Language

ENहिગુ
Scripture Library

Ratnagotravibhāga · Chapter 5

5.1

3. tṛtīya pariccheda
uktā nirmalā tathatā / ye tadāśritā maṇiprabhāvarṇasaṃsthānavadabhinnaprakṛtayo 'śāntarnimalā guṇāsta idānīṃ vaktavyā iti / anantaraṃ buddhaguṇavibhāgamārabhya ślokaḥ /
svārthaḥ parārthaḥ paramārthakāyastadāśritā saṃvṛtikāyatā ca /
phalaṃ visaṃyogavipākabhāvādetaccatuḥ ṣaṣṭiguṇaprabhedam

5.2

kimuktaṃ bhavati /
ātmasaṃpattyadhiṣṭhānaṃ śarīraṃ pāramārthikam /
parasaṃpattyadhiṣṭhānamṛṣeḥ sāṃketikaṃ vapuḥ

5.3

visaṃyogaguṇaryuktaṃ vapurādyaṃ balādibhiḥ /
vaipākikairdvitīyaṃ tu mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ

5.4

ataḥ paraṃ ye ca balādayo yathā cānugantavyāstathatāmadhikṛtya granthaḥ /
balatvamajñānavṛteṣu vajravadviśāradatvaṃ pariṣatsu siṃhavat /
tathāgatāveṇikatāntarīkṣavan munerdvidhādarśanamambucandravat

5.5

balānvita iti /
sthānāsthāne vipāke ca karmaṇāmindriyeṣu ca /
dhātuṣvapyadhimuktau ca mārge sarvatragāmini

5.6

( Rgv 92 ) dhyānādikleśavaimalye nivāsānusmṛtāvapi /
divye cakṣuṣi śāntau ca jñānaṃ daśavidhaṃ balam

5.7

vajravaditi /
sthānāsthānavipākadhātuṣu jagannānādhumuktau naye
saṃkleśavyavadāna indriyagaṇe pūrve nivāsasmṛtau /
divye cakṣuṣi cāsravakṣayavidhāvajñānavarmācala-
prākāradrumabhedanaprakiraṇacchedādvalaṃ vajravat

5.8

caturveśāradyaprāpta iti /
sarvadharmābhisaṃbodhe vivandhapratiṣedhane /
mārgākhyāne nirodhāptau vaiśāradyaṃ caturvidham

5.9

jñeye vastuni sarvathātmaparayorjñānāt svayaṃjñāpanād
dheye vastuni hānikāraṇakṛteḥ sevye vidhau sevanāt /
prāptavye ca niruttare 'tivimale prāpteḥ paraprāpaṇād
āryāṇāṃ svaparārthasatyakathanādastambhitatvaṃ kvacit

5.10

siṃhavaditi /
nityaṃ vanānteṣu yathā mṛgendro nirbhīranuttastagatirmṛgebhyaḥ /
( Rgv 93 ) munīndrasiṃho 'pi tathā gaṇeṣu svastho nirāsthaḥ sthiravikramasthaḥ

5.11

aṣṭadaśāveṇikabuddhadharmasamanvāgata iti /
skhalitaṃ ravitaṃ nāsti śāsturna muṣitā smṛtiḥ /
na cāsamāhitaṃ cittaṃ nāpi nānatvasaṃjñitā

5.12

nopekṣāpratisaṃkhyāya hānirna cchandavīryataḥ /
smṛtiprajñāvimuktibhyo vimuktijñānadarśanāt

5.13

jñānapūrvaṃgamaṃ karma tryadhvajñānamanāvṛtam /
ityete 'ṣṭādaśānye ca gurorāveṇikā guṇāḥ

5.14

nāsti praskhalitaṃ ravo muṣitatā citte na saṃbhedataḥ
saṃjñā na svarasādhyupekṣaṇamṛṣerhānirna ca cchandataḥ /
vīryācca smṛtito viśuddhavimalaprajñāvimukteḥ sadā
mukti jñānanirdaśanācca nikhilajñeyārthasaṃdarśanāt

5.15

sarvajñānupurojavānuparivartyartheṣu karmatrayaṃ
triṣvadhvasvaparāhata suvipulajñānapravṛttirdhruvam /
( Rgv 94 ) ityeṣā jinatā mahākaruṇayā yuktāvabuddhā jinair
yadbodhājjagati pravṛttamabhayadaṃ saddharmacakraṃ mahat

5.16

ākāśavaditi /
yā kṣityādiṣu dharmatā na nabhasaḥ sā dharmatā vidyate
ye cānāvaraṇādilakṣaṇaguṇā vyomno na te rūpiṣu /
kṣityambujvalanānilāmbarasamā lokeṣu sādhāraṇā
buddhāveṇikatā na cāśvapi punarlokeṣu sādhāraṇā

5.17

dvātriṃśanmahāpuruṣalakṣaṇarūpadhārīti /
supratiṣṭhitacakrāṅkavyāyatotsaṅgapādatā /
dīrghāṅgulikatā jālapāṇipādāvanaddhatā

5.18

tvaṅ mṛduśrītaruṇatā saptotsadaśarīratā /
eṇeyajaṅghatā nāgakośavadvastiguhyata

5.19

siṃhapūrvārdhakāyatvaṃ nirantaracitāṃśatā /
saṃvṛttaskandhatā vṛttaślakṣṇānunnāmabāhutā

5.20

( Rgv 95 ) pralambabāhutā śuddhaprabhāmaṇḍalagātratā /
kambugrīvatvamamalaṃ mṛgendrahanutā samā

5.21

catvāriṃśaddaśanatā svacchāviraladantatā /
viśuddhasamadantatvaṃ śuklapravaradaṃṣṭratā

5.22

prabhūtajivhatānantācintyarasarasāgratā /
kalaviṅkarutaṃ brahmasvaratā ca svayaṃbhuvaḥ

5.23

nīlotpalaśrīvṛṣapakṣmanetrasitāmalorṇoditacāruvaktraḥ /
uṣṇīṣaśīrṣavyavadātasūkṣmasuvarṇavarṇacchaviragrasattvaḥ

5.24

ekaikaviśliṣṭamṛdūrdhvadehapradakṣiṇāvartasusūkṣmaromā /
mahendranīlāmalaratnakeśo nyagrodhapūrṇadrumamaṇḍalābhaḥ

5.25

nārāyaṇasthāmadṛḍhātmabhāvaḥ samantabhadro 'pratimo maharṣiḥ /
dvātriṃśadetānyamitadyutīni narendracinhāni vadanti śāstuḥ

5.26

dakacandravaditi /
vyabhre yathā nabhasi candramaso vibhūtiṃ
paśyanti nīlaśaradambumahāhrade ca /
( Rgv 96 ) saṃbuddhamaṇḍalataleṣu vibhorvibhūtiṃ
tadvijjinātmajagaṇā vyavalokayanti

5.27

itīmāni daśa tathāgatabalāni catvāri vaiśāradyānyaṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā dvātriṃśacca mahāpuruṣalakṣaṇānyakenābhisaṃkṣipya catuḥṣaṣṭirbhavanti /
guṇāścaite catuḥṣaṣṭiḥ sanidānāḥ pṛthak pṛthak /
veditavyā yathāsaṃkhyaṃ ratnasūtrānusārataḥ

5.28

eṣāṃ khalu yathoddiṣṭānāmeva catuḥṣaṣṭestathāgataguṇānāmapi yathānupūrvyā vistaravibhāge nirdeśo ratnadārikāsūtrānusāreṇa veditavyaḥ / yatpunareṣu sthāneṣu caturvidhameva yathākramaṃ vajrasiṃhāmvaradakacandrodāharaṇamudāhṛtamasyāpi piṇḍārtho dvādaśabhiḥ ślokairveditavyaḥ /
nirvedhikatvanirdainyaniṣkaivalyanirīhataḥ /
vajrasiṃhāmbarasvacchadakacandranidarśanam

5.29

balādiṣu balaiḥ ṣaḍbhistribhirekena ca kramāt /
sarvajñeyasamāpattisavāsanamaloddhṛteḥ

5.30

bhedādvikaraṇācchedādvarmaprākāravṛkṣavat /
gurusāradṛḍhābhedyaṃ vajraprakhyamṛṣerbalam

5.31

guru kasmādyataḥ sāraṃ sāraṃ kasmādyato dṛḍham /
dṛḍhaṃ kasmādyato 'bhedyamabhedyatvācca vajravat

5.32

nirbhayatvānnirāsthatvātsthairyādvikramasaṃpadaḥ /
parṣadgaṇeṣvaśāradyaṃ munisiṃhasya siṃhavat

5.33

( Rgv 97 ) sarvābhijñatayā svastho viharatyakutobhayaḥ /
nirāsthaḥ śuddhasattvebhyo 'pyātmano 'samadarśanāt

5.34

sthiro nityasamādhānāt sarvadharmeṣu cetasaḥ /
vikrāntaḥ paramāvidyāvāsabhūmivyatikramāt

5.35

laukikaśrāvakaikāntacāridhīmatsvayaṃbhuvām /
uttarottaradhīsaukṣmyāt pañcadhā tu nidarśanam

5.36

sarvalokopajīvyatvādbhūmyambvagnyanilopamāḥ /
laukyalokottarātītalakṣaṇatvānnabhonibhāḥ

5.37

guṇā dvātriṃśadityete dharmakāyaprabhāvitāḥ /
maṇiratnaprabhāvarṇasaṃsthānavadabhedataḥ

5.38

dvātriṃśallakṣaṇāḥ kāye darśanāhlādakā guṇāḥ /
nirmāṇadharmasaṃbhogarūpakāyadvayāśritāḥ

5.39

śuddherdurāntikasthānāṃ loke 'tha jinamaṇḍale /
dvidhā taddarśanaṃ śuddhaṃ vārivyomendubimbavat

5.3

iti ratnagotravibhāge mahāyānottaratnatraśāstre guṇādhikāro nāma tritīyaḥ paricchedaḥ

Original text: Ratnagotravibhāga · Edition: E.H. Johnston, repr. in: H.S. Prasad. The Uttaratantra of Maitreya. Delhi 1991. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc