રસેન્દ્રચિન્તામણિ · અધ્યાય 8

ર્ચિન્ત્, 8
અથાતઃ પ્રયોગીયમ્ અધ્યાયં વ્યાચક્ષ્મહે

તત્રશ્લોકચતુષ્ટયં પ્રાગધિગન્તવ્યમ્

સાગ્નીનાં ચરકમતં ફલમૂલાદ્યૌષધં યદવિરુદ્ધમ્ ।
તદ્યદિ રસાનુપીતં ભવેત્તદા ત્વરિતમ્ ઉલ્લાઘઃ

માત્રાવૃદ્ધિઃ કાર્યા તુલ્યાયામુપકૃતૌ ક્રમાદ્વિદુષા ।
માત્રાહ્રાસઃ કાર્યો વૈગુણ્યે ત્યાગસમયે ચ

વલ્મીકકૂપતરુતલરથ્યાદેવાલયશ્મશાનેષુ ।
જાતા વિધિનાપિ હૃતા ઓષધ્યઃ સિદ્ધિદા ન સ્યુઃ

કચકચિતિ ન દન્તાગ્રે કુર્વન્તિ સમાનિ કેતકીરજસા ।
યોજ્યાનિ હિ પ્રયોગે રસોપરસલોહચૂર્ણાનિ

સર્વપ્રયોગયોગ્યતયા રસેન્દ્રમારણાય શામ્ભવીમુદ્રામભિદધ્મઃ

<અન્તર્ધૂમ (?)>
અધસ્તાપ ઉપર્યાપો મધ્યે પારદગન્ધકૌ ।
યદિ સ્યાત્સુદૃઢા મુદ્રા મન્દભાગ્યોઽપિ સિધ્યતિ

યદિ કાર્યમ્ અયોયન્ત્રં તદા તત્સાર ઇષ્યતે

સમે ગન્ધે તુ રોગઘ્નો દ્વિગુણે રાજયક્ષ્મનુત્ ।
જીર્ણે ગુણત્રયે ગન્ધે કામિનીદર્પનાશનઃ

ચતુર્ગુણે તુ તેજસ્વી સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ ।
ભવેત્પઞ્ચગુણે સિદ્ધઃ ષડ્ગુણે મૃત્યુજિદ્ભવેત્

ષડ્ગુણે રોગઘ્ન ઇતિયદુક્તં તત્તુ બહિર્ધૂમમૂર્ચ્છાયામ્ એવાધિગન્તવ્યમ્ તત્ર ગન્ધસ્ય સમગ્રજારણાભાવાત્ સ્વર્ણાદિપિષ્ટિકાયામપિ રીતિરિયમ્

<મેદિચિને:: સ્તોરગે>
વંશે વા માહિષે શૃઙ્ગે સ્થાપયેત્ સાધિતં રસમ્

અમૃતં ચ વિષં પ્રોક્તં શિવેન ચ રસાયનમ્ ।
અમૃતં વિધિસંયુક્તં વિધિહીનં તુ તદ્વિષમ્

<ગન્ધામૃત>
ભસ્મસૂતં દ્વિધા ગન્ધં શતં કન્યામ્બુમર્દિતમ્ ।
રુદ્ધ્વા લઘુપુટે પચ્યાદુદ્ધૃત્ય મધુસર્પિષા

નિષ્કમાત્રં જરામૃત્યું હન્તિ ગન્ધામૃતો રસઃ ।
સમૂલં ભૃઙ્ગરાજં તુ છાયાશુષ્કં વિમર્દયેત્

તત્સમં ત્રિફલાચૂર્ણં સર્વતુલ્યા સિતા ભવેત્ ।
પલૈકં ભક્ષયેચ્ચાનુ વર્ષાન્મૃત્યુજરાપહમ્

<હેમસુન્દરરસઃ>
મૃતસૂતસ્ય પાદાંશં હેમભસ્મ પ્રકલ્પયેત્ ।
ક્ષીરાજ્યમધુના મિશ્રં માષૈકં કાન્તપાત્રકે

લોહયેન્ માષષટ્કં તુ જરામૃત્યુવિનાશનમ્ ।
વાકુચીચૂર્ણકર્ષૈકં ધાત્રીફલરસપ્લુતમ્ ।
અનુપાનં લિહેન્નિત્યં સ્યાદ્રસો હેમસુન્દરઃ

<ચન્દ્રોદયરસઃ>
પલં મૃદુ સ્વર્ણદલં રસેન્દ્રાત્પલાષ્ટકં ષોડશગન્ધકસ્ય ।
શોણૈઃ સુકાર્પાસભવપ્રસૂનૈઃ સર્વં વિમર્દ્યાથ કુમારિકાદ્ભિઃ

તત્કાચકુમ્ભે નિહિતં સુગાઢે મૃત્કર્પટૈસ્ તદ્દિવસત્રયં ચ ।
પચેત્ક્રમાગ્નૌ સિકતાખ્યયન્ત્રે તતો રસઃ પલ્લવરાગરમ્યઃ

સંગૃહ્ય ચૈતસ્ય પલં પલં પલાનિ ચત્વારિ કર્પૂરરજસ્ તથૈવ ।
જાતીફલં શોષણમ્ ઇન્દ્રપુષ્પં કસ્તૂરિકાયા ઇહ શાણ એકઃ

ચન્દ્રોદયોઽયં કથિતો ઽસ્ય વલ્લો ભુક્તોઽહિવલ્લો દલમધ્યવર્તી ।
મદોન્મદાનાં પ્રમદાશતાનાં ગર્વાધિકત્વં શ્લથયત્યકાણ્ડે

શૃતં ઘનીભૂતમ્ અતીવદુગ્ધં ગુરૂણિ માંસાનિ સમણ્ડકાનિ ।
માષાન્નપિષ્ટાનિ ભવન્તિ પથ્યાન્યાનન્દદાયીન્યપરાણિ ચાત્ર

રતિકાલે રતાન્તે ચ સેવિતોઽયં રસેશ્વરઃ ।
માનહાનિં કરોત્યેષ પ્રમદાનાં સુનિશ્ચિતમ્

કૃત્રિમં સ્થાવરં ચૈવ જઙ્ગમં ચૈવ યદ્ વિષમ્ ।
ન વિકારાય ભવતિ સાધકેન્દ્રસ્ય વત્સરાત્

યથામૃત્યુઞ્જયો ઽભ્યાસાન્મૃત્યું જયતિ દેહિનામ્ ।
તથાયં સાધકેન્દ્રસ્ય જરામરણનાશનઃ

વલીપલિતનાશનસ્ તનુધૃતાં વયઃસ્તમ્ભનઃ ।
સમસ્તગદખણ્ડનઃ પ્રચુરરોગપઞ્ચાનનઃ ।
ગૃહે ચ રસરાડયં ભવતિ યસ્ય ચન્દ્રોદયઃ ।
સ પઞ્ચશરદર્પિતો મૃગદૃશાં ભવેદ્ વલ્લભઃ

<મૃત્યુઞ્જયરસઃ>
બલિઃ સૂતો નિમ્બૂરસવિમૃદિતો ભસ્મસિકતાહ્વયે યન્ત્રે કૃત્વા સમરવિકણાટઙ્કણરજઃ ।
ત્રિઘસ્રં લુઙ્ગામ્ભોલવકદલિતઃ ક્ષૌદ્રહવિષા વિલીઢો માષૈકો દલયતિ સમસ્તં ગદગણમ્

જરાં વર્ષૈકેન ક્ષપયતિ ચ પુષ્ટિં વિતનુતે તનૌ તેજસ્કારં રમયતિ વધૂનામપિ શતમ્ ।
રસઃ શ્રીમાન્મૃત્યુઞ્જય ઇતિ ગિરીશેન ગદિતઃ પ્રભાવં કો વાન્યઃ કથયિતુમપારં પ્રભવતિ

<ગન્ધદાહ>
પિષ્ટિઃ કાર્યા ગન્ધકેનેન્દુમૌલેર્ ઊર્ધ્વં ચાધો ગન્ધમાદાય તુલ્યમ્ ।
ધાર્યા મધ્યે પક્વમૂષા તુષાગ્નૌ સ્થાપ્યા ચેત્થં મન્યતે ગન્ધદાહઃ

<આનન્દસૂતરસઃ>
શુદ્ધં રસં સમવિષં પ્રહરં વિમર્દ્ય તદ્ગોલકં કનકચારુફલે નિધાય ।
દોલાગતં પઞ્ચદિનં વિષમુષ્ટિતોયે પ્રક્ષાલ્ય તત્પુનરપીહ તથા દ્વિવારમ્

તત્સૂતકે ગિરિશલોચનયુગ્મગન્ધં યુક્ત્યાવજાર્ય કુરુ ભસ્મ સમં ચ તસ્ય ।
વૈક્રાન્તભસ્મ જયપાલનવાંશકાર્ધં સર્વૈર્ વિષં દ્વિગુણિતં મૃદિતં ચ ખલ્વે

ઘસ્રત્રયં કનકભૃઙ્ગરસેન ગાઢમ્ આવેશ્ય ભાજનતલે વિષધૂપભાજિ ।
ભૃઙ્ગદ્રવેણ શિથિલં લઘુકાચકૂપ્યામ્ આપૂર્ય રુદ્ધવદનાં સિકતાખ્યયન્ત્રે

તાં વાસરાર્થમ્ ઉપદીપ્ય નિસર્ગશીતાં દૃષ્ટ્વા વિચૂર્ણ્ય ગદશાલિષુ શાલિમાત્રમ્ ।
આનન્દસૂતમ્ અખિલામયકુમ્ભિસિંહં ગદ્યાણકાર્ધસિતયા સહ દેહિ પશ્ચાત્

રોગાનુરૂપમનુપાનમપિ પ્રકાશં ક્ષોણીભુજાં પ્રચુરપૂજનમાપ્નુહિ ત્વમ્ ।
કીર્ત્યા દિશો ધવલય સ્ફુરદિન્દુકાન્ત્યા વૈદ્યેશ્વરેતિ વિરુદં ભજ વૈદ્યરાજ

<અર્કાનલેશ્વરરસઃ>
માક્ષીકકનકૌ ગન્ધં ભ્રામયિત્વા વિચૂર્ણયેત્ ।
રસં ગન્ધાદ્ દ્વિભાગં ચ સિકતાયન્ત્રગં પચેત્

દિનમેવં ચ તારં વા જરારોગહરં મહત્ ।
<રવિચન્દ્રેશ્વરરસઃ>
રસેન પિષ્ટ્વા સ્વર્ણં વા તાપ્યં પશ્ચાદ્ વિમિશ્રયેત્

તાપ્યસ્થાને મૃતં તાલં તારકર્મણિ કસ્યચિત્ ।
રસસંખ્યાન્પુટાન્દદ્યાદ્ગન્ધૈર્વા વીર્યવૃદ્ધયે

<પ્રાણિકલ્પદ્રુમગુટી>
સૂતં ગન્ધં કાન્તપાષાણમિશ્રં બ્રાહ્મૈર્ બીજૈર્ મર્દયેદ્ એકઘસ્રમ્ ।
ગોલં કૃત્વા ટઙ્કણેન પ્રવેષ્ટ્ય પશ્ચાન્મૃત્સ્નાગોમયાભ્યાં ધમેત્તમ્

શુષ્કં યન્ત્રે સત્ત્વપાતપ્રધાને કિટ્ટઃ સૂતો બદ્ધતામેતિ નૂનમ્ ।
બદ્ધં પશ્ચાત્ સારકાચપ્રયોગાદ્ધેમ્ના તુલ્યં સૂતમાવર્તયેત્તુ

વક્ત્રે ગોલઃ સ્થાપિતો વત્સરાર્થં રોગાન્ સર્વાન્હન્તિ સૌખ્યં કરોતિ ।
યદ્વા દુગ્ધે ગોલકં પાચયિત્વા દદ્યાદ્ દુગ્ધં પિપ્પલીભિઃ ક્ષયે તત્

લૌહે પાત્રે પાચયિત્વા તુ દેયં શુષ્કે પાણ્ડૌ કામલે પિત્તરોગે ।
વાતે ગોલં વ્યોષવાતારિતૈલે પક્ત્વા તૈલં ગન્ધયુક્તં દદીત

ભાર્ઙ્ગીમુણ્ડીકાસમર્દાટરૂષદ્રાવૈર્ ગોલં પાચયેચ્છ્લેષ્મનુત્ત્યૈ ।
કાસે શ્વાસે તં ચ દદ્યાત્ કષાયં માધ્વીકાક્તં પિપ્પલીચૂર્ણયુક્તમ્

યસ્મિન્ રોગે યઃ કષાયોઽસ્તિ ચોક્તસ્તસ્મિન્ ગોલં પાચયિત્વા કષાયે ।
દદ્યાત્તત્તદ્રોગનાશાય પથ્યં તત્તદ્રોગે કીર્તિતં યત્તદેવ

ઉક્તો ગોલઃ પ્રાણિકલ્પદ્રુમોઽયં પૂજાં કૃત્વા યોજયેદ્ભક્તિયોગાત્ ।
<રસશાર્દૂલરસઃ>
રસસ્ય દ્વિગુણં ગન્ધં શુદ્ધં સંમર્દયેદ્ દિનમ્ ।
પ્રતિલૌહં સૂતતુલ્યમષ્ટલૌહં મૃતં ક્ષિપેત્

બ્રાહ્મી જયન્તી નિર્ગુણ્ડી મધુયષ્ટી પુનર્નવા ।
નીલિકા ગિરિકર્ણ્યર્કકૃષ્ણધત્તૂરકં યવાઃ

આટરૂષઃ કાકમાચી દ્રવૈરાસાં વિમર્દયેત્ ।
ગુઞ્જાત્રયં ચતુષ્કં વા સર્વરોગેષુ યોજયેત્ ।
રોગોક્તમનુપાનં વા કવોષ્ણં વા જલં પિબેત્

<ત્રિનેત્રરસઃ>
રસગન્ધકતામ્રાણિ સિન્ધુવારરસૌદનમ્ ।
મર્દયેદાતપે પશ્ચાદ્વાલુકાયન્ત્રમધ્યગમ્

રુદ્ધ્વા મૂષાગતં યામત્રયં તીવ્રાગ્નિના પચેત્ ।
તદ્ગુઞ્જા સર્વરોગેષુ પર્ણખણ્ડિકયા સહ

દાતવ્યા દેહસિદ્ધ્યર્થં પુષ્ટિવીર્યબલાય ચ ।
રસોઽયં હેમતારાભ્યામ્ અપિ સિધ્યતિ કન્યયા

<અમૃતાર્ણવરસઃ>
સૂતભસ્મ ચતુર્ભાગં લૌહભસ્મ તથાષ્ટકમ્ ।
મેઘભસ્મ ચ ષડ્ભાગં શુદ્ધગન્ધસ્ય પઞ્ચકમ્

ભાવયેત્ત્રિફલાક્વાથૈસ્ તત્ સર્વં ભૃઙ્ગજૈર્દ્રવૈઃ ।
શિગ્રુવહ્ણિકટુક્યદ્ભિઃ સપ્તધા ભાવયેત્પૃથક્

સર્વતુલ્યા કણા યોજ્યા ગુડૈર્મિશ્રં પુરાતનૈઃ ।
નિષ્કમાત્રં સદા ખાદેજ્જરાં મૃત્યું નિહન્ત્યલમ્

બ્રહ્માયુઃસ્યાચ્ચતુર્માસૈ રસોઽયમમૃતાર્ણવઃ ।
તિલકૌરણ્ટપત્રાણિ ગુડેન ભક્ષયેદનુ

<રત્નેશ્વરરસઃ>
અર્ધં પારદતુલ્યેન તારં તામ્રેણ મેલયેત્ ।
મારયેત્ સિકતાયન્ત્રે શિલાહિઙ્ગુલગન્ધકૈઃ

અયં રત્નેશ્વરઃ સૂતઃ સર્વત્રૈવ પ્રયુજ્યતે ।
હેમ્નો ઽન્તર્યોજિતો હ્યેષો હેમતાં પ્રતિપદ્યતે

શેષોઽર્કશ્ચેદ્ગન્ધકૈર્વા કુનટ્યા વાહતદ્વિપૈઃ ।
શોધયેત્ કનકં સમ્યગ્ અન્યૈર્ વા કાલિકાપહૈઃ ।
વર્ણહ્રાસે તુ તાપ્યેન કારયેદ્વર્ણમુત્તમમ્

<દુર્નામારિ>
પ્રણમ્ય શઙ્કરં રુદ્રં દણ્ડપાણિં મહેશ્વરમ્ ।
જીવિતારોગ્યમન્વિચ્છન્નારદોઽપૃચ્છદીશ્વરમ્

સુખોપાયેન હે નાથ શસ્ત્રક્ષારાગ્નિભિર્વિના ।
દુર્બલાનાં ચ ભીરૂણાં ચિકિત્સાં વક્તુમર્હસિ

તચ્છિષ્યવચનં શ્રુત્વા લોકાનાં હિતકામ્યયા ।
અર્શસાં નાશનં શ્રેષ્ઠં ભૈષજ્યમ્ ઇદમ્ ઈરિતમ્

પાણ્ડિવજ્રાદિલોહાનામ્ આદાયાન્યતમં શુભમ્ ।
કૃત્વા નિર્મલમ્ આદૌ તુ કુનટ્યા માક્ષિકેણ ચ

પત્તૂરમૂલકલ્કેન સ્વરસેન દહેત્તતઃ ।
વહ્નૌ નિક્ષિપ્ય વિધિવચ્છાલાઙ્ગારેણ નિર્ધમેત્

જ્વાલા ચ તસ્ય રોદ્ધવ્યા ત્રિફલાયા રસેન ચ ।
તતો વિજ્ઞાય ગલિતં શઙ્કુનોર્ધ્વં સમુત્ક્ષિપેત્

ત્રિફલાયા રસે પૂતે તદાકૃષ્ય તુ નિર્વપેત્ ।
ન સમ્યગ્ગલિતં યત્તુ તેનૈવ વિધિના પુનઃ

ધ્માતં નિર્વાપયેત્તસ્મિંલ્લૌહં તત્ત્રિફલારસે ।
યલ્લૌહં ન મૃતં તત્ર પાચ્યં ભૂયોઽપિ પૂર્વવત્

મારણાન્ન મૃતં યચ્ચ તત્ ત્યક્તવ્યમ્ અલૌહવત્ ।
તતઃ સંશોષ્ય વિધિવચ્ચૂર્ણયેલ્લૌહભાજને

લોહખલ્વે તથા પિંષ્યાદ્ દૃષદિ શ્લક્ષ્ણચૂર્ણિતમ્ ।
કૃત્વા લોહમયે પાત્રે સાર્દ્રે વા લિપ્તરન્ધકે

રસૈઃ પઙ્કસમં કૃત્વા પચેત્તદ્ગોમયાગ્નિના ।
પુટાનિ ક્રમશો દદ્યાત્પૃથગેષાં વિધાનતઃ

ત્રિફલાર્દ્રકભૃઙ્ગાણાં કેશરાજસ્ય બુદ્ધિમાન્ ।
માનકન્દકભલ્લાતવહ્નીનાં સૂરણસ્ય ચ

હસ્તિકર્ણપલાશસ્ય કુલિશસ્ય તથૈવ ચ ।
પુટે પુટે ચૂર્ણયિત્વા લોહાત્ષોડશિકં પલમ્

તન્માનં ત્રિફલાયાશ્ચ પલેનાધિકમ્ આહરેત્ ।
અષ્ટભાગાવશિષ્ટે તુ રસે તસ્યાઃ પચેદ્ બુધઃ

અષ્ટૌ પલાનિ દત્ત્વા તુ સર્પિષો લોહભાજને ।
તામ્રે વા લોહદર્વ્યા તુ ચાલયેદ્ વિધિપૂર્વકમ્

તતઃ પાકવિધાનજ્ઞઃ સ્વચ્છે ચોર્ધ્વે ચ સર્પિષિ ।
મૃદુમધ્યાદિભેદેન ગૃહ્ણીયાત્પાકમન્યતઃ

આરભેત વિધાનેન કૃતકૌતુકમઙ્ગલઃ ।
ઘૃતભ્રામરસંયુક્તં લિહેદ્ આ રક્તિકં ક્રમાત્

વર્ધમાનાનુપાનં ચ ગવ્યં ક્ષીરોત્તમં મતમ્ ।
ગવ્યાભાવેઽપ્યજાયાશ્ચ સ્નિગ્ધવૃષ્યાદિભોજનમ્

સદ્યો વહ્ણિકરં ચૈવ ભસ્મકં ચ નિયચ્છતિ ।
હન્તિ વાતં તથા પિત્તં કુષ્ઠાનિ વિષમજ્વરમ્

ગુલ્માક્ષિપાણ્ડુરોગાંશ્ચ તન્દ્રાલસ્યમરોચકમ્ ।
પરિણામભવં શૂલં પ્રમેહમપબાહુકમ્

શ્વયથું રુધિરસ્રાવં દુર્નામાનં વિશેષતઃ ।
બલકૃદ્ બૃંહણં ચૈવ કાન્તિદં સ્વરવર્ધનમ્

શરીરલાઘવકરમારોગ્યં પુષ્ટિવર્ધનમ્ ।
આયુષ્યં શ્રીકરં ચૈવ વયસ્તેજસ્કરં તથા

સશ્રીકપુત્રજનનં વલીપલિતનાશનમ્ ।
દુર્નામારિર્ અયં નામ્ના દૃષ્ટો વારાન્ સહસ્રશઃ ।
નિર્મૂલં દહ્યતે શીઘ્રં યથા તૂલં ચ વહ્ણિના

સૌકુમાર્યાલ્પકાયત્વે મદ્યસેવાં સમાચરેત્ ।
જીર્ણમદ્યાનિ યુક્તાનિ ભોજનૈઃ સહ પાયયેત્

લાવતિત્તિરિવર્તીરમયૂરશશકાદયઃ ।
ચટકઃ કલવિઙ્કશ્ચ વર્તકો હરિતાલકઃ

શ્યેનકશ્ચ બૃહલ્લાવો વનવિષ્કિરકાદયઃ ।
પારાવતમૃગાદીનાં માંસં જાઙ્ગલજં તથા

મદ્ગુરો રોહિતઃ શ્રેષ્ઠઃ શકુલશ્ચ વિશેષતઃ ।
મત્સ્યરાજા ઇમે પ્રોક્તા હિતમત્સ્યેષુ યોજયેત્

પ્રશસ્તં વાર્તાકફલં પટોલં બૃહતીફલમ્ ।
પ્રલમ્બાભીરુવેત્રાગ્રજાતુકં તણ્ડુલીયકમ્

વાસ્તુકં ધાન્યશાકં ચ કર્ણાલુકપુનર્નવામ્ ।
નારિકેલં ચ ખર્જૂરં દાડિમં લવલીફલમ્

શૃઙ્ગાટકં ચ પક્વામ્રં દ્રાક્ષા તાલફલાનિ ચ ।
જાતિકોષં લવઙ્ગં ચ પૂગં તામ્બૂલપત્રકમ્ ।
હિતાન્યેતાનિ વસૂનિ લોહમેતત્સમશ્નતામ્

નાશ્નીયાલ્લકુચં કોલકર્કન્ધુબદરાણિ ચ ।
જમ્બીરં બીજપૂરં ચ તિન્તિડીકરમર્દકમ્

આનૂપાનિ ચ માંસાનિ ક્રકરં પુણ્ડ્રકાદિકમ્ ।
હંસસારસદાત્યૂહચાષક્રૌઞ્ચબલાકિકાઃ

માષકન્દકરીરાણિ ચણકં ચ કલિઙ્ગકમ્ ।
કૂષ્માણ્ડકં ચ કર્કોટીં કેબુકં ચ વિશેષતઃ

કઞ્ચટં કારવેલ્લં ચ કશેરું કર્કટીં તથા ।
વિદલાનિ ચ સર્વાણિ કકારાદીંશ્ચ વર્જયેત્

શઙ્કરેણ સમાખ્યાતો યક્ષરાજાનુકમ્પયા ।
જગતામુપકારાય દુર્નામારિરયં ધ્રુવમ્

સ્થાનાદપૈતિ મેરુશ્ચ પૃથ્વી પર્યેતિ વાયુના ।
પતન્તિ ચન્દ્રતારાશ્ચ મિથ્યા ચેદહમબ્રુવમ્

બ્રહ્મઘ્નાશ્ચ કૃતઘ્નાશ્ચ ક્રૂરાશ્ચાસત્યવાદિનઃ ।
વર્જનીયા વિદગ્ધેન ભૈષજ્યગુરુનિન્દકાઃ

<ઇરોન્:: દોષ:: રેમોવલ્>
મુનિરસપિષ્ટવિડઙ્ગં મુનિરસલીઢં ચિરસ્થિતં ઘર્મે ।
દ્રાવયતિ લોહદોષાન્ વહ્ણિર્નવનીતપિણ્ડમિવ

કૃમિરિપુચૂર્ણં લીઢં સહિતં સ્વરસેન વઙ્ગસેનસ્ય ।
ક્ષપયત્યચિરાન્નિયતં લોહાજીર્ણોદ્ભવં શૂલમ્

જીર્ણે લૌહે ત્વપતતિ ચૂર્ણં ભુઞ્જીત સિદ્ધિસારાખ્યમ્ ।
લૌહવ્યાપન્નશ્યતિ વિવર્ધતે જાઠરો વહ્ણિઃ

<સિદ્ધસાર>
પથ્યાસૈન્ધવશુણ્ઠીમાગધિકાનાં પૃથક્સમો ભાગઃ ।
ત્રિવૃતાભાગૌ નિમ્બૂભાવ્યં સ્યાત્ સિદ્ધિસારાખ્યમ્

આરગ્વધસ્ય મજ્જાભી રેચનં કિટ્ટશાન્તયે ।
ભવેદ્યદતિસારસ્તુ દુગ્ધં પીત્વા તુ તં જયેત્

રક્તિદ્વાદશકાદ્ ઊર્ધ્વં વૃદ્ધિરસ્ય ભયપ્રદા

કાલે મલપ્રવૃત્તિર્લાઘવમુદરે વિશુદ્ધિર્ ઉદ્ગારે ।
અઙ્ગેષુ નાવસાદો મનઃપ્રસાદોઽસ્ય પરિપાકે

નાગાર્જુનો મુનીન્દ્રઃ શશાસ યલ્લોહશાસ્ત્રમ્ અતિગહનમ્ ।
તસ્યાર્થસ્ય સ્મૃતયે વયમેતદ્વિશદાક્ષરૈર્બ્રૂમઃ

મેને મુનિઃ સ્વતન્ત્રે યઃ પાકં ન પલપઞ્ચકાદર્વાક્ ।
સુબહુપ્રયોગદોષાદ્ ઊર્ધ્વં ચ પલત્રયોદશકાત્

તત્રાયસિ પચનીયે પઞ્ચપલાદૌ ત્રયોદશપલકાન્તે ।
લૌહાત્ત્રિગુણા ત્રિફલા ગ્રાહ્યા ષડ્ભિઃ પલૈરધિકા

મારણપુટનસ્થાલીપાકાસ્ ત્રિફલૈકભાગસંપાદ્યાઃ ।
ત્રિફલાભાગદ્વિતયં ગ્રહણીયં લૌહપાકાર્થમ્

સર્વત્રાયઃ પુટનાદ્યર્થૈકાંશે શરાવસંખ્યાતમ્ ।
પ્રતિપલમેવ ત્રિગુણં પાથઃ ક્વાથાર્થમાદેયમ્

સપ્તપલાદૌ ભાગે પઞ્ચદશાન્તેઽમ્ભસાં શરાવૈશ્ચ ।
ત્ર્યાદ્યૈકાદશકાન્તૈર્ અધિકં તદ્વારિ કર્તવ્યમ્

તત્રાષ્ટમો વિભાગઃ શેષઃ ક્વાથસ્ય યત્નતઃ સ્થાપ્યઃ ।
તેન હિ મારણપુટનસ્થાલીપાકા ભવિષ્યન્તિ

પાકાર્થે તુ ત્રિફલાભાગદ્વિતયે શરાવસંખ્યાતમ્ ।
પ્રતિપલમમ્બુ સમં સ્યાદધિકં દ્વાભ્યાં શરાવાભ્યામ્

તત્ર ચતુર્થો ભાગઃ શેષો નિપુણૈઃ પ્રયત્નતો ગ્રાહ્યઃ ।
અયસઃ પાકાર્થત્વાત્સ ચ સર્વસ્માત્ પ્રધાનતમઃ

પાકાર્થમશ્મસારે પઞ્ચપલાદૌ ત્રયોદશપલાન્તે ।
દુગ્ધશરાવદ્વિતયં પાદૈર્ એકાદિકૈર્ અધિકમ્

પઞ્ચપલાદિર્માત્રા તદભાવે તદનુસારતો ગ્રાહ્યમ્ ।
ચતુરાદિકમ્ એકાન્તં શક્તાવધિકં ત્રયોદશકાત્

<ઇરોન્:: પ્રક્ષેપચૂર્ણ>
ત્રિફલાત્રિકટુકચિત્રકકાન્તક્રામકવિડઙ્ગચૂર્ણાનિ ।
જાતીફલસ્ય જાતીકોષૈલાકઙ્કોલલવઙ્ગાનામ્ ।
સિતકૃષ્ણજીરકયોર્ અપિ ચૂર્ણાન્યયસા સમાનિ સ્યુઃ

ત્રિફલાત્રિકટુવિડઙ્ગા નિયતા અન્યે યથાપ્રકૃતિ બોધ્યાઃ ।
કાલાયસદોષહૃતે જાતીફલાદેર્લવઙ્ગકાન્તસ્ય ।
ક્ષેપઃ પ્રાપ્ત્યનુરૂપઃ સર્વસ્યોનસ્ય ચૈકાદ્યૈઃ

કાન્તક્રામકમેકં નિઃશેષં દોષમપહરત્યયસઃ

દ્વિગુણત્રિગુણચતુર્ગુણમાજ્યં ગ્રાહ્યં યથાપ્રકૃતિ

યદિ ભેષજભૂયસ્ત્વં સ્તોકત્વં વા તથાપિ ચૂર્ણાનામ્ ।
અયસા સામ્યં સંખ્યા ભૂયોઽલ્પત્વેન ભૂયોઽલ્પા

એવં ધાત્વનુસારાત્તત્તત્કથિતૌષધસ્ય બાધેન ।
સર્વત્રૈવ વિધેયસ્ તત્તત્કથિતસ્યૌષધસ્યોહઃ

<લૌહમારણમ્>
કાન્તાદિલૌહમારણવિધાનસર્વસ્વમ્ ઉચ્યતે તાવત્ ।
યસ્ય કૃતે તલ્લૌહં પક્તવ્યં તસ્ય શુભે દિવસે

સમૃદઙ્ગારકરાલિતનતભૂભાગે શિવં સમભ્યર્ચ્ય ।
વૈદિકવિધિના વહ્ણિં નિધાય દત્ત્વાહુતીસ્તત્ર

ધર્માત્ સિધ્યતિ સર્વં શ્રેયસ્તદ્ધર્મસિદ્ધયે કિમપિ ।
શક્ત્યનુરૂપં દદ્યાદ્ દ્વિજાય સંતોષિણે ગુણિને

સંતોષ્ય કર્મકારં પ્રસાદપૂગાદિદાનસત્પાનૈઃ ।
આદૌ તદશ્મસારં નિર્મલમેકાન્તતઃ કુર્યાત્

<??>
તદનુ કુઠારચ્છિન્નાત્રિફલાગિરિકર્ણિકાસ્થિસંહારૈઃ ।
કરિકર્ણચ્છદમૂલશતાવરીકેશરાજાખ્યૈઃ

શાલિં ચ મૂલકાશીમૂલપ્રાવૃડ્જભૃઙ્ગરાજૈશ્ ચ ।
લિપ્ત્વા દગ્ધવ્યં તદ્દૃષ્ટક્રિયલૌહકારેણ

ચિરજલભાવિતનિર્મલશાલાઙ્ગારેણ પરિત આચ્છાદ્ય ।
કુશલાધ્માપિતભસ્ત્રાનવરતમુક્તેન પવનેન

<??>
વહ્ણેર્બાહ્યજ્વાલા બોદ્ધવ્યા જાતુ નૈવ કુઞ્ચિકયા ।
મૃલ્લવણસલિલભાજા કિં તુ સ્વચ્છામ્બુસંપ્લુતયા

<દ્રુગ્સ્:: લોસે પોતેન્ચ્ય્ બ્ય્ ઇમ્પુરિતિએસ્>
દ્રવ્યાન્તરસંયોગાત્ સ્વાં શક્તિં ભેષજાનિ મુઞ્ચન્તિ ।
મલધૂલિમત્ સર્વં સર્વત્ર વિવર્જયેત્તસ્માત્

<મેતલ્સ્:: મેથોદ્ fઓર્ મેલ્તિન્ગ્>
સન્દંશેન ગૃહીત્વાન્તઃ પ્રજ્વલિતાગ્નિમધ્યમુપનીય ।
ગલતિ યથાયથમગ્રે તથૈવ મૃદુ વર્ધયેન્નિપુણઃ

<નિર્વાપણ:: મેથોદ્>
તલનિહિતોર્ધ્વમુખાઙ્કુશલગ્નં ત્રિફલાજલે વિનિક્ષિપ્ય ।
નિર્વાપયેદશેષં શેષં ત્રિફલામ્બુ રક્ષેચ્ચ

<ઇરોન્।મેતલ્સ્:: પરીક્ષા:: ઉન્મેલ્તબ્લે>
યલ્લૌહં ન મૃતં તત્પુનરપિ પક્તવ્યમ્ ઉક્તમાર્ગેણ ।
યન્ન મૃતં તથાપિ તત્ ત્યક્તવ્યમ્ અલૌહમેવ હિ યત્

<જારણા (?):: => ક્ષાલન>
તદનુ ઘનલૌહપાત્રે કાલાયસમુદ્ગરેણ સંચૂર્ણ્ય ।
દત્ત્વા બહુશઃ સલિલં પ્રક્ષાલ્યાઙ્ગારમ્ ઉદ્ધૃત્ય

તદયઃ કેવલમ્ અગ્નૌ શુષ્કીકૃત્યાથવાતપે પશ્ચાત્ ।
લૌહશિલાયાં પિંષ્યાદસિતેઽશ્મનિ વા તદપ્રાપ્તૌ

<સ્થાલીપાક>
અથ કૃત્વાયો ભાણ્ડે દત્ત્વા ત્રિફલામ્બુ શેષમન્યદ્વા ।
પ્રથમં સ્થાલીપાકં દદ્યાદ્ આ તત્ક્ષયાત્ તદનુ

ગજકર્ણપત્રમૂલશતાવરીભૃઙ્ગકેશરાજરસૈઃ ।
પ્રાગ્વત્ સ્થાલીપાકં કુર્યાત્પ્રત્યેકમેકં વા

<પુટપાક>
હસ્તપ્રમાણવદનં શ્વભ્રં હસ્તૈકખાતિ સમમધ્યમ્ ।
કૃત્વા કટાહસદૃશં તત્ર કરીષં તુષં ચ કાષ્ઠં ચ

અન્તર્ઘનતરમ્ અર્ધં સુષિરં પરિપૂર્ય દહનમાયોજ્ય ।
પશ્ચાદયસશ્ચૂર્ણં શ્લક્ષ્ણં પઙ્કોપમં કુર્યાત્

ત્રિફલામ્બુભૃઙ્ગકેશરશતાવરીકન્દમાણસહજરસૈઃ ।
ભલ્લાતકકરિકર્ણચ્છદમૂલપુનર્નવાસ્વરસૈઃ

ક્ષિપ્ત્વાથ લૌહપાત્રે માર્દે વા લૌહમાર્દપાત્રાભ્યામ્ ।
તુલ્યાભ્યાં પૃષ્ઠેનાચ્છાદ્યાન્તે રન્ધ્રમ્ આલિપ્ય

તત્પુટપાત્રં તત્ર શ્વભ્રજ્વલને નિધાય ભૂયોભિઃ ।
કાષ્ઠકરીષતુષૈસ્ તત્ સંછાદ્યાહર્નિશં દહેત્પ્રાજ્ઞઃ

એવં નવભિરમીભિર્ મેષજરાજૈઃ પચેત્તુ પુટપાકમ્ ।
પ્રત્યેકમેકમેભિર્મિલિતૈર્વા ત્રિચતુરાન્ વારાન્

<પુટપાક:: ગ્રિન્દિન્ગ્ અfતેર્ એઅછ્ ~>
પ્રતિ પુટનં તત્પિંષ્યાત્ સ્થાલીપાકં વિધાય તથૈવ તત્ ।
તાદૃશિ દૃષદિ ન પિંષ્યાદ્ વિગલદ્રજસા તુ યુજ્યતે યત્ર

તદયશ્ચૂર્ણં પિષ્ટં ઘૃષ્ટં ઘનસૂક્ષ્મવાસસિ શ્લક્ષ્ણમ્ ।
યદિ રજસા સદૃશં સ્યાત્કેતક્યાસ્તર્હિ તદ્ભદ્રમ્

પુટને સ્થાલીપાકે ઽધિકૃતપુરુષે સ્વભાવરુગધિગમાત્ ।
કથિતમપિ હેયમ્ ઔષધમ્ ઉચિતમ્ ઉપાદેયમ્ અન્યદ્ અપિ

અભ્યસ્તકર્મવિધિભિર્ વાલકુશાગ્રીયબુદ્ધિભિર્ અલક્ષ્યમ્ ।
લૌહસ્ય પાકમધુના નાગાર્જુનશિષ્ટમભિદધ્મઃ

<લૌહપાક (હેઅતિન્ગ્।મેલ્તિન્ગ્ ઇરોન્)>
લોહારકૂટતામ્રકટાહે દૃઢમૃન્મયે પ્રણમ્ય શિવમ્ ।
તદયઃ પચેદચપલઃ કાષ્ઠેન્ધનેન વહ્ણિના મૃદુના

નિક્ષિપ્ય ત્રિફલાજલમ્ ઉદિતં યત્તદ્ ઘૃતં ચ દુગ્ધં ચ ।
સંચાલ્ય લૌહમય્યા દર્વ્યા લગ્નં સમુત્પાટ્ય

<પાક (મેલ્તિન્ગ્, હેઅતિન્ગ્):: થ્રેએ ગ્રદેસ્>
મૃદુમધ્યખરભાવૈઃ પાકસ્ ત્રિવિધો ઽત્ર વક્ષ્યતે પુંસામ્ ।
પિત્તસમીરણશ્લેષ્મપ્રકૃતીનાં મધ્યમસ્તુ સમઃ

<પાક:: દેતેચ્તિન્ગ્ થે ઇન્તેન્સિત્ય્>
અભ્યક્તદર્વિલૌહં સુખદુઃખસ્ખલનયોગિ મૃદુ મધ્યમ્ ।
ઉજ્ઝિતદર્વિખરં પરિભાષન્તે કેચિદાચાર્યાઃ

અન્યે વિહીનદર્વીપ્રલેપમ્ આખૂત્કરાકૃતિં બ્રુવતે ।
મૃદુ મધ્યમ્ અર્ધચૂર્ણં સિકતાપુઞ્જોપમં તુ ખરમ્

ત્રિવિધોઽપિ પાક ઈદૃક્ સર્વેષાં ગુણકૃદેવ ન તુ વિફલઃ ।
પ્રકૃતિવિશેષે સૂક્ષ્મૌ ગુણદોષૌ જનયતીત્યલ્પમ્

<પ્રક્ષેપ>
વિજ્ઞાય પાકમેવ દ્રાગવતાર્ય ક્ષિતૌ ક્ષણાન્ કિયતઃ ।
વિશ્રામ્ય તત્ર લૌહે ત્રિફલાદેઃ પ્રક્ષિપેચ્ચૂર્ણમ્

યદિ કર્પૂરપ્રાપ્તિર્ભવતિ તતો વિગલિતે તદુષ્ણત્વે ।
ચૂર્ણીકૃતમનુરૂપં ક્ષિપેન્ન વા ન યદિ તલ્લાભઃ

<ઇરોન્:: મોલ્તેન્:: સ્તોરગે>
પક્વં તદશ્મસારં સુચિરઘૃતસ્થિત્યભાવિરૂક્ષત્વે ।
ગોદોહનાદિભાણ્ડે લૌહભાણ્ડાભાવે સતિ સ્થાપ્યમ્

યદિ તુ પરિપ્લુતિહેતોર્ ઘૃતમ્ ઈક્ષેતાધિકં તતોઽન્યસ્મિન્ ।
ભાણ્ડે નિધાય રક્ષેદ્ ભાવ્યુપયોગો હ્યનેન મહાન્

<ઇરોન્:: સ્નેહન>
અયસિ વિરૂક્ષીભૂતે સ્નેહસ્ત્રિફલાઘૃતેન સંપાદ્યઃ ।
એતત્તતો ગુણોત્તરમિત્યમુના સ્નેહનીયં તત્

<ઇરોન્:: સેવન>
અત્યન્તકફપ્રકૃતેર્ ભક્ષણમ્ અયસો ઽમુનૈવ શંસન્તિ ।
કેવલમ્ અપીદમ્ અશિતં જનત્યયસો ગુણાન્ કિયતઃ

અથવા વક્તવ્યવિધિસંસ્કૃતકૃષ્ણાભ્રચૂર્ણમ્ આદાય ।
લોહચતુર્થાર્ધસમદ્વિત્રિચતુઃપઞ્ચગુણભાગમ્

પ્રક્ષિપ્યાયઃ પ્રાગ્વત્પચેદુભાભ્યાં ભવેદ્રજો યાવત્ ।
તાવન્માનાનુસ્મૃતેઃ સ્યાત્ત્રિફલાદિદ્રવ્યપરિમાણમ્

ઇદમ્ આપ્યાયકમ્ ઇદમ્ અતિપિત્તનુદ્ ઇદમેવ કાન્તિબલજનનમ્ ।
સ્તભ્નાતિ તૃટ્ક્ષુધૌ પરમ્ અધિકાધિકમાત્રયા ક્ષિપ્તમ્

<અભ્ર:: શોધન:: નિશ્ચન્દ્રિક>
કૃષ્ણાભ્રમ્ ભેકવપુર્ વજ્રાખ્યં ચૈકપત્રકં કૃત્વા ।
કાષ્ઠમયોદૂખલકે ચૂર્ણં મુશલેન કુર્વીત

ભૂયો દૃષદિ ચ પિષ્ટં વાસઃ સૂક્ષ્માવકાશતલગલિતમ્ ।
મણ્ડૂકપર્ણિકાયાઃપ્રચુરરસે સ્થાપયેત્ ત્રિદિનમ્

ઉદ્ધૃત્ય તદ્રસાદથ પિંષ્યાદ્ધૈમન્તિકધાન્યભક્તસ્ય ।
અક્ષોદાત્યન્તામ્લસ્વચ્છજલેન પ્રયત્નેન

મણ્ડૂકપર્ણિકાયાઃ પૂર્વરસેનૈવ મર્દનં કુર્યાત્ ।
સ્થાલીપાકં પુટનં ચાદ્યૈરપિ ભૃઙ્ગરાજાદ્યૈઃ

અર્કાદિપત્રમધ્યે કૃત્વા પિણ્ડં નિધાય ભસ્ત્રાગ્નૌ ।
તાવદ્દહેન્ન યાવન્નીલોઽગ્નિર્દૃશ્યતે સુચિરમ્

નિર્વાપયેચ્ચ દુગ્ધે દુગ્ધં પ્રક્ષાલ્ય વારિણા તદનુ ।
પિષ્ટ્વા ઘૃષ્ટ્વા ગાલ્ય વસ્ત્રે ચૂર્ણં નિશ્ચન્દ્રકં કુર્યાત્

<સિદ્ધલૌહસેવન>
નાનાવિધરુક્શાન્ત્યૈ પુષ્ટ્યૈ કાન્ત્યૈ શિવં સમભ્યર્ચ્ય ।
સુવિશુદ્ધેઽહનિ પુણ્યે તદમૃતમાદાય લૌહાખ્યમ્

દશકૃષ્ણલપરિમાણં શક્તિવયોભેદમાકલય્ય પુનઃ ।
ઇદમધિકં તદ્ અધિકતરમ્ ઇયદેવ ન માતૃમોદકવત્

સમમસૃણામલપાત્રે લૌહે લૌહેન મર્દયેચ્ચ પુનઃ ।
દત્ત્વા મધ્વનુરૂપં તદનુ ઘૃતં યોજયેદ્ અધિકમ્

બન્ધં ગૃહ્ણાતિ યથા મધ્વપૃથક્ત્વેન પઙ્કમવિશિંષત્ ।
ઇદમિહ દૃષ્ટોપકરણમેતદ્ અદૃષ્ટં તુ મન્ત્રેણ

સ્વાહાન્તેન વિમર્દો ભવતિ ફડન્તેન લૌહબલરક્ષા ।
સનમસ્કારેણ બલિર્ભક્ષણમયસો હૂમન્તેણ

ઓં અમૃતોદ્ભવાય સ્વાહા ઓં અમૃતે હૂં ફટ્ ।
ઓં નમશ્ચણ્ડવજ્રપાણયે મહાયક્ષસેનાધિપતયે સુરગુરુવિદ્યામહાબલાય સ્વાહા ।
ઓં અમૃતે હૂમ્ ।
જગ્ધ્વા તદમૃતસારં નીરં વા ક્ષીરમેવાનુપિબેત્ ।
કાન્તક્રામકમમલં સંચર્વ્ય રસં પિબેદ્ ગિલેન્ન તુ તત્

આચમ્ય ચ તામ્બૂલં લાભે ઘનસારસહિતમુપયોજ્યમ્

નાત્યુપવિષ્ટો નાપ્યતિભાષી નાતિસ્થિતસ્ તિષ્ઠેત્

અત્યન્તવાતશીતાતપયાનસ્નાનવેગરોધાદીન્ ।
જહ્યાચ્ચ દિવાનિદ્રાસહિતં ચાકાલભુક્તં ચ

વાતકૃતઃ પિત્તકૃતઃ સર્વાન્ કટ્વમ્લતિક્તકષાયાન્ ।
તત્ક્ષણવિનાશહેતૂન્ મૈથુનકોપશ્રમાન્ દૂરે

અશિતં તદયઃ પશ્ચાત્પતતુ ન વા પાટવં છડુ પ્રથતામ્ ।
આર્તિર્ભવતુ નવાન્ત્રે કૂજતિ ભોક્તવ્યમવ્યાજમ્

પ્રથમં પીત્વા દુગ્ધં શાલ્યન્નં વિશદસિદ્ધમ્ અક્લિન્નમ્ ।
ઘૃતસંપ્લુતમ્ અશ્નીયાન્માંસૈર્ વૈહઙ્ગમૈઃ પ્રાયઃ

ઉત્તમમૂષરભૂચરવિષ્કિરમાંસં તથાજમ્ ઐણાદિ ।
અન્યદપિ જલચરાણાં પૃથુરોમાપેક્ષયા જ્યાયઃ

માંસાલાભે મત્સ્યા અદોષલાઃ સ્થૂલસદ્ગુણા ગ્રાહ્યાઃ ।
મદ્ગુરરોહિતશકુલા દગ્ધાઃ પલલાન્મનાઙ્ન્યૂનાઃ

શૃઙ્ગાટકફલકશેરુકદલીફલતાલનારિકેલાદિ ।
અન્યદપિ યચ્ચ વૃષ્યં મધુરં પનસાદિકં જ્યાયઃ

કેબુકતાલકરીરાન્ વાર્તાકુપટોલફલદલસમેતાન્ ।
મુદ્ગમસૂરેક્ષુરસાન્ શંસન્તિ નિરામિષેષ્વેતાન્

શાકં પ્રહેયમખિલં સ્તોકં રુચયે તુ વાસ્તુકં દદ્યાત્ ।
વિહિતનિષિદ્ધાદ્ અન્યન્મધ્યમકોટિસ્થિતં વિદ્યાત્

તપ્તદુગ્ધાનુપાનં પ્રાયઃ સારયતિ બદ્ધકોષ્ઠસ્ય ।
અનુપીતમમ્બુ યદ્વા કોમલશસ્યસ્ય નારિકેલસ્ય

યસ્ય ન તથાપિ સરતિ સયવક્ષારં જલં પિબેત્કોષ્ણમ્ ।
કોષ્ણં ત્રિફલાક્વાથં ક્ષારસનાથં તતોઽપ્યધિકમ્

ત્રીણિ દિનાનિ સમં સ્યાદહ્નિ ચતુર્થે તુ વર્ધયેત્ ક્રમશઃ ।
યાવત્તદષ્ટમાષં ન વર્ધયેત્ પુનરિતો ઽપ્યધિકમ્

આદૌ રક્તિદ્વિતયં દ્વિતીયવૃદ્ધૌ તુ રક્તિકાત્રિતયમ્ ।
રક્તીપઞ્ચકપઞ્ચકમ્ અત ઊર્ધ્વં વર્ધયેન્નિયતમ્

વાત્સરિકકલ્પપક્ષે દિનાનિ યાવન્તિ વર્ધિતં પ્રથમમ્ ।
તાવન્તિ વર્ષશેષે પ્રતિલોમં હ્રાસયેત્તદયઃ

તેષ્વષ્ટમાષકેષુ પ્રાતર્માષત્રયં સમશ્નીયાત્ ।
સાયં ચ તાવદહ્ણો મધ્યે માષદ્વયં શેષમ્

એવં તદમૃતમશ્નન્કાન્તિં લભતે ચિરસ્થિરં દેહમ્ ।
સપ્તાહત્રયમાત્રાત્સર્વરુજો હન્તિ કિં બહુના

આર્યાભિર્ ઇહ નવત્યા સપ્તવિધિભિર્ યથાવદ્ આખ્યાતમ્ ।
અમતિવિપર્યયસંશયશૂન્યમ્ અનુષ્ઠાનમ્ ઉન્નીતમ્

મુનિરચિતશાસ્ત્રપારં ગત્વા સારં તતઃ સમુદ્ધૃત્ય ।
નિબબન્ધ બાન્ધવાનામુપકૃતયે કોઽપિ ષટ્કર્મા

<તામ્રયોગ>
કન્યાતોયે તામ્રપત્રં સુતપ્તં કૃત્વા વારાન્ વિંશતિં પ્રક્ષિપેત્તત્ ।
શુદ્ધં ગન્ધં તદ્દ્વિભાગં વિમર્દ્ય નિમ્બૂતોયૈસ્તામ્રપત્રાણિ લિપ્ત્વા

ભાણ્ડે કૃત્વા રોધયિત્વા તુ ભાણ્ડં શાલાગ્નૌ તં નિક્ષિપેત્ પઞ્ચરાત્રમ્ ।
શીતં જાતં ભાવયેદુક્તતોયૈર્ યદ્વા નીરૈસ્ ત્રૈફલૈર્ એકઘસ્રમ્

મધ્વાજ્યાભ્યાં પેષયિત્વા પુટેત્ તચ્છુદ્ધં સિદ્ધં જાયતે દેહસિદ્ધ્યૈ ।
ગુઞ્જામાત્રં શાલ્મલીનીરયુક્તં મધ્વાજ્યાભ્યાં સેવયેદ્ વત્સરાર્ધમ્

દુગ્ધં ખણ્ડં વાનુપાનં વિદધ્યાત્ સાજ્યં ભોજ્યં ગૌડ્યમ્ અમ્લેન યુક્તમ્ ।
વીર્યં પુષ્ટિં દીપનં દેહદાર્ઢ્યં દિવ્યાં દૃષ્ટિં દીર્ઘમાયુઃ કરોતિ

<તામ્રયોગ (2)>
રસતસ્તામ્રં દ્વિગુણં તામ્રાત્ કૃષ્ણાભ્રકં તથા દ્વિગુણમ્ ।
પૃથગેવૈષાં શુદ્ધિસ્તામ્રે શુદ્ધિસ્તતો દ્વિવિધા

પત્ત્રીકૃતસ્ય ગન્ધકયોગાદ્વા મારણં તથા લવણૈઃ ।
આક્તે ધ્માપિતતામ્રે નિર્ગુણ્ડીકલ્કકાઞ્જિકે મગ્ને

યદ્ભવતિ ગૈરિકાભં તત્પિષ્ટમ્ અર્ધગન્ધકં તદનુ ।
પુટપાકેન વિશુદ્ધં શુદ્ધં સ્યાદભ્રકં તુ પુનઃ

હિલમોચિમૂલપિણ્ડે ક્ષિપ્તં તદનુ માર્દસમ્પુટે લિપ્તે ।
તીક્ષ્ણં દગ્ધં પિષ્ટમ્ અમ્લામ્ભસા સાધુ ચન્દ્રિકાવિરહિતમ્

રેચિતતામ્રેણ રસઃ ખલ્વશિલાયાં ઘૃષ્ટઃ પિણ્ડિકા કાર્યા ।
ઉત્સ્વેદ્ય ગૃહસલિલેન નિર્ગુણ્ડીકલ્કેઽસકૃચ્છુદ્ધૌ

એતત્સિદ્ધં ત્રિતયં ચૂર્ણિતતામ્રાર્ધિકૈઃ પૃથગ્યુક્તમ્ ।
પિપ્પલીવિડઙ્ગમરિચૈઃ શ્લક્ષ્ણં દ્વિત્રિમાષકં ભક્ષ્યમ્

શૂલામ્લપિત્તશ્વયથુગ્રહણીયક્ષ્માદિકુક્ષિરોગેષુ ।
રસાયનં મહદેતત્પરિહારો નિયમતો નાત્ર

<લક્ષ્મીવિલાસરસઃ>
પલં કૃષ્ણાભ્રચૂર્ણસ્ય તદર્ધૌ રસગન્ધકૌ ।
કર્પૂરસ્ય તદર્દ્ધં તુ જાતીકોષફલે તથા

વૃદ્ધદારકબીજં ચ બીજમુન્મત્તકસ્ય ચ ।
ત્રૈલોક્યવિજયાબીજં વિદારીકન્દમ્ એવ ચ

નારાયણી તથા નાગબલા ચાતિબલા તથા ।
બીજં ગોક્ષુરકસ્યાપિ હૈજ્જલં બીજમેવ ચ

એતેષાં કાર્ષિકં ચૂર્ણં ગૃહીત્વા વારિણા પુનઃ ।
નિષ્પિષ્ય વટિકા કાર્યા ત્રિગુઞ્જાફલમાનતઃ

નિહન્તિ સન્નિપાતોત્થાન્ ગદાન્ ઘોરાન્ સુદારુણાન્ ।
વાતોત્થાન્ પૈત્તિકાંશ્ચાપિ નાસ્ત્યત્ર નિયમઃ ક્વચિત્

કુષ્ઠમષ્ટાદશવિધં પ્રમેહાન્ વિંશતિં તથા ।
નાડીવ્રણં વ્રણં ઘોરં ગુદામયભગન્દરમ્

શ્લીપદં કફવાતોત્થં ચિરજં કુલસમ્ભવમ્ ।
ગલશોથમન્ત્રવૃદ્ધિમતિસારં સુદારુણમ્

કાસપીનસયક્ષ્માર્શઃ સ્થૌલ્યં દૌર્બલ્યમેવ ચ ।
આમવાતં સર્વરૂપં જિહ્વાસ્તમ્ભં ગલગ્રહમ્

ઉદરં કર્ણનાસાક્ષિમુખવૈજાત્યમેવ ચ ।
સર્વશૂલં શિરઃશૂલં સ્ત્રીણાં ગદનિષૂદનમ્

વટિકાં પ્રાતરેકૈકાં ખાદેન્નિત્યં યથાબલમ્ ।
અનુપાનમિદં પ્રોક્તં માંસં પિષ્ટં પયો દધિ

વારિતક્રસુરાસીધુસેવનાત્ કામરૂપધૃક્ ।
વૃદ્ધોઽપિ તરુણસ્પર્ધી ન ચ શુક્રસ્ય સંક્ષયઃ

ન ચ લિઙ્ગસ્ય શૈથિલ્યં ન કેશા યાન્તિ પક્વતામ્ ।
નિત્યં શતસ્ત્રિયો ગચ્છેન્મત્તવારણવિક્રમઃ

દ્વિલક્ષયોજની દૃષ્ટિર્જાયતે પૌષ્ટિકઃ પરઃ ।
પ્રોક્તઃ પ્રયોગરાજોઽયં નારદેન મહાત્મના

રસો લક્ષ્મીવિલાસસ્તુ વાસુદેવો જગદ્ગુરૌ ।
અભ્યાસાદ્યસ્ય ભગવાન્ લક્ષનારીષુ વલ્લભઃ

<શિલાજતુ:: ઓરિગિન્>
હેમાદ્યાઃ સૂર્યસંતપ્તાઃ સ્રવન્તિ ગિરિધાતવઃ ।
જત્વાભં મૃદુમૃત્સ્નાચ્છં યન્મલં તચ્છિલાજતુ

<શિલાજતુ:: મેદિચ્. પ્રોપેર્તિએસ્>
અનમ્લં ચાકષાયં ચ કટુપાકિ શિલાજતુ ।
નાત્યુષ્ણશીતં ધાતુભ્યશ્ ચતુર્ભ્યસ્તસ્ય સમ્ભવઃ ।
હેમ્નોઽથ રજતાત્તામ્રાદ્વરાત્કૃષ્ણાયસાદપિ

<શિલાજતુ:: fરોમ્ ગોલ્દ્:: મેદિચ્.।ફ્ય્સ્. પ્રોપેર્તિએસ્>
મધુરશ્ચ સતિક્તશ્ચ જપાપુષ્પનિભશ્ચ યઃ ।
કટુર્વિપાકે શીતશ્ચ સ સુવર્ણસ્ય નિસ્રવઃ

<શિલાજતુ:: fરોમ્ સિલ્વેર્:: મેદિચ્.।ફ્ય્સ્. પ્રોપેર્તિએસ્>
રૂપ્યસ્ય કટુકઃ શ્વેતઃ શીતઃ સ્વાદુર્વિપચ્યતે ।
<શિલાજતુ:: fરોમ્ ચોપ્પેર્:: મેદિચ્.।ફ્ય્સ્. પ્રોપેર્તિએસ્>
તામ્રસ્ય બર્હિકણ્ઠાભસ્ તિક્તોષ્ણઃ પચ્યતે કટુઃ

<શિલાજતુ:: fરોમ્ ઇરોન્:: મેદિચ્.।ફ્ય્સ્. પ્રોપેર્તિએસ્>
યસ્તુ ગુગ્ગુલુકાભાસસ્તિક્તકો લવણાન્વિતઃ ।
કટુર્વિપાકે શીતશ્ચ સર્વશ્રેષ્ઠઃ સ ચાયસઃ

ગોમૂત્રગન્ધયઃ સર્વે સર્વકર્મસુ યૌગિકાઃ ।
રસાયનપ્રયોગેષુ પશ્ચિમસ્તુ વિશિષ્યતે

યથાક્રમં વાતપિત્તે શ્લેષ્મપિત્તે કફે ત્રિષુ ।
વિશેષેણ પ્રશસ્યન્તે મલા હેમાદિધાતુજાઃ

<શિલાજતુ:: પરીક્ષા>
લૌહકિટ્ટાયતે વહ્નૌ વિધૂમં દહ્યતેઽમ્ભસિ ।
તૃણાત્યગ્રે કૃતં શ્રેષ્ઠમધો ગલતિ તન્તુવત્

<શિલાજતુ:: શોધન>
મલિનં યદ્ભવેત્ તચ્ચ ક્ષાલયેત્કેવલામ્ભસા ।
લૌહપાત્રેષુ વિધિના ઊર્ધ્વીભૂતં ચ સંહરેત્

વાતપિત્તકફઘ્નૈસ્તુ નિર્યૂહૈસ્ તત્ સુભાવિતમ્ ।
વીર્યોત્કર્ષં પરં યાતિ સર્વૈર્ એકૈકશોઽપિ વા

પ્રક્ષિપ્યોદ્ધૃતમાવાનં પુનસ્તત્પ્રક્ષિપેદ્રસે ।
કોષ્ણે સપ્તાહમેતેન વિધિના તસ્ય ભાવનાં

<શિલાજતુ:: સોઅકિન્ગ્>
તુલ્યં ગિરિજેન જલે ચતુર્ગુણે ભાવનૌષધં ક્વાથ્યમ્ ।
તતઃ ક્વાથે ચ પાદાંશે પૂતોષ્ણે પ્રક્ષિપેદ્ગિરિજમ્ ।
તત્ સમરસતાં યાતં સંશુષ્કં પ્રક્ષિપેદ્રસે ભૂયઃ

<શિલાજતુ:: મેદિચ્. પ્રોપેર્તિએસ્>
પૂર્વોક્તેન વિધાનેન લૌહૈશ્ચૂર્ણીકૃતૈઃ સહ ।
તત્પીતં પયસા દદ્યાદ્ દીર્ઘમાયુઃ સુખાન્વિતમ્

જરાવ્યાધિપ્રશમનં દેહદાર્ઢ્યકરં પરમ્ ।
મેધાસ્મૃતિકરં ધન્યં ક્ષીરાશી તત્પ્રયોજયેત્

પ્રયોગઃ સપ્તસપ્તાહાસ્ત્રયશ્ચૈકશ્ચ સપ્તકઃ ।
નિર્દિષ્ટસ્ ત્રિવિધસ્ તસ્ય પરો મધ્યોઽવરસ્તથા

<શિલાજતુ:: મેઅસુરે fઓર્ મેદિચ્. ઉસે>
માત્રા પલં ત્વર્દ્ધપલં સ્યાત્કર્ષં તુ કનીયસી

<શિલાજતુ:: રેગુલતિઓન્સ્।દિએત્>
શિલાજતુપ્રયોગેષુ વિદાહીનિ ગુરૂણિ ચ ।
વર્જયેત્ સર્વકાલં ચ કુલત્થાન્ પરિવર્જયેત્

પયાંસિ શુક્તાનિ રસાઃ સયૂષાસ્ તોયં સમૂત્રં વિવિધાઃ કષાયાઃ ।
આલોડનાર્થં ગિરિજસ્ય શસ્તાસ્તે તે પ્રયોજ્યાઃ પ્રસમીક્ષ્ય કાર્યમ્

<કામેશ્વરમોદક>
સમ્યઙ્મારિતમભ્રકં કટુફલં કુષ્ઠાશ્વગન્ધામૃતા મેથી મોચરસો વિદારિમુશલી ગોક્ષૂરકં ચેક્ષુરમ્ ।
રમ્ભાકન્દશતાવરી હ્યજમોદા માષાસ્તિલા ધાન્યકં યષ્ટી નાગબલા બલા મધુરિકા જાતીફલં સૈન્ધવમ્

ભાર્ઙ્ગીકર્કટશૃઙ્ગિકા ત્રિકટુકં જીરદ્વયં ચિત્રકં ચાતુર્જાતપુનર્નવે ગજકણા દ્રાક્ષા શઠી વાસકમ્ ।
શાલ્મલ્યઙ્ઘ્રિફલત્રિકં કપિભવં બીજં સમં ચૂર્ણયેત્ ચૂર્ણાંશા વિજયા સિતા દ્વિગુણિતા મધ્વાજ્યમિશ્રં તુ તત્

કર્ષાર્દ્ધા ગુડિકાથ કર્ષમથવા સેવ્યા સતાં સર્વદા પેયા ક્ષીરસિતાનુવીર્યકરણે સ્તમ્ભેઽપ્યયં કામિનામ્ ।
વામાવશ્યકરઃ સુખાતિસુખદઃ પ્રૌઢાઙ્ગનાદ્રાવકઃ ક્ષીણે પુષ્ટિકરઃ ક્ષયક્ષયકરો નાનામયધ્વંસકઃ

કાસશ્વાસમહાતિસારશમનો મન્દાગ્નિસન્દીપનઃ દુર્નામગ્રહણીપ્રમેહનિવહશ્લેષ્માસ્રપિત્તપ્રણુત્ ।
નિત્યાનન્દકરો વિશેષકવિતાવાચાં વિલાસોદ્ભવં ધત્તે સર્વગુણં મહાસ્થિરવયો ધ્યાનાવધાને ઽપ્યલમ્

અભ્યાસેન નિહન્તિ મૃત્યુપલિતં કામેશ્વરો વત્સરાત્ સર્વેષાં હિતકારિણા નિગદિતઃ શ્રીનિત્યનાથેન સઃ ।
વૃદ્ધાનામ્ અપિ કામવર્ધનકરઃ પ્રૌઢાઙ્ગનાસઙ્ગમે સિદ્ધોઽયં મમ દૃષ્ટિપ્રત્યયકરો ભૂપૈઃ સદા સેવ્યતામ્

<ચૂર્ણરત્ન>
વૃષ્યગણચૂર્ણતુલ્યં તત્ પુટપક્વં ઘનં સિતા દ્વિગુણમ્ ।
વૃષ્યાત્પરમતિવૃષ્યં રસાયનં ચૂર્ણરત્નમિદમ્

<શૃઙ્ગારાભ્રરસઃ>
શુદ્ધં કૃષ્ણાભ્રચૂર્ણં દ્વિપલપરિમિતં શાણમાનં યદન્યત્ ।
કર્પૂરં જાતિકોષં સજલમિભકણા તેજપત્રં લવઙ્ગમ્

માંસી તાલીશચોચે ગજકુસુમગદં ધાતકી ચેતિ તુલ્યં ।
પથ્યા ધાત્રી વિભીતં ત્રિકટુરથ પૃથક્ ત્વર્દ્ધશાણં દ્વિશાણમ્

એલાજાતીફલાખ્યં ક્ષિતિતલવિધિના શુદ્ધગન્ધાશ્મકોલં કોલાર્દ્ધં પારદસ્ય પ્રતિપદવિહિતં પિષ્ટમેકત્ર મિશ્રમ્ ।
પાનીયેનૈવ કાર્યાઃ પરિણતચણકસ્વિન્નતુલ્યાશ્ચ વટ્યઃ પ્રાતઃ ખાદ્યાશ્ ચતસ્રસ્ તદનુ ચ હિ કિયચ્છૃઙ્ગવેરં સપર્ણમ્

પાનીયં પીતમન્તે ધ્રુવમપહરતિ ક્ષિપ્રમેતાન્ વિકારાન્ કોષ્ઠે દુષ્ટાગ્નિજાતાન્ જ્વરમુદરરુજો રાજયક્ષ્મં ક્ષયં ચ ।
કાસં શ્વાસં સશોથં નયનપરિભવં મેહમેદોવિકારાન્ છર્દિં શૂલામ્લપિત્તં તૃષમપિ મહતીં ગુલ્મજાલં વિશાલમ્

પાણ્ડુત્વં રક્તપિત્તં ગરલભવગદાન્ પીનસં પ્લીહરોગં હન્યાદ્ આમાનિલોત્થાન્ કફપવનકૃતાન્ પિત્તરોગાનશેષાન્ ।
બલ્યો વૃષ્યશ્ચ યોગસ્તરુણતરકરઃ સર્વરોગે પ્રશસ્તઃ પથ્યં માંસૈશ્ચ યૂષૈર્ ઘૃતપરિલુલિતૈર્ ગવ્યદુગ્ધૈશ્ચ ભૂયઃ

ભોજ્યં યોજ્યં યથેષ્ટં લલિતલલનયા દીયમાનં મુદા યચ્છૃઙ્ગારાભ્રેણ કામી યુવતિજનશતાં ભોગયોગાદતુષ્ટઃ ।
વર્જ્યં શાકામ્લમાદૌ દિનકતિપયચિત્ સ્વેચ્છયા ભોજ્યમન્યદ્ દીર્ઘાયુઃ કામમૂર્તિર્ ગતવલિપલિતો માનવોઽસ્ય પ્રસાદાત્

<જયાવટી>
વિષં ત્રિકટુકં મુસ્તં હરિદ્રા નિમ્બપત્રકમ્ ।
વિડઙ્ગમષ્ટમં ચૂર્ણં છાગમૂત્રૈઃ સમં સમમ્ ।
ચણકાભા વટી કાર્યા સ્યાજ્જયા યોગવાહિકા

<ત્રિનેત્રરસઃ>
આદૌ ગન્ધહતં શુલ્વં પશ્ચાત્તુલ્યાહિપારદમ્ ।
ત્રિનેત્રો હવિષા પિષ્ટઃ શીતવીર્યોઽર્દ્ધગન્ધકઃ

ઉષ્ણશ્ચેત્તુલ્યગન્ધેન કુર્યાત્ સંમર્દ્ય પર્પટીમ્ ।
દેહસિદ્ધિકરો હ્યેષ સર્વરોગનિકૃન્તનઃ

<સિદ્ધયોગેશ્વરરસઃ>
શુદ્ધં સૂતં દ્વિધા ગન્ધં ખલ્વે ઘૃષ્ટ્વા તુ કજ્જલીમ્ ।
તયોઃ સમં કાન્તલૌહમભાવે તસ્ય તીક્ષ્ણકમ્

મેલિતં દેવદેવેશિ મર્દિતં કન્યકાદ્રવૈઃ ।
યામદ્વયં તતઃ પશ્ચાત્તદ્ગોલં તામ્રસમ્પુટે

આચ્છાદ્યૈરણ્ડપત્રૈસ્તુ ધાન્યરાશૌ નિધાપયેત્ ।
ત્રિદિનાન્તે સમુદ્ધૃત્ય પિષ્ટં વારિતરં ભવેત્

કુમારી ભૃઙ્ગકોરણ્ટૌ કાકમાચી પુનર્નવા ।
નીલી મુણ્ડી ચ નિર્ગુણ્ડી સહદેવી શતાવરી

અમ્લપર્ણી ગોક્ષુરકઃ કચ્છૂમૂલં વટાઙ્કુરાઃ ।
એતેષાં ભાવયેદ્દ્રાવૈઃ સપ્તવારાન્ પૃથક્ પૃથક્

ત્ર્યૂષણત્રિફલાસોમરાજીનાં ચ કષાયકૈઃ ।
શુષ્કેઽસ્મિંસ્તોલિતં ચૂર્ણં સમમેકાદશાભિધમ્

વરાવ્યોષાગ્નિવિશ્વૈલા જાતીફલલવઙ્ગકમ્ ।
સંયોજ્ય મધુનાલોડ્ય વિમર્દ્યેદં ભજેત્સદા

રાત્રૌ પિબેદ્ ગવાં ક્ષીરં કૃષ્ણાનાં ચ વિશેષતઃ ।
સંવત્સરાજ્જરામૃત્યુરોગજાલં નિવારયેત્

વીર્યવૃદ્ધિકરં શ્રેષ્ઠં રામાશતસુખપ્રદમ્ ।
તાવન્ન ચ્યવતે વીર્યં યાવદમ્લં ન સેવતે

દીપનં કાન્તિદં પુષ્ટિતુષ્ટિકૃત્સેવિનાં સદા ।
સુગુપ્તઃ કથિતઃ સૂતઃ સિદ્ધયોગેશ્વરાભિધઃ

<પલિતઘ્નચૂર્ણમ્>
ત્રિફલા લોહજં ચૂર્ણં રક્તચિત્રકજા જટા ।
ચ્યુતક્ષુદ્રામ્રકં બીજં પાલાશં ક્ષુદ્રદુગ્ધિકા

એતદષ્ટકમાદાય પૃથક્ પઞ્ચપલોન્મિતમ્ ।
મિશ્રયિત્વા પલાશસ્ય સર્વાઙ્ગરસભાવિતમ્

મહાકાલજબીજાનાં ભાગત્રયમથાહરેત્ ।
ભાગં કૃષ્ણતિલસ્યૈકં મિશ્રયિત્વા નિપીડયેત્

તેન તૈલેન તચ્ચૂર્ણં પિણ્ડીકાર્યં વિમર્દનાત્ ।
સ્નિગ્ધે ભાણ્ડે તદાધાય શરાવેણ નિરોધયેત્

લિપ્ત્વા તદાશુ ધાન્યે ચ પલલૌઘે નિધાપયેત્ ।
માસમાત્રાત્સમાહૃત્ય પૂજયિત્વા શિવં શિવમ્

તોલૈકં ભક્ષયેત્પ્રાતસ્તોલૈકં ભોજનોપરિ ।
એવં માસત્રયાભ્યાસાત્પલિતં હન્ત્યસંશયમ્ ।
વર્ષૈકેન જરાં હત્વા મૃત્યું જયતિ માનવઃ

<કામિનીમદનિધૂનનરસઃ>
કજ્જલીકૃતસુગન્ધકશમ્ભોસ્ તુલ્યભાગકનકસ્ય બીજમ્ ।
મર્દયેત્કનકતૈલયુતં સ્યાત્ કામિનીમદવિધૂનન એષઃ

અસ્ય વલ્લયુગલં સસિતં ચેત્ સેવિતં હરતિ મેહગણૌઘમ્ ।
વીર્યદાર્ઢ્યકરણં કમનીયં દ્રાવણં નિધુવને વનિતાનામ્

<ચતુર્મુખરસઃ>
રસગન્ધકલૌહાભ્રં સમં સૂતાઙ્ઘ્રિ હેમ ચ ।
સર્વં ખલ્વતલે ક્ષિપ્ત્વા કન્યાસ્વરસમર્દિતમ્

ત્રિફલાતુલસીબ્રાહ્મીરસૈશ્ચાનુ વિમર્દયેત્ ।
એરણ્ડપત્રૈરાવેષ્ટ્ય ધાન્યરાશૌ દિનત્રયમ્

સંસ્થાપ્ય ચ તદુદ્ધૃત્ય ત્રિફલામધુસંયુતમ્ ।
એતદ્રસાયનવરં સર્વરોગેષુ યોજયેત્

તદ્યથાગ્નિબલં ખાદેદ્વલીપલિતનાશનમ્ ।
પૌષ્ટિકં બલ્યમાયુષ્યં પુત્રપ્રસવકારકમ્

ક્ષયમેકાદશવિધં કાસં પઞ્ચવિધં તથા ।
કુષ્ઠમષ્ટાદશવિધં પાણ્ડુરોગાન્ પ્રમેહકાન્

શૂલં શ્વાસં ચ હિક્કાં ચ મન્દાગ્નિં ચામ્લપિત્તકમ્ ।
વ્રણાન્ સર્વાનામવાતં વિસર્પં વિદ્રધિં તથા

અપસ્મારં મહોન્માદં સર્વાર્શાંસિ ત્વગામયાન્ ।
ક્રમેણ શીલિતં હન્તિ વૃક્ષમિન્દ્રાશનિર્યથા ।
ચતુર્મુખેન દેવેન કૃષ્ણાત્રેયાય સૂચિતમ્

<ગન્ધલૌહ>
ગન્ધં લૌહં ભસ્મ મધ્વાજ્યયુક્તં સેવ્યં વર્ષં વારિણા ત્રૈફલેન ।
શુક્લે કેશે કાલિમા દિવ્યદૃષ્ટિઃ પુષ્ટિવીર્યં જાયતે દીર્ઘમાયુઃ

<સિદ્ધલક્ષ્મીશ્વરરસઃ>
અષ્ટાંશહેમ્નિ હરજે શિખિમૂષિકાયાં સંજાર્ય ષડ્ગુણબલિં ક્રમશો ઽધિકં ચ ।
ઊર્ધ્વં પયોઽગ્નિમ્ અધરે વિનિધાય ધીરાઃ સિદ્ધીઃ સમગ્રમતુલાઃ સ્વકરે કુરુધ્વમ્

<વહ્નિસિદ્ધરસઃ>
લૌહં ગન્ધં ટઙ્કણં ભ્રામયિત્વા સાર્ધસ્ તસ્મિન્ સૂતકોઽન્યશ્ચ ગન્ધઃ ।
કન્યામ્ભોભિર્ મર્દિતઃ કાચકૂપ્યાં ક્ષિપ્તો વહ્ણૌ સિદ્ધયે વહ્ણિસિદ્ધઃ