Rasaratnākara · Chapter 3.7
RRĀ, 3, 7
dhātusattvayutapiṣṭikākramastambhanaṃ ca nigaḍena lepanam /
khoṭabandhakṛtavidrutiṃ tathā vedhayuktirakhilā nigadyate
{piṣṭigolam}
divyauṣadhadravair mardyaṃ taptakhalve dinatrayam /
śuddhaṃ sūtaṃ tato gharme śoṣyaṃ svacchaṃ samāharet
svarṇanāgārkakāntaṃ ca tīkṣṇaṃ vaṅgaṃ ca rūpyakam /
yatheṣṭaikaṃ vicūrṇyādau vyomasattvam athāpi vā
pūrvasūtena saṃtulyaṃ yāmamamlena mardayet /
mahārasāṣṭakādekaṃ sūtatulyaṃ vinikṣipet
divyauṣadhīdravaireva yāmātsvinnātape khare /
mardayetkhalvake gāḍhaṃ tadgolaṃ vastraveṣṭitam
gandhataile dinaṃ pacyāttato vastrātsamuddharet /
piṣṭigolamidaṃ khyātaṃ tathānyamatamucyate
{piṣṭigola}
pūrvaṃ yanmarditaṃ sūtaṃ tasya bhāgatrayaṃ bhavet /
nāgadvayaṃ yatheṣṭaikaṃ tasminnāgaṃ vinikṣipet
vaikrāntaṃ kuṇḍagolaṃ ca divyauṣadhidravaṃ tathā /
mardyaṃ yāmatrayaṃ khalve chāyāśuṣkaṃ tu golakam
kṛtvātha bandhayedvastre gandhataile dinaṃ pacet /
vastramadhyātsamuddhṛtya piṣṭigolamidaṃ bhavet
{piṣṭigola:: nigaḍa}
athāsya piṣṭigolasya nigaḍaḥ procyate śubhaḥ /
gugguluṃ brahmabījāni taistulyaṃ caiva saindhavam
snuhyarkapayasā mardyaṃ nigaḍo'yaṃ mahottamaḥ /
{piṣṭigola:: nigaḍa}
pālāśaṃ kokilākṣasya bījāni saindhavaṃ tathā
unmattanīlijair drāvairmardyaḥ syānnigaḍottamaḥ /
{piṣṭigola:: nigaḍa}
abhrakaṃ saindhavaṃ tāpyaṃ vālūmṛllohakiṭṭakam /
snuhyarkapayasā piṣṭaṃ yāmānte nigaḍo bhavet
{piṣṭigola:: nigaḍa}
vākucībrahmadhattūrabījāni cāmlavetasam
kākaviṭkadalīkandatālagandhamanaḥśilā /
gugguluṃ pañcaloṇāni gojihvā kokilākṣakam
tiktakośātakī nīlī viṣamuṣṭīndravāruṇī /
jīradvayaṃ karkaṭāsthi strīrajomūtramiśritam
snuhyarkakṣīratailaiśca mardyaṃ yāmadvayaṃ dṛḍham /
vyastaṃ vātha samastaṃ vā nigaḍo'yaṃ mahottamaḥ /
{mercury:: khoṭa}
eteṣvekena tadgolaṃ lepyamaṅgulamātrakam
mūṣāyāṃ bilvamātrāyāṃ loṇaṃ kiṃcidadhaḥ kṣipet
liptaṃ golaṃ kṣipet tasyām ūrdhvaṃ loṇaṃ ca dāpayet /
ruddhvā mṛllavaṇaiḥ sandhiṃ sarvato dagdhaśaṅkhakaiḥ
mūṣālepaḥ prakartavyaḥ chāyāśuṣkaṃ tu kārayet /
karīṣāgnau divārātrau trirātraṃ vā tuṣāgninā
mṛdunā svedayetpaścātsamuddhṛtyātha lepayet /
samyaṅnigaḍakalkena pūrvamūṣāṃ nirodhayet
ūrdhvādho lavaṇaṃ dattvā ruddhvā lepyā ca pūrvavat /
chāyāśuṣkaṃ dhamedgāḍhaṃ raso bhavati khoṭatām
sauvīraṃ ṭaṅkaṇaṃ kācaṃ dattvā dattvā dhamed dṛḍham /
tacchuddhaṃ jāyate khoṭam abhīkṣṇaṃ nātra saṃśayaḥ
ityevaṃ sarvasattvaiśca piṣṭikāṃ kārayetpṛthak /
pūrvavatkramayogena khoṭo bhavati tadrasaḥ
{mercury:: khoṭa}
bhāgadvayaṃ suvarṇasya tribhāgaṃ pāradasya ca /
pūrvavatkārayetpiṣṭīṃ tadvatkhoṭaṃ ca śodhayet
ityevaṃ piṣṭikhoṭāni kṛtvā sarvatra yojayet /
{viḍavaṭī}
tatkhoṭaṃ svarṇasaṃtulyaṃ samāvartaṃ tu kārayet /
mākṣikaṃ kāntapāṣāṇaṃ śilāgandhaṃ samaṃ samam
bhūnāgairmardayedyāmaṃ caṇamātravaṭīkṛtam /
eṣā viḍavaṭī khyātā yojyā sarvatra jāraṇe
ekaikaṃ vāhayetsūte dhāmyamāne punaḥ punaḥ /
evaṃ daśaguṇaṃ hema jārayettatkrameṇa tu
prakāśamūṣāgarbhe tu grasate vaḍavānalaḥ /
{mercury:: rañjana, => śatavedhin}
mākṣikaṃ daradaṃ gandhaṃ rājāvartaṃ pravālakam /
śilā tutthaṃ ca kaṅkuṣṭhaṃ samaṃ cūrṇaṃ prakalpayet
vargābhyāṃ pītaraktābhyāṃ kaṅguṇītailakaiḥ saha /
bhāvayeddivasānpañca sūryatāpe punaḥ punaḥ
jāritaṃ sūtakhoṭaṃ tu kalkenānena saṃyutam /
vālukāhaṇḍimadhyasthaṃ śrāvasaṃpuṭamadhyagam
tridinaṃ pācayeccullyāṃ kalkaṃ deyaṃ punaḥ punaḥ /
rañjito jāyate sūtaḥ śatavedhī na saṃśayaḥ
tāre tāmre bhujaṅge vā candrārke vātha yojayet /
jāyate kanakaṃ divyaṃ jāmbūnadasamaprabham
{drutasūta}
piṣṭikhoṭaṃ sūkṣmacūrṇaṃ strīpuṣpeṇa tu bhāvayet /
dinatrayaṃ khare gharme śuktau vā nālikeraje
mīnākṣī kadalīkandaṃ śvetā raktā punarnavā /
śilājatu sasindhūtthaṃ nārīpuṣpeṇa mardayet
pūrvavadbhāvitaṃ khoṭaṃ tasminpiṇḍe vinikṣipet /
pūrvavadbhāvitaṃ khoṭaṃ tasminpiṇḍaṃ vinikṣipet
mukhaṃ tatpiṇḍakalkena ruddhvā piṇḍaṃ ca bandhayet /
bhūrjapattraṃ tryahaṃ pacyāddolāyantre sakāñjike
drutaṃ sūtaṃ bhavetsākṣātpunastasmiṃśca dāpayet /
pūrvavadbhāvitaṃ khoṭaṃ khoṭapādaṃ punaḥ punaḥ
nikṣipetpūrvapiṇḍe tu tadvatpacyāddinatrayam /
evaṃ punaḥ punardeyaṃ piṣṭiṃ khoṭaṃ subhāvitam
āroṭasya samaṃ yāvattāvad deyaṃ drutaṃ bhavet /
{drutasūta}
ārdrakaṃ mūlakaṃ śuṇṭhī laśunaṃ hiṅgumākṣikam
trikṣāraṃ pañcalavaṇaṃ kāṅkṣī kāsīsagandhakam /
amlavargeṇa saṃyuktaṃ mardyaṃ piṇḍaṃ tu kalpayet
tasmin piṇḍe yathā pūrvaṃ drutaṃ sūtaṃ tu kārayet /
mārjārī ceśvarī guñjā kukkuṭī kṣīrakandakam
eteṣāṃ piṇḍamadhye tu pūrvavadbhāvayedrasam /
drutasūtamidaṃ khyātaṃ sarvakarmasu yojayet
{candrārka => gold (with drutasūta)}
drutasūtasya bhāgau dvāvekaṃ kṛṣṇābhrasattvakam /
bhāgaṃ rasakasattvasya kṛṣṇonmattadravairdinam
marditaṃ kārayedgolaṃ golapādaṃ mṛtaṃ pavim /
dattvātha mardayedyāmaṃ sarvamunmattavāriṇā
ruddhvātha bhūdhare pacyātpuṭaikena samuddharet /
pūrvāṃśaṃ drutasūtaṃ tu taṃ dattvā mardayetpunaḥ
dhattūrotthadravairyāmaṃ tadvatpacyācca bhūdhare /
ityevaṃ saptavārāṇi sūtaṃ dattvā punaḥ punaḥ
bhūdhare pācayedyantre bhasmībhavati tadrasaḥ /
tenaiva śatabhāgena kṣaudreṇa saha peṣayet
candrārkajātapatrāṇi andhamūṣāgataṃ dhamet /
svarṇaṃ bhavati rūpāḍhyaṃ jāmbūnadasamaprabham
{lead => gold}
tadbhasma gandhakaṃ tulyamandhamūṣāgataṃ dhamet /
vedhyaṃ tena śatāṃśena nāgaṃ bhavati kāñcanam
{candrārka => gold}
rasakābhrakayoḥ sattvaṃ drutaṃ sattvaṃ samaṃ samam /
trayāṇāṃ palamekaṃ tu siddhacūrṇena saṃyutam
mardyamunmattakadrāvairdinaikaṃ cāndhitaṃ dhamet /
tatkhoṭaṃ cūrṇitaṃ mardyaṃ mātuluṅgāmlagandhakaiḥ
ruddhvā gajapuṭe pacyādevaṃ vārāṃstrayodaśa /
mardyaṃ mardyaṃ pacedruddhvā āraṇyotpalakaiḥ kramāt
candrārkaśatabhāgena madhunāktena tena vai /
liptvā ruddhvā dhamedgāḍhaṃ svarṇaṃ bhavati śobhanam
{copper => gold}
rasakābhrakayoḥ sattvaṃ drutasūtaṃ ca ṭaṅkaṇam /
sarvametatsamaṃ mardya kṛṣṇonmattadravair dinam
chāyāśuṣkāṃ vaṭīṃ kṛtvā mahadagnigatāṃ dhamet /
tatkhoṭaṃ śodhayetpaścāt sitakācena ṭaṅkaṇaiḥ
svarṇena ca samāvartya samena jārayettataḥ /
pūrvā viḍavaṭī yā tu tāmekaikāṃ pradāpayet
dhamanprakaṭamūṣāyāṃ yāvatsūtāvaśeṣitam /
tataḥ śuddhasuvarṇena sārayetsāraṇātrayam
vedhyaṃ tena śatāṃśena śulvaṃ bhavati kāñcanam /
{silver => gold}
bhāgaikaṃ drutasūtasya sāraṇāyantrake kṣipet
tasmāccaturguṇaṃ nāgaṃ śuddhaṃ taddrāvitaṃ pṛthak /
tasminyantre vinikṣipya jātaṃ khoṭaṃ samāharet
tattulyaṃ mākṣikaṃ śuddhamekīkṛtya vimardayet /
dinaṃ dhattūrajair drāvairmṛdbhāṇḍe pācayettataḥ
yāvatkuṅkumavarṇaṃ syāt tāvaccullyāṃ samuddharet /
etasyaiva palaikaṃ tu siddhacūrṇena saṃyutam
ruddhvā dhmāte bhavetkhoṭaṃ madhvamlairmardayeddinam /
āraṇyotpalakaireva ruddhvā madhupuṭaiḥ pacet
anena madhuyuktena tārapatrāṇi lepayet /
ruddhvā dhāmyaṃ punarlepyaṃ tribhirvāraistu kāñcanam
jāyate divyarūpāḍhyaṃ satyaṃ śaṃkarabhāṣitam /
mākṣikasya tvabhāve tu vaikrāntaṃ vātra yojayet
{mṛta lead, silver => gold}
drutasūtaṃ hiṅgulaṃ ca kaṅkuṣṭhaṃ gandhakaṃ śilā /
ekadvitricatuḥpañcapalāni kramato bhavet
gopittena tu tatsarvaṃ mardyaṃ yāmacatuṣṭayam /
śuddhāni nāgapatrāṇi samamānena lepayet
ruddhvā gajapuṭe pacyātsamuddhṛtyātha mardayet /
samena pūrvakalkena ruddhvā tadvatpuṭe pacet
evaṃ śatapuṭaiḥ pakvo mriyate pannago dhruvam /
anena śatabhāgena tāravedhāttu kāñcanam
{silver (+ mṛtanāga and gold) => gold}
tena vā mṛtanāgena hyamlapiṣṭena lepayet /
samāṃśaṃ svarṇapatraṃ tu ruddhvā gajapuṭe pacet
nāgaṃ punaḥ punardeyamevaṃ deyaṃ puṭatrayam /
anena mṛtahemnā tu drutaṃ tāraṃ tu vedhayet
sahasrāṃśena tatsiddhaṃ divyaṃ bhavati kāṃcanam
{mercury:: khoṭabandha}
dravais tumbaruvallyāstu dhānyābhraṃ saptadhātape /
bhāvayet khoṭayet paścāt karṣaike drutasūtake
māṣamātraṃ kṣipedetattaptakhalve vimardayet /
gostanākāramūṣāyāṃ kṣiptvā mṛdvagninā pacet /
vālukāyantramadhye tu jīrṇe vāpaṃ punaḥ kṣipet /
ityevaṃ jārayettulyaṃ khoṭabaddho bhavedrasaḥ
{copper => gold}
asya baddhasya māṣaikaṃ māṣārdhaṃ śuddhahāṭakam /
śuddhasūtasya māṣārdhaṃ sarvamekatra mardayet
tridinaṃ mātuluṅgāmlair etatkalkena lepayet /
karṣaikaṃ nāgapatrāṇi vṛścikālyāstathā dravaiḥ
liptvā tat pātanāyantre pācayeddivasatrayam /
piṣṭvā dināvadhi
anena tārapatrāṇi karṣamekaṃ pralepayet /
pūrvavat pātanāyantre pācayeddivasatrayam
anenaiva drutaṃ śulbaṃ sahasrāṃśena vedhayet /
jāyate kanakaṃ divyaṃ devābharaṇabhūṣaṇam
{mercury:: māraṇa:: white colour}
kṣīreṇottaravāruṇyās tridinaṃ śuddhapāradam /
mardayettaptakhalve va taṃ [... au5 Zeichenjh]
karīṣāgnau divārātrau tridinaṃ vā tuṣāgninā /
samuddhṛtya punarmardyaṃ tadvadruddhvātha pācayet
tadvanmardyaṃ punaḥ pācyaṃ mriyate pāṇḍuro rasaḥ /
{candrārka => gold}
ārdrakaṃ tuvarī sindhukaṅguṇītailakaṃ madhu
amlavetasametaistu tadrasaṃ mardayeddinam /
golakaṃ bandhayedvastre dolāyantre tryahaṃ pacet
kaṅguṇītailamadhye tu baddho bhavati tadrasaḥ /
tadrasaṃ hāṭakaṃ nāgaṃ samaṃ ruddhvā dhamed dṛḍham
tatkhoṭaṃ sūkṣmacūrṇaṃ tu cūrṇāṃśaṃ drutasūtakam /
amlairmardyaṃ bhavedgolaṃ kāñjikaiḥ svedayeddinam
gaṃdhakasya trayo bhāgā gaṃdhatulyaṃ suvarcalam /
kṛṣṇābhrakaṃ tu bhāgaikaṃ sarvaṃ stanyena peṣayet
anena lepitaṃ golam aṃdhamūṣāgataṃ dhamet /
yāvat sūtāvaśeṣaṃ syāttāvaddhāmyaṃ punaḥ punaḥ
pūrvacūrṇaṃ punardattvā tadvajjāryaṃ krameṇa tu /
ityevaṃ hāṭakaṃ yāvajjāritaṃ triguṇaṃ bhavet
svarṇena ca samāvartya sāraṇātrayasāritam /
candrārkaṃ vedhayettena śatāṃśāt kāṃcanaṃ bhavet
{copper => gold}
piṣṭīkhoṭasamaṃ svarṇaṃ svarṇatulyaṃ ca pannagam /
kāntalohaṃ vyomasattvam ekaikaṃ pannagārdhakam
ekīkṛtya dhamettāvadyāvatsvarṇāvaśeṣitam /
dattvā viḍavaṭīṃ caiva sārayetsāraṇātrayam
śatāṃśena hyanenaiva śulbaṃ bhavati kāñcanam /
{mercury:: bandha:: khoṭa}
suvarṇaṃ rajataṃ tāmraṃ kāntaṃ tīkṣṇaṃ ca mākṣikam /
kṛṣṇābhrakasya sattvaṃ ca samaṃ ruddhvā dhamed dṛḍham
tatkhoṭaṃ sūkṣmacūrṇaṃ tu pādāṃśaṃ drutapāradam /
dattvātha mardayedamlairyāvadbhavati golakam
golakasya caturbhāgā bhāgaikaṃ mṛtavajrakam /
mardayettaptakhalve tu dinaikaṃ kanyakādravaiḥ
ruddhvātha bhūdhare pacyāddinānte tu samuddharet /
tanmadhye drutasūtaṃ ca punaḥ kanyāsu mardayet
pūrvavad bhūdhare pacyādevaṃ deyaṃ tu saptadhā /
drutasūtaṃ krameṇaiva mardanaṃ ca puṭaṃ tathā
tadbhasma gaṃdhatulyaṃ ca hyaṃdhamūṣāgataṃ dhamet /
jāyate khoṭabaddhaṃ tu rañjanaṃ cāsya kathyate
{tārāriṣṭa, candrārka, mākṣika => gold}
kṛṣṇābhrasattvaṃ vaṅgaṃ ca dvaṃdvaṃ melāpayed drutam /
tulyāṃśamaṃdhamūṣāyāṃ dhmātaṃ khoṭaṃ bhavettu tat
tatkhoṭaṃ palamekaṃ tu siddhacūrṇena saṃyutam /
mardayed gaṃdhakāmlena ruddhvā gajapuṭe pacet
punarmardyaṃ punaḥ pācyam evaṃ vārāṃścaturdaśa /
anena pūrvakhoṭe tu drāvitaṃ rañjayet kramāt
rañjayecchatavārāṇi bhavetkuṃkumasannibham /
suvarṇena samāvartya sārayetsāraṇātrayam
sahasrāṃśena tenaiva tārāriṣṭaṃ ca vedhayet /
candrārkaṃ tāpyaśulbaṃ tu divyaṃ bhavati kāṃcanam
{lead, silber => gold}
tīkṣṇaṃ śulbaṃ samaṃ cūrṇya vajramūṣāndhitaṃ dhamet /
tatkhoṭaṃ palamekaṃ tu siddhacūrṇena saṃyutam
mardayed gaṃdhakāmlena ruddhvā gajapuṭe pacet /
punarmardyaṃ punaḥ pācyamevaṃ vārāṃścaturdaśa
taddeyaṃ drāvite svarṇe śatavāraṃ punaḥ punaḥ /
pakvabījaṃ bhavettattu drutasūte samaṃ dinam
mardayedamlayogena tasya bhāgacatuṣṭayam /
evaṃ vajrasya bhāgaikaṃ taptakhalve dināvadhi
mardayet kanyakādrāvaistadruddhvā bhūdhare pacet /
drutasūtaṃ punastulyaṃ dattvā mardyaṃ puṭe tataḥ
ityevaṃ saptadhā deyaṃ drutasūtaṃ puṭāntakam /
tatastaṃ mardayed amlai ruddhvā mūṣāṃ puṭettathā
punarmardyaṃ punaḥ pācyaṃ ṣaṣṭyādhikaśatatrayam /
puṭaṃ deyaṃ prayatnena jāyate sindūraprabham
sahasrāṃśena nāgasya drutasya rajatasya ca /
deyo vedho bhavetsvarṇaṃ divyābharaṇamuttamam
{silver => gold}
gaṃdhakaṃ sūkṣmacūrṇaṃ tu caṇakāmlena bhāvayet /
śatavāraṃ prayatnena strīpuṣpeṇa tu saptadhā
drutapāradamadhye tu kiṃcitkarpūrasaṃyutam /
gaṃdhakaṃ dāpayed gharme vāpayettāmrakhalvake
karpūraṃ gaṃdhakaṃ caiva kiṃcitkiṃcitpunaḥ punaḥ /
trisaptāhaṃ pradātavyaṃ jāyate gandhapiṣṭikā
kaṭukośātakībījaṃ cāṇḍālīkandasaṃyutam /
stanyena peṣitaṃ tulyaṃ piṣṭīṃ tena pralepayet
bāhye tu mṛttikā lepyā sarvato'ṅgulamātrakam /
śoṣitaṃ bhūdhare pacyādūrdhvādhaḥ parivartayet
jāyate stambhitaṃ golaṃ samuddhṛtyātha taṃ punaḥ /
tulyāṃśe saṃpuṭe hemni liptvā mūṣāndhitaṃ dhamet
anena cāṣṭamāṃśena tāre vedhaṃ pradāpayet /
tattāraṃ jāyate divyaṃ jāmbūnadasamaprabham
{candrārka => gold}
athavā stambhitaṃ golaṃ svarṇaṃ saṃpuṭavarjitam /
tasyaiva bhāgāścatvāro bhāgaikaṃ mṛtavajrakam
mardayetkanyakādrāvairdinamekaṃ tataḥ punaḥ /
andhitaṃ bhūdhare pacyādyāvadyāmacatuṣṭayam
samuddhṛtya punastasminpūrvāṃśaṃ pūrvasūtakam /
dattvā mardyaṃ puṭettadvadevaṃ kuryāt trisaptadhā
tasmin bhasmapalamekaṃ pāradaṃ gaṃdhakasya tu /
aṃdhamūṣāgataṃ dhmātaṃ tatkhoṭaṃ pannagaṃ samam
pannagasya samaṃ svarṇaṃ trayāṇāṃ triguṇaṃ kṣipet /
drutaṃ ca tatsarvamamlavargeṇa mardayet
dinānte vajramūṣāyāṃ ruddhvā dhāmyaṃ prayatnataḥ /
jāyate pannagaṃ svarṇaṃ trayotthaṃ jāyate kramāt
sārayecca tridhā hema candrārkaṃ vedhayettataḥ /
sahasrāṃśena tenaiva divyaṃ bhavati kāñcanam
{sitasvarṇa => gold}
hemārkatīkṣṇacūrṇaṃ ca samaṃ ruddhvā dhamed dṛḍham /
tatkhoṭaṃ bhāgamekaṃ tu tribhāgaṃ drutasūtakam
mardayed gaṃdhakāmlena ruddhvā samyakpuṭe pacet /
punarmardyaṃ punaḥ pācyamevaṃ vārāṃścaturdaśa
anena śatamāṃśena sitahema ca vedhayet /
jāyate kanakaṃ divyaṃ kaṅguṇītailasecanāt
baddhe drute rasavare varahemni jīrṇe dṛṣṭo mayā daśaguṇaḥ sukhasādhyalābhaḥ /
vajre mṛte gaganasattvayute narāṇāṃ tatraiva bhūriguṇitaṃ phalamasti satyam
Original text: Rasaratnākara · Edition: Vaidya Jadavji Tricumji Acarya Benares : Caukhamba Sanskrit Office, 1939 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0