Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rasendracintāmaṇi · Chapter 8

8.1

RCint, 8
athātaḥ prayogīyam adhyāyaṃ vyācakṣmahe

8.2

tatraślokacatuṣṭayaṃ prāgadhigantavyam

8.3

sāgnīnāṃ carakamataṃ phalamūlādyauṣadhaṃ yadaviruddham /
tadyadi rasānupītaṃ bhavettadā tvaritam ullāghaḥ

8.4

mātrāvṛddhiḥ kāryā tulyāyāmupakṛtau kramādviduṣā /
mātrāhrāsaḥ kāryo vaiguṇye tyāgasamaye ca

8.5

valmīkakūpatarutalarathyādevālayaśmaśāneṣu /
jātā vidhināpi hṛtā oṣadhyaḥ siddhidā na syuḥ

8.6

kacakaciti na dantāgre kurvanti samāni ketakīrajasā /
yojyāni hi prayoge rasoparasalohacūrṇāni

8.7

sarvaprayogayogyatayā rasendramāraṇāya śāmbhavīmudrāmabhidadhmaḥ

8.8

<antardhūma (?)>
adhastāpa uparyāpo madhye pāradagandhakau /
yadi syātsudṛḍhā mudrā mandabhāgyo'pi sidhyati

8.9

yadi kāryam ayoyantraṃ tadā tatsāra iṣyate

8.10

same gandhe tu rogaghno dviguṇe rājayakṣmanut /
jīrṇe guṇatraye gandhe kāminīdarpanāśanaḥ

8.11

caturguṇe tu tejasvī sarvaśāstraviśāradaḥ /
bhavetpañcaguṇe siddhaḥ ṣaḍguṇe mṛtyujidbhavet

8.12

ṣaḍguṇe rogaghna itiyaduktaṃ tattu bahirdhūmamūrcchāyām evādhigantavyam tatra gandhasya samagrajāraṇābhāvāt svarṇādipiṣṭikāyāmapi rītiriyam

8.13

<medicine:: storage>
vaṃśe vā māhiṣe śṛṅge sthāpayet sādhitaṃ rasam

8.14

amṛtaṃ ca viṣaṃ proktaṃ śivena ca rasāyanam /
amṛtaṃ vidhisaṃyuktaṃ vidhihīnaṃ tu tadviṣam

8.15

<gandhāmṛta>
bhasmasūtaṃ dvidhā gandhaṃ śataṃ kanyāmbumarditam /
ruddhvā laghupuṭe pacyāduddhṛtya madhusarpiṣā

8.16

niṣkamātraṃ jarāmṛtyuṃ hanti gandhāmṛto rasaḥ /
samūlaṃ bhṛṅgarājaṃ tu chāyāśuṣkaṃ vimardayet

8.17

tatsamaṃ triphalācūrṇaṃ sarvatulyā sitā bhavet /
palaikaṃ bhakṣayeccānu varṣānmṛtyujarāpaham

8.18

<hemasundararasaḥ>
mṛtasūtasya pādāṃśaṃ hemabhasma prakalpayet /
kṣīrājyamadhunā miśraṃ māṣaikaṃ kāntapātrake

8.19

lohayen māṣaṣaṭkaṃ tu jarāmṛtyuvināśanam /
vākucīcūrṇakarṣaikaṃ dhātrīphalarasaplutam /
anupānaṃ lihennityaṃ syādraso hemasundaraḥ

8.20

<candrodayarasaḥ>
palaṃ mṛdu svarṇadalaṃ rasendrātpalāṣṭakaṃ ṣoḍaśagandhakasya /
śoṇaiḥ sukārpāsabhavaprasūnaiḥ sarvaṃ vimardyātha kumārikādbhiḥ

8.21

tatkācakumbhe nihitaṃ sugāḍhe mṛtkarpaṭais taddivasatrayaṃ ca /
pacetkramāgnau sikatākhyayantre tato rasaḥ pallavarāgaramyaḥ

8.22

saṃgṛhya caitasya palaṃ palaṃ palāni catvāri karpūrarajas tathaiva /
jātīphalaṃ śoṣaṇam indrapuṣpaṃ kastūrikāyā iha śāṇa ekaḥ

8.23

candrodayo'yaṃ kathito 'sya vallo bhukto'hivallo dalamadhyavartī /
madonmadānāṃ pramadāśatānāṃ garvādhikatvaṃ ślathayatyakāṇḍe

8.24

śṛtaṃ ghanībhūtam atīvadugdhaṃ gurūṇi māṃsāni samaṇḍakāni /
māṣānnapiṣṭāni bhavanti pathyānyānandadāyīnyaparāṇi cātra

8.25

ratikāle ratānte ca sevito'yaṃ raseśvaraḥ /
mānahāniṃ karotyeṣa pramadānāṃ suniścitam

8.26

kṛtrimaṃ sthāvaraṃ caiva jaṅgamaṃ caiva yad viṣam /
na vikārāya bhavati sādhakendrasya vatsarāt

8.27

yathāmṛtyuñjayo 'bhyāsānmṛtyuṃ jayati dehinām /
tathāyaṃ sādhakendrasya jarāmaraṇanāśanaḥ

8.28

valīpalitanāśanas tanudhṛtāṃ vayaḥstambhanaḥ /
samastagadakhaṇḍanaḥ pracurarogapañcānanaḥ /
gṛhe ca rasarāḍayaṃ bhavati yasya candrodayaḥ /
sa pañcaśaradarpito mṛgadṛśāṃ bhaved vallabhaḥ

8.29

<mṛtyuñjayarasaḥ>
baliḥ sūto nimbūrasavimṛdito bhasmasikatāhvaye yantre kṛtvā samaravikaṇāṭaṅkaṇarajaḥ /
trighasraṃ luṅgāmbholavakadalitaḥ kṣaudrahaviṣā vilīḍho māṣaiko dalayati samastaṃ gadagaṇam

8.30

jarāṃ varṣaikena kṣapayati ca puṣṭiṃ vitanute tanau tejaskāraṃ ramayati vadhūnāmapi śatam /
rasaḥ śrīmānmṛtyuñjaya iti girīśena gaditaḥ prabhāvaṃ ko vānyaḥ kathayitumapāraṃ prabhavati

8.31

<gandhadāha>
piṣṭiḥ kāryā gandhakenendumauler ūrdhvaṃ cādho gandhamādāya tulyam /
dhāryā madhye pakvamūṣā tuṣāgnau sthāpyā cetthaṃ manyate gandhadāhaḥ

8.32

<ānandasūtarasaḥ>
śuddhaṃ rasaṃ samaviṣaṃ praharaṃ vimardya tadgolakaṃ kanakacāruphale nidhāya /
dolāgataṃ pañcadinaṃ viṣamuṣṭitoye prakṣālya tatpunarapīha tathā dvivāram

8.33

tatsūtake giriśalocanayugmagandhaṃ yuktyāvajārya kuru bhasma samaṃ ca tasya /
vaikrāntabhasma jayapālanavāṃśakārdhaṃ sarvair viṣaṃ dviguṇitaṃ mṛditaṃ ca khalve

8.34

ghasratrayaṃ kanakabhṛṅgarasena gāḍham āveśya bhājanatale viṣadhūpabhāji /
bhṛṅgadraveṇa śithilaṃ laghukācakūpyām āpūrya ruddhavadanāṃ sikatākhyayantre

8.35

tāṃ vāsarārtham upadīpya nisargaśītāṃ dṛṣṭvā vicūrṇya gadaśāliṣu śālimātram /
ānandasūtam akhilāmayakumbhisiṃhaṃ gadyāṇakārdhasitayā saha dehi paścāt

8.36

rogānurūpamanupānamapi prakāśaṃ kṣoṇībhujāṃ pracurapūjanamāpnuhi tvam /
kīrtyā diśo dhavalaya sphuradindukāntyā vaidyeśvareti virudaṃ bhaja vaidyarāja

8.37

<arkānaleśvararasaḥ>
mākṣīkakanakau gandhaṃ bhrāmayitvā vicūrṇayet /
rasaṃ gandhād dvibhāgaṃ ca sikatāyantragaṃ pacet

8.38

dinamevaṃ ca tāraṃ vā jarārogaharaṃ mahat /
<ravicandreśvararasaḥ>
rasena piṣṭvā svarṇaṃ vā tāpyaṃ paścād vimiśrayet

8.39

tāpyasthāne mṛtaṃ tālaṃ tārakarmaṇi kasyacit /
rasasaṃkhyānpuṭāndadyādgandhairvā vīryavṛddhaye

8.40

<prāṇikalpadrumaguṭī>
sūtaṃ gandhaṃ kāntapāṣāṇamiśraṃ brāhmair bījair mardayed ekaghasram /
golaṃ kṛtvā ṭaṅkaṇena praveṣṭya paścānmṛtsnāgomayābhyāṃ dhamettam

8.41

śuṣkaṃ yantre sattvapātapradhāne kiṭṭaḥ sūto baddhatāmeti nūnam /
baddhaṃ paścāt sārakācaprayogāddhemnā tulyaṃ sūtamāvartayettu

8.42

vaktre golaḥ sthāpito vatsarārthaṃ rogān sarvānhanti saukhyaṃ karoti /
yadvā dugdhe golakaṃ pācayitvā dadyād dugdhaṃ pippalībhiḥ kṣaye tat

8.43

lauhe pātre pācayitvā tu deyaṃ śuṣke pāṇḍau kāmale pittaroge /
vāte golaṃ vyoṣavātāritaile paktvā tailaṃ gandhayuktaṃ dadīta

8.44

bhārṅgīmuṇḍīkāsamardāṭarūṣadrāvair golaṃ pācayecchleṣmanuttyai /
kāse śvāse taṃ ca dadyāt kaṣāyaṃ mādhvīkāktaṃ pippalīcūrṇayuktam

8.45

yasmin roge yaḥ kaṣāyo'sti coktastasmin golaṃ pācayitvā kaṣāye /
dadyāttattadroganāśāya pathyaṃ tattadroge kīrtitaṃ yattadeva

8.46

ukto golaḥ prāṇikalpadrumo'yaṃ pūjāṃ kṛtvā yojayedbhaktiyogāt /
<rasaśārdūlarasaḥ>
rasasya dviguṇaṃ gandhaṃ śuddhaṃ saṃmardayed dinam /
pratilauhaṃ sūtatulyamaṣṭalauhaṃ mṛtaṃ kṣipet

8.47

brāhmī jayantī nirguṇḍī madhuyaṣṭī punarnavā /
nīlikā girikarṇyarkakṛṣṇadhattūrakaṃ yavāḥ

8.48

āṭarūṣaḥ kākamācī dravairāsāṃ vimardayet /
guñjātrayaṃ catuṣkaṃ vā sarvarogeṣu yojayet /
rogoktamanupānaṃ vā kavoṣṇaṃ vā jalaṃ pibet

8.49

<trinetrarasaḥ>
rasagandhakatāmrāṇi sindhuvārarasaudanam /
mardayedātape paścādvālukāyantramadhyagam

8.50

ruddhvā mūṣāgataṃ yāmatrayaṃ tīvrāgninā pacet /
tadguñjā sarvarogeṣu parṇakhaṇḍikayā saha

8.51

dātavyā dehasiddhyarthaṃ puṣṭivīryabalāya ca /
raso'yaṃ hematārābhyām api sidhyati kanyayā

8.52

<amṛtārṇavarasaḥ>
sūtabhasma caturbhāgaṃ lauhabhasma tathāṣṭakam /
meghabhasma ca ṣaḍbhāgaṃ śuddhagandhasya pañcakam

8.53

bhāvayettriphalākvāthais tat sarvaṃ bhṛṅgajairdravaiḥ /
śigruvahṇikaṭukyadbhiḥ saptadhā bhāvayetpṛthak

8.54

sarvatulyā kaṇā yojyā guḍairmiśraṃ purātanaiḥ /
niṣkamātraṃ sadā khādejjarāṃ mṛtyuṃ nihantyalam

8.55

brahmāyuḥsyāccaturmāsai raso'yamamṛtārṇavaḥ /
tilakauraṇṭapatrāṇi guḍena bhakṣayedanu

8.56

<ratneśvararasaḥ>
ardhaṃ pāradatulyena tāraṃ tāmreṇa melayet /
mārayet sikatāyantre śilāhiṅgulagandhakaiḥ

8.57

ayaṃ ratneśvaraḥ sūtaḥ sarvatraiva prayujyate /
hemno 'ntaryojito hyeṣo hematāṃ pratipadyate

8.58

śeṣo'rkaścedgandhakairvā kunaṭyā vāhatadvipaiḥ /
śodhayet kanakaṃ samyag anyair vā kālikāpahaiḥ /
varṇahrāse tu tāpyena kārayedvarṇamuttamam

8.59

<durnāmāri>
praṇamya śaṅkaraṃ rudraṃ daṇḍapāṇiṃ maheśvaram /
jīvitārogyamanvicchannārado'pṛcchadīśvaram

8.60

sukhopāyena he nātha śastrakṣārāgnibhirvinā /
durbalānāṃ ca bhīrūṇāṃ cikitsāṃ vaktumarhasi

8.61

tacchiṣyavacanaṃ śrutvā lokānāṃ hitakāmyayā /
arśasāṃ nāśanaṃ śreṣṭhaṃ bhaiṣajyam idam īritam

8.62

pāṇḍivajrādilohānām ādāyānyatamaṃ śubham /
kṛtvā nirmalam ādau tu kunaṭyā mākṣikeṇa ca

8.63

pattūramūlakalkena svarasena dahettataḥ /
vahnau nikṣipya vidhivacchālāṅgāreṇa nirdhamet

8.64

jvālā ca tasya roddhavyā triphalāyā rasena ca /
tato vijñāya galitaṃ śaṅkunordhvaṃ samutkṣipet

8.65

triphalāyā rase pūte tadākṛṣya tu nirvapet /
na samyaggalitaṃ yattu tenaiva vidhinā punaḥ

8.66

dhmātaṃ nirvāpayettasmiṃllauhaṃ tattriphalārase /
yallauhaṃ na mṛtaṃ tatra pācyaṃ bhūyo'pi pūrvavat

8.67

māraṇānna mṛtaṃ yacca tat tyaktavyam alauhavat /
tataḥ saṃśoṣya vidhivaccūrṇayellauhabhājane

8.68

lohakhalve tathā piṃṣyād dṛṣadi ślakṣṇacūrṇitam /
kṛtvā lohamaye pātre sārdre vā liptarandhake

8.69

rasaiḥ paṅkasamaṃ kṛtvā pacettadgomayāgninā /
puṭāni kramaśo dadyātpṛthageṣāṃ vidhānataḥ

8.70

triphalārdrakabhṛṅgāṇāṃ keśarājasya buddhimān /
mānakandakabhallātavahnīnāṃ sūraṇasya ca

8.71

hastikarṇapalāśasya kuliśasya tathaiva ca /
puṭe puṭe cūrṇayitvā lohātṣoḍaśikaṃ palam

8.72

tanmānaṃ triphalāyāśca palenādhikam āharet /
aṣṭabhāgāvaśiṣṭe tu rase tasyāḥ paced budhaḥ

8.73

aṣṭau palāni dattvā tu sarpiṣo lohabhājane /
tāmre vā lohadarvyā tu cālayed vidhipūrvakam

8.74

tataḥ pākavidhānajñaḥ svacche cordhve ca sarpiṣi /
mṛdumadhyādibhedena gṛhṇīyātpākamanyataḥ

8.75

ārabheta vidhānena kṛtakautukamaṅgalaḥ /
ghṛtabhrāmarasaṃyuktaṃ lihed ā raktikaṃ kramāt

8.76

vardhamānānupānaṃ ca gavyaṃ kṣīrottamaṃ matam /
gavyābhāve'pyajāyāśca snigdhavṛṣyādibhojanam

8.77

sadyo vahṇikaraṃ caiva bhasmakaṃ ca niyacchati /
hanti vātaṃ tathā pittaṃ kuṣṭhāni viṣamajvaram

8.78

gulmākṣipāṇḍurogāṃśca tandrālasyamarocakam /
pariṇāmabhavaṃ śūlaṃ pramehamapabāhukam

8.79

śvayathuṃ rudhirasrāvaṃ durnāmānaṃ viśeṣataḥ /
balakṛd bṛṃhaṇaṃ caiva kāntidaṃ svaravardhanam

8.80

śarīralāghavakaramārogyaṃ puṣṭivardhanam /
āyuṣyaṃ śrīkaraṃ caiva vayastejaskaraṃ tathā

8.81

saśrīkaputrajananaṃ valīpalitanāśanam /
durnāmārir ayaṃ nāmnā dṛṣṭo vārān sahasraśaḥ /
nirmūlaṃ dahyate śīghraṃ yathā tūlaṃ ca vahṇinā

8.82

saukumāryālpakāyatve madyasevāṃ samācaret /
jīrṇamadyāni yuktāni bhojanaiḥ saha pāyayet

8.83

lāvatittirivartīramayūraśaśakādayaḥ /
caṭakaḥ kalaviṅkaśca vartako haritālakaḥ

8.84

śyenakaśca bṛhallāvo vanaviṣkirakādayaḥ /
pārāvatamṛgādīnāṃ māṃsaṃ jāṅgalajaṃ tathā

8.85

madguro rohitaḥ śreṣṭhaḥ śakulaśca viśeṣataḥ /
matsyarājā ime proktā hitamatsyeṣu yojayet

8.86

praśastaṃ vārtākaphalaṃ paṭolaṃ bṛhatīphalam /
pralambābhīruvetrāgrajātukaṃ taṇḍulīyakam

8.87

vāstukaṃ dhānyaśākaṃ ca karṇālukapunarnavām /
nārikelaṃ ca kharjūraṃ dāḍimaṃ lavalīphalam

8.88

śṛṅgāṭakaṃ ca pakvāmraṃ drākṣā tālaphalāni ca /
jātikoṣaṃ lavaṅgaṃ ca pūgaṃ tāmbūlapatrakam /
hitānyetāni vasūni lohametatsamaśnatām

8.89

nāśnīyāllakucaṃ kolakarkandhubadarāṇi ca /
jambīraṃ bījapūraṃ ca tintiḍīkaramardakam

8.90

ānūpāni ca māṃsāni krakaraṃ puṇḍrakādikam /
haṃsasārasadātyūhacāṣakrauñcabalākikāḥ

8.91

māṣakandakarīrāṇi caṇakaṃ ca kaliṅgakam /
kūṣmāṇḍakaṃ ca karkoṭīṃ kebukaṃ ca viśeṣataḥ

8.92

kañcaṭaṃ kāravellaṃ ca kaśeruṃ karkaṭīṃ tathā /
vidalāni ca sarvāṇi kakārādīṃśca varjayet

8.93

śaṅkareṇa samākhyāto yakṣarājānukampayā /
jagatāmupakārāya durnāmārirayaṃ dhruvam

8.94

sthānādapaiti meruśca pṛthvī paryeti vāyunā /
patanti candratārāśca mithyā cedahamabruvam

8.95

brahmaghnāśca kṛtaghnāśca krūrāścāsatyavādinaḥ /
varjanīyā vidagdhena bhaiṣajyagurunindakāḥ

8.96

<iron:: doṣa:: removal>
munirasapiṣṭaviḍaṅgaṃ munirasalīḍhaṃ cirasthitaṃ gharme /
drāvayati lohadoṣān vahṇirnavanītapiṇḍamiva

8.97

kṛmiripucūrṇaṃ līḍhaṃ sahitaṃ svarasena vaṅgasenasya /
kṣapayatyacirānniyataṃ lohājīrṇodbhavaṃ śūlam

8.98

jīrṇe lauhe tvapatati cūrṇaṃ bhuñjīta siddhisārākhyam /
lauhavyāpannaśyati vivardhate jāṭharo vahṇiḥ

8.99

<siddhasāra>
pathyāsaindhavaśuṇṭhīmāgadhikānāṃ pṛthaksamo bhāgaḥ /
trivṛtābhāgau nimbūbhāvyaṃ syāt siddhisārākhyam

8.100

āragvadhasya majjābhī recanaṃ kiṭṭaśāntaye /
bhavedyadatisārastu dugdhaṃ pītvā tu taṃ jayet

8.101

raktidvādaśakād ūrdhvaṃ vṛddhirasya bhayapradā

8.102

kāle malapravṛttirlāghavamudare viśuddhir udgāre /
aṅgeṣu nāvasādo manaḥprasādo'sya paripāke

8.103

nāgārjuno munīndraḥ śaśāsa yallohaśāstram atigahanam /
tasyārthasya smṛtaye vayametadviśadākṣarairbrūmaḥ

8.104

mene muniḥ svatantre yaḥ pākaṃ na palapañcakādarvāk /
subahuprayogadoṣād ūrdhvaṃ ca palatrayodaśakāt

8.105

tatrāyasi pacanīye pañcapalādau trayodaśapalakānte /
lauhāttriguṇā triphalā grāhyā ṣaḍbhiḥ palairadhikā

8.106

māraṇapuṭanasthālīpākās triphalaikabhāgasaṃpādyāḥ /
triphalābhāgadvitayaṃ grahaṇīyaṃ lauhapākārtham

8.107

sarvatrāyaḥ puṭanādyarthaikāṃśe śarāvasaṃkhyātam /
pratipalameva triguṇaṃ pāthaḥ kvāthārthamādeyam

8.108

saptapalādau bhāge pañcadaśānte'mbhasāṃ śarāvaiśca /
tryādyaikādaśakāntair adhikaṃ tadvāri kartavyam

8.109

tatrāṣṭamo vibhāgaḥ śeṣaḥ kvāthasya yatnataḥ sthāpyaḥ /
tena hi māraṇapuṭanasthālīpākā bhaviṣyanti

8.110

pākārthe tu triphalābhāgadvitaye śarāvasaṃkhyātam /
pratipalamambu samaṃ syādadhikaṃ dvābhyāṃ śarāvābhyām

8.111

tatra caturtho bhāgaḥ śeṣo nipuṇaiḥ prayatnato grāhyaḥ /
ayasaḥ pākārthatvātsa ca sarvasmāt pradhānatamaḥ

8.112

pākārthamaśmasāre pañcapalādau trayodaśapalānte /
dugdhaśarāvadvitayaṃ pādair ekādikair adhikam

8.113

pañcapalādirmātrā tadabhāve tadanusārato grāhyam /
caturādikam ekāntaṃ śaktāvadhikaṃ trayodaśakāt

8.114

<iron:: prakṣepacūrṇa>
triphalātrikaṭukacitrakakāntakrāmakaviḍaṅgacūrṇāni /
jātīphalasya jātīkoṣailākaṅkolalavaṅgānām /
sitakṛṣṇajīrakayor api cūrṇānyayasā samāni syuḥ

8.115

triphalātrikaṭuviḍaṅgā niyatā anye yathāprakṛti bodhyāḥ /
kālāyasadoṣahṛte jātīphalāderlavaṅgakāntasya /
kṣepaḥ prāptyanurūpaḥ sarvasyonasya caikādyaiḥ

8.116

kāntakrāmakamekaṃ niḥśeṣaṃ doṣamapaharatyayasaḥ

8.117

dviguṇatriguṇacaturguṇamājyaṃ grāhyaṃ yathāprakṛti

8.118

yadi bheṣajabhūyastvaṃ stokatvaṃ vā tathāpi cūrṇānām /
ayasā sāmyaṃ saṃkhyā bhūyo'lpatvena bhūyo'lpā

8.119

evaṃ dhātvanusārāttattatkathitauṣadhasya bādhena /
sarvatraiva vidheyas tattatkathitasyauṣadhasyohaḥ

8.120

<lauhamāraṇam>
kāntādilauhamāraṇavidhānasarvasvam ucyate tāvat /
yasya kṛte tallauhaṃ paktavyaṃ tasya śubhe divase

8.121

samṛdaṅgārakarālitanatabhūbhāge śivaṃ samabhyarcya /
vaidikavidhinā vahṇiṃ nidhāya dattvāhutīstatra

8.122

dharmāt sidhyati sarvaṃ śreyastaddharmasiddhaye kimapi /
śaktyanurūpaṃ dadyād dvijāya saṃtoṣiṇe guṇine

8.123

saṃtoṣya karmakāraṃ prasādapūgādidānasatpānaiḥ /
ādau tadaśmasāraṃ nirmalamekāntataḥ kuryāt

8.124

<??>
tadanu kuṭhāracchinnātriphalāgirikarṇikāsthisaṃhāraiḥ /
karikarṇacchadamūlaśatāvarīkeśarājākhyaiḥ

8.125

śāliṃ ca mūlakāśīmūlaprāvṛḍjabhṛṅgarājaiś ca /
liptvā dagdhavyaṃ taddṛṣṭakriyalauhakāreṇa

8.126

cirajalabhāvitanirmalaśālāṅgāreṇa parita ācchādya /
kuśalādhmāpitabhastrānavaratamuktena pavanena

8.127

<??>
vahṇerbāhyajvālā boddhavyā jātu naiva kuñcikayā /
mṛllavaṇasalilabhājā kiṃ tu svacchāmbusaṃplutayā

8.128

<drugs:: lose potency by impurities>
dravyāntarasaṃyogāt svāṃ śaktiṃ bheṣajāni muñcanti /
maladhūlimat sarvaṃ sarvatra vivarjayettasmāt

8.129

<metals:: method for melting>
sandaṃśena gṛhītvāntaḥ prajvalitāgnimadhyamupanīya /
galati yathāyathamagre tathaiva mṛdu vardhayennipuṇaḥ

8.130

<nirvāpaṇa:: method>
talanihitordhvamukhāṅkuśalagnaṃ triphalājale vinikṣipya /
nirvāpayedaśeṣaṃ śeṣaṃ triphalāmbu rakṣecca

8.131

<iron/metals:: parīkṣā:: unmeltable>
yallauhaṃ na mṛtaṃ tatpunarapi paktavyam uktamārgeṇa /
yanna mṛtaṃ tathāpi tat tyaktavyam alauhameva hi yat

8.132

<jāraṇā (?):: => kṣālana>
tadanu ghanalauhapātre kālāyasamudgareṇa saṃcūrṇya /
dattvā bahuśaḥ salilaṃ prakṣālyāṅgāram uddhṛtya

8.133

tadayaḥ kevalam agnau śuṣkīkṛtyāthavātape paścāt /
lauhaśilāyāṃ piṃṣyādasite'śmani vā tadaprāptau

8.134

<sthālīpāka>
atha kṛtvāyo bhāṇḍe dattvā triphalāmbu śeṣamanyadvā /
prathamaṃ sthālīpākaṃ dadyād ā tatkṣayāt tadanu

8.135

gajakarṇapatramūlaśatāvarībhṛṅgakeśarājarasaiḥ /
prāgvat sthālīpākaṃ kuryātpratyekamekaṃ vā

8.136

<puṭapāka>
hastapramāṇavadanaṃ śvabhraṃ hastaikakhāti samamadhyam /
kṛtvā kaṭāhasadṛśaṃ tatra karīṣaṃ tuṣaṃ ca kāṣṭhaṃ ca

8.137

antarghanataram ardhaṃ suṣiraṃ paripūrya dahanamāyojya /
paścādayasaścūrṇaṃ ślakṣṇaṃ paṅkopamaṃ kuryāt

8.138

triphalāmbubhṛṅgakeśaraśatāvarīkandamāṇasahajarasaiḥ /
bhallātakakarikarṇacchadamūlapunarnavāsvarasaiḥ

8.139

kṣiptvātha lauhapātre mārde vā lauhamārdapātrābhyām /
tulyābhyāṃ pṛṣṭhenācchādyānte randhram ālipya

8.140

tatpuṭapātraṃ tatra śvabhrajvalane nidhāya bhūyobhiḥ /
kāṣṭhakarīṣatuṣais tat saṃchādyāharniśaṃ dahetprājñaḥ

8.141

evaṃ navabhiramībhir meṣajarājaiḥ pacettu puṭapākam /
pratyekamekamebhirmilitairvā tricaturān vārān

8.142

<puṭapāka:: grinding after each ~>
prati puṭanaṃ tatpiṃṣyāt sthālīpākaṃ vidhāya tathaiva tat /
tādṛśi dṛṣadi na piṃṣyād vigaladrajasā tu yujyate yatra

8.143

tadayaścūrṇaṃ piṣṭaṃ ghṛṣṭaṃ ghanasūkṣmavāsasi ślakṣṇam /
yadi rajasā sadṛśaṃ syātketakyāstarhi tadbhadram

8.144

puṭane sthālīpāke 'dhikṛtapuruṣe svabhāvarugadhigamāt /
kathitamapi heyam auṣadham ucitam upādeyam anyad api

8.145

abhyastakarmavidhibhir vālakuśāgrīyabuddhibhir alakṣyam /
lauhasya pākamadhunā nāgārjunaśiṣṭamabhidadhmaḥ

8.146

<lauhapāka (heating/melting iron)>
lohārakūṭatāmrakaṭāhe dṛḍhamṛnmaye praṇamya śivam /
tadayaḥ pacedacapalaḥ kāṣṭhendhanena vahṇinā mṛdunā

8.147

nikṣipya triphalājalam uditaṃ yattad ghṛtaṃ ca dugdhaṃ ca /
saṃcālya lauhamayyā darvyā lagnaṃ samutpāṭya

8.148

<pāka (melting, heating):: three grades>
mṛdumadhyakharabhāvaiḥ pākas trividho 'tra vakṣyate puṃsām /
pittasamīraṇaśleṣmaprakṛtīnāṃ madhyamastu samaḥ

8.149

<pāka:: detecting the intensity>
abhyaktadarvilauhaṃ sukhaduḥkhaskhalanayogi mṛdu madhyam /
ujjhitadarvikharaṃ paribhāṣante kecidācāryāḥ

8.150

anye vihīnadarvīpralepam ākhūtkarākṛtiṃ bruvate /
mṛdu madhyam ardhacūrṇaṃ sikatāpuñjopamaṃ tu kharam

8.151

trividho'pi pāka īdṛk sarveṣāṃ guṇakṛdeva na tu viphalaḥ /
prakṛtiviśeṣe sūkṣmau guṇadoṣau janayatītyalpam

8.152

<prakṣepa>
vijñāya pākameva drāgavatārya kṣitau kṣaṇān kiyataḥ /
viśrāmya tatra lauhe triphalādeḥ prakṣipeccūrṇam

8.153

yadi karpūraprāptirbhavati tato vigalite taduṣṇatve /
cūrṇīkṛtamanurūpaṃ kṣipenna vā na yadi tallābhaḥ

8.154

<iron:: molten:: storage>
pakvaṃ tadaśmasāraṃ suciraghṛtasthityabhāvirūkṣatve /
godohanādibhāṇḍe lauhabhāṇḍābhāve sati sthāpyam

8.155

yadi tu pariplutihetor ghṛtam īkṣetādhikaṃ tato'nyasmin /
bhāṇḍe nidhāya rakṣed bhāvyupayogo hyanena mahān

8.156

<iron:: snehana>
ayasi virūkṣībhūte snehastriphalāghṛtena saṃpādyaḥ /
etattato guṇottaramityamunā snehanīyaṃ tat

8.157

<iron:: sevana>
atyantakaphaprakṛter bhakṣaṇam ayaso 'munaiva śaṃsanti /
kevalam apīdam aśitaṃ janatyayaso guṇān kiyataḥ

8.158

athavā vaktavyavidhisaṃskṛtakṛṣṇābhracūrṇam ādāya /
lohacaturthārdhasamadvitricatuḥpañcaguṇabhāgam

8.159

prakṣipyāyaḥ prāgvatpacedubhābhyāṃ bhavedrajo yāvat /
tāvanmānānusmṛteḥ syāttriphalādidravyaparimāṇam

8.160

idam āpyāyakam idam atipittanud idameva kāntibalajananam /
stabhnāti tṛṭkṣudhau param adhikādhikamātrayā kṣiptam

8.161

<abhra:: śodhana:: niścandrika>
kṛṣṇābhram bhekavapur vajrākhyaṃ caikapatrakaṃ kṛtvā /
kāṣṭhamayodūkhalake cūrṇaṃ muśalena kurvīta

8.162

bhūyo dṛṣadi ca piṣṭaṃ vāsaḥ sūkṣmāvakāśatalagalitam /
maṇḍūkaparṇikāyāḥpracurarase sthāpayet tridinam

8.163

uddhṛtya tadrasādatha piṃṣyāddhaimantikadhānyabhaktasya /
akṣodātyantāmlasvacchajalena prayatnena

8.164

maṇḍūkaparṇikāyāḥ pūrvarasenaiva mardanaṃ kuryāt /
sthālīpākaṃ puṭanaṃ cādyairapi bhṛṅgarājādyaiḥ

8.165

arkādipatramadhye kṛtvā piṇḍaṃ nidhāya bhastrāgnau /
tāvaddahenna yāvannīlo'gnirdṛśyate suciram

8.166

nirvāpayecca dugdhe dugdhaṃ prakṣālya vāriṇā tadanu /
piṣṭvā ghṛṣṭvā gālya vastre cūrṇaṃ niścandrakaṃ kuryāt

8.167

<siddhalauhasevana>
nānāvidharukśāntyai puṣṭyai kāntyai śivaṃ samabhyarcya /
suviśuddhe'hani puṇye tadamṛtamādāya lauhākhyam

8.168

daśakṛṣṇalaparimāṇaṃ śaktivayobhedamākalayya punaḥ /
idamadhikaṃ tad adhikataram iyadeva na mātṛmodakavat

8.169

samamasṛṇāmalapātre lauhe lauhena mardayecca punaḥ /
dattvā madhvanurūpaṃ tadanu ghṛtaṃ yojayed adhikam

8.170

bandhaṃ gṛhṇāti yathā madhvapṛthaktvena paṅkamaviśiṃṣat /
idamiha dṛṣṭopakaraṇametad adṛṣṭaṃ tu mantreṇa

8.171

svāhāntena vimardo bhavati phaḍantena lauhabalarakṣā /
sanamaskāreṇa balirbhakṣaṇamayaso hūmanteṇa

8.172

oṃ amṛtodbhavāya svāhā oṃ amṛte hūṃ phaṭ /
oṃ namaścaṇḍavajrapāṇaye mahāyakṣasenādhipataye suraguruvidyāmahābalāya svāhā /
oṃ amṛte hūm /
jagdhvā tadamṛtasāraṃ nīraṃ vā kṣīramevānupibet /
kāntakrāmakamamalaṃ saṃcarvya rasaṃ pibed gilenna tu tat

8.173

ācamya ca tāmbūlaṃ lābhe ghanasārasahitamupayojyam

8.174

nātyupaviṣṭo nāpyatibhāṣī nātisthitas tiṣṭhet

8.175

atyantavātaśītātapayānasnānavegarodhādīn /
jahyācca divānidrāsahitaṃ cākālabhuktaṃ ca

8.176

vātakṛtaḥ pittakṛtaḥ sarvān kaṭvamlatiktakaṣāyān /
tatkṣaṇavināśahetūn maithunakopaśramān dūre

8.177

aśitaṃ tadayaḥ paścātpatatu na vā pāṭavaṃ chaḍu prathatām /
ārtirbhavatu navāntre kūjati bhoktavyamavyājam

8.178

prathamaṃ pītvā dugdhaṃ śālyannaṃ viśadasiddham aklinnam /
ghṛtasaṃplutam aśnīyānmāṃsair vaihaṅgamaiḥ prāyaḥ

8.179

uttamamūṣarabhūcaraviṣkiramāṃsaṃ tathājam aiṇādi /
anyadapi jalacarāṇāṃ pṛthuromāpekṣayā jyāyaḥ

8.180

māṃsālābhe matsyā adoṣalāḥ sthūlasadguṇā grāhyāḥ /
madgurarohitaśakulā dagdhāḥ palalānmanāṅnyūnāḥ

8.181

śṛṅgāṭakaphalakaśerukadalīphalatālanārikelādi /
anyadapi yacca vṛṣyaṃ madhuraṃ panasādikaṃ jyāyaḥ

8.182

kebukatālakarīrān vārtākupaṭolaphaladalasametān /
mudgamasūrekṣurasān śaṃsanti nirāmiṣeṣvetān

8.183

śākaṃ praheyamakhilaṃ stokaṃ rucaye tu vāstukaṃ dadyāt /
vihitaniṣiddhād anyanmadhyamakoṭisthitaṃ vidyāt

8.184

taptadugdhānupānaṃ prāyaḥ sārayati baddhakoṣṭhasya /
anupītamambu yadvā komalaśasyasya nārikelasya

8.185

yasya na tathāpi sarati sayavakṣāraṃ jalaṃ pibetkoṣṇam /
koṣṇaṃ triphalākvāthaṃ kṣārasanāthaṃ tato'pyadhikam

8.186

trīṇi dināni samaṃ syādahni caturthe tu vardhayet kramaśaḥ /
yāvattadaṣṭamāṣaṃ na vardhayet punarito 'pyadhikam

8.187

ādau raktidvitayaṃ dvitīyavṛddhau tu raktikātritayam /
raktīpañcakapañcakam ata ūrdhvaṃ vardhayenniyatam

8.188

vātsarikakalpapakṣe dināni yāvanti vardhitaṃ prathamam /
tāvanti varṣaśeṣe pratilomaṃ hrāsayettadayaḥ

8.189

teṣvaṣṭamāṣakeṣu prātarmāṣatrayaṃ samaśnīyāt /
sāyaṃ ca tāvadahṇo madhye māṣadvayaṃ śeṣam

8.190

evaṃ tadamṛtamaśnankāntiṃ labhate cirasthiraṃ deham /
saptāhatrayamātrātsarvarujo hanti kiṃ bahunā

8.191

āryābhir iha navatyā saptavidhibhir yathāvad ākhyātam /
amativiparyayasaṃśayaśūnyam anuṣṭhānam unnītam

8.192

muniracitaśāstrapāraṃ gatvā sāraṃ tataḥ samuddhṛtya /
nibabandha bāndhavānāmupakṛtaye ko'pi ṣaṭkarmā

8.193

<tāmrayoga>
kanyātoye tāmrapatraṃ sutaptaṃ kṛtvā vārān viṃśatiṃ prakṣipettat /
śuddhaṃ gandhaṃ taddvibhāgaṃ vimardya nimbūtoyaistāmrapatrāṇi liptvā

8.194

bhāṇḍe kṛtvā rodhayitvā tu bhāṇḍaṃ śālāgnau taṃ nikṣipet pañcarātram /
śītaṃ jātaṃ bhāvayeduktatoyair yadvā nīrais traiphalair ekaghasram

8.195

madhvājyābhyāṃ peṣayitvā puṭet tacchuddhaṃ siddhaṃ jāyate dehasiddhyai /
guñjāmātraṃ śālmalīnīrayuktaṃ madhvājyābhyāṃ sevayed vatsarārdham

8.196

dugdhaṃ khaṇḍaṃ vānupānaṃ vidadhyāt sājyaṃ bhojyaṃ gauḍyam amlena yuktam /
vīryaṃ puṣṭiṃ dīpanaṃ dehadārḍhyaṃ divyāṃ dṛṣṭiṃ dīrghamāyuḥ karoti

8.197

<tāmrayoga (2)>
rasatastāmraṃ dviguṇaṃ tāmrāt kṛṣṇābhrakaṃ tathā dviguṇam /
pṛthagevaiṣāṃ śuddhistāmre śuddhistato dvividhā

8.198

pattrīkṛtasya gandhakayogādvā māraṇaṃ tathā lavaṇaiḥ /
ākte dhmāpitatāmre nirguṇḍīkalkakāñjike magne

8.199

yadbhavati gairikābhaṃ tatpiṣṭam ardhagandhakaṃ tadanu /
puṭapākena viśuddhaṃ śuddhaṃ syādabhrakaṃ tu punaḥ

8.200

hilamocimūlapiṇḍe kṣiptaṃ tadanu mārdasampuṭe lipte /
tīkṣṇaṃ dagdhaṃ piṣṭam amlāmbhasā sādhu candrikāvirahitam

8.201

recitatāmreṇa rasaḥ khalvaśilāyāṃ ghṛṣṭaḥ piṇḍikā kāryā /
utsvedya gṛhasalilena nirguṇḍīkalke'sakṛcchuddhau

8.202

etatsiddhaṃ tritayaṃ cūrṇitatāmrārdhikaiḥ pṛthagyuktam /
pippalīviḍaṅgamaricaiḥ ślakṣṇaṃ dvitrimāṣakaṃ bhakṣyam

8.203

śūlāmlapittaśvayathugrahaṇīyakṣmādikukṣirogeṣu /
rasāyanaṃ mahadetatparihāro niyamato nātra

8.204

<lakṣmīvilāsarasaḥ>
palaṃ kṛṣṇābhracūrṇasya tadardhau rasagandhakau /
karpūrasya tadarddhaṃ tu jātīkoṣaphale tathā

8.205

vṛddhadārakabījaṃ ca bījamunmattakasya ca /
trailokyavijayābījaṃ vidārīkandam eva ca

8.206

nārāyaṇī tathā nāgabalā cātibalā tathā /
bījaṃ gokṣurakasyāpi haijjalaṃ bījameva ca

8.207

eteṣāṃ kārṣikaṃ cūrṇaṃ gṛhītvā vāriṇā punaḥ /
niṣpiṣya vaṭikā kāryā triguñjāphalamānataḥ

8.208

nihanti sannipātotthān gadān ghorān sudāruṇān /
vātotthān paittikāṃścāpi nāstyatra niyamaḥ kvacit

8.209

kuṣṭhamaṣṭādaśavidhaṃ pramehān viṃśatiṃ tathā /
nāḍīvraṇaṃ vraṇaṃ ghoraṃ gudāmayabhagandaram

8.210

ślīpadaṃ kaphavātotthaṃ cirajaṃ kulasambhavam /
galaśothamantravṛddhimatisāraṃ sudāruṇam

8.211

kāsapīnasayakṣmārśaḥ sthaulyaṃ daurbalyameva ca /
āmavātaṃ sarvarūpaṃ jihvāstambhaṃ galagraham

8.212

udaraṃ karṇanāsākṣimukhavaijātyameva ca /
sarvaśūlaṃ śiraḥśūlaṃ strīṇāṃ gadaniṣūdanam

8.213

vaṭikāṃ prātarekaikāṃ khādennityaṃ yathābalam /
anupānamidaṃ proktaṃ māṃsaṃ piṣṭaṃ payo dadhi

8.214

vāritakrasurāsīdhusevanāt kāmarūpadhṛk /
vṛddho'pi taruṇaspardhī na ca śukrasya saṃkṣayaḥ

8.215

na ca liṅgasya śaithilyaṃ na keśā yānti pakvatām /
nityaṃ śatastriyo gacchenmattavāraṇavikramaḥ

8.216

dvilakṣayojanī dṛṣṭirjāyate pauṣṭikaḥ paraḥ /
proktaḥ prayogarājo'yaṃ nāradena mahātmanā

8.217

raso lakṣmīvilāsastu vāsudevo jagadgurau /
abhyāsādyasya bhagavān lakṣanārīṣu vallabhaḥ

8.218

<śilājatu:: origin>
hemādyāḥ sūryasaṃtaptāḥ sravanti giridhātavaḥ /
jatvābhaṃ mṛdumṛtsnācchaṃ yanmalaṃ tacchilājatu

8.219

<śilājatu:: medic. properties>
anamlaṃ cākaṣāyaṃ ca kaṭupāki śilājatu /
nātyuṣṇaśītaṃ dhātubhyaś caturbhyastasya sambhavaḥ /
hemno'tha rajatāttāmrādvarātkṛṣṇāyasādapi

8.220

<śilājatu:: from gold:: medic./phys. properties>
madhuraśca satiktaśca japāpuṣpanibhaśca yaḥ /
kaṭurvipāke śītaśca sa suvarṇasya nisravaḥ

8.221

<śilājatu:: from silver:: medic./phys. properties>
rūpyasya kaṭukaḥ śvetaḥ śītaḥ svādurvipacyate /
<śilājatu:: from copper:: medic./phys. properties>
tāmrasya barhikaṇṭhābhas tiktoṣṇaḥ pacyate kaṭuḥ

8.222

<śilājatu:: from iron:: medic./phys. properties>
yastu guggulukābhāsastiktako lavaṇānvitaḥ /
kaṭurvipāke śītaśca sarvaśreṣṭhaḥ sa cāyasaḥ

8.223

gomūtragandhayaḥ sarve sarvakarmasu yaugikāḥ /
rasāyanaprayogeṣu paścimastu viśiṣyate

8.224

yathākramaṃ vātapitte śleṣmapitte kaphe triṣu /
viśeṣeṇa praśasyante malā hemādidhātujāḥ

8.225

<śilājatu:: parīkṣā>
lauhakiṭṭāyate vahnau vidhūmaṃ dahyate'mbhasi /
tṛṇātyagre kṛtaṃ śreṣṭhamadho galati tantuvat

8.226

<śilājatu:: śodhana>
malinaṃ yadbhavet tacca kṣālayetkevalāmbhasā /
lauhapātreṣu vidhinā ūrdhvībhūtaṃ ca saṃharet

8.227

vātapittakaphaghnaistu niryūhais tat subhāvitam /
vīryotkarṣaṃ paraṃ yāti sarvair ekaikaśo'pi vā

8.228

prakṣipyoddhṛtamāvānaṃ punastatprakṣipedrase /
koṣṇe saptāhametena vidhinā tasya bhāvanāṃ

8.229

<śilājatu:: soaking>
tulyaṃ girijena jale caturguṇe bhāvanauṣadhaṃ kvāthyam /
tataḥ kvāthe ca pādāṃśe pūtoṣṇe prakṣipedgirijam /
tat samarasatāṃ yātaṃ saṃśuṣkaṃ prakṣipedrase bhūyaḥ

8.230

<śilājatu:: medic. properties>
pūrvoktena vidhānena lauhaiścūrṇīkṛtaiḥ saha /
tatpītaṃ payasā dadyād dīrghamāyuḥ sukhānvitam

8.231

jarāvyādhipraśamanaṃ dehadārḍhyakaraṃ param /
medhāsmṛtikaraṃ dhanyaṃ kṣīrāśī tatprayojayet

8.232

prayogaḥ saptasaptāhāstrayaścaikaśca saptakaḥ /
nirdiṣṭas trividhas tasya paro madhyo'varastathā

8.233

<śilājatu:: measure for medic. use>
mātrā palaṃ tvarddhapalaṃ syātkarṣaṃ tu kanīyasī

8.234

<śilājatu:: regulations/diet>
śilājatuprayogeṣu vidāhīni gurūṇi ca /
varjayet sarvakālaṃ ca kulatthān parivarjayet

8.235

payāṃsi śuktāni rasāḥ sayūṣās toyaṃ samūtraṃ vividhāḥ kaṣāyāḥ /
āloḍanārthaṃ girijasya śastāste te prayojyāḥ prasamīkṣya kāryam

8.236

<kāmeśvaramodaka>
samyaṅmāritamabhrakaṃ kaṭuphalaṃ kuṣṭhāśvagandhāmṛtā methī mocaraso vidārimuśalī gokṣūrakaṃ cekṣuram /
rambhākandaśatāvarī hyajamodā māṣāstilā dhānyakaṃ yaṣṭī nāgabalā balā madhurikā jātīphalaṃ saindhavam

8.237

bhārṅgīkarkaṭaśṛṅgikā trikaṭukaṃ jīradvayaṃ citrakaṃ cāturjātapunarnave gajakaṇā drākṣā śaṭhī vāsakam /
śālmalyaṅghriphalatrikaṃ kapibhavaṃ bījaṃ samaṃ cūrṇayet cūrṇāṃśā vijayā sitā dviguṇitā madhvājyamiśraṃ tu tat

8.238

karṣārddhā guḍikātha karṣamathavā sevyā satāṃ sarvadā peyā kṣīrasitānuvīryakaraṇe stambhe'pyayaṃ kāminām /
vāmāvaśyakaraḥ sukhātisukhadaḥ prauḍhāṅganādrāvakaḥ kṣīṇe puṣṭikaraḥ kṣayakṣayakaro nānāmayadhvaṃsakaḥ

8.239

kāsaśvāsamahātisāraśamano mandāgnisandīpanaḥ durnāmagrahaṇīpramehanivahaśleṣmāsrapittapraṇut /
nityānandakaro viśeṣakavitāvācāṃ vilāsodbhavaṃ dhatte sarvaguṇaṃ mahāsthiravayo dhyānāvadhāne 'pyalam

8.240

abhyāsena nihanti mṛtyupalitaṃ kāmeśvaro vatsarāt sarveṣāṃ hitakāriṇā nigaditaḥ śrīnityanāthena saḥ /
vṛddhānām api kāmavardhanakaraḥ prauḍhāṅganāsaṅgame siddho'yaṃ mama dṛṣṭipratyayakaro bhūpaiḥ sadā sevyatām

8.241

<cūrṇaratna>
vṛṣyagaṇacūrṇatulyaṃ tat puṭapakvaṃ ghanaṃ sitā dviguṇam /
vṛṣyātparamativṛṣyaṃ rasāyanaṃ cūrṇaratnamidam

8.242

<śṛṅgārābhrarasaḥ>
śuddhaṃ kṛṣṇābhracūrṇaṃ dvipalaparimitaṃ śāṇamānaṃ yadanyat /
karpūraṃ jātikoṣaṃ sajalamibhakaṇā tejapatraṃ lavaṅgam

8.243

māṃsī tālīśacoce gajakusumagadaṃ dhātakī ceti tulyaṃ /
pathyā dhātrī vibhītaṃ trikaṭuratha pṛthak tvarddhaśāṇaṃ dviśāṇam

8.244

elājātīphalākhyaṃ kṣititalavidhinā śuddhagandhāśmakolaṃ kolārddhaṃ pāradasya pratipadavihitaṃ piṣṭamekatra miśram /
pānīyenaiva kāryāḥ pariṇatacaṇakasvinnatulyāśca vaṭyaḥ prātaḥ khādyāś catasras tadanu ca hi kiyacchṛṅgaveraṃ saparṇam

8.245

pānīyaṃ pītamante dhruvamapaharati kṣiprametān vikārān koṣṭhe duṣṭāgnijātān jvaramudararujo rājayakṣmaṃ kṣayaṃ ca /
kāsaṃ śvāsaṃ saśothaṃ nayanaparibhavaṃ mehamedovikārān chardiṃ śūlāmlapittaṃ tṛṣamapi mahatīṃ gulmajālaṃ viśālam

8.246

pāṇḍutvaṃ raktapittaṃ garalabhavagadān pīnasaṃ plīharogaṃ hanyād āmānilotthān kaphapavanakṛtān pittarogānaśeṣān /
balyo vṛṣyaśca yogastaruṇatarakaraḥ sarvaroge praśastaḥ pathyaṃ māṃsaiśca yūṣair ghṛtaparilulitair gavyadugdhaiśca bhūyaḥ

8.247

bhojyaṃ yojyaṃ yatheṣṭaṃ lalitalalanayā dīyamānaṃ mudā yacchṛṅgārābhreṇa kāmī yuvatijanaśatāṃ bhogayogādatuṣṭaḥ /
varjyaṃ śākāmlamādau dinakatipayacit svecchayā bhojyamanyad dīrghāyuḥ kāmamūrtir gatavalipalito mānavo'sya prasādāt

8.248

<jayāvaṭī>
viṣaṃ trikaṭukaṃ mustaṃ haridrā nimbapatrakam /
viḍaṅgamaṣṭamaṃ cūrṇaṃ chāgamūtraiḥ samaṃ samam /
caṇakābhā vaṭī kāryā syājjayā yogavāhikā

8.249

<trinetrarasaḥ>
ādau gandhahataṃ śulvaṃ paścāttulyāhipāradam /
trinetro haviṣā piṣṭaḥ śītavīryo'rddhagandhakaḥ

8.250

uṣṇaścettulyagandhena kuryāt saṃmardya parpaṭīm /
dehasiddhikaro hyeṣa sarvaroganikṛntanaḥ

8.251

<siddhayogeśvararasaḥ>
śuddhaṃ sūtaṃ dvidhā gandhaṃ khalve ghṛṣṭvā tu kajjalīm /
tayoḥ samaṃ kāntalauhamabhāve tasya tīkṣṇakam

8.252

melitaṃ devadeveśi marditaṃ kanyakādravaiḥ /
yāmadvayaṃ tataḥ paścāttadgolaṃ tāmrasampuṭe

8.253

ācchādyairaṇḍapatraistu dhānyarāśau nidhāpayet /
tridinānte samuddhṛtya piṣṭaṃ vāritaraṃ bhavet

8.254

kumārī bhṛṅgakoraṇṭau kākamācī punarnavā /
nīlī muṇḍī ca nirguṇḍī sahadevī śatāvarī

8.255

amlaparṇī gokṣurakaḥ kacchūmūlaṃ vaṭāṅkurāḥ /
eteṣāṃ bhāvayeddrāvaiḥ saptavārān pṛthak pṛthak

8.256

tryūṣaṇatriphalāsomarājīnāṃ ca kaṣāyakaiḥ /
śuṣke'smiṃstolitaṃ cūrṇaṃ samamekādaśābhidham

8.257

varāvyoṣāgniviśvailā jātīphalalavaṅgakam /
saṃyojya madhunāloḍya vimardyedaṃ bhajetsadā

8.258

rātrau pibed gavāṃ kṣīraṃ kṛṣṇānāṃ ca viśeṣataḥ /
saṃvatsarājjarāmṛtyurogajālaṃ nivārayet

8.259

vīryavṛddhikaraṃ śreṣṭhaṃ rāmāśatasukhapradam /
tāvanna cyavate vīryaṃ yāvadamlaṃ na sevate

8.260

dīpanaṃ kāntidaṃ puṣṭituṣṭikṛtsevināṃ sadā /
suguptaḥ kathitaḥ sūtaḥ siddhayogeśvarābhidhaḥ

8.261

<palitaghnacūrṇam>
triphalā lohajaṃ cūrṇaṃ raktacitrakajā jaṭā /
cyutakṣudrāmrakaṃ bījaṃ pālāśaṃ kṣudradugdhikā

8.262

etadaṣṭakamādāya pṛthak pañcapalonmitam /
miśrayitvā palāśasya sarvāṅgarasabhāvitam

8.263

mahākālajabījānāṃ bhāgatrayamathāharet /
bhāgaṃ kṛṣṇatilasyaikaṃ miśrayitvā nipīḍayet

8.264

tena tailena taccūrṇaṃ piṇḍīkāryaṃ vimardanāt /
snigdhe bhāṇḍe tadādhāya śarāveṇa nirodhayet

8.265

liptvā tadāśu dhānye ca palalaughe nidhāpayet /
māsamātrātsamāhṛtya pūjayitvā śivaṃ śivam

8.266

tolaikaṃ bhakṣayetprātastolaikaṃ bhojanopari /
evaṃ māsatrayābhyāsātpalitaṃ hantyasaṃśayam /
varṣaikena jarāṃ hatvā mṛtyuṃ jayati mānavaḥ

8.267

<kāminīmadanidhūnanarasaḥ>
kajjalīkṛtasugandhakaśambhos tulyabhāgakanakasya bījam /
mardayetkanakatailayutaṃ syāt kāminīmadavidhūnana eṣaḥ

8.268

asya vallayugalaṃ sasitaṃ cet sevitaṃ harati mehagaṇaugham /
vīryadārḍhyakaraṇaṃ kamanīyaṃ drāvaṇaṃ nidhuvane vanitānām

8.269

<caturmukharasaḥ>
rasagandhakalauhābhraṃ samaṃ sūtāṅghri hema ca /
sarvaṃ khalvatale kṣiptvā kanyāsvarasamarditam

8.270

triphalātulasībrāhmīrasaiścānu vimardayet /
eraṇḍapatrairāveṣṭya dhānyarāśau dinatrayam

8.271

saṃsthāpya ca taduddhṛtya triphalāmadhusaṃyutam /
etadrasāyanavaraṃ sarvarogeṣu yojayet

8.272

tadyathāgnibalaṃ khādedvalīpalitanāśanam /
pauṣṭikaṃ balyamāyuṣyaṃ putraprasavakārakam

8.273

kṣayamekādaśavidhaṃ kāsaṃ pañcavidhaṃ tathā /
kuṣṭhamaṣṭādaśavidhaṃ pāṇḍurogān pramehakān

8.274

śūlaṃ śvāsaṃ ca hikkāṃ ca mandāgniṃ cāmlapittakam /
vraṇān sarvānāmavātaṃ visarpaṃ vidradhiṃ tathā

8.275

apasmāraṃ mahonmādaṃ sarvārśāṃsi tvagāmayān /
krameṇa śīlitaṃ hanti vṛkṣamindrāśaniryathā /
caturmukhena devena kṛṣṇātreyāya sūcitam

8.276

<gandhalauha>
gandhaṃ lauhaṃ bhasma madhvājyayuktaṃ sevyaṃ varṣaṃ vāriṇā traiphalena /
śukle keśe kālimā divyadṛṣṭiḥ puṣṭivīryaṃ jāyate dīrghamāyuḥ

8.277

<siddhalakṣmīśvararasaḥ>
aṣṭāṃśahemni haraje śikhimūṣikāyāṃ saṃjārya ṣaḍguṇabaliṃ kramaśo 'dhikaṃ ca /
ūrdhvaṃ payo'gnim adhare vinidhāya dhīrāḥ siddhīḥ samagramatulāḥ svakare kurudhvam

8.278

<vahnisiddharasaḥ>
lauhaṃ gandhaṃ ṭaṅkaṇaṃ bhrāmayitvā sārdhas tasmin sūtako'nyaśca gandhaḥ /
kanyāmbhobhir marditaḥ kācakūpyāṃ kṣipto vahṇau siddhaye vahṇisiddhaḥ

Original text: Rasendracintāmaṇi · Edition: Prof. Siddhinandanamisra, Benares: Caukhambha Orientalia, 2000 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc