Language

ENहिગુ
Scripture Library

Ratnāvalīnāṭikā · Chapter 2

2.1

Susaṃgatā | haddhī haddhī | adha kahiṃ dāṇiṃ mama hatthe imaṃ sāriaṃ ṇikkhivia gadā me piasahī sāariā bhavissadi | anyato dṛṣṭvā | esā khu ṇiuṇiā ido jjevva āacchadi |
tataḥ praviśati nipuṇikā |

2.2

Nipuṇikā | uvaladdho kkhu mae bhaṭṭiṇo vuttanto | tā jāva gadua bhaṭṭiṇīe ṇivedemi | iti parikrāmati |

2.3

Susaṃgatā | halā ṇiuṇie | kahiṃ dāṇiṃ tumaṃ vimhaākhittahiaā via idhaṭṭhidaṃ maṃ avadhīria ido adikkamasi |

2.4

Nipuṇikā | kadhaṃ | susaṃgadā | halā susaṃgade | suṭṭhu tae jāṇidaṃ | edaṃ khu mama vimhaassa kāraṇaṃ | ajja kila bhaṭṭā siripavvadādo āadassa sirikhaṇḍadāsaṇāmadheassa dhammiassa saāsādo aālakusumasaṃjaṇaṇadohalaṃ sikkhia attaṇo parigahidaṃ ṇomāliaṃ kusumasamiddhisohidaṃ karissadi tti edaṃ vuttantaṃ devīe ṇivediduṃ pesida mhi | tumaṃ uṇa kahiṃ patthidā |

2.5

Susaṃgatā | piasahiṃ sāariaṃ aṇṇesiduṃ |

2.6

Nipuṇikā | diṭṭhā mae sāariā gahidasamuggaacittaphalaavaṭṭiā kaalīharaṃ pavisantī | tā gaccha piasahiṃ | ahaṃ pi devīsaāsaṃ gamissaṃ |
iti niṣkrānte |
iti praveśakaḥ |
tataḥ praviśati gṛhītacitraphalakā madanāvasthāṃ nāṭayantī sāgarikā |

2.7

Sāgarikā | hiaa | pasīda pasīda | kiṃ imiṇā āāsamettaphalaeṇa dullahajaṇapatthaṇāṇubandheṇa | aṇṇaṃ ca | jeṇa jjevva diṭṭhametteṇa īdiso saṃtāvo vaṭṭadi puṇo vi taṃ jevva pekkhiduṃ ahilasasi tti aho de mūḍhadā | adiṇisaṃsa hiaa | jammado pahudi saha saṃvaḍḍhidaṃ imaṃ jaṇaṃ pariccaia khaṇamettadaṃsaṇaparicidaṃ jaṇaṃ aṇuacchanto ṇa lajjasi | adha vā ko tuha doso | aṇaṅgasarapaḍaṇabhīdeṇa tae evvaṃ ajjhavasidaṃ | bhodu | aṇaṅgaṃ dāva uvālahissaṃ | sāsram | bhaavaṃ kusumāuha | ṇijjidasurāsuro bhavia itthījaṇaṃ paharanto ṇa lajjasi | savvadhā mama mandabhāiṇīe imiṇā duṇṇimitteṇa avassaṃ maraṇaṃ uvaṭṭhidaṃ | phalakam avalokya | tā jāva ṇa ko vi idha āacchadi tāva ālekkhasamappidaṃ taṃ ahimadaṃ jaṇaṃ pekkhia jadhāsamīhidaṃ karissaṃ | sāvaṣṭambham ekamanā bhūtvā nāṭyena phalakaṃ gṛhītvā niḥśvas
ya | jai vi adisaddhaseṇa vevadi aaṃ adimettaṃ me aggahattho tadhā vi tassa jaṇassa aṇṇo daṃsaṇovāo ṇatthi tti jadhā tadhā ālihia pekkhissaṃ | iti nāṭyena likhati |
tataḥ praviśati susaṃgatā |

2.8

Susaṃgatā | edaṃ khu kaalīharaṃ | tā jāva pavisāmi | praviśyāvalokya ca savismayaṃ | kiṃ uṇa esā garuāṇurāākhittahiaā ālihantī ṇa maṃ pekkhadi | tā jāva diṭṭhipadhaṃ se pariharia ṇirūvaissaṃ | svairaṃ pṛṣṭhato 'syāḥ sthitvā dṛṣṭvā ca saharṣam | kadhaṃ | bhaṭṭā ālihido | sāhu sāarie sāhu | adha vā ṇa kamalāaraṃ vajjia rāahaṃsī aṇṇassiṃ ahiramadi |

2.9

Sāgarikā | sabāṣpam | ālihido mae eso | kiṃ uṇa ṇivaḍantabāhasalilā me diṭṭhī pekkhiduṃ ṇa pahavadi | ūrdhvam aśrūṇi saṃharantī susaṃgatāṃ dṛṣṭvottarīyeṇa pracchādayantī vilokya smitaṃ kṛtvā | kadhaṃ | susaṃgadā | sahi susaṃgade | ido uvavisa |

2.10

Susaṃgatā | upaviśya phalakaṃ dṛṣṭvā ca | sahi | ko eso tae ālihido |

2.11

Sāgarikā | sahi | ṇaṃ pauttamahūsavo bhaavaṃ aṇaṅgo |

2.12

Susaṃgatā | savismayaṃ | aho de ṇiuṇattaṇaṃ | kiṃ uṇa suṇṇaṃ via cittaṃ paḍibhādi | tā ahaṃ pi ālihia radisaṇādhaṃ karissaṃ | vartikāṃ gṛhītvā nāṭyena likhati |

2.13

Sāgarikā | vilokya sakrodham | sahi | kīsa tae ahaṃ ettha ālihidā |

2.14

Susaṃgatā | sahi | kiṃ aāraṇe kuppasi | jādiso tae kāmadevo ālihido tādisī mae radī ālihidā | tā aṇṇadhāsaṃbhāviṇi kiṃ tuha ediṇā ālavideṇa | kadhehi savvaṃ vuttantaṃ |

2.15

Sāgarikā | salajjā svagatam | ṇaṃ jāṇida mhi piasahīe | prakāśam | piasahi | mahadī khu me lajjā | tā tadhā karesu jadhā ṇa avaro ko vi edaṃ vuttantaṃ jāṇissadi |

2.16

Susaṃgatā | sahi | mā lajja mā lajja | īdisassa kaṇṇaāraanassa avassaṃ jevva īdise vare ahilāseṇa hodavvaṃ | tadhā vi jadhā ṇa ko vi avaro edaṃ vuttantaṃ jāṇissadi tadhā karemi | edāe uṇa medhāviṇīe sāriāe ettha kāraṇeṇa hodavvaṃ | kadā vi esā imassa ālāvassa gahidakkharā kassa vi purado mantaissadi tti |

2.17

Sāgarikā | sahi | ado vi me adhiadaraṃ saṃtāvo vaṭṭadi |

2.18

Susaṃgatā | sāgarikāyā hṛdaye hastaṃ dattvā | sahi | samassasa samassasa | jāva imādo digghiādo ṇaliṇīvattaāiṃ muṇāliāo a geṇhia lahuṃ lahuṃ āacchāmi | niṣkramya punaḥ praviṣṭā nāṭyena nalinīpattrāṇi sāgarikāyā hṛdaye nikṣipati |

2.19

Sāgarikā | sahi | avaṇehi imāiṃ ṇaliṇīvattāiṃ muṇāliāo a | alaṃ ediṇā | kīsa aāraṇe attāṇaaṃ āāsesi | ṇaṃ bhaṇāmi |
dullahajaṇāṇurāolajjā garuī paravvaso appā |
piasahi visamaṃ pemmaṃmaraṇaṃ saraṇaṃ ṇavaram ekkaṃ || 26 || (2.1)
iti mūrchati |

2.20

Nepathye kalakalaḥ |
kaṇṭhe kṛttāvaśeṣaṃ kanakamayam adhaḥ śṛṅkhalādāma karṣan
krāntvā dvārāṇi helācalacaraṇaraṇatkiṅkiṇīcakravālaḥ |
dattātaṅko 'ṅganānām anusṛtasaraṇiḥ saṃbhramād aśvapālaiḥ
prabhraṣṭo 'yaṃ plavaṅgaḥ praviśati nṛpater mandiraṃ mandurāyāḥ || 27 || (2.2)
api ca |naṣṭaṃ varṣavarair manuṣyagaṇanābhāvād apāsya trapām
antaḥ kañcukikañcukasya viśati trāsād ayaṃ vāmanaḥ |
paryantāśrayibhir nijasya sadṛśaṃ nāmnaḥ kirātaiḥ kṛtaṃ
kubjā nīcatayaiva yānti śanakair ātmekṣaṇāśaṅkinaḥ || 28 || (2.3)

2.21

Susaṃgatā | ākarṇya sasaṃbhramam | sahi | uṭṭhehi uṭṭhehi | eso kkhu duṭṭhavāṇaro ido jjevva āacchadi |

2.22

Sāgarikā | kiṃ dāṇiṃ karissaṃ |

2.23

Susaṃgatā | ehi | imassiṃ tamālaviḍavandhaāre pavisia edaṃ adivāhemha |
iti parikramyaikānte paryavasthite |

2.24

Sāgarikā | susaṃgade | kadhaṃ | tae cittaphalao ujjhido | kadā vi ko vi taṃ pekkhissadi |

2.25

Susaṃgatā | ai suṭṭhide | kiṃ ajja vi cittaphalaeṇa karissasi | eso vi dadhibhattalampaḍo edaṃ pañjaraṃ ugghāḍia duṭṭhavāṇaro adikkanto | esā khu medhāviṇī uḍḍīṇā aṇnado gacchadi | tā ehi | lahuṃ aṇusaramha |

2.26

Sāgarikā | sahi | evvaṃ karemha |
iti parikrāmataḥ |

2.27

Nepthye | hī hī bho | accharīaṃ accharīaṃ |

2.28

Sāgarikā | sabhayaṃ vilokya | susaṃgade | jāṇīadi | puṇo vi duṭṭhavāṇaro jjevva āacchadi tti |

2.29

Susaṃgatā | dṛṣṭvā vihasya | ai kādare | mā bhāāhi | bhaṭṭiṇo parivāsavattī khu eso ajja vasantao |
tataḥ praviśati vidūṣakaḥ |

2.30

Vidūṣakaḥ | hī hī bho | accharīaṃ accharīaṃ | sāhu re sirikaṇḍadāsa dhammia sāhu |

2.31

Sāgarikā saspṛham avalokayati |

2.32

Susaṃgatā | sahi | kiṃ ediṇā diṭṭheṇa | dūrībhūdā khu sāriā | tā aṇusaramha |
iti niṣkrānte |

2.33

Vidūṣakaḥ | sāhu re sirikaṇḍadāsa sāhu | jeṇa diṇṇametteṇa jjevva dohalaeṇa īdisī ṇomāliā saṃvuttā jeṇa ṇirantarubbhiṇṇakusumagucchacchādidaviḍavā uvahasantī via lakkhīadi devīparigahidaṃ māhavīladaṃ | tā jāva gadua piavaassassa ṇivedemi | parikramyāvalokya ca | eso kkhu piavaasso tassa dohalaassa laddhappaccaadāe parokkhaṃ pi taṃ ṇomāliaṃ paccakkhaṃ via kusumidaṃ pekkhanto harisupphullaloaṇo ido jjevva āacchadi | tā jāva ṇaṃ uvasappāmi | iti rājānaṃ prati gataḥ |
tataḥ praviśati yathānirdiṣṭo rājā |

2.34

Rājā | saharṣaṃ |
uddāmotkalikāṃ vipāṇḍurarucaṃ prārabdhajṛmbhāṃ kṣaṇād
āyāsaṃ śvasanodgamair aviralair ātanvatīm ātmanaḥ |
adyodyānalatām imāṃ samadanāṃ nārīm ivānyāṃ dhruvaṃ
paśyan kopavipāṭaladyuti mukhaṃ devyāḥ kariṣyāmy aham || 29 || (2.4)

2.35

Vidūṣakaḥ | sahasopasṛtya | jaadu jaadu piavaasso | bho vaassa | diṭṭhiā vaḍḍhasi | jeṇa diṇṇametteṇa iti puṇaḥ paṭhati |

2.36

Rājā | kaḥ saṃdehaḥ | acintyo hi maṇimantrauṣadhīnāṃ prabhāvaḥ | tad ādeśaya mārgaṃ yena vayam api tadālokanena cakṣuṣaḥ phalam anubhavāmaḥ |

2.37

Vidūṣakaḥ | sāṭopam | edu edu bhavaṃ |
ity ubhau parikrāmataḥ |

2.38

Vidūṣakaḥ | ākarṇya sabhayaṃ nivṛtya rājānaṃ haste gṛhītvā sasaṃbhramam | bho vaassa | ehi | palāamha |

2.39

Rājā | kim artham |

2.40

Vidūṣakaḥ | bho | edassiṃ baulapāave ko vi bhūdo paḍivasadi |

2.41

Rājā | dhiṅ mūrkha | viśrabdhaṃ gamyatām | kuta īdṛśānām atra saṃbhavaḥ |

2.42

Vidūṣakaḥ | phuḍakkharaṃ jevva mantedi | jai mama vaaṇaṃ ṇa pattiāasi tā aggado bhavia saaṃ jevva āaṇṇehi |

2.43

Rājā | tathā kṛtvā śrutvā ca |
spaṣtākṣaram idaṃ tāvan madhuraṃ strīsvabhāvataḥ |
alpāṅgatvād anirhrādi manye vadati śārikā || 30 || (2.5)
ūrdhvaṃ nirūpya smitaṃ kṛtvā | śārikaiva |

2.44

Vidūṣakaḥ | ūrdhvaṃ nirūpya | kadhaṃ | saccaṃ jevva sāriā |

2.45

Rājā | vihasya | evam |

2.46

Vidūṣakaḥ | bho vaassa | tumaṃ bhaāluo jeṇa sāriaṃ bhūdaṃ ti mantesi |

2.47

Rājā | dhiṅ mūrkha | yad ātmanā kṛtam tan mayi saṃbhāvayasi |

2.48

Vidūṣakaḥ | bho | jai evvaṃ mā khu maṃ ṇivāresu | saroṣaṃ daṇḍakakāṣṭham udyamya | ā dāsīe dhīe sārie | tumaṃ jaṇāsi | saccaṃ jevva bamhaṇo bhaādi tti | tā ciṭṭha dāva | imiṇā pisuṇajaṇahiaakuḍileṇa daṇḍaaṭṭheṇa paripakkaṃ via phalaṃ imādo baulapāavādo tumaṃ pāḍaissaṃ | iti hantum udyataḥ |

2.49

Rājā | nivārayan | kim apy eṣā ramaṇīyaṃ vyāharati | tat kiṃ enāṃ trāsayasi | śṛṇuvas tāvat |
ity ākarṇayataḥ |

2.50

Vidūṣakaḥ | bho | esā bhaṇādi | sahi | ko eso tae ālihido | sahi | ṇaṃ pauttamahūsavo bhaavaṃ aṇaṅgo tti | puṇo vi esā bhaṇādi | sahi | kīsa tae ahaṃ ettha ālihidā | sahi | kiṃ aāraṇe kuppasi | jādiso tae kāmadevo ālihido tādisī mae radī ālihidā | tā aṇṇadhāsaṃbhāviṇi | kiṃ tue ediṇā ālavideṇa | kadhehi savvaṃ vuttantaṃ ti | bho vaassa | kiṃ ṇedaṃ |

2.51

Rājā | vayasya | evaṃ tarkayāmi | kayāpi hṛdayavallabho 'nurāgād ālikhya kāmadevavyapadeśena nihnutaḥ | tatsakhyāpi pratyabhijñāya vaidagdhyāt sāpi tatraiva rativyapadeśenālikhiteti |

2.52

Vidūṣakaḥ | choṭikāṃ dattvā | jujjadi kkhu edaṃ |

2.53

Rājā | vayasya | tūṣṇīṃ bhava | punar apy eṣā vyāharati |

2.54

Vidūṣakaḥ | punar ākarṇya | bho | esā bhaṇādi | mā lajjā mā lajjā | īdisassa kaṇṇaāraaṇassa avassaṃ jevva īdise vare ahilāseṇa hodavvaṃ ti | bho vaassa | jā esā ālihidā sā khu kaṇṇaā daṃsaṇīā |

2.55

Rājā | yady evam avahitau śṛṇuvas tāvat | asty avakāśo 'smākaṃ kautūhalasya |

2.56

Vidūṣakaḥ | punar ākarṇya | bho | sudaṃ tae jaṃ edāe mantidaṃ | sahi | avaṇehi imāiṃ ṇaliṇīvattāiṃ muṇāliāo a | alaṃ ediṇā | kīsa aāraṇe attāṇaaṃ āāsesi tti |

2.57

Rājā | vayasya | na kevala śrutam abhiprāyo 'pi lakṣita eva |

2.58

Vidūṣakaḥ | bho | mā paṇḍidagavvaṃ uvvaha | ahaṃ de savvaṃ suṇia vakkhāṇaissaṃ | suṇamha dāva | kiṃ kurukurāadi dāsīe dhīā sāriā |

2.59

Rājā | yuktam abhihitam |
punar ākarṇayataḥ |

2.60

Vidūṣakaḥ | bho | esā dāsīe dhīā caduvvedī via bamhaṇo ricāiṃ paḍhiduṃ pauttā |

2.61

Rājā | vayasya | kim apy anyacetasā mayā nāvadhāritam | tat kathaya | kim anyoktam |

2.62

Vidūṣakaḥ | bho | edaṃ edāe paḍhidaṃ | dullaha ityādi punaḥ paṭhati |

2.63

Rājā | vihasya | sādhu mahābrāhmaṇa sādhu | ko 'nya evaṃvidhaṃ brāhmaṇaṃ bhavantaṃ muktvaivaṃvidhānām ṛcām abhijñaḥ |

2.64

Vidūṣakaḥ | kiṃ khu dāṇiṃ edaṃ |

2.65

Rājā | mūrkha | gāthikeyam | kayāpi ślāghyayauvanayā priyatamam anāsādayantyā jīvitanirapekṣayoktam |

2.66

Vidūṣakaḥ | uccair vihasya | ahaha | kiṃ edehiṃ vakkabhaṇidehiṃ | ujjuaṃ jevva kiṃ ṇa bhaṇāsi jadhā | maṃ aṇāsādaantīe tti | aṇṇadhā ko aṇṇo kusumacāvavavadeseṇa ṇiṇhūvīadi | uccair vihasya | ahaha |

2.67

Rājā | ūrdhvam avalokya | dhiṅ mūrkha | kim uccair vihasatā tyayeyam uttrāsitā yenoḍḍīyāny atra kvāpi gatā |

2.68

ubhau nirūpayataḥ |

2.69

Vidūṣakaḥ | vilokya | bho esā khu kaalīhara gadā | tā lahuṃ aṇusaramha |

2.70

Rājā | evaṃ bhavatu | parikramya |
durvārāṃ madanaśaravyathāṃ vahantyā
kāminyā yad abhihitaṃ puraḥ sakhīnām |
tad bhūyaḥ śiśuśukaśārikābhir uktaṃ
dhanyānāṃ śravaṇapathātithitvam eti || 31 || (2.5)

2.71

Vidūṣakaḥ | bho vaassa | edaṃ kaalīharaṃ | jāva pavisamha |
ity ubhau praviśataḥ |

2.72

Vidūṣakaḥ | kiṃ edāe dāsīe dhīāe sāriāe | idha dāva mandamāruduvvellidabālakaalīdalasīdale silādale uvavisia muhuttaaṃ vīsamha |

2.73

Rājā | yad abhirucitaṃ bhavate |
ity upaviśataḥ |

2.74

rājā durvārāmityādi punaḥ paṭhati |

2.75

Vidūṣakaḥ | pārśvato 'valokya | ediṇā khu uṇa ugghāḍidaduvāreṇa tāe sāriāe pañjareṇa hodavvaṃ |

2.76

Rājā | vayasya | nirūpyatām |

2.77

Vidūṣakaḥ | jaṃ bhavaṃ āṇavedi | parikramyāvalokya ca | eso vi cittaphalao | jāva ṇaṃ geṇhāmi | phalakaṃ gṛhītvā nirūpya ca saharṣam | bho vaassa | diṭṭhiā vaḍḍhasi |

2.78

Rājā | sakautukam | vayasya | kim etat |

2.79

Vidūṣakaḥ | bho | edaṃ khu taṃ jaṃ mae bhaṇidaṃ | tumaṃ jevva ettha ālihido | aṇṇadhā ko aṇṇo kusumacāvavavadeseṇa ṇiṇhūvīadi tti |

2.80

Rājā | saharṣaṃ hastau prasārya | sakhe | upanaya |

2.81

Vidūṣakaḥ | bho | ṇa edaṃ daṃsaissaṃ | sā vi kaṇṇaā idha jjevva ālihidā ciṭṭhadi | tā kiṃ pāritosieṇa viṇā īdisaṃ kaṇṇaāraaṇaṃ daṃsīadi |

2.82

Rājā | kaṭakaṃ samarpayann eva balād gṛhītvā savismayaṃ paśyati | vayasya |
līlāvadhūtapadmākathayantī pakṣapātam adhikaṃ naḥ |
mānasam upaiti keyañcitragatā rājahaṃsīva || 32 || (2.8)
api ca |vidhāyāpūrvapūrṇendum asyā mukham abhūd dhruvam |
dhātā nijāsanāmbhojavinimīlanaduḥsthitaḥ || 33 || (2.9)
tataḥ praviśati sāgarikā susaṃgatā ca |

2.83

Susaṃgatā | sahi | ṇa samāsādidā sāriā | cittaphalaaṃ pi dāva imādo kaalīharādo geṇhia lahuṃ gacchamha |

2.84

Sāgarikā | sahi | evvaṃ karemha |
ity upasarpataḥ |

2.85

Vidūṣakaḥ | bho | kīsa uṇa esā avaṇadamuhī ālihidā |

2.86

Susaṃgatā | ākarṇya | sahi | jadhā vasantao mantedi tadhā takkemi | bhaṭṭiṇo vi idha jjevva hodavvaṃ ti | tā kaalīgummantaridāo bhavia pekkhamha |
ity ubhe ākarṇayataḥ |

2.87

Rājā | vayasya | paśya paśya | vidhāyāpūrvapūrṇendum ityādi punaḥ paṭhati |

2.88

Susaṃgatā | sahi | diṭṭhiā vaḍḍhasi | eso de piavallaho tumaṃ jevva ṇivvaṇṇaanto ciṭṭhadi |

2.89

Sāgarikā | sahi | kiṃ ettha parihāsasīladāe imaṃ jaṇaṃ lahuṃ karesi |

2.90

Vidūṣakaḥ | rājānaṃ cālayitvā | ṇaṃ bhaṇāmi | kīsa esā avaṇadamuhī ālihida tti |

2.91

Rājā | vayasya | nanu śārikayaiva sarvam āveditam |

2.92

Susaṃgatā | daṃsidaṃ khu medhāviṇīe attaṇo medhāvittaṇaṃ |

2.93

Vidūṣakaḥ | bho | avi suhaadi de esā loaṇāiṃ ṇa vā |

2.94

Sāgarikā | sasādhvasaṃ svagataṃ | kiṃ eso bhaṇissadi tti jaṃ saccaṃ maraṇajīvidāṇaṃ antare vaṭṭāmi |

2.95

Rājā | vayasya | kim ucyate | mukhayatīti | paśya |
kṛccheṇoruyugaṃ vyatītya suciraṃ bhrāntvā nitambasyale
madhye 'syāstrīvalītaraṅgaviṣame niḥṣpandatām āgatā
me dṛṣṭis tṛṣiteva saṃprati śanair āruhya tuṅgau stanau
sākāṅkṣaṃ muhur īkṣate jalalavaprasyandinī locane || 34 || (2.9)

2.96

Susaṃgatā | sahi | sudaṃ tae |

2.97

Sāgarikā | sahi | tumaṃ jevva suṇa jāe ālekkhaviṇṇāṇaṃ vaṇṇīadi |

2.98

Vidūṣakaḥ | bho vaassa | jassa uṇa īdisīo vi piasamāgamaṃ bahumaṇṇanti tassa de attaṇo uvari ko parihavo jeṇa imāe jjevva ālihidaṃ attāṇaaṃ ṇa pekkhasi |

2.99

Rājā | nivarṇya | vayasya | anayālikhito 'ham iti yat satyam idānīm ātmany eva bahumānaḥ | tat kathaṃ na paśyāmi |
bhāti patito likhantyās tasyā bāṣpāmbuśīkarakaṇaughaḥ |
svedodgama iva karatalasaṃsparśād eva me vapuṣi || 35 || (2.10)

2.100

Sāgarikā | ātmagatam | hiaa | samassasa samassasa | maṇoradho vi de ettiaṃ bhūmiṃ ṇa gado |

2.101

Susaṃgatā | sahi | tumaṃ jevva ekkā salāhaṇīā jāe bhaṭṭā evvaṃ saṃtosīadi |

2.102

Vidūṣakaḥ | pārśvato 'valokya | bho | edaṃ avaraṃ sarasakamaliṇīdalamuṇālaviraidaṃ tāe maaṇāvatthāsūaaṃ saaṇīaṃ lakkhīadi |

2.103

Rājā | nipuṇaṃ abhilakṣitam | tathā hi |
parimlānaṃ pīnastanajaghanasaṅgādubhayata-
stanor madhyasyāntaḥ parimilanam aprāpya haritam |
idaṃ vyastanyāsaṃ ślathabhujalatākṣepavalanaiḥ
kṛśāṅgyāḥ saṃtāpaṃ vadati bisinīpattraśayanam || 36 || (2.11)
api casthitam urasi viśālaṃ padminīpattram etat
kathayati na tathāntar manmathotthām avasthām |
atiśayaparitāpaglāpitābhyāṃ yathāsyāḥ
stanayugapariṇāhaṃ maṇḍalābhyāṃ bravīti || 37 || (2.12)

2.104

Vidūṣakaḥ | nāṭyena mṛṇālikāṃ gṛhītvā | bho | aaṃ avaro tāe jjevva pīṇatthaṇakilissantakomalamuṇālahāro | tā pekkhadu bhavaṃ |

2.105

Rājā | gṛhītvorasi vinyasya | ayi jaḍaprakṛte |
paricyutas tatkucakumbhamadhyāt
kiṃ śoṣam āyāsi mṛṇālahāra |
na sūkṣmatantor api tāvakasya
tatrāvakāśo bhavataḥ kathaṃ syāt || 38 || (2.13)

2.106

Susaṃgatā | ātmagatam | haddhī haddhī | garuāṇurāākhittahiao asaṃbaddhaṃ bhaṭṭā mantiduṃ pautto | tā ṇa juttaṃ ado avaraṃ uvekkhiduṃ | bhodu evvaṃ dāva | prakāśam | sahi | jassa kade tumaṃ āadā so aaṃ de purado ciṭṭhadi |

2.107

Sāgarikā | sāsūyam | susaṃgade | kassa kade ahaṃ āadā |

2.108

Susaṃgatā | vihasya | ai aṇṇasaṅkide | ṇaṃ cittaphalaassa | tā geṇha edaṃ |

2.109

Sāgarikā | saroṣam | susaṃgade | ausala mhi tuha īdisāṇaṃ ālāvāṇaṃ | tā gamissaṃ | iti gantum iccati |

2.110

Susaṃgatā | sāgarikāṃ gṛhītvā | ai asahaṇe | idha dāva muhuttaaṃ ciṭṭha | jāva imādo kaalīharādo cittaphalaaṃ geṇhia āacchāmi | iti kadalīgṛhaṃ praviśati |

2.111

Vidūṣakaḥ | susaṃgatāṃ dṛṣṭvā sasaṃbhramam | bho vaassa | pacchādehi edaṃ cittaphalaaṃ | esā khu devīe paricāriā susaṃgadā āadā |

2.112

Rājā paṭāntena phalakaṃ pracchādayati |

2.113

Susaṃgatā | upasṛtya | jaadu jaadu bhaṭṭā |

2.114

Rājā | susaṃgate | katham aham ihastho bhavantyā jñātaḥ |

2.115

Susaṃgatā | bhaṭṭā | ṇa kevalaṃ tumaṃ cittaphalaeṇa samaṃ savvo vi vuttanto mae viṇṇādo | tā devīe gadua ṇivedaissaṃ | iti gantum icchati |

2.116

Vidūṣakaḥ | apavārya sabhayam | bho | savvaṃ saṃbhāvīadi | muharā khu esā gabbhadāsī | tā paritosehi ṇaṃ |

2.117

Rājā | yuktam abhihitam | susaṃgatāṃ haste gṛhītvā | susaṃgate | krīḍāmātram evaitat | tathāpi nākāraṇe tvayā devī khedayitavyā | karṇābharaṇaṃ samarpayati |

2.118

Susaṃgatā | praṇamya sasmitam | bhaṭṭā | alaṃ saṅkāe | mae vi bhaṭṭiṇo pasādeṇa kīlidaṃ jevva | tā kiṃ kaṇṇāharaṇaeṇa | eso jjevva me garuo pasādo | jaṃ kīsa tae ahaṃ ettha cittaphalae ālihida tti kuvidā me piasahī sāariā | tā esā jevva pasādīadu |

2.119

Rājā | sasaṃbhramam utthāya | kvāsau | kvāsau |

2.120

Susaṃgatā | edu edu bhaṭṭā |
Sarva uttiṣṭhanti |

2.121

Vidūṣakaḥ | bho | ahaṃ geṇhāmi cittaphalaaṃ | kadā vi imiṇā puṇo vi kajjaṃ bhavissadi |
Sarve kadalīgṛhān niṣkrāmanti |

2.122

Sāgarikā | rājānaṃ dṛṣṭvā saharṣaṃ samādhvasaṃ sakampaṃ cātmānaṃ prati | haddhī haddhī | edaṃ pekkhia ṇa sakkaṇomi padādo padaṃ pi gantuṃ | tā kiṃ dāṇiṃ ettha karissaṃ |

2.123

Vidūṣakaḥ | sāgarikāṃ dṛṣṭvā | accharīaṃ accharīaṃ | īdisaṃ pi ṇāma kaṇṇaāraaṇaṃ māṇusaloe dīsadi | tā takkemi | paāvadiṇo vi edaṃ ṇimmia vimhao samuppaṇṇo tti |

2.124

Rājā | vayasya | mamāpy etad eva manasi vartate |
dṛśaḥ pṛthutarīkṛtā jitanijābjapattratviṣaś
caturbhir api sādhu sādhv iti mukhaiḥ samaṃ vyāhṛtam |
śirāṃsi calitāni vismayavaśād dhruvaṃ vedhasā
vidhāya lalanāṃ jagattrayalalām abhūtām imām || 39 || (2.14)

2.125

Sāgarikā | sāsūyaṃ susaṃgatām avalokya | susaṃgade | īdiso cittaphalao tae āṇido | iti gantum iccati |

2.126

Rājā |
dṛṣṭiṃ ruṣā kṣipasi bhāmini yady apīmāṃ
snigdheyam eṣyati tathāpi na rūkṣabhāvam |
tyaktvā tvarāṃ vraja padaskhalitair ayaṃ te
khedaṃ gamiṣyati gurur nitarāṃ nitambaḥ || 40 || (2.15)

2.127

Susaṃgatā | bhaṭṭā | adikovaṇā khu esā | tā hatthe geṇhia pasādehi ṇaṃ |

2.128

Rājā | sānanadam | yathāha bhvatī | sāgarikāṃ haste gṛhītvā sparśaṃ nāṭayati |

2.129

Vidūṣakaḥ | bho | esā khu tae apuvvā sirī samāsādidā |

2.130

Rājā | vayasya | satyam |
śrīr eṣā pāṇir apy asyāḥ pārijātasya pallavaḥ |
kuto 'nyathā pataty eṣa svedacchadmāmṛtadravaḥ || 41 || (2.16)
ayi | prasīda | na khalu sakhījane yuktam evaṃvidhaṃ kopānubandhaṃ kartum |

2.131

Susaṃgatā | sahi | adakkhiṇā si dāṇiṃ tumaṃ jā evvaṃ bhaṭṭiṇā hatthe avalambidā ajja vi kovaṃ ṇa muñcasi |

2.132

Vidūṣakaḥ | esā khu avarā devī vāsavadattā |

2.133

Rājā sacakitaṃ sāgarikāṃ muñcati |

2.134

Sāgarikā | susaṃgade | kiṃ dāṇiṃ ettha karissaṃ |

2.135

Susaṃgatā | sahi | edāe tamālavīdhiāe antaridāo bhavia ṇikkamamha |
iti niṣkrānte |

2.136

Rājā | vilokya savismayam | vayasya | kvāsau devī vāsavadattā |

2.137

Vidūṣakaḥ | edaṃ mae bhaṇidaṃ jadhā | esā khu avarā devī vāsavadattā adidīhakovaṇadāe saṃvutta tti |

2.138

Rājā | dhiṅ mūrkha |
prāptā katham api daivātkaṇṭham anītaiva sā prakaṭarāgā |
ratnāvalīva kāntāmama hastād bhraṃṣitā bhvatā || 42 || (2.17)
tataḥ praviśati vāsavadattā kāñcanamālā ca |

2.139

Vāsavadattā | hañje kañcaṇamāle | adha kettia dūre dāṇiṃ sā ajjauttaparigahidā ṇomāliā |

2.140

Kāñcanamālā | bhaṭṭiṇi | edaṃ kaalīharaṃ adikkamia dīsadi jjevva | tā edu bhaṭṭiṇī |
iti parikrāmataḥ |

2.141

Rājā | vayasya | kvedānīṃ priyatamā draṣṭavyā |

2.142

Kāñcanamālā | bhaṭṭiṇi | jadhā samīve bhaṭṭā mantedi tadhā takkemi | tumaṃ jevva paḍivālaanto ciṭṭhadi tti | tā uvasappadu bhaṭṭiṇī |

2.143

Vāsavadattā | upasṛtya | jaadu jaadu ajjautto |

2.144

Rājā | apavārya | vayasya | pracchādaya citraphalakam |

2.145

Vidūṣako gṛhītvottarīyeṇa pracchādayati |

2.146

Vāsavadattā | ajjautta | kusumidā ṇomāliā |

2.147

Rājā | devi | prathamam apy āgatair asmābhis tvaṃ cirayasīti naiva dṛṣṭā | tad ehi | sahitāv eva paśyāva |

2.148

Vāsavadattā | nivarṇya | ajjuttamuharāeṇa jjevva mae jāṇidaṃ jadhā | kusumidā sā ṇomālia tti | tā ṇa gamissaṃ |

2.149

Vidūṣakaḥ | bhodi | jai evvaṃ tā jidaṃ amhehiṃ | iti bāhū prasārya nṛṭyan kakṣataṭāt phalake nipatite viṣādaṃ nāṭayati |

2.150

Rājāpavārya vidūṣakam aṅgulyā tarjayati |

2.151

Vidūṣakaḥ | apavārya | bho | mā kuppa | ahaṃ jevva ettha jāṇissaṃ |

2.152

Kāñcanamālā | phalakaṃ gṛhītvā | pekkhadu pekkhadu bhaṭṭiṇī | kiṃ ettha ālihidaṃ |

2.153

Vāsavadattā | nirūpya | aaṃ ajjautto | iaṃ pi sāariā | rājānaṃ prati | ajjutta | kiṃ ṇedaṃ |

2.154

Rājā | savailakṣyam apavārya | vayasya | kiṃ bravīmi |

2.155

Vidūṣakaḥ | bhodi | appā kila dukkhaṃ ālihīadi tti mama vaaṇaṃ suṇia piavaasseṇa edaṃ viṇṇāṇaṃ daṃsidaṃ |

2.156

Rājā | yathāha vasantakas tathaivaitat |

2.157

Vāsavadattā | phalakaṃ nirdiśya | ajjutta | esā vi jā avarā tuha samīve dīsadi edaṃ kiṃ ajjavasantaassa viṇṇāṇaṃ |

2.158

Rājā | savailakṣyasmitam | devi | alam anyathā saṃbhāvitena | iyaṃ hi mayā svacetasaiva parikalpyālikhitā na tu dṛṣṭapūrvā |

2.159

Vidūṣakaḥ | bhodi | saccaṃ | savāmi bamhattaṇeṇa jai īdisī kadā vi diṭṭhapuvvā |

2.160

Kāñcanamālā | apavārya | bhaṭṭiṇi | ghuṇakkharaṃ pi kadā vi saṃvadadi |

2.161

Vāsavadattā | apavārya | ai ujjue | vasantao kkhu eso | ṇa jāṇāsi tumaṃ edassa vakkabhaṇidaṃ | prakāśam | ajjautta | mama uṇa edaṃ cittaphalaaṃ pekkhantīe sīsaveaṇā samuppaṇṇā | tā gamissaṃ |

2.162

Rājā | paṭāntena gṛhītvā | devi |
prasīdeti brūyām idam asati kope na ghaṭate
kariṣyāmy eva no punar iti bhaved abhyupagamaḥ |
na me doṣo 'stīti tvam idam api ca jñāsyasi mṛṣā
kim etasmin vaktuṃ kṣamam iti na vedmi priyatame || 43 || (2.18)

2.163

Vāsavadattā | savinayaṃ paṭāntam ākarṣantī | ajjautta | mā aṇṇadhā saṃbhāvehi | saccaṃ jevva sīsaveaṇā samuppaṇṇā | tā gamissaṃ |
iti niṣkrānte |

2.164

Vidūṣakaḥ | bho | diṭṭhiā vaḍḍhasi | khemeṇa amhāṇaṃ adikkantā aālavādāvalī |

2.165

Rājā | dhiṅ mūrkha | kṛtaṃ paritoṣeṇa | ābhijātyā nigūḍho na lakṣittas tvayā devyāḥ kopānubandhaḥ | tathā hi |
bhṛūbhaṇge sahasodgate 'pi vadanaṃ nītaṃ parāṃ namratām
īṣan māṃ prati bhedakāri hasitaṃ noktaṃ vaco niṣṭhuram |
antarbāṣpajaḍikṛtaṃ prabhutayā cakṣur na vispharitaṃ
kopaś ca prakaṭīkṛto dayitayā muktaś ca na praśrayaḥ || 44 || (2.19)
tad ehi | devīsakāśam eva gacchāva |
iti niṣkrāntau |
iti dvitīyo 'ṅkaḥ |
(Act III)
tataḥ praviśati madanikā |

Original text: Ratnāvalīnāṭikā · Edition: Carl Cappeller in: Otto Böhtlingk: Sanskrit-Chrestomathie, 3. verbesserte und vermehrte Auflage, herausgegeben von Richard Garbe, Leipzig 1909, pp. 326-382. · Data entry Martin Straube · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc