Language

ENहिગુ
Scripture Library

Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 11

11.1

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe narmadāmāhātmye narmadāsnānaphalaśrutikathanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 11
yudhiṣṭhira uvāca:
aho mahatpuṇyatamā viśiṣṭā kṣayaṃ na yātā iha yā yugānte /
tasmātsadā sevyatamā munīndrair dhyānārcanasnānaparāyaṇaiśca

11.2

yāmāśritya gatā mokṣamṛṣayo dharmavatsalāḥ /
ye tvayoktāstu niyamā ṛṣīṇāṃ vedanirmitāḥ

11.3

mokṣāvāptirbhavedyeṣāṃ niyamaiśca pṛthagvidhaiḥ /
daśadvādaśabhirvāpi ṣaḍbhiraṣṭābhir eva vā

11.4

tribhistathā caturbhirvā varṣairmāsaistathaiva ca /
mucyante kalidoṣaiste deveśānasamarcanāt

11.5

brahmāṇaṃ vā suraśreṣṭha keśavaṃ vā jagadgurum /
arcayanpāpamakhilaṃ jahātyeva na saṃśayaḥ

11.6

etadvistarataḥ sarvaṃ kathayasva mamānagha /
yasminsaṃsāragahane nimagnāḥ sarvajantavaḥ /
te kathaṃ tridivaṃ prāptā iti me saṃśayo vada

11.7

śrīmārkaṇḍeya uvāca:
janmāntarairanekaistu mānuṣyamupalabhyate /
bhaktirutpadyate cātra kathaṃcidapi śaṅkare

11.8

tīrthadānopavāsānāṃ yajñairdevadvijārcanaiḥ /
avāptirjāyate puṃsāṃ śraddhayā parayā nṛpa

11.9

tasmācchraddhā prakartavyā mānavairdharmavatsalaiḥ /
īśo 'pi śraddhayā sādhyastena śraddhā viśiṣyate

11.10

anyathā niṣphalaṃ sarvaṃ śraddhāhīnaṃ tu bhārata /
tasmāt samāśrayed bhaktiṃ rudrasya parameṣṭhinaḥ

11.11

teṣāṃhi saphalaṃ janma yeṣāṃ bhaktiracañcalā /
sā caiva trividhā bhaktiḥ sāttvikī rājasī tathā

11.12

tāmasī sarvalokasya trividhaṃ ca phalaṃ labhet /
te karmaphalasaṃyogādāvartante punaḥpunaḥ

11.13

janmāntaraśataisteṣāṃ jñānināṃ devayājinām /
devatraye bhavedbhaktiḥ kṣayātpāpasya karmaṇaḥ

11.14

īśānāttu punarmokṣo jāyate chinnasaṃśayaḥ /
ye punarnarmadātīramāśritya dvijapuṃgavāḥ

11.15

trayīmārgam asandigdhāste yānti paramāṃ gatim /
ekāgramanaso ye tu śaṅkaraṃ śivamavyayam

11.16

arcayantīha niratāḥ kṣipraṃ sidhyanti te janāḥ /
kālena mahatā siddhirjāyate 'nyatra dehinām

11.17

narmadāyāḥ punastīre kṣipraṃ siddhiravāpyate /
ṣaḍbhirvarṣaistu sidhyanti ye tu sāṃkhyavido janāḥ

11.18

vaiṣṇavā jñānasampannāste 'pi sidhyanti cāgrataḥ /
sarvayogavido ye ca samudramiva sindhavaḥ

11.19

ekībhavanti kalpānte yoge māheśvare gatāḥ /
sarveṣāmeva yogānāṃ yogo māheśvaro varaḥ

11.20

tamāsādya vimucyante ye 'pi syuḥ pāpayonayaḥ /
śivamarcya nadīkūle jāyante te na yoniṣu

11.21

gatireṣā durārohā sarvapāpakṣayaṃkarī /
mucyante maṅkṣu saṃsārādrevāmāśritya jantavaḥ

11.22

tasmātsnāyī bhavennityaṃ tathā bhasmavilepanaḥ /
narmadātīramāsādya kṣipraṃ siddhimavāpnuyāt

11.23

trikālaṃ pūjayecchānto yo naro liṅgam ādarāt /
sarvarogavinirmuktaḥ sa yāti paramāṃ gatim

11.24

ṣaḍbhiḥ sidhyati masaistu yadyapi syātsa pāpakṛt /
ye punaḥ śuddhamanaso māsaiḥ śudhyanti te tribhiḥ

11.25

yathā dinakaraspṛṣṭaṃ himaṃ śailād viśīryante /
tadvadvilīyate pāpaṃ spṛṣṭaṃ bhasmakaṇaiḥ śubhaiḥ

11.26

vainateyabhayatrastā yathā naśyanti pannagāḥ /
tadvatpāpāni naśyanti bhasmanābhyukṣitāni ha

11.27

narmadātoyapūtena bhasmanoddhūlayanti ye /
sadyaste pāpasaṅghācca mucyante nātra saṃśayaḥ

11.28

vrataṃ pāśupataṃ bhaktayā yathoktaṃ pālayanti ye /
śūdrānnena vihīnāstu te yānti paramāṃ gatim

11.29

amṛtaṃ brāhmaṇasyānnaṃ kṣatriyānnaṃ payaḥ smṛtam /
vaiśyānnam annameva syācchūdrānnaṃ rudhiraṃ smṛtam

11.30

śūdrānnarasasaṃpuṣṭā ye mriyante dvijottamāḥ /
te tapojñānahīnāstu kākā gṛdhrā bhavanti te

11.31

duṣkṛtaṃ hi manuṣyāṇāmannamāśritya tiṣṭhati /
yo yasyānnaṃ samaśnāti sa tasyāśnāti kilbiṣam

11.32

viśeṣādyatidharmeṇa tapolaulyaṃ samāśritāḥ /
narakaṃ yāntyasandigdhamityevaṃ śaṅkaro 'bravīt

11.33

īdṛgrūpāśca ye viprāḥ pāśupatye vyavasthitāḥ /
te mahatpāpasaṃghātaṃ dahantyeva na saṃśayaḥ

11.34

viḍambena ca saṃyuktā laulupyena ca pīḍitāḥ /
asaṃgrāhyā ityevaṃ śrutinodanā

11.35

mātāpitṛkṛtairdoṣairanye kecitsvakarmajaiḥ /
naṣṭā jñānāvalepena ahaṅkāreṇa 'pare

11.36

śāṅkare prasthitā dharme ye smṛtyarthabahiṣkṛtāḥ /
kliśyamānāstu kalena te yānti paramāṃ gatim

11.37

aśraddadhānāḥ puruṣā mūrkhā dambhavivardhitāḥ /
na sidhyanti durātmānaḥ kudṛṣṭāntārthakīrtanāḥ

11.38

mahābhāgye 'pi tīrthasya śāṅkaraṃ vratamāsthitāḥ /
viyoniṃ yāntyasandigdhaṃ laulupyena samanvitāḥ

11.39

na tīrthairna ca dānaiśca duṣkṛtaṃ hi vilupyate /
ajñānācca pramādācca kṛtaṃ pāpaṃ vinaśyati

11.40

evaṃ jñātvā tu vidhinā vartitavyaṃ dvijātibhiḥ /
paraṃ brahma japadbhiśca vārtitavyaṃ muhurmuhuḥ

11.41

ūrdhvarūpaṃ virūpākṣaṃ yo'dhīte rudrameva ca /
īśānaṃ paśyate sākṣāt ṣaṇmāsāt saṅgavarjitaḥ

11.42

saṃhitāyā daśāvṛttīryaḥ karoti susaṃyataḥ /
narmadātaṭamāśritya sa mucyetsarvapātakaiḥ

11.43

purāṇasaṃhitāṃ vāpi śaivīṃ vā vaiṣṇavīmapi /
yaḥ paṭhennarmadātīre śivāgre sa śivātmakaḥ

11.44

ā bhūtasaṃkṣayaṃ yāvatsvargaloke mahīyate /
saṃsākhyasanaṃ hātuṃ purā proktaṃ tu nandinā

11.45

devarṣisiddhagandharvasamavāye śivālaye /
nandigītāmimāṃ rājañchṛṇuṣvaikamanāḥ śubhām

11.46

svargamokṣapradāṃ puṇyāṃ saṃsārabhayanāśinīm

11.47

saṃsāragahvaraguhāṃ pravihātumetāṃ cedicchatha pratipadaṃ bhavatāpakhinnāḥ /
nānāvidhairnijakṛtairbahukarmapāśairbaddhāḥ sukhāya śṛṇutaikahitaṃ mayoktam

11.48

śakra vakragatiṃ mā gā mā kṛthā yama yātanām /
cetaḥ pracetaḥ śamaya laulupyaṃ tyaja vittapa

11.49

dīnānāthaviśiṣṭebhyo dhanaṃ sarvaṃ parityaja /
yadi saṃsārajaladher vīcīpreṅkhollanāturaḥ

11.50

janmodvignaṃ mṛtestrastaṃ grastaṃ kāmādibhirnaram /
srastaṃ yo na yamādibhyaḥ pinākī pāti pāvanaḥ

11.51

mā dhehi garvaṃ kīnāśa hāsyaṃ yāsyasi pīḍayan /
prāṇinaṃ sarvaśaraṇaṃ tadbhāvi śaraṇaṃ tava

11.52

kālaḥ karālako bālaḥ ko mṛtyuḥ ko yamādhamaḥ /
śivaviṣṇuparāṇāṃ hi narāṇāṃ kiṃ bhayaṃ bhavet

11.53

bhavabhārārtajantūnāṃ revātīranivāsinām /
bhargaśca bhagavāṃścaiva bhavabhītivibhedanau

11.54

śivaṃ bhaja śivaṃ dhyāya śivaṃ stuhi śivaṃ yaja /
śivaṃ nama varāka tvaṃ jñānaṃ mokṣaṃ yadīcchasi

11.55

paṭha pañcānanaṃ śāstraṃ mantraṃ pañcākṣaraṃ japa /
dhehi pañcātmakaṃ tattvaṃ yaja pañcānanaṃ param

11.56

kiṃ taiḥ karmagaṇaiḥ śocyairnānābhāvaviśeṣitaiḥ /
yadi pañcānanaḥ śrīmān sevyate sarvathā śivaḥ

11.57

kiṃ saṃsāragajonmattabṛṃhitair nibhṛtairapi /
yadi pañcānano devo bhāvagandhopasevitaḥ

11.58

re mūḍha kiṃ viṣādena prāpya karmakadarthanām /
bhavānīvallabhaṃ bhīmaṃ japa tvaṃ bhayanāśanam

11.59

narmadātīranilayaṃ duḥkhaughavilayaṃkaram /
svargamokṣapradaṃ bhargaṃ bhaja mūḍha sureśvaram

11.60

vihāya revāṃ surasindhusevyāṃ tattīrasaṃsthaṃ ca haraṃ hariṃ ca /
unmattavad bhāvavivarjitastvaṃ kva yāsi re mūḍha digantarāṇi

11.61

bhaja revājalaṃ puṇyaṃ yaja rudraṃ sanātanam /
japa pañcākṣarīṃ vidyāṃ vraja sthānaṃ ca vāñchitam

11.62

kleśayitvā nijaṃ kāyam upāyair bahubhistu kim /
bhaja revāṃ śivaṃ prāpya sukhasādhyaṃ paraṃ padam

11.63

evaṃ kailāsamāsādya nadīṃ sa śivasannidhau /
jagau yallokapālānāṃ tanmayoktaṃ tavādhunā

11.64

mārkaṇḍeya uvāca:
snānadānaparo yastu nityaṃ dharmamanuvrataḥ /
narmadātīramāśritya mucyate sarvapātakaiḥ

11.65

vidhihīno japennityaṃ vedānsarvāñchataṃ samāḥ /
mṛtyulāṅgalajāpyena samo yo 'pyadhiko guṇaiḥ

11.66

bījayonyaviśuddhastu yathā rudraṃ na vindati /
tathā lāṅgalamantro 'pi na tiṣṭhati gatāyuṣi

11.67

gāyatrījapasaṃyuktaḥ saṃyamī hyadhiko guṇaiḥ /
agnim īḍe iṣetvo vā agna āyāhi nityadā

11.68

śanno devīti kūlastho japenmucyeta kilbiṣaiḥ

11.69

sāṅgopāṅgāṃs tathā vedāñjapannityaṃ samāhitaḥ /
na tatphalamavāpnoti gāyatryā saṃyamī yathā

11.70

rudrādhyāyaṃ sakṛjjaptvā vipro vedasamanvitaḥ /
mucyate sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ sa gacchati

11.71

anyadvai japyasaṃsthānaṃ sūktamāraṇyakaṃ tathā /
mucyate sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ sa gacchati

11.72

yatkiṃcitkriyate jāpyaṃ yacca dānaṃ pradīyate /
narmadājalamāśritya tatsarvaṃ cākṣayaṃ bhavet

11.73

evaṃvidhairvratairnityaṃ narmadāṃ ye samāśritāḥ /
te mṛtā vaiṣṇavaṃ yānti padaṃ vā śaivam avyayam

11.74

satyalokaṃ narāḥ kecitsūryalokaṃ tathāpare /
apsarogaṇasaṃvītā yāvadābhūtasamplavam

11.75

evaṃ vai vartamāne 'smiṃlloke tu nṛpapuṃgava /
ṛṣīṇāṃ daśakoṭyastu kurukṣetranivāsinām

11.76

mayā saha mahābhāga narmadātaṭamāśritāḥ /
phalamūlakṛtāhārā arcayantaḥ sthitāḥ śivam

11.77

tacca varṣaśataṃ divyaṃ kālasaṃkhyānumānataḥ /
ṣaḍviṃśatisahasrāṇi tāni mānuṣasaṃkhyayā

11.78

tatastasyāmatītāyāṃ sandhyāyāṃ nṛpasattama /
śeṣaṃ mānuṣyamekaṃ tu kāle varṣaśataṃ sthitam

11.79

tato 'bhavadanāvṛṣṭirlokakṣayakarī tadā /
yayā yātaṃ jagatsarvaṃ kṣayaṃ bhūyo hi dāruṇam

11.80

ye pūrvamiha saṃsiddhā ṛṣayo vedapāragāḥ /
teṣāṃ prabhāvād bhagavān vavarṣa balavṛtrahā

11.81

mahatī bhūrisalilā samantādvṛṣṭirāhitā /
tato vṛṣṭyā tu teṣāṃ vai vartanaṃ samajāyata

11.82

punar yugānte samprāpte kiṃciccheṣe kalau yuge /
niḥśeṣam abhavat sarvaṃ śuṣkaṃ sthāvarajaṅgamam

11.83

nirvṛkṣauṣadhagulmaṃ ca tṛṇavīrudvivarjitam /
anāvṛṣṭihataṃ sarvaṃ bhūmaṇḍalam abhūdbhṛśam

11.84

tataste ṛṣayaḥ sarve kṣuttṛṣārtāḥ sahasraśaḥ /
yugasvabhāvamāviṣṭā hīnasattvā abhavannṛpa

11.85

naṣṭahomasvadhākāre yugānte samupasthite /
kiṃ kāryaṃ kva nu yāsyāmaḥ ko 'smākaṃ śaraṇaṃ bhavet

11.86

tānahaṃ pratyuvācedaṃ mā bhaiṣṭeti punaḥpunaḥ /
īdṛgvidhā mayā dṛṣṭā bahavaḥ kālaparyayāḥ

11.87

narmadātīramāśritya te sarve gamitā mayā /
eṣā hi śaraṇaṃ devī samprāpte hi yugakṣaye

11.88

nānyā gatirihāsmākaṃ vidyate dvijasattamāḥ /
janitrī sarvabhūtānāṃ viśeṣeṇa dvijottamāḥ

11.89

pitāmahā ye pitaro ye cānye prapitāmahāḥ /
te samastā gatāḥ svargaṃ samāśritya mahānadīm

11.90

bhṛgvādyāḥ sapta ye tvāsanmama pūrvapitāmahāḥ /
dhaumṛṇī ca mahābhāgā mama bhāryā śucismitā /
manasvatī ca yā matā bhārgavo'ṅgirasastathā

11.91

pulastyaḥ pulahaścaiva vasiṣṭhātreyakāśyapāḥ /
tathānye ca mahābhāgā niyamavratacāriṇaḥ /
anye ca śatasāhasrā atra siddhiṃ samāgatāḥ

11.92

tasmādiyaṃ mahābhāgā na moktavyā kadācana /
nānyā kācinnadī śaktā lokatrayaphalapradā

11.93

dvandvairanekairbahubhiḥ kṣuttṛṣādyair mahābhayaiḥ /
mucyante te narāḥ sadyo narmadātīravāsinaḥ

11.94

tasmāt sarvaprayatnena sevitavyā saridvarā /
vāñchadbhiḥ paramaṃ śreya iha loke paratra ca

Original text: Revākhāṇḍa of the Vāyupurāṇa (RKV) · Edition: Śrīkṛṣṇadās, Kṣemrāj (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. Veṅkateśvara Steam Press, Bombay: 1910 and its reprint: Siṃha, Nāgaśaraṇa (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. pañcama bhāga: śrī āvantyakhaṇḍam. Nag Publishers, Delhi: 1986. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc