Rasendracintāmaṇi · Chapter 8
RCint, 8
athātaḥ prayogīyam adhyāyaṃ vyācakṣmahe
tatraślokacatuṣṭayaṃ prāgadhigantavyam
sāgnīnāṃ carakamataṃ phalamūlādyauṣadhaṃ yadaviruddham /
tadyadi rasānupītaṃ bhavettadā tvaritam ullāghaḥ
mātrāvṛddhiḥ kāryā tulyāyāmupakṛtau kramādviduṣā /
mātrāhrāsaḥ kāryo vaiguṇye tyāgasamaye ca
valmīkakūpatarutalarathyādevālayaśmaśāneṣu /
jātā vidhināpi hṛtā oṣadhyaḥ siddhidā na syuḥ
kacakaciti na dantāgre kurvanti samāni ketakīrajasā /
yojyāni hi prayoge rasoparasalohacūrṇāni
sarvaprayogayogyatayā rasendramāraṇāya śāmbhavīmudrāmabhidadhmaḥ
<antardhūma (?)>
adhastāpa uparyāpo madhye pāradagandhakau /
yadi syātsudṛḍhā mudrā mandabhāgyo'pi sidhyati
yadi kāryam ayoyantraṃ tadā tatsāra iṣyate
same gandhe tu rogaghno dviguṇe rājayakṣmanut /
jīrṇe guṇatraye gandhe kāminīdarpanāśanaḥ
caturguṇe tu tejasvī sarvaśāstraviśāradaḥ /
bhavetpañcaguṇe siddhaḥ ṣaḍguṇe mṛtyujidbhavet
ṣaḍguṇe rogaghna itiyaduktaṃ tattu bahirdhūmamūrcchāyām evādhigantavyam tatra gandhasya samagrajāraṇābhāvāt svarṇādipiṣṭikāyāmapi rītiriyam
<medicine:: storage>
vaṃśe vā māhiṣe śṛṅge sthāpayet sādhitaṃ rasam
amṛtaṃ ca viṣaṃ proktaṃ śivena ca rasāyanam /
amṛtaṃ vidhisaṃyuktaṃ vidhihīnaṃ tu tadviṣam
<gandhāmṛta>
bhasmasūtaṃ dvidhā gandhaṃ śataṃ kanyāmbumarditam /
ruddhvā laghupuṭe pacyāduddhṛtya madhusarpiṣā
niṣkamātraṃ jarāmṛtyuṃ hanti gandhāmṛto rasaḥ /
samūlaṃ bhṛṅgarājaṃ tu chāyāśuṣkaṃ vimardayet
tatsamaṃ triphalācūrṇaṃ sarvatulyā sitā bhavet /
palaikaṃ bhakṣayeccānu varṣānmṛtyujarāpaham
<hemasundararasaḥ>
mṛtasūtasya pādāṃśaṃ hemabhasma prakalpayet /
kṣīrājyamadhunā miśraṃ māṣaikaṃ kāntapātrake
lohayen māṣaṣaṭkaṃ tu jarāmṛtyuvināśanam /
vākucīcūrṇakarṣaikaṃ dhātrīphalarasaplutam /
anupānaṃ lihennityaṃ syādraso hemasundaraḥ
<candrodayarasaḥ>
palaṃ mṛdu svarṇadalaṃ rasendrātpalāṣṭakaṃ ṣoḍaśagandhakasya /
śoṇaiḥ sukārpāsabhavaprasūnaiḥ sarvaṃ vimardyātha kumārikādbhiḥ
tatkācakumbhe nihitaṃ sugāḍhe mṛtkarpaṭais taddivasatrayaṃ ca /
pacetkramāgnau sikatākhyayantre tato rasaḥ pallavarāgaramyaḥ
saṃgṛhya caitasya palaṃ palaṃ palāni catvāri karpūrarajas tathaiva /
jātīphalaṃ śoṣaṇam indrapuṣpaṃ kastūrikāyā iha śāṇa ekaḥ
candrodayo'yaṃ kathito 'sya vallo bhukto'hivallo dalamadhyavartī /
madonmadānāṃ pramadāśatānāṃ garvādhikatvaṃ ślathayatyakāṇḍe
śṛtaṃ ghanībhūtam atīvadugdhaṃ gurūṇi māṃsāni samaṇḍakāni /
māṣānnapiṣṭāni bhavanti pathyānyānandadāyīnyaparāṇi cātra
ratikāle ratānte ca sevito'yaṃ raseśvaraḥ /
mānahāniṃ karotyeṣa pramadānāṃ suniścitam
kṛtrimaṃ sthāvaraṃ caiva jaṅgamaṃ caiva yad viṣam /
na vikārāya bhavati sādhakendrasya vatsarāt
yathāmṛtyuñjayo 'bhyāsānmṛtyuṃ jayati dehinām /
tathāyaṃ sādhakendrasya jarāmaraṇanāśanaḥ
valīpalitanāśanas tanudhṛtāṃ vayaḥstambhanaḥ /
samastagadakhaṇḍanaḥ pracurarogapañcānanaḥ /
gṛhe ca rasarāḍayaṃ bhavati yasya candrodayaḥ /
sa pañcaśaradarpito mṛgadṛśāṃ bhaved vallabhaḥ
<mṛtyuñjayarasaḥ>
baliḥ sūto nimbūrasavimṛdito bhasmasikatāhvaye yantre kṛtvā samaravikaṇāṭaṅkaṇarajaḥ /
trighasraṃ luṅgāmbholavakadalitaḥ kṣaudrahaviṣā vilīḍho māṣaiko dalayati samastaṃ gadagaṇam
jarāṃ varṣaikena kṣapayati ca puṣṭiṃ vitanute tanau tejaskāraṃ ramayati vadhūnāmapi śatam /
rasaḥ śrīmānmṛtyuñjaya iti girīśena gaditaḥ prabhāvaṃ ko vānyaḥ kathayitumapāraṃ prabhavati
<gandhadāha>
piṣṭiḥ kāryā gandhakenendumauler ūrdhvaṃ cādho gandhamādāya tulyam /
dhāryā madhye pakvamūṣā tuṣāgnau sthāpyā cetthaṃ manyate gandhadāhaḥ
<ānandasūtarasaḥ>
śuddhaṃ rasaṃ samaviṣaṃ praharaṃ vimardya tadgolakaṃ kanakacāruphale nidhāya /
dolāgataṃ pañcadinaṃ viṣamuṣṭitoye prakṣālya tatpunarapīha tathā dvivāram
tatsūtake giriśalocanayugmagandhaṃ yuktyāvajārya kuru bhasma samaṃ ca tasya /
vaikrāntabhasma jayapālanavāṃśakārdhaṃ sarvair viṣaṃ dviguṇitaṃ mṛditaṃ ca khalve
ghasratrayaṃ kanakabhṛṅgarasena gāḍham āveśya bhājanatale viṣadhūpabhāji /
bhṛṅgadraveṇa śithilaṃ laghukācakūpyām āpūrya ruddhavadanāṃ sikatākhyayantre
tāṃ vāsarārtham upadīpya nisargaśītāṃ dṛṣṭvā vicūrṇya gadaśāliṣu śālimātram /
ānandasūtam akhilāmayakumbhisiṃhaṃ gadyāṇakārdhasitayā saha dehi paścāt
rogānurūpamanupānamapi prakāśaṃ kṣoṇībhujāṃ pracurapūjanamāpnuhi tvam /
kīrtyā diśo dhavalaya sphuradindukāntyā vaidyeśvareti virudaṃ bhaja vaidyarāja
<arkānaleśvararasaḥ>
mākṣīkakanakau gandhaṃ bhrāmayitvā vicūrṇayet /
rasaṃ gandhād dvibhāgaṃ ca sikatāyantragaṃ pacet
dinamevaṃ ca tāraṃ vā jarārogaharaṃ mahat /
<ravicandreśvararasaḥ>
rasena piṣṭvā svarṇaṃ vā tāpyaṃ paścād vimiśrayet
tāpyasthāne mṛtaṃ tālaṃ tārakarmaṇi kasyacit /
rasasaṃkhyānpuṭāndadyādgandhairvā vīryavṛddhaye
<prāṇikalpadrumaguṭī>
sūtaṃ gandhaṃ kāntapāṣāṇamiśraṃ brāhmair bījair mardayed ekaghasram /
golaṃ kṛtvā ṭaṅkaṇena praveṣṭya paścānmṛtsnāgomayābhyāṃ dhamettam
śuṣkaṃ yantre sattvapātapradhāne kiṭṭaḥ sūto baddhatāmeti nūnam /
baddhaṃ paścāt sārakācaprayogāddhemnā tulyaṃ sūtamāvartayettu
vaktre golaḥ sthāpito vatsarārthaṃ rogān sarvānhanti saukhyaṃ karoti /
yadvā dugdhe golakaṃ pācayitvā dadyād dugdhaṃ pippalībhiḥ kṣaye tat
lauhe pātre pācayitvā tu deyaṃ śuṣke pāṇḍau kāmale pittaroge /
vāte golaṃ vyoṣavātāritaile paktvā tailaṃ gandhayuktaṃ dadīta
bhārṅgīmuṇḍīkāsamardāṭarūṣadrāvair golaṃ pācayecchleṣmanuttyai /
kāse śvāse taṃ ca dadyāt kaṣāyaṃ mādhvīkāktaṃ pippalīcūrṇayuktam
yasmin roge yaḥ kaṣāyo'sti coktastasmin golaṃ pācayitvā kaṣāye /
dadyāttattadroganāśāya pathyaṃ tattadroge kīrtitaṃ yattadeva
ukto golaḥ prāṇikalpadrumo'yaṃ pūjāṃ kṛtvā yojayedbhaktiyogāt /
<rasaśārdūlarasaḥ>
rasasya dviguṇaṃ gandhaṃ śuddhaṃ saṃmardayed dinam /
pratilauhaṃ sūtatulyamaṣṭalauhaṃ mṛtaṃ kṣipet
brāhmī jayantī nirguṇḍī madhuyaṣṭī punarnavā /
nīlikā girikarṇyarkakṛṣṇadhattūrakaṃ yavāḥ
āṭarūṣaḥ kākamācī dravairāsāṃ vimardayet /
guñjātrayaṃ catuṣkaṃ vā sarvarogeṣu yojayet /
rogoktamanupānaṃ vā kavoṣṇaṃ vā jalaṃ pibet
<trinetrarasaḥ>
rasagandhakatāmrāṇi sindhuvārarasaudanam /
mardayedātape paścādvālukāyantramadhyagam
ruddhvā mūṣāgataṃ yāmatrayaṃ tīvrāgninā pacet /
tadguñjā sarvarogeṣu parṇakhaṇḍikayā saha
dātavyā dehasiddhyarthaṃ puṣṭivīryabalāya ca /
raso'yaṃ hematārābhyām api sidhyati kanyayā
<amṛtārṇavarasaḥ>
sūtabhasma caturbhāgaṃ lauhabhasma tathāṣṭakam /
meghabhasma ca ṣaḍbhāgaṃ śuddhagandhasya pañcakam
bhāvayettriphalākvāthais tat sarvaṃ bhṛṅgajairdravaiḥ /
śigruvahṇikaṭukyadbhiḥ saptadhā bhāvayetpṛthak
sarvatulyā kaṇā yojyā guḍairmiśraṃ purātanaiḥ /
niṣkamātraṃ sadā khādejjarāṃ mṛtyuṃ nihantyalam
brahmāyuḥsyāccaturmāsai raso'yamamṛtārṇavaḥ /
tilakauraṇṭapatrāṇi guḍena bhakṣayedanu
<ratneśvararasaḥ>
ardhaṃ pāradatulyena tāraṃ tāmreṇa melayet /
mārayet sikatāyantre śilāhiṅgulagandhakaiḥ
ayaṃ ratneśvaraḥ sūtaḥ sarvatraiva prayujyate /
hemno 'ntaryojito hyeṣo hematāṃ pratipadyate
śeṣo'rkaścedgandhakairvā kunaṭyā vāhatadvipaiḥ /
śodhayet kanakaṃ samyag anyair vā kālikāpahaiḥ /
varṇahrāse tu tāpyena kārayedvarṇamuttamam
<durnāmāri>
praṇamya śaṅkaraṃ rudraṃ daṇḍapāṇiṃ maheśvaram /
jīvitārogyamanvicchannārado'pṛcchadīśvaram
sukhopāyena he nātha śastrakṣārāgnibhirvinā /
durbalānāṃ ca bhīrūṇāṃ cikitsāṃ vaktumarhasi
tacchiṣyavacanaṃ śrutvā lokānāṃ hitakāmyayā /
arśasāṃ nāśanaṃ śreṣṭhaṃ bhaiṣajyam idam īritam
pāṇḍivajrādilohānām ādāyānyatamaṃ śubham /
kṛtvā nirmalam ādau tu kunaṭyā mākṣikeṇa ca
pattūramūlakalkena svarasena dahettataḥ /
vahnau nikṣipya vidhivacchālāṅgāreṇa nirdhamet
jvālā ca tasya roddhavyā triphalāyā rasena ca /
tato vijñāya galitaṃ śaṅkunordhvaṃ samutkṣipet
triphalāyā rase pūte tadākṛṣya tu nirvapet /
na samyaggalitaṃ yattu tenaiva vidhinā punaḥ
dhmātaṃ nirvāpayettasmiṃllauhaṃ tattriphalārase /
yallauhaṃ na mṛtaṃ tatra pācyaṃ bhūyo'pi pūrvavat
māraṇānna mṛtaṃ yacca tat tyaktavyam alauhavat /
tataḥ saṃśoṣya vidhivaccūrṇayellauhabhājane
lohakhalve tathā piṃṣyād dṛṣadi ślakṣṇacūrṇitam /
kṛtvā lohamaye pātre sārdre vā liptarandhake
rasaiḥ paṅkasamaṃ kṛtvā pacettadgomayāgninā /
puṭāni kramaśo dadyātpṛthageṣāṃ vidhānataḥ
triphalārdrakabhṛṅgāṇāṃ keśarājasya buddhimān /
mānakandakabhallātavahnīnāṃ sūraṇasya ca
hastikarṇapalāśasya kuliśasya tathaiva ca /
puṭe puṭe cūrṇayitvā lohātṣoḍaśikaṃ palam
tanmānaṃ triphalāyāśca palenādhikam āharet /
aṣṭabhāgāvaśiṣṭe tu rase tasyāḥ paced budhaḥ
aṣṭau palāni dattvā tu sarpiṣo lohabhājane /
tāmre vā lohadarvyā tu cālayed vidhipūrvakam
tataḥ pākavidhānajñaḥ svacche cordhve ca sarpiṣi /
mṛdumadhyādibhedena gṛhṇīyātpākamanyataḥ
ārabheta vidhānena kṛtakautukamaṅgalaḥ /
ghṛtabhrāmarasaṃyuktaṃ lihed ā raktikaṃ kramāt
vardhamānānupānaṃ ca gavyaṃ kṣīrottamaṃ matam /
gavyābhāve'pyajāyāśca snigdhavṛṣyādibhojanam
sadyo vahṇikaraṃ caiva bhasmakaṃ ca niyacchati /
hanti vātaṃ tathā pittaṃ kuṣṭhāni viṣamajvaram
gulmākṣipāṇḍurogāṃśca tandrālasyamarocakam /
pariṇāmabhavaṃ śūlaṃ pramehamapabāhukam
śvayathuṃ rudhirasrāvaṃ durnāmānaṃ viśeṣataḥ /
balakṛd bṛṃhaṇaṃ caiva kāntidaṃ svaravardhanam
śarīralāghavakaramārogyaṃ puṣṭivardhanam /
āyuṣyaṃ śrīkaraṃ caiva vayastejaskaraṃ tathā
saśrīkaputrajananaṃ valīpalitanāśanam /
durnāmārir ayaṃ nāmnā dṛṣṭo vārān sahasraśaḥ /
nirmūlaṃ dahyate śīghraṃ yathā tūlaṃ ca vahṇinā
saukumāryālpakāyatve madyasevāṃ samācaret /
jīrṇamadyāni yuktāni bhojanaiḥ saha pāyayet
lāvatittirivartīramayūraśaśakādayaḥ /
caṭakaḥ kalaviṅkaśca vartako haritālakaḥ
śyenakaśca bṛhallāvo vanaviṣkirakādayaḥ /
pārāvatamṛgādīnāṃ māṃsaṃ jāṅgalajaṃ tathā
madguro rohitaḥ śreṣṭhaḥ śakulaśca viśeṣataḥ /
matsyarājā ime proktā hitamatsyeṣu yojayet
praśastaṃ vārtākaphalaṃ paṭolaṃ bṛhatīphalam /
pralambābhīruvetrāgrajātukaṃ taṇḍulīyakam
vāstukaṃ dhānyaśākaṃ ca karṇālukapunarnavām /
nārikelaṃ ca kharjūraṃ dāḍimaṃ lavalīphalam
śṛṅgāṭakaṃ ca pakvāmraṃ drākṣā tālaphalāni ca /
jātikoṣaṃ lavaṅgaṃ ca pūgaṃ tāmbūlapatrakam /
hitānyetāni vasūni lohametatsamaśnatām
nāśnīyāllakucaṃ kolakarkandhubadarāṇi ca /
jambīraṃ bījapūraṃ ca tintiḍīkaramardakam
ānūpāni ca māṃsāni krakaraṃ puṇḍrakādikam /
haṃsasārasadātyūhacāṣakrauñcabalākikāḥ
māṣakandakarīrāṇi caṇakaṃ ca kaliṅgakam /
kūṣmāṇḍakaṃ ca karkoṭīṃ kebukaṃ ca viśeṣataḥ
kañcaṭaṃ kāravellaṃ ca kaśeruṃ karkaṭīṃ tathā /
vidalāni ca sarvāṇi kakārādīṃśca varjayet
śaṅkareṇa samākhyāto yakṣarājānukampayā /
jagatāmupakārāya durnāmārirayaṃ dhruvam
sthānādapaiti meruśca pṛthvī paryeti vāyunā /
patanti candratārāśca mithyā cedahamabruvam
brahmaghnāśca kṛtaghnāśca krūrāścāsatyavādinaḥ /
varjanīyā vidagdhena bhaiṣajyagurunindakāḥ
<iron:: doṣa:: removal>
munirasapiṣṭaviḍaṅgaṃ munirasalīḍhaṃ cirasthitaṃ gharme /
drāvayati lohadoṣān vahṇirnavanītapiṇḍamiva
kṛmiripucūrṇaṃ līḍhaṃ sahitaṃ svarasena vaṅgasenasya /
kṣapayatyacirānniyataṃ lohājīrṇodbhavaṃ śūlam
jīrṇe lauhe tvapatati cūrṇaṃ bhuñjīta siddhisārākhyam /
lauhavyāpannaśyati vivardhate jāṭharo vahṇiḥ
<siddhasāra>
pathyāsaindhavaśuṇṭhīmāgadhikānāṃ pṛthaksamo bhāgaḥ /
trivṛtābhāgau nimbūbhāvyaṃ syāt siddhisārākhyam
āragvadhasya majjābhī recanaṃ kiṭṭaśāntaye /
bhavedyadatisārastu dugdhaṃ pītvā tu taṃ jayet
raktidvādaśakād ūrdhvaṃ vṛddhirasya bhayapradā
kāle malapravṛttirlāghavamudare viśuddhir udgāre /
aṅgeṣu nāvasādo manaḥprasādo'sya paripāke
nāgārjuno munīndraḥ śaśāsa yallohaśāstram atigahanam /
tasyārthasya smṛtaye vayametadviśadākṣarairbrūmaḥ
mene muniḥ svatantre yaḥ pākaṃ na palapañcakādarvāk /
subahuprayogadoṣād ūrdhvaṃ ca palatrayodaśakāt
tatrāyasi pacanīye pañcapalādau trayodaśapalakānte /
lauhāttriguṇā triphalā grāhyā ṣaḍbhiḥ palairadhikā
māraṇapuṭanasthālīpākās triphalaikabhāgasaṃpādyāḥ /
triphalābhāgadvitayaṃ grahaṇīyaṃ lauhapākārtham
sarvatrāyaḥ puṭanādyarthaikāṃśe śarāvasaṃkhyātam /
pratipalameva triguṇaṃ pāthaḥ kvāthārthamādeyam
saptapalādau bhāge pañcadaśānte'mbhasāṃ śarāvaiśca /
tryādyaikādaśakāntair adhikaṃ tadvāri kartavyam
tatrāṣṭamo vibhāgaḥ śeṣaḥ kvāthasya yatnataḥ sthāpyaḥ /
tena hi māraṇapuṭanasthālīpākā bhaviṣyanti
pākārthe tu triphalābhāgadvitaye śarāvasaṃkhyātam /
pratipalamambu samaṃ syādadhikaṃ dvābhyāṃ śarāvābhyām
tatra caturtho bhāgaḥ śeṣo nipuṇaiḥ prayatnato grāhyaḥ /
ayasaḥ pākārthatvātsa ca sarvasmāt pradhānatamaḥ
pākārthamaśmasāre pañcapalādau trayodaśapalānte /
dugdhaśarāvadvitayaṃ pādair ekādikair adhikam
pañcapalādirmātrā tadabhāve tadanusārato grāhyam /
caturādikam ekāntaṃ śaktāvadhikaṃ trayodaśakāt
<iron:: prakṣepacūrṇa>
triphalātrikaṭukacitrakakāntakrāmakaviḍaṅgacūrṇāni /
jātīphalasya jātīkoṣailākaṅkolalavaṅgānām /
sitakṛṣṇajīrakayor api cūrṇānyayasā samāni syuḥ
triphalātrikaṭuviḍaṅgā niyatā anye yathāprakṛti bodhyāḥ /
kālāyasadoṣahṛte jātīphalāderlavaṅgakāntasya /
kṣepaḥ prāptyanurūpaḥ sarvasyonasya caikādyaiḥ
kāntakrāmakamekaṃ niḥśeṣaṃ doṣamapaharatyayasaḥ
dviguṇatriguṇacaturguṇamājyaṃ grāhyaṃ yathāprakṛti
yadi bheṣajabhūyastvaṃ stokatvaṃ vā tathāpi cūrṇānām /
ayasā sāmyaṃ saṃkhyā bhūyo'lpatvena bhūyo'lpā
evaṃ dhātvanusārāttattatkathitauṣadhasya bādhena /
sarvatraiva vidheyas tattatkathitasyauṣadhasyohaḥ
<lauhamāraṇam>
kāntādilauhamāraṇavidhānasarvasvam ucyate tāvat /
yasya kṛte tallauhaṃ paktavyaṃ tasya śubhe divase
samṛdaṅgārakarālitanatabhūbhāge śivaṃ samabhyarcya /
vaidikavidhinā vahṇiṃ nidhāya dattvāhutīstatra
dharmāt sidhyati sarvaṃ śreyastaddharmasiddhaye kimapi /
śaktyanurūpaṃ dadyād dvijāya saṃtoṣiṇe guṇine
saṃtoṣya karmakāraṃ prasādapūgādidānasatpānaiḥ /
ādau tadaśmasāraṃ nirmalamekāntataḥ kuryāt
<??>
tadanu kuṭhāracchinnātriphalāgirikarṇikāsthisaṃhāraiḥ /
karikarṇacchadamūlaśatāvarīkeśarājākhyaiḥ
śāliṃ ca mūlakāśīmūlaprāvṛḍjabhṛṅgarājaiś ca /
liptvā dagdhavyaṃ taddṛṣṭakriyalauhakāreṇa
cirajalabhāvitanirmalaśālāṅgāreṇa parita ācchādya /
kuśalādhmāpitabhastrānavaratamuktena pavanena
<??>
vahṇerbāhyajvālā boddhavyā jātu naiva kuñcikayā /
mṛllavaṇasalilabhājā kiṃ tu svacchāmbusaṃplutayā
<drugs:: lose potency by impurities>
dravyāntarasaṃyogāt svāṃ śaktiṃ bheṣajāni muñcanti /
maladhūlimat sarvaṃ sarvatra vivarjayettasmāt
<metals:: method for melting>
sandaṃśena gṛhītvāntaḥ prajvalitāgnimadhyamupanīya /
galati yathāyathamagre tathaiva mṛdu vardhayennipuṇaḥ
<nirvāpaṇa:: method>
talanihitordhvamukhāṅkuśalagnaṃ triphalājale vinikṣipya /
nirvāpayedaśeṣaṃ śeṣaṃ triphalāmbu rakṣecca
<iron/metals:: parīkṣā:: unmeltable>
yallauhaṃ na mṛtaṃ tatpunarapi paktavyam uktamārgeṇa /
yanna mṛtaṃ tathāpi tat tyaktavyam alauhameva hi yat
<jāraṇā (?):: => kṣālana>
tadanu ghanalauhapātre kālāyasamudgareṇa saṃcūrṇya /
dattvā bahuśaḥ salilaṃ prakṣālyāṅgāram uddhṛtya
tadayaḥ kevalam agnau śuṣkīkṛtyāthavātape paścāt /
lauhaśilāyāṃ piṃṣyādasite'śmani vā tadaprāptau
<sthālīpāka>
atha kṛtvāyo bhāṇḍe dattvā triphalāmbu śeṣamanyadvā /
prathamaṃ sthālīpākaṃ dadyād ā tatkṣayāt tadanu
gajakarṇapatramūlaśatāvarībhṛṅgakeśarājarasaiḥ /
prāgvat sthālīpākaṃ kuryātpratyekamekaṃ vā
<puṭapāka>
hastapramāṇavadanaṃ śvabhraṃ hastaikakhāti samamadhyam /
kṛtvā kaṭāhasadṛśaṃ tatra karīṣaṃ tuṣaṃ ca kāṣṭhaṃ ca
antarghanataram ardhaṃ suṣiraṃ paripūrya dahanamāyojya /
paścādayasaścūrṇaṃ ślakṣṇaṃ paṅkopamaṃ kuryāt
triphalāmbubhṛṅgakeśaraśatāvarīkandamāṇasahajarasaiḥ /
bhallātakakarikarṇacchadamūlapunarnavāsvarasaiḥ
kṣiptvātha lauhapātre mārde vā lauhamārdapātrābhyām /
tulyābhyāṃ pṛṣṭhenācchādyānte randhram ālipya
tatpuṭapātraṃ tatra śvabhrajvalane nidhāya bhūyobhiḥ /
kāṣṭhakarīṣatuṣais tat saṃchādyāharniśaṃ dahetprājñaḥ
evaṃ navabhiramībhir meṣajarājaiḥ pacettu puṭapākam /
pratyekamekamebhirmilitairvā tricaturān vārān
<puṭapāka:: grinding after each ~>
prati puṭanaṃ tatpiṃṣyāt sthālīpākaṃ vidhāya tathaiva tat /
tādṛśi dṛṣadi na piṃṣyād vigaladrajasā tu yujyate yatra
tadayaścūrṇaṃ piṣṭaṃ ghṛṣṭaṃ ghanasūkṣmavāsasi ślakṣṇam /
yadi rajasā sadṛśaṃ syātketakyāstarhi tadbhadram
puṭane sthālīpāke 'dhikṛtapuruṣe svabhāvarugadhigamāt /
kathitamapi heyam auṣadham ucitam upādeyam anyad api
abhyastakarmavidhibhir vālakuśāgrīyabuddhibhir alakṣyam /
lauhasya pākamadhunā nāgārjunaśiṣṭamabhidadhmaḥ
<lauhapāka (heating/melting iron)>
lohārakūṭatāmrakaṭāhe dṛḍhamṛnmaye praṇamya śivam /
tadayaḥ pacedacapalaḥ kāṣṭhendhanena vahṇinā mṛdunā
nikṣipya triphalājalam uditaṃ yattad ghṛtaṃ ca dugdhaṃ ca /
saṃcālya lauhamayyā darvyā lagnaṃ samutpāṭya
<pāka (melting, heating):: three grades>
mṛdumadhyakharabhāvaiḥ pākas trividho 'tra vakṣyate puṃsām /
pittasamīraṇaśleṣmaprakṛtīnāṃ madhyamastu samaḥ
<pāka:: detecting the intensity>
abhyaktadarvilauhaṃ sukhaduḥkhaskhalanayogi mṛdu madhyam /
ujjhitadarvikharaṃ paribhāṣante kecidācāryāḥ
anye vihīnadarvīpralepam ākhūtkarākṛtiṃ bruvate /
mṛdu madhyam ardhacūrṇaṃ sikatāpuñjopamaṃ tu kharam
trividho'pi pāka īdṛk sarveṣāṃ guṇakṛdeva na tu viphalaḥ /
prakṛtiviśeṣe sūkṣmau guṇadoṣau janayatītyalpam
<prakṣepa>
vijñāya pākameva drāgavatārya kṣitau kṣaṇān kiyataḥ /
viśrāmya tatra lauhe triphalādeḥ prakṣipeccūrṇam
yadi karpūraprāptirbhavati tato vigalite taduṣṇatve /
cūrṇīkṛtamanurūpaṃ kṣipenna vā na yadi tallābhaḥ
<iron:: molten:: storage>
pakvaṃ tadaśmasāraṃ suciraghṛtasthityabhāvirūkṣatve /
godohanādibhāṇḍe lauhabhāṇḍābhāve sati sthāpyam
yadi tu pariplutihetor ghṛtam īkṣetādhikaṃ tato'nyasmin /
bhāṇḍe nidhāya rakṣed bhāvyupayogo hyanena mahān
<iron:: snehana>
ayasi virūkṣībhūte snehastriphalāghṛtena saṃpādyaḥ /
etattato guṇottaramityamunā snehanīyaṃ tat
<iron:: sevana>
atyantakaphaprakṛter bhakṣaṇam ayaso 'munaiva śaṃsanti /
kevalam apīdam aśitaṃ janatyayaso guṇān kiyataḥ
athavā vaktavyavidhisaṃskṛtakṛṣṇābhracūrṇam ādāya /
lohacaturthārdhasamadvitricatuḥpañcaguṇabhāgam
prakṣipyāyaḥ prāgvatpacedubhābhyāṃ bhavedrajo yāvat /
tāvanmānānusmṛteḥ syāttriphalādidravyaparimāṇam
idam āpyāyakam idam atipittanud idameva kāntibalajananam /
stabhnāti tṛṭkṣudhau param adhikādhikamātrayā kṣiptam
<abhra:: śodhana:: niścandrika>
kṛṣṇābhram bhekavapur vajrākhyaṃ caikapatrakaṃ kṛtvā /
kāṣṭhamayodūkhalake cūrṇaṃ muśalena kurvīta
bhūyo dṛṣadi ca piṣṭaṃ vāsaḥ sūkṣmāvakāśatalagalitam /
maṇḍūkaparṇikāyāḥpracurarase sthāpayet tridinam
uddhṛtya tadrasādatha piṃṣyāddhaimantikadhānyabhaktasya /
akṣodātyantāmlasvacchajalena prayatnena
maṇḍūkaparṇikāyāḥ pūrvarasenaiva mardanaṃ kuryāt /
sthālīpākaṃ puṭanaṃ cādyairapi bhṛṅgarājādyaiḥ
arkādipatramadhye kṛtvā piṇḍaṃ nidhāya bhastrāgnau /
tāvaddahenna yāvannīlo'gnirdṛśyate suciram
nirvāpayecca dugdhe dugdhaṃ prakṣālya vāriṇā tadanu /
piṣṭvā ghṛṣṭvā gālya vastre cūrṇaṃ niścandrakaṃ kuryāt
<siddhalauhasevana>
nānāvidharukśāntyai puṣṭyai kāntyai śivaṃ samabhyarcya /
suviśuddhe'hani puṇye tadamṛtamādāya lauhākhyam
daśakṛṣṇalaparimāṇaṃ śaktivayobhedamākalayya punaḥ /
idamadhikaṃ tad adhikataram iyadeva na mātṛmodakavat
samamasṛṇāmalapātre lauhe lauhena mardayecca punaḥ /
dattvā madhvanurūpaṃ tadanu ghṛtaṃ yojayed adhikam
bandhaṃ gṛhṇāti yathā madhvapṛthaktvena paṅkamaviśiṃṣat /
idamiha dṛṣṭopakaraṇametad adṛṣṭaṃ tu mantreṇa
svāhāntena vimardo bhavati phaḍantena lauhabalarakṣā /
sanamaskāreṇa balirbhakṣaṇamayaso hūmanteṇa
oṃ amṛtodbhavāya svāhā oṃ amṛte hūṃ phaṭ /
oṃ namaścaṇḍavajrapāṇaye mahāyakṣasenādhipataye suraguruvidyāmahābalāya svāhā /
oṃ amṛte hūm /
jagdhvā tadamṛtasāraṃ nīraṃ vā kṣīramevānupibet /
kāntakrāmakamamalaṃ saṃcarvya rasaṃ pibed gilenna tu tat
ācamya ca tāmbūlaṃ lābhe ghanasārasahitamupayojyam
nātyupaviṣṭo nāpyatibhāṣī nātisthitas tiṣṭhet
atyantavātaśītātapayānasnānavegarodhādīn /
jahyācca divānidrāsahitaṃ cākālabhuktaṃ ca
vātakṛtaḥ pittakṛtaḥ sarvān kaṭvamlatiktakaṣāyān /
tatkṣaṇavināśahetūn maithunakopaśramān dūre
aśitaṃ tadayaḥ paścātpatatu na vā pāṭavaṃ chaḍu prathatām /
ārtirbhavatu navāntre kūjati bhoktavyamavyājam
prathamaṃ pītvā dugdhaṃ śālyannaṃ viśadasiddham aklinnam /
ghṛtasaṃplutam aśnīyānmāṃsair vaihaṅgamaiḥ prāyaḥ
uttamamūṣarabhūcaraviṣkiramāṃsaṃ tathājam aiṇādi /
anyadapi jalacarāṇāṃ pṛthuromāpekṣayā jyāyaḥ
māṃsālābhe matsyā adoṣalāḥ sthūlasadguṇā grāhyāḥ /
madgurarohitaśakulā dagdhāḥ palalānmanāṅnyūnāḥ
śṛṅgāṭakaphalakaśerukadalīphalatālanārikelādi /
anyadapi yacca vṛṣyaṃ madhuraṃ panasādikaṃ jyāyaḥ
kebukatālakarīrān vārtākupaṭolaphaladalasametān /
mudgamasūrekṣurasān śaṃsanti nirāmiṣeṣvetān
śākaṃ praheyamakhilaṃ stokaṃ rucaye tu vāstukaṃ dadyāt /
vihitaniṣiddhād anyanmadhyamakoṭisthitaṃ vidyāt
taptadugdhānupānaṃ prāyaḥ sārayati baddhakoṣṭhasya /
anupītamambu yadvā komalaśasyasya nārikelasya
yasya na tathāpi sarati sayavakṣāraṃ jalaṃ pibetkoṣṇam /
koṣṇaṃ triphalākvāthaṃ kṣārasanāthaṃ tato'pyadhikam
trīṇi dināni samaṃ syādahni caturthe tu vardhayet kramaśaḥ /
yāvattadaṣṭamāṣaṃ na vardhayet punarito 'pyadhikam
ādau raktidvitayaṃ dvitīyavṛddhau tu raktikātritayam /
raktīpañcakapañcakam ata ūrdhvaṃ vardhayenniyatam
vātsarikakalpapakṣe dināni yāvanti vardhitaṃ prathamam /
tāvanti varṣaśeṣe pratilomaṃ hrāsayettadayaḥ
teṣvaṣṭamāṣakeṣu prātarmāṣatrayaṃ samaśnīyāt /
sāyaṃ ca tāvadahṇo madhye māṣadvayaṃ śeṣam
evaṃ tadamṛtamaśnankāntiṃ labhate cirasthiraṃ deham /
saptāhatrayamātrātsarvarujo hanti kiṃ bahunā
āryābhir iha navatyā saptavidhibhir yathāvad ākhyātam /
amativiparyayasaṃśayaśūnyam anuṣṭhānam unnītam
muniracitaśāstrapāraṃ gatvā sāraṃ tataḥ samuddhṛtya /
nibabandha bāndhavānāmupakṛtaye ko'pi ṣaṭkarmā
<tāmrayoga>
kanyātoye tāmrapatraṃ sutaptaṃ kṛtvā vārān viṃśatiṃ prakṣipettat /
śuddhaṃ gandhaṃ taddvibhāgaṃ vimardya nimbūtoyaistāmrapatrāṇi liptvā
bhāṇḍe kṛtvā rodhayitvā tu bhāṇḍaṃ śālāgnau taṃ nikṣipet pañcarātram /
śītaṃ jātaṃ bhāvayeduktatoyair yadvā nīrais traiphalair ekaghasram
madhvājyābhyāṃ peṣayitvā puṭet tacchuddhaṃ siddhaṃ jāyate dehasiddhyai /
guñjāmātraṃ śālmalīnīrayuktaṃ madhvājyābhyāṃ sevayed vatsarārdham
dugdhaṃ khaṇḍaṃ vānupānaṃ vidadhyāt sājyaṃ bhojyaṃ gauḍyam amlena yuktam /
vīryaṃ puṣṭiṃ dīpanaṃ dehadārḍhyaṃ divyāṃ dṛṣṭiṃ dīrghamāyuḥ karoti
<tāmrayoga (2)>
rasatastāmraṃ dviguṇaṃ tāmrāt kṛṣṇābhrakaṃ tathā dviguṇam /
pṛthagevaiṣāṃ śuddhistāmre śuddhistato dvividhā
pattrīkṛtasya gandhakayogādvā māraṇaṃ tathā lavaṇaiḥ /
ākte dhmāpitatāmre nirguṇḍīkalkakāñjike magne
yadbhavati gairikābhaṃ tatpiṣṭam ardhagandhakaṃ tadanu /
puṭapākena viśuddhaṃ śuddhaṃ syādabhrakaṃ tu punaḥ
hilamocimūlapiṇḍe kṣiptaṃ tadanu mārdasampuṭe lipte /
tīkṣṇaṃ dagdhaṃ piṣṭam amlāmbhasā sādhu candrikāvirahitam
recitatāmreṇa rasaḥ khalvaśilāyāṃ ghṛṣṭaḥ piṇḍikā kāryā /
utsvedya gṛhasalilena nirguṇḍīkalke'sakṛcchuddhau
etatsiddhaṃ tritayaṃ cūrṇitatāmrārdhikaiḥ pṛthagyuktam /
pippalīviḍaṅgamaricaiḥ ślakṣṇaṃ dvitrimāṣakaṃ bhakṣyam
śūlāmlapittaśvayathugrahaṇīyakṣmādikukṣirogeṣu /
rasāyanaṃ mahadetatparihāro niyamato nātra
<lakṣmīvilāsarasaḥ>
palaṃ kṛṣṇābhracūrṇasya tadardhau rasagandhakau /
karpūrasya tadarddhaṃ tu jātīkoṣaphale tathā
vṛddhadārakabījaṃ ca bījamunmattakasya ca /
trailokyavijayābījaṃ vidārīkandam eva ca
nārāyaṇī tathā nāgabalā cātibalā tathā /
bījaṃ gokṣurakasyāpi haijjalaṃ bījameva ca
eteṣāṃ kārṣikaṃ cūrṇaṃ gṛhītvā vāriṇā punaḥ /
niṣpiṣya vaṭikā kāryā triguñjāphalamānataḥ
nihanti sannipātotthān gadān ghorān sudāruṇān /
vātotthān paittikāṃścāpi nāstyatra niyamaḥ kvacit
kuṣṭhamaṣṭādaśavidhaṃ pramehān viṃśatiṃ tathā /
nāḍīvraṇaṃ vraṇaṃ ghoraṃ gudāmayabhagandaram
ślīpadaṃ kaphavātotthaṃ cirajaṃ kulasambhavam /
galaśothamantravṛddhimatisāraṃ sudāruṇam
kāsapīnasayakṣmārśaḥ sthaulyaṃ daurbalyameva ca /
āmavātaṃ sarvarūpaṃ jihvāstambhaṃ galagraham
udaraṃ karṇanāsākṣimukhavaijātyameva ca /
sarvaśūlaṃ śiraḥśūlaṃ strīṇāṃ gadaniṣūdanam
vaṭikāṃ prātarekaikāṃ khādennityaṃ yathābalam /
anupānamidaṃ proktaṃ māṃsaṃ piṣṭaṃ payo dadhi
vāritakrasurāsīdhusevanāt kāmarūpadhṛk /
vṛddho'pi taruṇaspardhī na ca śukrasya saṃkṣayaḥ
na ca liṅgasya śaithilyaṃ na keśā yānti pakvatām /
nityaṃ śatastriyo gacchenmattavāraṇavikramaḥ
dvilakṣayojanī dṛṣṭirjāyate pauṣṭikaḥ paraḥ /
proktaḥ prayogarājo'yaṃ nāradena mahātmanā
raso lakṣmīvilāsastu vāsudevo jagadgurau /
abhyāsādyasya bhagavān lakṣanārīṣu vallabhaḥ
<śilājatu:: origin>
hemādyāḥ sūryasaṃtaptāḥ sravanti giridhātavaḥ /
jatvābhaṃ mṛdumṛtsnācchaṃ yanmalaṃ tacchilājatu
<śilājatu:: medic. properties>
anamlaṃ cākaṣāyaṃ ca kaṭupāki śilājatu /
nātyuṣṇaśītaṃ dhātubhyaś caturbhyastasya sambhavaḥ /
hemno'tha rajatāttāmrādvarātkṛṣṇāyasādapi
<śilājatu:: from gold:: medic./phys. properties>
madhuraśca satiktaśca japāpuṣpanibhaśca yaḥ /
kaṭurvipāke śītaśca sa suvarṇasya nisravaḥ
<śilājatu:: from silver:: medic./phys. properties>
rūpyasya kaṭukaḥ śvetaḥ śītaḥ svādurvipacyate /
<śilājatu:: from copper:: medic./phys. properties>
tāmrasya barhikaṇṭhābhas tiktoṣṇaḥ pacyate kaṭuḥ
<śilājatu:: from iron:: medic./phys. properties>
yastu guggulukābhāsastiktako lavaṇānvitaḥ /
kaṭurvipāke śītaśca sarvaśreṣṭhaḥ sa cāyasaḥ
gomūtragandhayaḥ sarve sarvakarmasu yaugikāḥ /
rasāyanaprayogeṣu paścimastu viśiṣyate
yathākramaṃ vātapitte śleṣmapitte kaphe triṣu /
viśeṣeṇa praśasyante malā hemādidhātujāḥ
<śilājatu:: parīkṣā>
lauhakiṭṭāyate vahnau vidhūmaṃ dahyate'mbhasi /
tṛṇātyagre kṛtaṃ śreṣṭhamadho galati tantuvat
<śilājatu:: śodhana>
malinaṃ yadbhavet tacca kṣālayetkevalāmbhasā /
lauhapātreṣu vidhinā ūrdhvībhūtaṃ ca saṃharet
vātapittakaphaghnaistu niryūhais tat subhāvitam /
vīryotkarṣaṃ paraṃ yāti sarvair ekaikaśo'pi vā
prakṣipyoddhṛtamāvānaṃ punastatprakṣipedrase /
koṣṇe saptāhametena vidhinā tasya bhāvanāṃ
<śilājatu:: soaking>
tulyaṃ girijena jale caturguṇe bhāvanauṣadhaṃ kvāthyam /
tataḥ kvāthe ca pādāṃśe pūtoṣṇe prakṣipedgirijam /
tat samarasatāṃ yātaṃ saṃśuṣkaṃ prakṣipedrase bhūyaḥ
<śilājatu:: medic. properties>
pūrvoktena vidhānena lauhaiścūrṇīkṛtaiḥ saha /
tatpītaṃ payasā dadyād dīrghamāyuḥ sukhānvitam
jarāvyādhipraśamanaṃ dehadārḍhyakaraṃ param /
medhāsmṛtikaraṃ dhanyaṃ kṣīrāśī tatprayojayet
prayogaḥ saptasaptāhāstrayaścaikaśca saptakaḥ /
nirdiṣṭas trividhas tasya paro madhyo'varastathā
<śilājatu:: measure for medic. use>
mātrā palaṃ tvarddhapalaṃ syātkarṣaṃ tu kanīyasī
<śilājatu:: regulations/diet>
śilājatuprayogeṣu vidāhīni gurūṇi ca /
varjayet sarvakālaṃ ca kulatthān parivarjayet
payāṃsi śuktāni rasāḥ sayūṣās toyaṃ samūtraṃ vividhāḥ kaṣāyāḥ /
āloḍanārthaṃ girijasya śastāste te prayojyāḥ prasamīkṣya kāryam
<kāmeśvaramodaka>
samyaṅmāritamabhrakaṃ kaṭuphalaṃ kuṣṭhāśvagandhāmṛtā methī mocaraso vidārimuśalī gokṣūrakaṃ cekṣuram /
rambhākandaśatāvarī hyajamodā māṣāstilā dhānyakaṃ yaṣṭī nāgabalā balā madhurikā jātīphalaṃ saindhavam
bhārṅgīkarkaṭaśṛṅgikā trikaṭukaṃ jīradvayaṃ citrakaṃ cāturjātapunarnave gajakaṇā drākṣā śaṭhī vāsakam /
śālmalyaṅghriphalatrikaṃ kapibhavaṃ bījaṃ samaṃ cūrṇayet cūrṇāṃśā vijayā sitā dviguṇitā madhvājyamiśraṃ tu tat
karṣārddhā guḍikātha karṣamathavā sevyā satāṃ sarvadā peyā kṣīrasitānuvīryakaraṇe stambhe'pyayaṃ kāminām /
vāmāvaśyakaraḥ sukhātisukhadaḥ prauḍhāṅganādrāvakaḥ kṣīṇe puṣṭikaraḥ kṣayakṣayakaro nānāmayadhvaṃsakaḥ
kāsaśvāsamahātisāraśamano mandāgnisandīpanaḥ durnāmagrahaṇīpramehanivahaśleṣmāsrapittapraṇut /
nityānandakaro viśeṣakavitāvācāṃ vilāsodbhavaṃ dhatte sarvaguṇaṃ mahāsthiravayo dhyānāvadhāne 'pyalam
abhyāsena nihanti mṛtyupalitaṃ kāmeśvaro vatsarāt sarveṣāṃ hitakāriṇā nigaditaḥ śrīnityanāthena saḥ /
vṛddhānām api kāmavardhanakaraḥ prauḍhāṅganāsaṅgame siddho'yaṃ mama dṛṣṭipratyayakaro bhūpaiḥ sadā sevyatām
<cūrṇaratna>
vṛṣyagaṇacūrṇatulyaṃ tat puṭapakvaṃ ghanaṃ sitā dviguṇam /
vṛṣyātparamativṛṣyaṃ rasāyanaṃ cūrṇaratnamidam
<śṛṅgārābhrarasaḥ>
śuddhaṃ kṛṣṇābhracūrṇaṃ dvipalaparimitaṃ śāṇamānaṃ yadanyat /
karpūraṃ jātikoṣaṃ sajalamibhakaṇā tejapatraṃ lavaṅgam
māṃsī tālīśacoce gajakusumagadaṃ dhātakī ceti tulyaṃ /
pathyā dhātrī vibhītaṃ trikaṭuratha pṛthak tvarddhaśāṇaṃ dviśāṇam
elājātīphalākhyaṃ kṣititalavidhinā śuddhagandhāśmakolaṃ kolārddhaṃ pāradasya pratipadavihitaṃ piṣṭamekatra miśram /
pānīyenaiva kāryāḥ pariṇatacaṇakasvinnatulyāśca vaṭyaḥ prātaḥ khādyāś catasras tadanu ca hi kiyacchṛṅgaveraṃ saparṇam
pānīyaṃ pītamante dhruvamapaharati kṣiprametān vikārān koṣṭhe duṣṭāgnijātān jvaramudararujo rājayakṣmaṃ kṣayaṃ ca /
kāsaṃ śvāsaṃ saśothaṃ nayanaparibhavaṃ mehamedovikārān chardiṃ śūlāmlapittaṃ tṛṣamapi mahatīṃ gulmajālaṃ viśālam
pāṇḍutvaṃ raktapittaṃ garalabhavagadān pīnasaṃ plīharogaṃ hanyād āmānilotthān kaphapavanakṛtān pittarogānaśeṣān /
balyo vṛṣyaśca yogastaruṇatarakaraḥ sarvaroge praśastaḥ pathyaṃ māṃsaiśca yūṣair ghṛtaparilulitair gavyadugdhaiśca bhūyaḥ
bhojyaṃ yojyaṃ yatheṣṭaṃ lalitalalanayā dīyamānaṃ mudā yacchṛṅgārābhreṇa kāmī yuvatijanaśatāṃ bhogayogādatuṣṭaḥ /
varjyaṃ śākāmlamādau dinakatipayacit svecchayā bhojyamanyad dīrghāyuḥ kāmamūrtir gatavalipalito mānavo'sya prasādāt
<jayāvaṭī>
viṣaṃ trikaṭukaṃ mustaṃ haridrā nimbapatrakam /
viḍaṅgamaṣṭamaṃ cūrṇaṃ chāgamūtraiḥ samaṃ samam /
caṇakābhā vaṭī kāryā syājjayā yogavāhikā
<trinetrarasaḥ>
ādau gandhahataṃ śulvaṃ paścāttulyāhipāradam /
trinetro haviṣā piṣṭaḥ śītavīryo'rddhagandhakaḥ
uṣṇaścettulyagandhena kuryāt saṃmardya parpaṭīm /
dehasiddhikaro hyeṣa sarvaroganikṛntanaḥ
<siddhayogeśvararasaḥ>
śuddhaṃ sūtaṃ dvidhā gandhaṃ khalve ghṛṣṭvā tu kajjalīm /
tayoḥ samaṃ kāntalauhamabhāve tasya tīkṣṇakam
melitaṃ devadeveśi marditaṃ kanyakādravaiḥ /
yāmadvayaṃ tataḥ paścāttadgolaṃ tāmrasampuṭe
ācchādyairaṇḍapatraistu dhānyarāśau nidhāpayet /
tridinānte samuddhṛtya piṣṭaṃ vāritaraṃ bhavet
kumārī bhṛṅgakoraṇṭau kākamācī punarnavā /
nīlī muṇḍī ca nirguṇḍī sahadevī śatāvarī
amlaparṇī gokṣurakaḥ kacchūmūlaṃ vaṭāṅkurāḥ /
eteṣāṃ bhāvayeddrāvaiḥ saptavārān pṛthak pṛthak
tryūṣaṇatriphalāsomarājīnāṃ ca kaṣāyakaiḥ /
śuṣke'smiṃstolitaṃ cūrṇaṃ samamekādaśābhidham
varāvyoṣāgniviśvailā jātīphalalavaṅgakam /
saṃyojya madhunāloḍya vimardyedaṃ bhajetsadā
rātrau pibed gavāṃ kṣīraṃ kṛṣṇānāṃ ca viśeṣataḥ /
saṃvatsarājjarāmṛtyurogajālaṃ nivārayet
vīryavṛddhikaraṃ śreṣṭhaṃ rāmāśatasukhapradam /
tāvanna cyavate vīryaṃ yāvadamlaṃ na sevate
dīpanaṃ kāntidaṃ puṣṭituṣṭikṛtsevināṃ sadā /
suguptaḥ kathitaḥ sūtaḥ siddhayogeśvarābhidhaḥ
<palitaghnacūrṇam>
triphalā lohajaṃ cūrṇaṃ raktacitrakajā jaṭā /
cyutakṣudrāmrakaṃ bījaṃ pālāśaṃ kṣudradugdhikā
etadaṣṭakamādāya pṛthak pañcapalonmitam /
miśrayitvā palāśasya sarvāṅgarasabhāvitam
mahākālajabījānāṃ bhāgatrayamathāharet /
bhāgaṃ kṛṣṇatilasyaikaṃ miśrayitvā nipīḍayet
tena tailena taccūrṇaṃ piṇḍīkāryaṃ vimardanāt /
snigdhe bhāṇḍe tadādhāya śarāveṇa nirodhayet
liptvā tadāśu dhānye ca palalaughe nidhāpayet /
māsamātrātsamāhṛtya pūjayitvā śivaṃ śivam
tolaikaṃ bhakṣayetprātastolaikaṃ bhojanopari /
evaṃ māsatrayābhyāsātpalitaṃ hantyasaṃśayam /
varṣaikena jarāṃ hatvā mṛtyuṃ jayati mānavaḥ
<kāminīmadanidhūnanarasaḥ>
kajjalīkṛtasugandhakaśambhos tulyabhāgakanakasya bījam /
mardayetkanakatailayutaṃ syāt kāminīmadavidhūnana eṣaḥ
asya vallayugalaṃ sasitaṃ cet sevitaṃ harati mehagaṇaugham /
vīryadārḍhyakaraṇaṃ kamanīyaṃ drāvaṇaṃ nidhuvane vanitānām
<caturmukharasaḥ>
rasagandhakalauhābhraṃ samaṃ sūtāṅghri hema ca /
sarvaṃ khalvatale kṣiptvā kanyāsvarasamarditam
triphalātulasībrāhmīrasaiścānu vimardayet /
eraṇḍapatrairāveṣṭya dhānyarāśau dinatrayam
saṃsthāpya ca taduddhṛtya triphalāmadhusaṃyutam /
etadrasāyanavaraṃ sarvarogeṣu yojayet
tadyathāgnibalaṃ khādedvalīpalitanāśanam /
pauṣṭikaṃ balyamāyuṣyaṃ putraprasavakārakam
kṣayamekādaśavidhaṃ kāsaṃ pañcavidhaṃ tathā /
kuṣṭhamaṣṭādaśavidhaṃ pāṇḍurogān pramehakān
śūlaṃ śvāsaṃ ca hikkāṃ ca mandāgniṃ cāmlapittakam /
vraṇān sarvānāmavātaṃ visarpaṃ vidradhiṃ tathā
apasmāraṃ mahonmādaṃ sarvārśāṃsi tvagāmayān /
krameṇa śīlitaṃ hanti vṛkṣamindrāśaniryathā /
caturmukhena devena kṛṣṇātreyāya sūcitam
<gandhalauha>
gandhaṃ lauhaṃ bhasma madhvājyayuktaṃ sevyaṃ varṣaṃ vāriṇā traiphalena /
śukle keśe kālimā divyadṛṣṭiḥ puṣṭivīryaṃ jāyate dīrghamāyuḥ
<siddhalakṣmīśvararasaḥ>
aṣṭāṃśahemni haraje śikhimūṣikāyāṃ saṃjārya ṣaḍguṇabaliṃ kramaśo 'dhikaṃ ca /
ūrdhvaṃ payo'gnim adhare vinidhāya dhīrāḥ siddhīḥ samagramatulāḥ svakare kurudhvam
<vahnisiddharasaḥ>
lauhaṃ gandhaṃ ṭaṅkaṇaṃ bhrāmayitvā sārdhas tasmin sūtako'nyaśca gandhaḥ /
kanyāmbhobhir marditaḥ kācakūpyāṃ kṣipto vahṇau siddhaye vahṇisiddhaḥ
Original text: Rasendracintāmaṇi · Edition: Prof. Siddhinandanamisra, Benares: Caukhambha Orientalia, 2000 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0