Rasendracūḍāmaṇi 3-5, 7-16 · Chapter 3

Rcūm, 3
rasaśālāṃ prakurvīta sarvabādhāvivarjite /
sarvauṣadhamaye deśe ramye kūpasamanvite

yakṣarājasahasrākṣadigvibhāge suśobhane /
nānopakaraṇopetāṃ prākāreṇa suśobhitām

{rasśālā meṃ kahāṃ kyā kareṃ?}
śālāyāḥ pūrvadigbhāge sthāpayedrasabhairavam /
vahnikarmāṇi cāgneye yāmye pāṣāṇakarma ca

nairṛtye śastrakarmāṇi vāruṇe kṣālanādikam /
śoṣaṇaṃ vāyukoṇe ca vedhakarmottare tathā

sthāpanaṃ siddhavastūnāṃ prakuryād īśakoṇake /
padārthasaṃgrahaḥ kāryo rasasādhanahetukaḥ

{rasśālā meṃ saṃgrahaṇī upakaraṇ}
sattvapātanakoṣṭhīṃ ca gārakoṣṭhīṃ suśobhanām /
bhūmikoṣṭhīṃ calatkoṣṭhīṃ jaladroṇīsvanekaśaḥ

bhastrikāyugalaṃ tadvannalike vaṃśalauhayoḥ /
svarṇāyoghoṣaśulbāśmakuṇḍyaścarmakṛtāṃ tathā

karaṇāni vicitrāṇi sarvāṇyapi samāharet /
manthānaḥ peṣaṇī khalvā droṇīrūpāśca vartulāḥ

āyasāstaptakhalvāśca mardakāśca tathāvidhāḥ /
sūkṣmachidrasahasrāḍhyā dravyacālanahetave

cālanī ca kaṭatrāṇī śilā laulī ca kaṇḍanī /
mūṣāmṛttuṣakārpāsavanopalapiṣṭakam

trividhaṃ bheṣajaṃ dhātujīvamūlamayaṃ tathā /
śikhitrā govaraṃ caiva śarkarā ca sitopalā

kācāyomṛdvarāṭānāṃ kūpikāścaṣakāṇi ca /
śūrpādiveṇupātrāṇi kṣudrakṣiprāśca śaṅkhakāḥ

kṣuraprāśca tathā pālyo yaccānyattatra yujyate /
pālikā karṇikā caiva śākacchedanaśastrikā

śālāsammārjanārthaṃ hi rasapākāntakarma yat /
tatropayogi yaccānyattatsarvaṃ paravidyayā

śrīrasāṅkuśayā sarvaṃ mantrayitvā samāharet /
anyathā tadgataṃ tejaḥ parigṛhṇāti bhairavaḥ

{cālinī}
cālinī trividhā proktā tatsvarūpaṃ ca kathyate /
vaiṇavībhiḥ śalākābhinirmitā grathitā guṇaiḥ

kīrtitā sā sadā sthūladravyāṇāṃ gālane hitā /
cūrṇacālanahetośca cālanyanyāpi vaṃśajā

karṇikārasya śālmalyāḥ pārijātasya kambayā /
caturaṅgulavistārayuktyā nirmitā śubhā

kuṇḍalyaratnivistārā chāgacarmābhaveṣṭitā /
vājivālāmbarānaddhatalā cālanikā parā

tayā pracālanaṃ kuryāddhartuṃ sūkṣmataraṃ rajaḥ /
{aṅgāra}
śikhitrāḥ pāvakocchiṣṭā aṅgārāḥ kokilāḥ matāḥ

kokilāśceti te'ṅgārāḥ nirvāṇāḥ payasā vinā /
{upala}
piṣṭakaṃ chagaṇaṃ chāṇamupalaṃ cotpalaṃ tathā

karaṇḍopalasārī ca saṃśuṣkachagaṇābhidhāḥ /
{bottle}
kūpikā champikā siddhā golā caiva karaṇḍikā

{caṣaka}
caṣakā ca kaṭorī ca vāṭikā ghoṭikā tathā /
kacolī grāhikā ceti nāmānyekārthakāni hi

{raskarm meṃ kaisā vaidy ko rakhe}
rasasaṃhitayor vaidyāḥ nighaṇṭujñāśca vārttikāḥ /
sarvadeśajabhāṣājñāḥ saṃgrāhyāste'pi sādhakaiḥ

dharmiṣṭhaḥ satyavāg vidvān śivakeśavapūjakaḥ /
sadayaḥ padmahastaśca saṃyojyo rasavaidyake

patākākumbhapāthojamatsyacāpāṅkapāṇikaḥ /
anāmādhaḥ stharesvāṅkaḥ sa syādamṛtahastavān

{alchemist:: bad variant}
adeśikaḥ kṛpāmukto lubdho yuktivivarjitaḥ /
kṛṣṇarekhākaro vaidyo dagdhahasto vivarjitaḥ

rasapākāvasāne hi sadāghoraṃ ca jāpayet /
{assistant}
sodyamāḥ śucayaḥ śūrāḥ baliṣṭhāḥ paricārakāḥ

bhūtavigrahamantrajñāste yojyā nidhisādhane /
baliṣṭhāḥ sattvavantaśca raktākṣāḥ kṛṣṇavigrahāḥ

bhūtatrāsanavidyāśca te yojyāḥ balisādhane /
nirlobhāḥ satyavaktāro devabrāhmaṇapūjakāḥ

yaminaḥ pathyabhoktāro yojanīyā rasāyane /
dhanavanto vadānyāśca sarvopaskarasaṃyutāḥ

guruvākyaratā nityaṃ dhātuvādeṣu te śubhāḥ /
{collectors of drugs}
tattadauṣadhanāmajñāḥ śucayo vañcanojjhitāḥ

nānāviṣayabhāṣājñāste matā bheṣajāhṛtau /
śucīnāṃ satyavākyānāmāstikānāṃ manasvinām

sandehojjhitacittānāṃ rasaḥ sidhyati nānyathā /
daśāṣṭakriyayā siddhe rase 'sau sādhakottamaḥ

mahāraso 'yam ityuktvā sevetānyatra taṃ rasaṃ /
rasasiddho bhavenmartyo dātā bhoktā na yācakaḥ /
jarāmukto jagatpūjyo divyakāntiḥ sadā sukhī