Ratnagotravibhāga · Chapter 5
3. tṛtīya pariccheda
uktā nirmalā tathatā / ye tadāśritā maṇiprabhāvarṇasaṃsthānavadabhinnaprakṛtayo 'śāntarnimalā guṇāsta idānīṃ vaktavyā iti / anantaraṃ buddhaguṇavibhāgamārabhya ślokaḥ /
svārthaḥ parārthaḥ paramārthakāyastadāśritā saṃvṛtikāyatā ca /
phalaṃ visaṃyogavipākabhāvādetaccatuḥ ṣaṣṭiguṇaprabhedam
kimuktaṃ bhavati /
ātmasaṃpattyadhiṣṭhānaṃ śarīraṃ pāramārthikam /
parasaṃpattyadhiṣṭhānamṛṣeḥ sāṃketikaṃ vapuḥ
visaṃyogaguṇaryuktaṃ vapurādyaṃ balādibhiḥ /
vaipākikairdvitīyaṃ tu mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ
ataḥ paraṃ ye ca balādayo yathā cānugantavyāstathatāmadhikṛtya granthaḥ /
balatvamajñānavṛteṣu vajravadviśāradatvaṃ pariṣatsu siṃhavat /
tathāgatāveṇikatāntarīkṣavan munerdvidhādarśanamambucandravat
balānvita iti /
sthānāsthāne vipāke ca karmaṇāmindriyeṣu ca /
dhātuṣvapyadhimuktau ca mārge sarvatragāmini
( Rgv 92 ) dhyānādikleśavaimalye nivāsānusmṛtāvapi /
divye cakṣuṣi śāntau ca jñānaṃ daśavidhaṃ balam
vajravaditi /
sthānāsthānavipākadhātuṣu jagannānādhumuktau naye
saṃkleśavyavadāna indriyagaṇe pūrve nivāsasmṛtau /
divye cakṣuṣi cāsravakṣayavidhāvajñānavarmācala-
prākāradrumabhedanaprakiraṇacchedādvalaṃ vajravat
caturveśāradyaprāpta iti /
sarvadharmābhisaṃbodhe vivandhapratiṣedhane /
mārgākhyāne nirodhāptau vaiśāradyaṃ caturvidham
jñeye vastuni sarvathātmaparayorjñānāt svayaṃjñāpanād
dheye vastuni hānikāraṇakṛteḥ sevye vidhau sevanāt /
prāptavye ca niruttare 'tivimale prāpteḥ paraprāpaṇād
āryāṇāṃ svaparārthasatyakathanādastambhitatvaṃ kvacit
siṃhavaditi /
nityaṃ vanānteṣu yathā mṛgendro nirbhīranuttastagatirmṛgebhyaḥ /
( Rgv 93 ) munīndrasiṃho 'pi tathā gaṇeṣu svastho nirāsthaḥ sthiravikramasthaḥ
aṣṭadaśāveṇikabuddhadharmasamanvāgata iti /
skhalitaṃ ravitaṃ nāsti śāsturna muṣitā smṛtiḥ /
na cāsamāhitaṃ cittaṃ nāpi nānatvasaṃjñitā
nopekṣāpratisaṃkhyāya hānirna cchandavīryataḥ /
smṛtiprajñāvimuktibhyo vimuktijñānadarśanāt
jñānapūrvaṃgamaṃ karma tryadhvajñānamanāvṛtam /
ityete 'ṣṭādaśānye ca gurorāveṇikā guṇāḥ
nāsti praskhalitaṃ ravo muṣitatā citte na saṃbhedataḥ
saṃjñā na svarasādhyupekṣaṇamṛṣerhānirna ca cchandataḥ /
vīryācca smṛtito viśuddhavimalaprajñāvimukteḥ sadā
mukti jñānanirdaśanācca nikhilajñeyārthasaṃdarśanāt
sarvajñānupurojavānuparivartyartheṣu karmatrayaṃ
triṣvadhvasvaparāhata suvipulajñānapravṛttirdhruvam /
( Rgv 94 ) ityeṣā jinatā mahākaruṇayā yuktāvabuddhā jinair
yadbodhājjagati pravṛttamabhayadaṃ saddharmacakraṃ mahat
ākāśavaditi /
yā kṣityādiṣu dharmatā na nabhasaḥ sā dharmatā vidyate
ye cānāvaraṇādilakṣaṇaguṇā vyomno na te rūpiṣu /
kṣityambujvalanānilāmbarasamā lokeṣu sādhāraṇā
buddhāveṇikatā na cāśvapi punarlokeṣu sādhāraṇā
dvātriṃśanmahāpuruṣalakṣaṇarūpadhārīti /
supratiṣṭhitacakrāṅkavyāyatotsaṅgapādatā /
dīrghāṅgulikatā jālapāṇipādāvanaddhatā
tvaṅ mṛduśrītaruṇatā saptotsadaśarīratā /
eṇeyajaṅghatā nāgakośavadvastiguhyata
siṃhapūrvārdhakāyatvaṃ nirantaracitāṃśatā /
saṃvṛttaskandhatā vṛttaślakṣṇānunnāmabāhutā
( Rgv 95 ) pralambabāhutā śuddhaprabhāmaṇḍalagātratā /
kambugrīvatvamamalaṃ mṛgendrahanutā samā
catvāriṃśaddaśanatā svacchāviraladantatā /
viśuddhasamadantatvaṃ śuklapravaradaṃṣṭratā
prabhūtajivhatānantācintyarasarasāgratā /
kalaviṅkarutaṃ brahmasvaratā ca svayaṃbhuvaḥ
nīlotpalaśrīvṛṣapakṣmanetrasitāmalorṇoditacāruvaktraḥ /
uṣṇīṣaśīrṣavyavadātasūkṣmasuvarṇavarṇacchaviragrasattvaḥ
ekaikaviśliṣṭamṛdūrdhvadehapradakṣiṇāvartasusūkṣmaromā /
mahendranīlāmalaratnakeśo nyagrodhapūrṇadrumamaṇḍalābhaḥ
nārāyaṇasthāmadṛḍhātmabhāvaḥ samantabhadro 'pratimo maharṣiḥ /
dvātriṃśadetānyamitadyutīni narendracinhāni vadanti śāstuḥ
dakacandravaditi /
vyabhre yathā nabhasi candramaso vibhūtiṃ
paśyanti nīlaśaradambumahāhrade ca /
( Rgv 96 ) saṃbuddhamaṇḍalataleṣu vibhorvibhūtiṃ
tadvijjinātmajagaṇā vyavalokayanti
itīmāni daśa tathāgatabalāni catvāri vaiśāradyānyaṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā dvātriṃśacca mahāpuruṣalakṣaṇānyakenābhisaṃkṣipya catuḥṣaṣṭirbhavanti /
guṇāścaite catuḥṣaṣṭiḥ sanidānāḥ pṛthak pṛthak /
veditavyā yathāsaṃkhyaṃ ratnasūtrānusārataḥ
eṣāṃ khalu yathoddiṣṭānāmeva catuḥṣaṣṭestathāgataguṇānāmapi yathānupūrvyā vistaravibhāge nirdeśo ratnadārikāsūtrānusāreṇa veditavyaḥ / yatpunareṣu sthāneṣu caturvidhameva yathākramaṃ vajrasiṃhāmvaradakacandrodāharaṇamudāhṛtamasyāpi piṇḍārtho dvādaśabhiḥ ślokairveditavyaḥ /
nirvedhikatvanirdainyaniṣkaivalyanirīhataḥ /
vajrasiṃhāmbarasvacchadakacandranidarśanam
balādiṣu balaiḥ ṣaḍbhistribhirekena ca kramāt /
sarvajñeyasamāpattisavāsanamaloddhṛteḥ
bhedādvikaraṇācchedādvarmaprākāravṛkṣavat /
gurusāradṛḍhābhedyaṃ vajraprakhyamṛṣerbalam
guru kasmādyataḥ sāraṃ sāraṃ kasmādyato dṛḍham /
dṛḍhaṃ kasmādyato 'bhedyamabhedyatvācca vajravat
nirbhayatvānnirāsthatvātsthairyādvikramasaṃpadaḥ /
parṣadgaṇeṣvaśāradyaṃ munisiṃhasya siṃhavat
( Rgv 97 ) sarvābhijñatayā svastho viharatyakutobhayaḥ /
nirāsthaḥ śuddhasattvebhyo 'pyātmano 'samadarśanāt
sthiro nityasamādhānāt sarvadharmeṣu cetasaḥ /
vikrāntaḥ paramāvidyāvāsabhūmivyatikramāt
laukikaśrāvakaikāntacāridhīmatsvayaṃbhuvām /
uttarottaradhīsaukṣmyāt pañcadhā tu nidarśanam
sarvalokopajīvyatvādbhūmyambvagnyanilopamāḥ /
laukyalokottarātītalakṣaṇatvānnabhonibhāḥ
guṇā dvātriṃśadityete dharmakāyaprabhāvitāḥ /
maṇiratnaprabhāvarṇasaṃsthānavadabhedataḥ
dvātriṃśallakṣaṇāḥ kāye darśanāhlādakā guṇāḥ /
nirmāṇadharmasaṃbhogarūpakāyadvayāśritāḥ
śuddherdurāntikasthānāṃ loke 'tha jinamaṇḍale /
dvidhā taddarśanaṃ śuddhaṃ vārivyomendubimbavat
iti ratnagotravibhāge mahāyānottaratnatraśāstre guṇādhikāro nāma tritīyaḥ paricchedaḥ
Original text: Ratnagotravibhāga · Edition: E.H. Johnston, repr. in: H.S. Prasad. The Uttaratantra of Maitreya. Delhi 1991. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0