Ratnāvalīnāṭikā · Chapter 2
Susaṃgatā | haddhī haddhī | adha kahiṃ dāṇiṃ mama hatthe imaṃ sāriaṃ ṇikkhivia gadā me piasahī sāariā bhavissadi | anyato dṛṣṭvā | esā khu ṇiuṇiā ido jjevva āacchadi |
tataḥ praviśati nipuṇikā |
Nipuṇikā | uvaladdho kkhu mae bhaṭṭiṇo vuttanto | tā jāva gadua bhaṭṭiṇīe ṇivedemi | iti parikrāmati |
Susaṃgatā | halā ṇiuṇie | kahiṃ dāṇiṃ tumaṃ vimhaākhittahiaā via idhaṭṭhidaṃ maṃ avadhīria ido adikkamasi |
Nipuṇikā | kadhaṃ | susaṃgadā | halā susaṃgade | suṭṭhu tae jāṇidaṃ | edaṃ khu mama vimhaassa kāraṇaṃ | ajja kila bhaṭṭā siripavvadādo āadassa sirikhaṇḍadāsaṇāmadheassa dhammiassa saāsādo aālakusumasaṃjaṇaṇadohalaṃ sikkhia attaṇo parigahidaṃ ṇomāliaṃ kusumasamiddhisohidaṃ karissadi tti edaṃ vuttantaṃ devīe ṇivediduṃ pesida mhi | tumaṃ uṇa kahiṃ patthidā |
Susaṃgatā | piasahiṃ sāariaṃ aṇṇesiduṃ |
Nipuṇikā | diṭṭhā mae sāariā gahidasamuggaacittaphalaavaṭṭiā kaalīharaṃ pavisantī | tā gaccha piasahiṃ | ahaṃ pi devīsaāsaṃ gamissaṃ |
iti niṣkrānte |
iti praveśakaḥ |
tataḥ praviśati gṛhītacitraphalakā madanāvasthāṃ nāṭayantī sāgarikā |
Sāgarikā | hiaa | pasīda pasīda | kiṃ imiṇā āāsamettaphalaeṇa dullahajaṇapatthaṇāṇubandheṇa | aṇṇaṃ ca | jeṇa jjevva diṭṭhametteṇa īdiso saṃtāvo vaṭṭadi puṇo vi taṃ jevva pekkhiduṃ ahilasasi tti aho de mūḍhadā | adiṇisaṃsa hiaa | jammado pahudi saha saṃvaḍḍhidaṃ imaṃ jaṇaṃ pariccaia khaṇamettadaṃsaṇaparicidaṃ jaṇaṃ aṇuacchanto ṇa lajjasi | adha vā ko tuha doso | aṇaṅgasarapaḍaṇabhīdeṇa tae evvaṃ ajjhavasidaṃ | bhodu | aṇaṅgaṃ dāva uvālahissaṃ | sāsram | bhaavaṃ kusumāuha | ṇijjidasurāsuro bhavia itthījaṇaṃ paharanto ṇa lajjasi | savvadhā mama mandabhāiṇīe imiṇā duṇṇimitteṇa avassaṃ maraṇaṃ uvaṭṭhidaṃ | phalakam avalokya | tā jāva ṇa ko vi idha āacchadi tāva ālekkhasamappidaṃ taṃ ahimadaṃ jaṇaṃ pekkhia jadhāsamīhidaṃ karissaṃ | sāvaṣṭambham ekamanā bhūtvā nāṭyena phalakaṃ gṛhītvā niḥśvas
ya | jai vi adisaddhaseṇa vevadi aaṃ adimettaṃ me aggahattho tadhā vi tassa jaṇassa aṇṇo daṃsaṇovāo ṇatthi tti jadhā tadhā ālihia pekkhissaṃ | iti nāṭyena likhati |
tataḥ praviśati susaṃgatā |
Susaṃgatā | edaṃ khu kaalīharaṃ | tā jāva pavisāmi | praviśyāvalokya ca savismayaṃ | kiṃ uṇa esā garuāṇurāākhittahiaā ālihantī ṇa maṃ pekkhadi | tā jāva diṭṭhipadhaṃ se pariharia ṇirūvaissaṃ | svairaṃ pṛṣṭhato 'syāḥ sthitvā dṛṣṭvā ca saharṣam | kadhaṃ | bhaṭṭā ālihido | sāhu sāarie sāhu | adha vā ṇa kamalāaraṃ vajjia rāahaṃsī aṇṇassiṃ ahiramadi |
Sāgarikā | sabāṣpam | ālihido mae eso | kiṃ uṇa ṇivaḍantabāhasalilā me diṭṭhī pekkhiduṃ ṇa pahavadi | ūrdhvam aśrūṇi saṃharantī susaṃgatāṃ dṛṣṭvottarīyeṇa pracchādayantī vilokya smitaṃ kṛtvā | kadhaṃ | susaṃgadā | sahi susaṃgade | ido uvavisa |
Susaṃgatā | upaviśya phalakaṃ dṛṣṭvā ca | sahi | ko eso tae ālihido |
Sāgarikā | sahi | ṇaṃ pauttamahūsavo bhaavaṃ aṇaṅgo |
Susaṃgatā | savismayaṃ | aho de ṇiuṇattaṇaṃ | kiṃ uṇa suṇṇaṃ via cittaṃ paḍibhādi | tā ahaṃ pi ālihia radisaṇādhaṃ karissaṃ | vartikāṃ gṛhītvā nāṭyena likhati |
Sāgarikā | vilokya sakrodham | sahi | kīsa tae ahaṃ ettha ālihidā |
Susaṃgatā | sahi | kiṃ aāraṇe kuppasi | jādiso tae kāmadevo ālihido tādisī mae radī ālihidā | tā aṇṇadhāsaṃbhāviṇi kiṃ tuha ediṇā ālavideṇa | kadhehi savvaṃ vuttantaṃ |
Sāgarikā | salajjā svagatam | ṇaṃ jāṇida mhi piasahīe | prakāśam | piasahi | mahadī khu me lajjā | tā tadhā karesu jadhā ṇa avaro ko vi edaṃ vuttantaṃ jāṇissadi |
Susaṃgatā | sahi | mā lajja mā lajja | īdisassa kaṇṇaāraanassa avassaṃ jevva īdise vare ahilāseṇa hodavvaṃ | tadhā vi jadhā ṇa ko vi avaro edaṃ vuttantaṃ jāṇissadi tadhā karemi | edāe uṇa medhāviṇīe sāriāe ettha kāraṇeṇa hodavvaṃ | kadā vi esā imassa ālāvassa gahidakkharā kassa vi purado mantaissadi tti |
Sāgarikā | sahi | ado vi me adhiadaraṃ saṃtāvo vaṭṭadi |
Susaṃgatā | sāgarikāyā hṛdaye hastaṃ dattvā | sahi | samassasa samassasa | jāva imādo digghiādo ṇaliṇīvattaāiṃ muṇāliāo a geṇhia lahuṃ lahuṃ āacchāmi | niṣkramya punaḥ praviṣṭā nāṭyena nalinīpattrāṇi sāgarikāyā hṛdaye nikṣipati |
Sāgarikā | sahi | avaṇehi imāiṃ ṇaliṇīvattāiṃ muṇāliāo a | alaṃ ediṇā | kīsa aāraṇe attāṇaaṃ āāsesi | ṇaṃ bhaṇāmi |
dullahajaṇāṇurāolajjā garuī paravvaso appā |
piasahi visamaṃ pemmaṃmaraṇaṃ saraṇaṃ ṇavaram ekkaṃ || 26 || (2.1)
iti mūrchati |
Nepathye kalakalaḥ |
kaṇṭhe kṛttāvaśeṣaṃ kanakamayam adhaḥ śṛṅkhalādāma karṣan
krāntvā dvārāṇi helācalacaraṇaraṇatkiṅkiṇīcakravālaḥ |
dattātaṅko 'ṅganānām anusṛtasaraṇiḥ saṃbhramād aśvapālaiḥ
prabhraṣṭo 'yaṃ plavaṅgaḥ praviśati nṛpater mandiraṃ mandurāyāḥ || 27 || (2.2)
api ca |naṣṭaṃ varṣavarair manuṣyagaṇanābhāvād apāsya trapām
antaḥ kañcukikañcukasya viśati trāsād ayaṃ vāmanaḥ |
paryantāśrayibhir nijasya sadṛśaṃ nāmnaḥ kirātaiḥ kṛtaṃ
kubjā nīcatayaiva yānti śanakair ātmekṣaṇāśaṅkinaḥ || 28 || (2.3)
Susaṃgatā | ākarṇya sasaṃbhramam | sahi | uṭṭhehi uṭṭhehi | eso kkhu duṭṭhavāṇaro ido jjevva āacchadi |
Sāgarikā | kiṃ dāṇiṃ karissaṃ |
Susaṃgatā | ehi | imassiṃ tamālaviḍavandhaāre pavisia edaṃ adivāhemha |
iti parikramyaikānte paryavasthite |
Sāgarikā | susaṃgade | kadhaṃ | tae cittaphalao ujjhido | kadā vi ko vi taṃ pekkhissadi |
Susaṃgatā | ai suṭṭhide | kiṃ ajja vi cittaphalaeṇa karissasi | eso vi dadhibhattalampaḍo edaṃ pañjaraṃ ugghāḍia duṭṭhavāṇaro adikkanto | esā khu medhāviṇī uḍḍīṇā aṇnado gacchadi | tā ehi | lahuṃ aṇusaramha |
Sāgarikā | sahi | evvaṃ karemha |
iti parikrāmataḥ |
Nepthye | hī hī bho | accharīaṃ accharīaṃ |
Sāgarikā | sabhayaṃ vilokya | susaṃgade | jāṇīadi | puṇo vi duṭṭhavāṇaro jjevva āacchadi tti |
Susaṃgatā | dṛṣṭvā vihasya | ai kādare | mā bhāāhi | bhaṭṭiṇo parivāsavattī khu eso ajja vasantao |
tataḥ praviśati vidūṣakaḥ |
Vidūṣakaḥ | hī hī bho | accharīaṃ accharīaṃ | sāhu re sirikaṇḍadāsa dhammia sāhu |
Sāgarikā saspṛham avalokayati |
Susaṃgatā | sahi | kiṃ ediṇā diṭṭheṇa | dūrībhūdā khu sāriā | tā aṇusaramha |
iti niṣkrānte |
Vidūṣakaḥ | sāhu re sirikaṇḍadāsa sāhu | jeṇa diṇṇametteṇa jjevva dohalaeṇa īdisī ṇomāliā saṃvuttā jeṇa ṇirantarubbhiṇṇakusumagucchacchādidaviḍavā uvahasantī via lakkhīadi devīparigahidaṃ māhavīladaṃ | tā jāva gadua piavaassassa ṇivedemi | parikramyāvalokya ca | eso kkhu piavaasso tassa dohalaassa laddhappaccaadāe parokkhaṃ pi taṃ ṇomāliaṃ paccakkhaṃ via kusumidaṃ pekkhanto harisupphullaloaṇo ido jjevva āacchadi | tā jāva ṇaṃ uvasappāmi | iti rājānaṃ prati gataḥ |
tataḥ praviśati yathānirdiṣṭo rājā |
Rājā | saharṣaṃ |
uddāmotkalikāṃ vipāṇḍurarucaṃ prārabdhajṛmbhāṃ kṣaṇād
āyāsaṃ śvasanodgamair aviralair ātanvatīm ātmanaḥ |
adyodyānalatām imāṃ samadanāṃ nārīm ivānyāṃ dhruvaṃ
paśyan kopavipāṭaladyuti mukhaṃ devyāḥ kariṣyāmy aham || 29 || (2.4)
Vidūṣakaḥ | sahasopasṛtya | jaadu jaadu piavaasso | bho vaassa | diṭṭhiā vaḍḍhasi | jeṇa diṇṇametteṇa iti puṇaḥ paṭhati |
Rājā | kaḥ saṃdehaḥ | acintyo hi maṇimantrauṣadhīnāṃ prabhāvaḥ | tad ādeśaya mārgaṃ yena vayam api tadālokanena cakṣuṣaḥ phalam anubhavāmaḥ |
Vidūṣakaḥ | sāṭopam | edu edu bhavaṃ |
ity ubhau parikrāmataḥ |
Vidūṣakaḥ | ākarṇya sabhayaṃ nivṛtya rājānaṃ haste gṛhītvā sasaṃbhramam | bho vaassa | ehi | palāamha |
Rājā | kim artham |
Vidūṣakaḥ | bho | edassiṃ baulapāave ko vi bhūdo paḍivasadi |
Rājā | dhiṅ mūrkha | viśrabdhaṃ gamyatām | kuta īdṛśānām atra saṃbhavaḥ |
Vidūṣakaḥ | phuḍakkharaṃ jevva mantedi | jai mama vaaṇaṃ ṇa pattiāasi tā aggado bhavia saaṃ jevva āaṇṇehi |
Rājā | tathā kṛtvā śrutvā ca |
spaṣtākṣaram idaṃ tāvan madhuraṃ strīsvabhāvataḥ |
alpāṅgatvād anirhrādi manye vadati śārikā || 30 || (2.5)
ūrdhvaṃ nirūpya smitaṃ kṛtvā | śārikaiva |
Vidūṣakaḥ | ūrdhvaṃ nirūpya | kadhaṃ | saccaṃ jevva sāriā |
Rājā | vihasya | evam |
Vidūṣakaḥ | bho vaassa | tumaṃ bhaāluo jeṇa sāriaṃ bhūdaṃ ti mantesi |
Rājā | dhiṅ mūrkha | yad ātmanā kṛtam tan mayi saṃbhāvayasi |
Vidūṣakaḥ | bho | jai evvaṃ mā khu maṃ ṇivāresu | saroṣaṃ daṇḍakakāṣṭham udyamya | ā dāsīe dhīe sārie | tumaṃ jaṇāsi | saccaṃ jevva bamhaṇo bhaādi tti | tā ciṭṭha dāva | imiṇā pisuṇajaṇahiaakuḍileṇa daṇḍaaṭṭheṇa paripakkaṃ via phalaṃ imādo baulapāavādo tumaṃ pāḍaissaṃ | iti hantum udyataḥ |
Rājā | nivārayan | kim apy eṣā ramaṇīyaṃ vyāharati | tat kiṃ enāṃ trāsayasi | śṛṇuvas tāvat |
ity ākarṇayataḥ |
Vidūṣakaḥ | bho | esā bhaṇādi | sahi | ko eso tae ālihido | sahi | ṇaṃ pauttamahūsavo bhaavaṃ aṇaṅgo tti | puṇo vi esā bhaṇādi | sahi | kīsa tae ahaṃ ettha ālihidā | sahi | kiṃ aāraṇe kuppasi | jādiso tae kāmadevo ālihido tādisī mae radī ālihidā | tā aṇṇadhāsaṃbhāviṇi | kiṃ tue ediṇā ālavideṇa | kadhehi savvaṃ vuttantaṃ ti | bho vaassa | kiṃ ṇedaṃ |
Rājā | vayasya | evaṃ tarkayāmi | kayāpi hṛdayavallabho 'nurāgād ālikhya kāmadevavyapadeśena nihnutaḥ | tatsakhyāpi pratyabhijñāya vaidagdhyāt sāpi tatraiva rativyapadeśenālikhiteti |
Vidūṣakaḥ | choṭikāṃ dattvā | jujjadi kkhu edaṃ |
Rājā | vayasya | tūṣṇīṃ bhava | punar apy eṣā vyāharati |
Vidūṣakaḥ | punar ākarṇya | bho | esā bhaṇādi | mā lajjā mā lajjā | īdisassa kaṇṇaāraaṇassa avassaṃ jevva īdise vare ahilāseṇa hodavvaṃ ti | bho vaassa | jā esā ālihidā sā khu kaṇṇaā daṃsaṇīā |
Rājā | yady evam avahitau śṛṇuvas tāvat | asty avakāśo 'smākaṃ kautūhalasya |
Vidūṣakaḥ | punar ākarṇya | bho | sudaṃ tae jaṃ edāe mantidaṃ | sahi | avaṇehi imāiṃ ṇaliṇīvattāiṃ muṇāliāo a | alaṃ ediṇā | kīsa aāraṇe attāṇaaṃ āāsesi tti |
Rājā | vayasya | na kevala śrutam abhiprāyo 'pi lakṣita eva |
Vidūṣakaḥ | bho | mā paṇḍidagavvaṃ uvvaha | ahaṃ de savvaṃ suṇia vakkhāṇaissaṃ | suṇamha dāva | kiṃ kurukurāadi dāsīe dhīā sāriā |
Rājā | yuktam abhihitam |
punar ākarṇayataḥ |
Vidūṣakaḥ | bho | esā dāsīe dhīā caduvvedī via bamhaṇo ricāiṃ paḍhiduṃ pauttā |
Rājā | vayasya | kim apy anyacetasā mayā nāvadhāritam | tat kathaya | kim anyoktam |
Vidūṣakaḥ | bho | edaṃ edāe paḍhidaṃ | dullaha ityādi punaḥ paṭhati |
Rājā | vihasya | sādhu mahābrāhmaṇa sādhu | ko 'nya evaṃvidhaṃ brāhmaṇaṃ bhavantaṃ muktvaivaṃvidhānām ṛcām abhijñaḥ |
Vidūṣakaḥ | kiṃ khu dāṇiṃ edaṃ |
Rājā | mūrkha | gāthikeyam | kayāpi ślāghyayauvanayā priyatamam anāsādayantyā jīvitanirapekṣayoktam |
Vidūṣakaḥ | uccair vihasya | ahaha | kiṃ edehiṃ vakkabhaṇidehiṃ | ujjuaṃ jevva kiṃ ṇa bhaṇāsi jadhā | maṃ aṇāsādaantīe tti | aṇṇadhā ko aṇṇo kusumacāvavavadeseṇa ṇiṇhūvīadi | uccair vihasya | ahaha |
Rājā | ūrdhvam avalokya | dhiṅ mūrkha | kim uccair vihasatā tyayeyam uttrāsitā yenoḍḍīyāny atra kvāpi gatā |
ubhau nirūpayataḥ |
Vidūṣakaḥ | vilokya | bho esā khu kaalīhara gadā | tā lahuṃ aṇusaramha |
Rājā | evaṃ bhavatu | parikramya |
durvārāṃ madanaśaravyathāṃ vahantyā
kāminyā yad abhihitaṃ puraḥ sakhīnām |
tad bhūyaḥ śiśuśukaśārikābhir uktaṃ
dhanyānāṃ śravaṇapathātithitvam eti || 31 || (2.5)
Vidūṣakaḥ | bho vaassa | edaṃ kaalīharaṃ | jāva pavisamha |
ity ubhau praviśataḥ |
Vidūṣakaḥ | kiṃ edāe dāsīe dhīāe sāriāe | idha dāva mandamāruduvvellidabālakaalīdalasīdale silādale uvavisia muhuttaaṃ vīsamha |
Rājā | yad abhirucitaṃ bhavate |
ity upaviśataḥ |
rājā durvārāmityādi punaḥ paṭhati |
Vidūṣakaḥ | pārśvato 'valokya | ediṇā khu uṇa ugghāḍidaduvāreṇa tāe sāriāe pañjareṇa hodavvaṃ |
Rājā | vayasya | nirūpyatām |
Vidūṣakaḥ | jaṃ bhavaṃ āṇavedi | parikramyāvalokya ca | eso vi cittaphalao | jāva ṇaṃ geṇhāmi | phalakaṃ gṛhītvā nirūpya ca saharṣam | bho vaassa | diṭṭhiā vaḍḍhasi |
Rājā | sakautukam | vayasya | kim etat |
Vidūṣakaḥ | bho | edaṃ khu taṃ jaṃ mae bhaṇidaṃ | tumaṃ jevva ettha ālihido | aṇṇadhā ko aṇṇo kusumacāvavavadeseṇa ṇiṇhūvīadi tti |
Rājā | saharṣaṃ hastau prasārya | sakhe | upanaya |
Vidūṣakaḥ | bho | ṇa edaṃ daṃsaissaṃ | sā vi kaṇṇaā idha jjevva ālihidā ciṭṭhadi | tā kiṃ pāritosieṇa viṇā īdisaṃ kaṇṇaāraaṇaṃ daṃsīadi |
Rājā | kaṭakaṃ samarpayann eva balād gṛhītvā savismayaṃ paśyati | vayasya |
līlāvadhūtapadmākathayantī pakṣapātam adhikaṃ naḥ |
mānasam upaiti keyañcitragatā rājahaṃsīva || 32 || (2.8)
api ca |vidhāyāpūrvapūrṇendum asyā mukham abhūd dhruvam |
dhātā nijāsanāmbhojavinimīlanaduḥsthitaḥ || 33 || (2.9)
tataḥ praviśati sāgarikā susaṃgatā ca |
Susaṃgatā | sahi | ṇa samāsādidā sāriā | cittaphalaaṃ pi dāva imādo kaalīharādo geṇhia lahuṃ gacchamha |
Sāgarikā | sahi | evvaṃ karemha |
ity upasarpataḥ |
Vidūṣakaḥ | bho | kīsa uṇa esā avaṇadamuhī ālihidā |
Susaṃgatā | ākarṇya | sahi | jadhā vasantao mantedi tadhā takkemi | bhaṭṭiṇo vi idha jjevva hodavvaṃ ti | tā kaalīgummantaridāo bhavia pekkhamha |
ity ubhe ākarṇayataḥ |
Rājā | vayasya | paśya paśya | vidhāyāpūrvapūrṇendum ityādi punaḥ paṭhati |
Susaṃgatā | sahi | diṭṭhiā vaḍḍhasi | eso de piavallaho tumaṃ jevva ṇivvaṇṇaanto ciṭṭhadi |
Sāgarikā | sahi | kiṃ ettha parihāsasīladāe imaṃ jaṇaṃ lahuṃ karesi |
Vidūṣakaḥ | rājānaṃ cālayitvā | ṇaṃ bhaṇāmi | kīsa esā avaṇadamuhī ālihida tti |
Rājā | vayasya | nanu śārikayaiva sarvam āveditam |
Susaṃgatā | daṃsidaṃ khu medhāviṇīe attaṇo medhāvittaṇaṃ |
Vidūṣakaḥ | bho | avi suhaadi de esā loaṇāiṃ ṇa vā |
Sāgarikā | sasādhvasaṃ svagataṃ | kiṃ eso bhaṇissadi tti jaṃ saccaṃ maraṇajīvidāṇaṃ antare vaṭṭāmi |
Rājā | vayasya | kim ucyate | mukhayatīti | paśya |
kṛccheṇoruyugaṃ vyatītya suciraṃ bhrāntvā nitambasyale
madhye 'syāstrīvalītaraṅgaviṣame niḥṣpandatām āgatā
me dṛṣṭis tṛṣiteva saṃprati śanair āruhya tuṅgau stanau
sākāṅkṣaṃ muhur īkṣate jalalavaprasyandinī locane || 34 || (2.9)
Susaṃgatā | sahi | sudaṃ tae |
Sāgarikā | sahi | tumaṃ jevva suṇa jāe ālekkhaviṇṇāṇaṃ vaṇṇīadi |
Vidūṣakaḥ | bho vaassa | jassa uṇa īdisīo vi piasamāgamaṃ bahumaṇṇanti tassa de attaṇo uvari ko parihavo jeṇa imāe jjevva ālihidaṃ attāṇaaṃ ṇa pekkhasi |
Rājā | nivarṇya | vayasya | anayālikhito 'ham iti yat satyam idānīm ātmany eva bahumānaḥ | tat kathaṃ na paśyāmi |
bhāti patito likhantyās tasyā bāṣpāmbuśīkarakaṇaughaḥ |
svedodgama iva karatalasaṃsparśād eva me vapuṣi || 35 || (2.10)
Sāgarikā | ātmagatam | hiaa | samassasa samassasa | maṇoradho vi de ettiaṃ bhūmiṃ ṇa gado |
Susaṃgatā | sahi | tumaṃ jevva ekkā salāhaṇīā jāe bhaṭṭā evvaṃ saṃtosīadi |
Vidūṣakaḥ | pārśvato 'valokya | bho | edaṃ avaraṃ sarasakamaliṇīdalamuṇālaviraidaṃ tāe maaṇāvatthāsūaaṃ saaṇīaṃ lakkhīadi |
Rājā | nipuṇaṃ abhilakṣitam | tathā hi |
parimlānaṃ pīnastanajaghanasaṅgādubhayata-
stanor madhyasyāntaḥ parimilanam aprāpya haritam |
idaṃ vyastanyāsaṃ ślathabhujalatākṣepavalanaiḥ
kṛśāṅgyāḥ saṃtāpaṃ vadati bisinīpattraśayanam || 36 || (2.11)
api casthitam urasi viśālaṃ padminīpattram etat
kathayati na tathāntar manmathotthām avasthām |
atiśayaparitāpaglāpitābhyāṃ yathāsyāḥ
stanayugapariṇāhaṃ maṇḍalābhyāṃ bravīti || 37 || (2.12)
Vidūṣakaḥ | nāṭyena mṛṇālikāṃ gṛhītvā | bho | aaṃ avaro tāe jjevva pīṇatthaṇakilissantakomalamuṇālahāro | tā pekkhadu bhavaṃ |
Rājā | gṛhītvorasi vinyasya | ayi jaḍaprakṛte |
paricyutas tatkucakumbhamadhyāt
kiṃ śoṣam āyāsi mṛṇālahāra |
na sūkṣmatantor api tāvakasya
tatrāvakāśo bhavataḥ kathaṃ syāt || 38 || (2.13)
Susaṃgatā | ātmagatam | haddhī haddhī | garuāṇurāākhittahiao asaṃbaddhaṃ bhaṭṭā mantiduṃ pautto | tā ṇa juttaṃ ado avaraṃ uvekkhiduṃ | bhodu evvaṃ dāva | prakāśam | sahi | jassa kade tumaṃ āadā so aaṃ de purado ciṭṭhadi |
Sāgarikā | sāsūyam | susaṃgade | kassa kade ahaṃ āadā |
Susaṃgatā | vihasya | ai aṇṇasaṅkide | ṇaṃ cittaphalaassa | tā geṇha edaṃ |
Sāgarikā | saroṣam | susaṃgade | ausala mhi tuha īdisāṇaṃ ālāvāṇaṃ | tā gamissaṃ | iti gantum iccati |
Susaṃgatā | sāgarikāṃ gṛhītvā | ai asahaṇe | idha dāva muhuttaaṃ ciṭṭha | jāva imādo kaalīharādo cittaphalaaṃ geṇhia āacchāmi | iti kadalīgṛhaṃ praviśati |
Vidūṣakaḥ | susaṃgatāṃ dṛṣṭvā sasaṃbhramam | bho vaassa | pacchādehi edaṃ cittaphalaaṃ | esā khu devīe paricāriā susaṃgadā āadā |
Rājā paṭāntena phalakaṃ pracchādayati |
Susaṃgatā | upasṛtya | jaadu jaadu bhaṭṭā |
Rājā | susaṃgate | katham aham ihastho bhavantyā jñātaḥ |
Susaṃgatā | bhaṭṭā | ṇa kevalaṃ tumaṃ cittaphalaeṇa samaṃ savvo vi vuttanto mae viṇṇādo | tā devīe gadua ṇivedaissaṃ | iti gantum icchati |
Vidūṣakaḥ | apavārya sabhayam | bho | savvaṃ saṃbhāvīadi | muharā khu esā gabbhadāsī | tā paritosehi ṇaṃ |
Rājā | yuktam abhihitam | susaṃgatāṃ haste gṛhītvā | susaṃgate | krīḍāmātram evaitat | tathāpi nākāraṇe tvayā devī khedayitavyā | karṇābharaṇaṃ samarpayati |
Susaṃgatā | praṇamya sasmitam | bhaṭṭā | alaṃ saṅkāe | mae vi bhaṭṭiṇo pasādeṇa kīlidaṃ jevva | tā kiṃ kaṇṇāharaṇaeṇa | eso jjevva me garuo pasādo | jaṃ kīsa tae ahaṃ ettha cittaphalae ālihida tti kuvidā me piasahī sāariā | tā esā jevva pasādīadu |
Rājā | sasaṃbhramam utthāya | kvāsau | kvāsau |
Susaṃgatā | edu edu bhaṭṭā |
Sarva uttiṣṭhanti |
Vidūṣakaḥ | bho | ahaṃ geṇhāmi cittaphalaaṃ | kadā vi imiṇā puṇo vi kajjaṃ bhavissadi |
Sarve kadalīgṛhān niṣkrāmanti |
Sāgarikā | rājānaṃ dṛṣṭvā saharṣaṃ samādhvasaṃ sakampaṃ cātmānaṃ prati | haddhī haddhī | edaṃ pekkhia ṇa sakkaṇomi padādo padaṃ pi gantuṃ | tā kiṃ dāṇiṃ ettha karissaṃ |
Vidūṣakaḥ | sāgarikāṃ dṛṣṭvā | accharīaṃ accharīaṃ | īdisaṃ pi ṇāma kaṇṇaāraaṇaṃ māṇusaloe dīsadi | tā takkemi | paāvadiṇo vi edaṃ ṇimmia vimhao samuppaṇṇo tti |
Rājā | vayasya | mamāpy etad eva manasi vartate |
dṛśaḥ pṛthutarīkṛtā jitanijābjapattratviṣaś
caturbhir api sādhu sādhv iti mukhaiḥ samaṃ vyāhṛtam |
śirāṃsi calitāni vismayavaśād dhruvaṃ vedhasā
vidhāya lalanāṃ jagattrayalalām abhūtām imām || 39 || (2.14)
Sāgarikā | sāsūyaṃ susaṃgatām avalokya | susaṃgade | īdiso cittaphalao tae āṇido | iti gantum iccati |
Rājā |
dṛṣṭiṃ ruṣā kṣipasi bhāmini yady apīmāṃ
snigdheyam eṣyati tathāpi na rūkṣabhāvam |
tyaktvā tvarāṃ vraja padaskhalitair ayaṃ te
khedaṃ gamiṣyati gurur nitarāṃ nitambaḥ || 40 || (2.15)
Susaṃgatā | bhaṭṭā | adikovaṇā khu esā | tā hatthe geṇhia pasādehi ṇaṃ |
Rājā | sānanadam | yathāha bhvatī | sāgarikāṃ haste gṛhītvā sparśaṃ nāṭayati |
Vidūṣakaḥ | bho | esā khu tae apuvvā sirī samāsādidā |
Rājā | vayasya | satyam |
śrīr eṣā pāṇir apy asyāḥ pārijātasya pallavaḥ |
kuto 'nyathā pataty eṣa svedacchadmāmṛtadravaḥ || 41 || (2.16)
ayi | prasīda | na khalu sakhījane yuktam evaṃvidhaṃ kopānubandhaṃ kartum |
Susaṃgatā | sahi | adakkhiṇā si dāṇiṃ tumaṃ jā evvaṃ bhaṭṭiṇā hatthe avalambidā ajja vi kovaṃ ṇa muñcasi |
Vidūṣakaḥ | esā khu avarā devī vāsavadattā |
Rājā sacakitaṃ sāgarikāṃ muñcati |
Sāgarikā | susaṃgade | kiṃ dāṇiṃ ettha karissaṃ |
Susaṃgatā | sahi | edāe tamālavīdhiāe antaridāo bhavia ṇikkamamha |
iti niṣkrānte |
Rājā | vilokya savismayam | vayasya | kvāsau devī vāsavadattā |
Vidūṣakaḥ | edaṃ mae bhaṇidaṃ jadhā | esā khu avarā devī vāsavadattā adidīhakovaṇadāe saṃvutta tti |
Rājā | dhiṅ mūrkha |
prāptā katham api daivātkaṇṭham anītaiva sā prakaṭarāgā |
ratnāvalīva kāntāmama hastād bhraṃṣitā bhvatā || 42 || (2.17)
tataḥ praviśati vāsavadattā kāñcanamālā ca |
Vāsavadattā | hañje kañcaṇamāle | adha kettia dūre dāṇiṃ sā ajjauttaparigahidā ṇomāliā |
Kāñcanamālā | bhaṭṭiṇi | edaṃ kaalīharaṃ adikkamia dīsadi jjevva | tā edu bhaṭṭiṇī |
iti parikrāmataḥ |
Rājā | vayasya | kvedānīṃ priyatamā draṣṭavyā |
Kāñcanamālā | bhaṭṭiṇi | jadhā samīve bhaṭṭā mantedi tadhā takkemi | tumaṃ jevva paḍivālaanto ciṭṭhadi tti | tā uvasappadu bhaṭṭiṇī |
Vāsavadattā | upasṛtya | jaadu jaadu ajjautto |
Rājā | apavārya | vayasya | pracchādaya citraphalakam |
Vidūṣako gṛhītvottarīyeṇa pracchādayati |
Vāsavadattā | ajjautta | kusumidā ṇomāliā |
Rājā | devi | prathamam apy āgatair asmābhis tvaṃ cirayasīti naiva dṛṣṭā | tad ehi | sahitāv eva paśyāva |
Vāsavadattā | nivarṇya | ajjuttamuharāeṇa jjevva mae jāṇidaṃ jadhā | kusumidā sā ṇomālia tti | tā ṇa gamissaṃ |
Vidūṣakaḥ | bhodi | jai evvaṃ tā jidaṃ amhehiṃ | iti bāhū prasārya nṛṭyan kakṣataṭāt phalake nipatite viṣādaṃ nāṭayati |
Rājāpavārya vidūṣakam aṅgulyā tarjayati |
Vidūṣakaḥ | apavārya | bho | mā kuppa | ahaṃ jevva ettha jāṇissaṃ |
Kāñcanamālā | phalakaṃ gṛhītvā | pekkhadu pekkhadu bhaṭṭiṇī | kiṃ ettha ālihidaṃ |
Vāsavadattā | nirūpya | aaṃ ajjautto | iaṃ pi sāariā | rājānaṃ prati | ajjutta | kiṃ ṇedaṃ |
Rājā | savailakṣyam apavārya | vayasya | kiṃ bravīmi |
Vidūṣakaḥ | bhodi | appā kila dukkhaṃ ālihīadi tti mama vaaṇaṃ suṇia piavaasseṇa edaṃ viṇṇāṇaṃ daṃsidaṃ |
Rājā | yathāha vasantakas tathaivaitat |
Vāsavadattā | phalakaṃ nirdiśya | ajjutta | esā vi jā avarā tuha samīve dīsadi edaṃ kiṃ ajjavasantaassa viṇṇāṇaṃ |
Rājā | savailakṣyasmitam | devi | alam anyathā saṃbhāvitena | iyaṃ hi mayā svacetasaiva parikalpyālikhitā na tu dṛṣṭapūrvā |
Vidūṣakaḥ | bhodi | saccaṃ | savāmi bamhattaṇeṇa jai īdisī kadā vi diṭṭhapuvvā |
Kāñcanamālā | apavārya | bhaṭṭiṇi | ghuṇakkharaṃ pi kadā vi saṃvadadi |
Vāsavadattā | apavārya | ai ujjue | vasantao kkhu eso | ṇa jāṇāsi tumaṃ edassa vakkabhaṇidaṃ | prakāśam | ajjautta | mama uṇa edaṃ cittaphalaaṃ pekkhantīe sīsaveaṇā samuppaṇṇā | tā gamissaṃ |
Rājā | paṭāntena gṛhītvā | devi |
prasīdeti brūyām idam asati kope na ghaṭate
kariṣyāmy eva no punar iti bhaved abhyupagamaḥ |
na me doṣo 'stīti tvam idam api ca jñāsyasi mṛṣā
kim etasmin vaktuṃ kṣamam iti na vedmi priyatame || 43 || (2.18)
Vāsavadattā | savinayaṃ paṭāntam ākarṣantī | ajjautta | mā aṇṇadhā saṃbhāvehi | saccaṃ jevva sīsaveaṇā samuppaṇṇā | tā gamissaṃ |
iti niṣkrānte |
Vidūṣakaḥ | bho | diṭṭhiā vaḍḍhasi | khemeṇa amhāṇaṃ adikkantā aālavādāvalī |
Rājā | dhiṅ mūrkha | kṛtaṃ paritoṣeṇa | ābhijātyā nigūḍho na lakṣittas tvayā devyāḥ kopānubandhaḥ | tathā hi |
bhṛūbhaṇge sahasodgate 'pi vadanaṃ nītaṃ parāṃ namratām
īṣan māṃ prati bhedakāri hasitaṃ noktaṃ vaco niṣṭhuram |
antarbāṣpajaḍikṛtaṃ prabhutayā cakṣur na vispharitaṃ
kopaś ca prakaṭīkṛto dayitayā muktaś ca na praśrayaḥ || 44 || (2.19)
tad ehi | devīsakāśam eva gacchāva |
iti niṣkrāntau |
iti dvitīyo 'ṅkaḥ |
(Act III)
tataḥ praviśati madanikā |
Original text: Ratnāvalīnāṭikā · Edition: Carl Cappeller in: Otto Böhtlingk: Sanskrit-Chrestomathie, 3. verbesserte und vermehrte Auflage, herausgegeben von Richard Garbe, Leipzig 1909, pp. 326-382. · Data entry Martin Straube · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0