ /
avāptirjāyate puṃsāṃ śraddhayā parayā nṛpa
tasmācchraddhā prakartavyā mānavairdharmavatsalaiḥ /
īśo 'pi śraddhayā sādhyastena śraddhā viśiṣyate
anyathā niṣphalaṃ sarvaṃ śraddhāhīnaṃ tu bhārata /
tasmāt samāśrayed bhaktiṃ rudrasya parameṣṭhinaḥ
teṣāṃhi saphalaṃ janma yeṣāṃ bhaktiracañcalā /
sā caiva trividhā bhaktiḥ sāttvikī rājasī tathā
tāmasī sarvalokasya trividhaṃ ca phalaṃ labhet /
te karmaphalasaṃyogādāvartante punaḥpunaḥ
janmāntaraśataisteṣāṃ jñānināṃ devayājinām /
devatraye bhavedbhaktiḥ kṣayātpāpasya karmaṇaḥ
īśānāttu punarmokṣo jāyate chinnasaṃśayaḥ /
ye punarnarmadātīramāśritya dvijapuṃgavāḥ
trayīmārgam asandigdhāste yānti paramāṃ gatim /
ekāgramanaso ye tu śaṅkaraṃ śivamavyayam
arcayantīha niratāḥ kṣipraṃ sidhyanti te janāḥ /
kālena mahatā siddhirjāyate 'nyatra dehinām
narmadāyāḥ punastīre kṣipraṃ siddhiravāpyate /
ṣaḍbhirvarṣaistu sidhyanti ye tu sāṃkhyavido janāḥ
vaiṣṇavā jñānasampannāste 'pi sidhyanti cāgrataḥ /
sarvayogavido ye ca samudramiva sindhavaḥ
ekībhavanti kalpānte yoge māheśvare gatāḥ /
sarveṣāmeva yogānāṃ yogo māheśvaro varaḥ
tamāsādya vimucyante ye 'pi syuḥ pāpayonayaḥ /
śivamarcya nadīkūle jāyante te na yoniṣu
gatireṣā durārohā sarvapāpakṣayaṃkarī /
mucyante maṅkṣu saṃsārādrevāmāśritya jantavaḥ
tasmātsnāyī bhavennityaṃ tathā bhasmavilepanaḥ /
narmadātīramāsādya kṣipraṃ siddhimavāpnuyāt
trikālaṃ pūjayecchānto yo naro liṅgam ādarāt /
sarvarogavinirmuktaḥ sa yāti paramāṃ gatim
ṣaḍbhiḥ sidhyati masaistu yadyapi syātsa pāpakṛt /
ye punaḥ śuddhamanaso māsaiḥ śudhyanti te tribhiḥ
yathā dinakaraspṛṣṭaṃ himaṃ śailād viśīryante /
tadvadvilīyate pāpaṃ spṛṣṭaṃ bhasmakaṇaiḥ śubhaiḥ
vainateyabhayatrastā yathā naśyanti pannagāḥ /
tadvatpāpāni naśyanti bhasmanābhyukṣitāni ha
narmadātoyapūtena bhasmanoddhūlayanti ye /
sadyaste pāpasaṅghācca mucyante nātra saṃśayaḥ
vrataṃ pāśupataṃ bhaktayā yathoktaṃ pālayanti ye /
śūdrānnena vihīnāstu te yānti paramāṃ gatim
amṛtaṃ brāhmaṇasyānnaṃ kṣatriyānnaṃ payaḥ smṛtam /
vaiśyānnam annameva syācchūdrānnaṃ rudhiraṃ smṛtam
śūdrānnarasasaṃpuṣṭā ye mriyante dvijottamāḥ /
te tapojñānahīnāstu kākā gṛdhrā bhavanti te
duṣkṛtaṃ hi manuṣyāṇāmannamāśritya tiṣṭhati /
yo yasyānnaṃ samaśnāti sa tasyāśnāti kilbiṣam
viśeṣādyatidharmeṇa tapolaulyaṃ samāśritāḥ /
narakaṃ yāntyasandigdhamityevaṃ śaṅkaro 'bravīt
īdṛgrūpāśca ye viprāḥ pāśupatye vyavasthitāḥ /
te mahatpāpasaṃghātaṃ dahantyeva na saṃśayaḥ
viḍambena ca saṃyuktā laulupyena ca pīḍitāḥ /
asaṃgrāhyā ityevaṃ śrutinodanā
mātāpitṛkṛtairdoṣairanye kecitsvakarmajaiḥ /
naṣṭā jñānāvalepena ahaṅkāreṇa 'pare
śāṅkare prasthitā dharme ye smṛtyarthabahiṣkṛtāḥ /
kliśyamānāstu kalena te yānti paramāṃ gatim
aśraddadhānāḥ puruṣā mūrkhā dambhavivardhitāḥ /
na sidhyanti durātmānaḥ kudṛṣṭāntārthakīrtanāḥ
mahābhāgye 'pi tīrthasya śāṅkaraṃ vratamāsthitāḥ /
viyoniṃ yāntyasandigdhaṃ laulupyena samanvitāḥ
na tīrthairna ca dānaiśca duṣkṛtaṃ hi vilupyate /
ajñānācca pramādācca kṛtaṃ pāpaṃ vinaśyati
evaṃ jñātvā tu vidhinā vartitavyaṃ dvijātibhiḥ /
paraṃ brahma japadbhiśca vārtitavyaṃ muhurmuhuḥ
ūrdhvarūpaṃ virūpākṣaṃ yo'dhīte rudrameva ca /
īśānaṃ paśyate sākṣāt ṣaṇmāsāt saṅgavarjitaḥ
saṃhitāyā daśāvṛttīryaḥ karoti susaṃyataḥ /
narmadātaṭamāśritya sa mucyetsarvapātakaiḥ
purāṇasaṃhitāṃ vāpi śaivīṃ vā vaiṣṇavīmapi /
yaḥ paṭhennarmadātīre śivāgre sa śivātmakaḥ
ā bhūtasaṃkṣayaṃ yāvatsvargaloke mahīyate /
saṃsākhyasanaṃ hātuṃ purā proktaṃ tu nandinā
devarṣisiddhagandharvasamavāye śivālaye /
nandigītāmimāṃ rājañchṛṇuṣvaikamanāḥ śubhām
svargamokṣapradāṃ puṇyāṃ saṃsārabhayanāśinīm
saṃsāragahvaraguhāṃ pravihātumetāṃ cedicchatha pratipadaṃ bhavatāpakhinnāḥ /
nānāvidhairnijakṛtairbahukarmapāśairbaddhāḥ sukhāya śṛṇutaikahitaṃ mayoktam
śakra vakragatiṃ mā gā mā kṛthā yama yātanām /
cetaḥ pracetaḥ śamaya laulupyaṃ tyaja vittapa
dīnānāthaviśiṣṭebhyo dhanaṃ sarvaṃ parityaja /
yadi saṃsārajaladher vīcīpreṅkhollanāturaḥ
janmodvignaṃ mṛtestrastaṃ grastaṃ kāmādibhirnaram /
srastaṃ yo na yamādibhyaḥ pinākī pāti pāvanaḥ
mā dhehi garvaṃ kīnāśa hāsyaṃ yāsyasi pīḍayan /
prāṇinaṃ sarvaśaraṇaṃ tadbhāvi śaraṇaṃ tava
kālaḥ karālako bālaḥ ko mṛtyuḥ ko yamādhamaḥ /
śivaviṣṇuparāṇāṃ hi narāṇāṃ kiṃ bhayaṃ bhavet
bhavabhārārtajantūnāṃ revātīranivāsinām /
bhargaśca bhagavāṃścaiva bhavabhītivibhedanau
śivaṃ bhaja śivaṃ dhyāya śivaṃ stuhi śivaṃ yaja /
śivaṃ nama varāka tvaṃ jñānaṃ mokṣaṃ yadīcchasi
paṭha pañcānanaṃ śāstraṃ mantraṃ pañcākṣaraṃ japa /
dhehi pañcātmakaṃ tattvaṃ yaja pañcānanaṃ param
kiṃ taiḥ karmagaṇaiḥ śocyairnānābhāvaviśeṣitaiḥ /
yadi pañcānanaḥ śrīmān sevyate sarvathā śivaḥ
kiṃ saṃsāragajonmattabṛṃhitair nibhṛtairapi /
yadi pañcānano devo bhāvagandhopasevitaḥ
re mūḍha kiṃ viṣādena prāpya karmakadarthanām /
bhavānīvallabhaṃ bhīmaṃ japa tvaṃ bhayanāśanam
narmadātīranilayaṃ duḥkhaughavilayaṃkaram /
svargamokṣapradaṃ bhargaṃ bhaja mūḍha sureśvaram
vihāya revāṃ surasindhusevyāṃ tattīrasaṃsthaṃ ca haraṃ hariṃ ca /
unmattavad bhāvavivarjitastvaṃ kva yāsi re mūḍha digantarāṇi
bhaja revājalaṃ puṇyaṃ yaja rudraṃ sanātanam /
japa pañcākṣarīṃ vidyāṃ vraja sthānaṃ ca vāñchitam
kleśayitvā nijaṃ kāyam upāyair bahubhistu kim /
bhaja revāṃ śivaṃ prāpya sukhasādhyaṃ paraṃ padam
evaṃ kailāsamāsādya nadīṃ sa śivasannidhau /
jagau yallokapālānāṃ tanmayoktaṃ tavādhunā
mārkaṇḍeya uvāca:
snānadānaparo yastu nityaṃ dharmamanuvrataḥ /
narmadātīramāśritya mucyate sarvapātakaiḥ
vidhihīno japennityaṃ vedānsarvāñchataṃ samāḥ /
mṛtyulāṅgalajāpyena samo yo 'pyadhiko guṇaiḥ
bījayonyaviśuddhastu yathā rudraṃ na vindati /
tathā lāṅgalamantro 'pi na tiṣṭhati gatāyuṣi
gāyatrījapasaṃyuktaḥ saṃyamī hyadhiko guṇaiḥ /
agnim īḍe iṣetvo vā agna āyāhi nityadā
śanno devīti kūlastho japenmucyeta kilbiṣaiḥ
sāṅgopāṅgāṃs tathā vedāñjapannityaṃ samāhitaḥ /
na tatphalamavāpnoti gāyatryā saṃyamī yathā
rudrādhyāyaṃ sakṛjjaptvā vipro vedasamanvitaḥ /
mucyate sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ sa gacchati
anyadvai japyasaṃsthānaṃ sūktamāraṇyakaṃ tathā /
mucyate sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ sa gacchati
yatkiṃcitkriyate jāpyaṃ yacca dānaṃ pradīyate /
narmadājalamāśritya tatsarvaṃ cākṣayaṃ bhavet
evaṃvidhairvratairnityaṃ narmadāṃ ye samāśritāḥ /
te mṛtā vaiṣṇavaṃ yānti padaṃ vā śaivam avyayam
satyalokaṃ narāḥ kecitsūryalokaṃ tathāpare /
apsarogaṇasaṃvītā yāvadābhūtasamplavam
evaṃ vai vartamāne 'smiṃlloke tu nṛpapuṃgava /
ṛṣīṇāṃ daśakoṭyastu kurukṣetranivāsinām
mayā saha mahābhāga narmadātaṭamāśritāḥ /
phalamūlakṛtāhārā arcayantaḥ sthitāḥ śivam
tacca varṣaśataṃ divyaṃ kālasaṃkhyānumānataḥ /
ṣaḍviṃśatisahasrāṇi tāni mānuṣasaṃkhyayā
tatastasyāmatītāyāṃ sandhyāyāṃ nṛpasattama /
śeṣaṃ mānuṣyamekaṃ tu kāle varṣaśataṃ sthitam
tato 'bhavadanāvṛṣṭirlokakṣayakarī tadā /
yayā yātaṃ jagatsarvaṃ kṣayaṃ bhūyo hi dāruṇam
ye pūrvamiha saṃsiddhā ṛṣayo vedapāragāḥ /
teṣāṃ prabhāvād bhagavān vavarṣa balavṛtrahā
mahatī bhūrisalilā samantādvṛṣṭirāhitā /
tato vṛṣṭyā tu teṣāṃ vai vartanaṃ samajāyata
punar yugānte samprāpte kiṃciccheṣe kalau yuge /
niḥśeṣam abhavat sarvaṃ śuṣkaṃ sthāvarajaṅgamam
nirvṛkṣauṣadhagulmaṃ ca tṛṇavīrudvivarjitam /
anāvṛṣṭihataṃ sarvaṃ bhūmaṇḍalam abhūdbhṛśam
tataste ṛṣayaḥ sarve kṣuttṛṣārtāḥ sahasraśaḥ /
yugasvabhāvamāviṣṭā hīnasattvā abhavannṛpa
naṣṭahomasvadhākāre yugānte samupasthite /
kiṃ kāryaṃ kva nu yāsyāmaḥ ko 'smākaṃ śaraṇaṃ bhavet
tānahaṃ pratyuvācedaṃ mā bhaiṣṭeti punaḥpunaḥ /
īdṛgvidhā mayā dṛṣṭā bahavaḥ kālaparyayāḥ
narmadātīramāśritya te sarve gamitā mayā /
eṣā hi śaraṇaṃ devī samprāpte hi yugakṣaye
nānyā gatirihāsmākaṃ vidyate dvijasattamāḥ /
janitrī sarvabhūtānāṃ viśeṣeṇa dvijottamāḥ
pitāmahā ye pitaro ye cānye prapitāmahāḥ /
te samastā gatāḥ svargaṃ samāśritya mahānadīm
bhṛgvādyāḥ sapta ye tvāsanmama pūrvapitāmahāḥ /
dhaumṛṇī ca mahābhāgā mama bhāryā śucismitā /
manasvatī ca yā matā bhārgavo'ṅgirasastathā
pulastyaḥ pulahaścaiva vasiṣṭhātreyakāśyapāḥ /
tathānye ca mahābhāgā niyamavratacāriṇaḥ /
anye ca śatasāhasrā atra siddhiṃ samāgatāḥ
tasmādiyaṃ mahābhāgā na moktavyā kadācana /
nānyā kācinnadī śaktā lokatrayaphalapradā
dvandvairanekairbahubhiḥ kṣuttṛṣādyair mahābhayaiḥ /
mucyante te narāḥ sadyo narmadātīravāsinaḥ
tasmāt sarvaprayatnena sevitavyā saridvarā /
vāñchadbhiḥ paramaṃ śreya iha loke paratra ca
Original text: Revākhāṇḍa of the Vāyupurāṇa (RKV) · Edition: Śrīkṛṣṇadās, Kṣemrāj (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. Veṅkateśvara Steam Press, Bombay: 1910 and its reprint: Siṃha, Nāgaśaraṇa (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. pañcama bhāga: śrī āvantyakhaṇḍam. Nag Publishers, Delhi: 1986. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0