Rāvaṇavadha · Chapter 4
nivṛtte bharate dhī-mānatre rāmas tapo-vanam
prapede, pūjitas tasmin daṇḍakāraṇyamīyivān.
aṭāṭyamāno 'raṇyānīṃ sa-sītaḥ saha-lakṣmaṇaḥ
balād bubhukṣuṇotkṣipya jahre bhīmena rakṣasā.
avāk-śirasamut-pādaṃ kṛtāntenā 'pi dur-damam
bhaṅktvā bhujau virādhā''khyaṃ taṃ tau bhuvi nicakhnatuḥ.
āṃhiṣātāṃ raghu-vyāghrau śarabhaṅgā''śramaṃ tataḥ
adhyāsitaṃ śriyā brāhmyā śaraṇyaṃ śaraṇaiṣiṇām.
puro rāmasya juhavāñcakāra jvalane vapuḥ
śarabhaṅgaḥ pradiśyā''rāt sutīkṣṇa-muniḥ-ketanam
"yūyaṃ samaiṣyathetyasmi nnāsiṣmahi vayaṃ vane,
dṛṣṭāḥ stha, svasti vo, yāmaḥ sva-puṇya-vijitāṃ gatim"
tasmin kṛśānu-sād-bhūte sutīkṣṇa-muni-sannidhau
uvāsa parṇa-śālāyāṃ bhramannaniśamā''śramān,
vaneṣu vāsateyeṣu nivasan parṇa-saṃstaraḥ
śayyotthāyaṃ mṛgān vidhyannātitheyo vicakrame
ṛg-yajuṣamadhīyānān sāmānyāṃśca samarcayan
bubhuje deva-sāt-kṛtvā śūlyamukhyaṃ ca hema-vān.
vasānas tantraka-nibhe sarvāṅgīṇe taru-tvacau
kāṇḍīraḥ khāḍgakaḥ śārṅgī rakṣan viprāṃstanutra-vān
hitvā''śitaṅgavīnāni phalair yeṣvāśitambhavam,
teṣvasau dandaśūkā'rir vaneśvānabhra nir-bhayaḥ.
vrātīna-vyāla-dīprā'straḥ sutvanaḥ paripūjayan
parṣadvalān mahā-brahmairāṭa naikaṭikā''śramān.
paredyavyadya pūrvedyuranyedyuś cā'pi cintayan
vṛddhi-kṣayau munīndrāṇāṃ priyaṃ-bhāvuka-tāmagāt.
ā-tiṣṭhad-gu japan sandhyā prakrāntāmāyatīgavam
prātastarāṃ patatribhyaḥ prabuddhaḥ praṇaman ravim.
dadṛśe parṇa-śālāyāṃ rākṣasyā 'bhīkayā 'tha saḥ,
bhāryoḍhaṃ tamavajñāya tasthe saumitraye'sakau.
dadhānā vali-bhaṃ madhyaṃ karṇa-jāha-vilocanā
vāka-tvacenā'ti-sarveṇa candra-lekheva pakṣatau
su-pād dvi-rad-nāsorūr mṛdu-pāṇi-talā'ṅguliḥ
prathimānaṃ dadhānena jaghanena ghanena sā
un-nasaṃ dadhatī vaktraṃ śuddha-dal-lola-kuṇḍalam
kurvāṇā paśyataḥ śaṃyūn sragviṇī su-hasā''nanā
prāpya cañcūryamāṇā patīyantī raghūttamam
anukā prārthayāñcakre priyā-kartuṃ priyaṃ-vadā.
"saumitre ! māmupāyaṃsthāḥ kamrāmicchur vaśaṃ-vadām
tvad-bhogīnāṃ saha-carīma-śaṅkaḥ puruṣā''yuṣam."
tāmuvāca sa-"gauṣṭhīne vane strī-puṃsa-bhīṣaṇe
a-sūryaṃ-paśya-rūpā tvaṃ kima-bhīrurarāryase.
mānuṣānabhilaṣyantī rociṣṇur divya-dharmiṇī
tvamapsarāyamāṇeha sva-tantrā kathamañcasi.
ugraṃ-paśyā''kulo 'raṇye śālīna-tva-vivarjitā
kāmuka-prārthanā-paṭvī pativatnī kathaṃ na vā.
rāghavaṃ parṇa-śālāyāmicchā 'nurahasaṃ patim,
yaḥ svāmī mama kāntā-vānaupakarṇika-locanaḥ
vapuś cāndanikaṃ yasya, kārṇaveṣṭakikaṃ mukham,
saṃgrāme sarva-karmīṇau pāṇī yasyaupajānukau.
baddho dur-bala-rakṣā'rthamasir yenopanīvikaḥ,
yaś cāpamāśmana-prakhyaṃ seṣuṃ dhatte'nya-dur-vaham.
jetā yajña-druhāṃ saṃkhye dharma-santāna-sūr vane
prāpya dāra-gavānāṃ yaḥ munīnāma-bhayaṃ sadā"
tato vāvṛtyamānā 'sau rāma-śālāṃ nyavikṣata,
"māmupāyaṃsta rāme"ti vadantī sā''daraṃ vacaḥ
"a-strīko 'sāvahaṃ strī-mān, sa puṣyati-tarāṃ tava
patir"ityabravīd rāmas"tameva vraja, mā mucaḥ."
lakṣmaṇaṃ 'sā vṛṣasyantī mahokṣaṃ gaurivā 'gamat
manmathā''yudha-sampāta-vyathyamāna-matiḥ punaḥ.
tasyāḥ sāsadyamānāyā lolūyā-vān raghūttamaḥ
asiṃ kaukṣeyamudyamya cakārā'pa-nasaṃ mukham.
"ahaṃ śūrpa-ṇakhā nāmnā nūnaṃ nā 'jñāyiṣi tvayā,
daṇḍo 'yaṃ kṣetriyo yena mayyapātī"ti sā 'bravīt.
paryaśāpsīd divi-ṣṭhā 'sau saṃdarśya bhaya-daṃ vapuḥ
apisphavac ca bandhūnāṃ ninaṅkṣur vikramaṃ muhuḥ
khara-dūṣaṇayor bhrātroḥ paryadeviṣṭa sā puraḥ,
vijigrāhayiṣū rāmaṃ daṇḍakāraṇya-vāsinoḥ
"kṛte saubhāgineyasya bharatasya vivāsitau
pitrā daurbhāgineyau yau, paśyataṃ ceṣṭitaṃ tayoḥ.
mama rāvaṇa-nāthāyā bhaginyā yuvayoḥ punaḥ
ayaṃ tāpasakād dhvaṃsaḥ, kṣamadhvaṃ, yadi vaḥ kṣamam.
a-saṃskṛtrima-saṃvyānāvanuptrima-phalāśinau
a-bhṛtrima-parīvārau paryabhūtāṃ tathāpi mām."
"śvaḥśreyasamavāptāsi" bhrātṛbhyāṃ pratyabhāṇi sā
prāṇivas tava mānā'rthaṃ, vrajā''śvasihi, mā rudaḥ.
jakṣimo 'naparādhe'pi narān naktaṃ-divaṃ vayam,
kutas-tyaṃ bhīru ! yat tebhyo druhyadbhyo 'pi kṣamāmahe."
tau caturdaśa-sāhasrabalau niryayatus tataḥ
pāraśvadhika-dhānuṣka-śāktika-prāsikā'nvitau.
atha sampatato bhīmān viśikhai rāma-lakṣmaṇau
bahu-mūrdhno dvi-mūrdhāṃśca tri-mūrdhāś cā 'hatāṃ mṛdhe.
tair vṛkṇa-rugṇa-sambhugna-kṣuṇṇa-bhinna-vipanna-kaiḥ.
nimagnodvigna-saṃhrīṇaiḥ papre dīnaiś ca medinī.
ke-cid vepathumāseduranye davathumuttamam,
sa-raktaṃ vamathuṃ kecid, bhrājathuṃ na ca ke-cana.
mṛgayumiva mṛgo 'tha dakṣiṇermā, diśamiva dāha-vatīṃ marāvudanyan,
raghu-tanayamupāyayau tri-mūrdho, viśabhṛdivogra-mukhaṃ patatri-rājam,
śita-viśikha-nikṛttakṛtsna-vaktraḥ kṣiti-bhṛdiva kṣiti-kampa-kīrṇa-śṛṅgaḥ
bhayamupanidadhe sa rākṣasānām a-khila-kula-kṣaya-pūrva-liṅga-tulyaḥ.
Original text: Rāvaṇavadha (= Bhaṭṭikāvya) · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0