રસરત્નાકર · અધ્યાય 3.7

ર્રા, 3, 7
ધાતુસત્ત્વયુતપિષ્ટિકાક્રમસ્તમ્ભનં ચ નિગડેન લેપનમ્ ।
ખોટબન્ધકૃતવિદ્રુતિં તથા વેધયુક્તિરખિલા નિગદ્યતે

{પિષ્ટિગોલમ્}
દિવ્યૌષધદ્રવૈર્ મર્દ્યં તપ્તખલ્વે દિનત્રયમ્ ।
શુદ્ધં સૂતં તતો ઘર્મે શોષ્યં સ્વચ્છં સમાહરેત્

સ્વર્ણનાગાર્કકાન્તં ચ તીક્ષ્ણં વઙ્ગં ચ રૂપ્યકમ્ ।
યથેષ્ટૈકં વિચૂર્ણ્યાદૌ વ્યોમસત્ત્વમ્ અથાપિ વા

પૂર્વસૂતેન સંતુલ્યં યામમમ્લેન મર્દયેત્ ।
મહારસાષ્ટકાદેકં સૂતતુલ્યં વિનિક્ષિપેત્

દિવ્યૌષધીદ્રવૈરેવ યામાત્સ્વિન્નાતપે ખરે ।
મર્દયેત્ખલ્વકે ગાઢં તદ્ગોલં વસ્ત્રવેષ્ટિતમ્

ગન્ધતૈલે દિનં પચ્યાત્તતો વસ્ત્રાત્સમુદ્ધરેત્ ।
પિષ્ટિગોલમિદં ખ્યાતં તથાન્યમતમુચ્યતે

{પિષ્ટિગોલ}
પૂર્વં યન્મર્દિતં સૂતં તસ્ય ભાગત્રયં ભવેત્ ।
નાગદ્વયં યથેષ્ટૈકં તસ્મિન્નાગં વિનિક્ષિપેત્

વૈક્રાન્તં કુણ્ડગોલં ચ દિવ્યૌષધિદ્રવં તથા ।
મર્દ્યં યામત્રયં ખલ્વે છાયાશુષ્કં તુ ગોલકમ્

કૃત્વાથ બન્ધયેદ્વસ્ત્રે ગન્ધતૈલે દિનં પચેત્ ।
વસ્ત્રમધ્યાત્સમુદ્ધૃત્ય પિષ્ટિગોલમિદં ભવેત્

{પિષ્ટિગોલ:: નિગડ}
અથાસ્ય પિષ્ટિગોલસ્ય નિગડઃ પ્રોચ્યતે શુભઃ ।
ગુગ્ગુલું બ્રહ્મબીજાનિ તૈસ્તુલ્યં ચૈવ સૈન્ધવમ્

સ્નુહ્યર્કપયસા મર્દ્યં નિગડોઽયં મહોત્તમઃ ।
{પિષ્ટિગોલ:: નિગડ}
પાલાશં કોકિલાક્ષસ્ય બીજાનિ સૈન્ધવં તથા

ઉન્મત્તનીલિજૈર્ દ્રાવૈર્મર્દ્યઃ સ્યાન્નિગડોત્તમઃ ।
{પિષ્ટિગોલ:: નિગડ}
અભ્રકં સૈન્ધવં તાપ્યં વાલૂમૃલ્લોહકિટ્ટકમ્ ।
સ્નુહ્યર્કપયસા પિષ્ટં યામાન્તે નિગડો ભવેત્

{પિષ્ટિગોલ:: નિગડ}
વાકુચીબ્રહ્મધત્તૂરબીજાનિ ચામ્લવેતસમ્

કાકવિટ્કદલીકન્દતાલગન્ધમનઃશિલા ।
ગુગ્ગુલું પઞ્ચલોણાનિ ગોજિહ્વા કોકિલાક્ષકમ્

તિક્તકોશાતકી નીલી વિષમુષ્ટીન્દ્રવારુણી ।
જીરદ્વયં કર્કટાસ્થિ સ્ત્રીરજોમૂત્રમિશ્રિતમ્

સ્નુહ્યર્કક્ષીરતૈલૈશ્ચ મર્દ્યં યામદ્વયં દૃઢમ્ ।
વ્યસ્તં વાથ સમસ્તં વા નિગડોઽયં મહોત્તમઃ ।
{મેર્ચુર્ય્:: ખોટ}
એતેષ્વેકેન તદ્ગોલં લેપ્યમઙ્ગુલમાત્રકમ્

મૂષાયાં બિલ્વમાત્રાયાં લોણં કિંચિદધઃ ક્ષિપેત્

લિપ્તં ગોલં ક્ષિપેત્ તસ્યામ્ ઊર્ધ્વં લોણં ચ દાપયેત્ ।
રુદ્ધ્વા મૃલ્લવણૈઃ સન્ધિં સર્વતો દગ્ધશઙ્ખકૈઃ

મૂષાલેપઃ પ્રકર્તવ્યઃ છાયાશુષ્કં તુ કારયેત્ ।
કરીષાગ્નૌ દિવારાત્રૌ ત્રિરાત્રં વા તુષાગ્નિના

મૃદુના સ્વેદયેત્પશ્ચાત્સમુદ્ધૃત્યાથ લેપયેત્ ।
સમ્યઙ્નિગડકલ્કેન પૂર્વમૂષાં નિરોધયેત્

ઊર્ધ્વાધો લવણં દત્ત્વા રુદ્ધ્વા લેપ્યા ચ પૂર્વવત્ ।
છાયાશુષ્કં ધમેદ્ગાઢં રસો ભવતિ ખોટતામ્

સૌવીરં ટઙ્કણં કાચં દત્ત્વા દત્ત્વા ધમેદ્ દૃઢમ્ ।
તચ્છુદ્ધં જાયતે ખોટમ્ અભીક્ષ્ણં નાત્ર સંશયઃ

ઇત્યેવં સર્વસત્ત્વૈશ્ચ પિષ્ટિકાં કારયેત્પૃથક્ ।
પૂર્વવત્ક્રમયોગેન ખોટો ભવતિ તદ્રસઃ

{મેર્ચુર્ય્:: ખોટ}
ભાગદ્વયં સુવર્ણસ્ય ત્રિભાગં પારદસ્ય ચ ।
પૂર્વવત્કારયેત્પિષ્ટીં તદ્વત્ખોટં ચ શોધયેત્

ઇત્યેવં પિષ્ટિખોટાનિ કૃત્વા સર્વત્ર યોજયેત્ ।
{વિડવટી}
તત્ખોટં સ્વર્ણસંતુલ્યં સમાવર્તં તુ કારયેત્ ।
માક્ષિકં કાન્તપાષાણં શિલાગન્ધં સમં સમમ્

ભૂનાગૈર્મર્દયેદ્યામં ચણમાત્રવટીકૃતમ્ ।
એષા વિડવટી ખ્યાતા યોજ્યા સર્વત્ર જારણે

એકૈકં વાહયેત્સૂતે ધામ્યમાને પુનઃ પુનઃ ।
એવં દશગુણં હેમ જારયેત્તત્ક્રમેણ તુ

પ્રકાશમૂષાગર્ભે તુ ગ્રસતે વડવાનલઃ ।
{મેર્ચુર્ય્:: રઞ્જન, => શતવેધિન્}
માક્ષિકં દરદં ગન્ધં રાજાવર્તં પ્રવાલકમ્ ।
શિલા તુત્થં ચ કઙ્કુષ્ઠં સમં ચૂર્ણં પ્રકલ્પયેત્

વર્ગાભ્યાં પીતરક્તાભ્યાં કઙ્ગુણીતૈલકૈઃ સહ ।
ભાવયેદ્દિવસાન્પઞ્ચ સૂર્યતાપે પુનઃ પુનઃ

જારિતં સૂતખોટં તુ કલ્કેનાનેન સંયુતમ્ ।
વાલુકાહણ્ડિમધ્યસ્થં શ્રાવસંપુટમધ્યગમ્

ત્રિદિનં પાચયેચ્ચુલ્લ્યાં કલ્કં દેયં પુનઃ પુનઃ ।
રઞ્જિતો જાયતે સૂતઃ શતવેધી ન સંશયઃ

તારે તામ્રે ભુજઙ્ગે વા ચન્દ્રાર્કે વાથ યોજયેત્ ।
જાયતે કનકં દિવ્યં જામ્બૂનદસમપ્રભમ્

{દ્રુતસૂત}
પિષ્ટિખોટં સૂક્ષ્મચૂર્ણં સ્ત્રીપુષ્પેણ તુ ભાવયેત્ ।
દિનત્રયં ખરે ઘર્મે શુક્તૌ વા નાલિકેરજે

મીનાક્ષી કદલીકન્દં શ્વેતા રક્તા પુનર્નવા ।
શિલાજતુ સસિન્ધૂત્થં નારીપુષ્પેણ મર્દયેત્

પૂર્વવદ્ભાવિતં ખોટં તસ્મિન્પિણ્ડે વિનિક્ષિપેત્ ।
પૂર્વવદ્ભાવિતં ખોટં તસ્મિન્પિણ્ડં વિનિક્ષિપેત્

મુખં તત્પિણ્ડકલ્કેન રુદ્ધ્વા પિણ્ડં ચ બન્ધયેત્ ।
ભૂર્જપત્ત્રં ત્ર્યહં પચ્યાદ્દોલાયન્ત્રે સકાઞ્જિકે

દ્રુતં સૂતં ભવેત્સાક્ષાત્પુનસ્તસ્મિંશ્ચ દાપયેત્ ।
પૂર્વવદ્ભાવિતં ખોટં ખોટપાદં પુનઃ પુનઃ

નિક્ષિપેત્પૂર્વપિણ્ડે તુ તદ્વત્પચ્યાદ્દિનત્રયમ્ ।
એવં પુનઃ પુનર્દેયં પિષ્ટિં ખોટં સુભાવિતમ્

આરોટસ્ય સમં યાવત્તાવદ્ દેયં દ્રુતં ભવેત્ ।
{દ્રુતસૂત}
આર્દ્રકં મૂલકં શુણ્ઠી લશુનં હિઙ્ગુમાક્ષિકમ્

ત્રિક્ષારં પઞ્ચલવણં કાઙ્ક્ષી કાસીસગન્ધકમ્ ।
અમ્લવર્ગેણ સંયુક્તં મર્દ્યં પિણ્ડં તુ કલ્પયેત્

તસ્મિન્ પિણ્ડે યથા પૂર્વં દ્રુતં સૂતં તુ કારયેત્ ।
માર્જારી ચેશ્વરી ગુઞ્જા કુક્કુટી ક્ષીરકન્દકમ્

એતેષાં પિણ્ડમધ્યે તુ પૂર્વવદ્ભાવયેદ્રસમ્ ।
દ્રુતસૂતમિદં ખ્યાતં સર્વકર્મસુ યોજયેત્

{ચન્દ્રાર્ક => ગોલ્દ્ (wઇથ્ દ્રુતસૂત)}
દ્રુતસૂતસ્ય ભાગૌ દ્વાવેકં કૃષ્ણાભ્રસત્ત્વકમ્ ।
ભાગં રસકસત્ત્વસ્ય કૃષ્ણોન્મત્તદ્રવૈર્દિનમ્

મર્દિતં કારયેદ્ગોલં ગોલપાદં મૃતં પવિમ્ ।
દત્ત્વાથ મર્દયેદ્યામં સર્વમુન્મત્તવારિણા

રુદ્ધ્વાથ ભૂધરે પચ્યાત્પુટૈકેન સમુદ્ધરેત્ ।
પૂર્વાંશં દ્રુતસૂતં તુ તં દત્ત્વા મર્દયેત્પુનઃ

ધત્તૂરોત્થદ્રવૈર્યામં તદ્વત્પચ્યાચ્ચ ભૂધરે ।
ઇત્યેવં સપ્તવારાણિ સૂતં દત્ત્વા પુનઃ પુનઃ

ભૂધરે પાચયેદ્યન્ત્રે ભસ્મીભવતિ તદ્રસઃ ।
તેનૈવ શતભાગેન ક્ષૌદ્રેણ સહ પેષયેત્

ચન્દ્રાર્કજાતપત્રાણિ અન્ધમૂષાગતં ધમેત્ ।
સ્વર્ણં ભવતિ રૂપાઢ્યં જામ્બૂનદસમપ્રભમ્

{લેઅદ્ => ગોલ્દ્}
તદ્ભસ્મ ગન્ધકં તુલ્યમન્ધમૂષાગતં ધમેત્ ।
વેધ્યં તેન શતાંશેન નાગં ભવતિ કાઞ્ચનમ્

{ચન્દ્રાર્ક => ગોલ્દ્}
રસકાભ્રકયોઃ સત્ત્વં દ્રુતં સત્ત્વં સમં સમમ્ ।
ત્રયાણાં પલમેકં તુ સિદ્ધચૂર્ણેન સંયુતમ્

મર્દ્યમુન્મત્તકદ્રાવૈર્દિનૈકં ચાન્ધિતં ધમેત્ ।
તત્ખોટં ચૂર્ણિતં મર્દ્યં માતુલુઙ્ગામ્લગન્ધકૈઃ

રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચ્યાદેવં વારાંસ્ત્રયોદશ ।
મર્દ્યં મર્દ્યં પચેદ્રુદ્ધ્વા આરણ્યોત્પલકૈઃ ક્રમાત્

ચન્દ્રાર્કશતભાગેન મધુનાક્તેન તેન વૈ ।
લિપ્ત્વા રુદ્ધ્વા ધમેદ્ગાઢં સ્વર્ણં ભવતિ શોભનમ્

{ચોપ્પેર્ => ગોલ્દ્}
રસકાભ્રકયોઃ સત્ત્વં દ્રુતસૂતં ચ ટઙ્કણમ્ ।
સર્વમેતત્સમં મર્દ્ય કૃષ્ણોન્મત્તદ્રવૈર્ દિનમ્

છાયાશુષ્કાં વટીં કૃત્વા મહદગ્નિગતાં ધમેત્ ।
તત્ખોટં શોધયેત્પશ્ચાત્ સિતકાચેન ટઙ્કણૈઃ

સ્વર્ણેન ચ સમાવર્ત્ય સમેન જારયેત્તતઃ ।
પૂર્વા વિડવટી યા તુ તામેકૈકાં પ્રદાપયેત્

ધમન્પ્રકટમૂષાયાં યાવત્સૂતાવશેષિતમ્ ।
તતઃ શુદ્ધસુવર્ણેન સારયેત્સારણાત્રયમ્

વેધ્યં તેન શતાંશેન શુલ્વં ભવતિ કાઞ્ચનમ્ ।
{સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
ભાગૈકં દ્રુતસૂતસ્ય સારણાયન્ત્રકે ક્ષિપેત્

તસ્માચ્ચતુર્ગુણં નાગં શુદ્ધં તદ્દ્રાવિતં પૃથક્ ।
તસ્મિન્યન્ત્રે વિનિક્ષિપ્ય જાતં ખોટં સમાહરેત્

તત્તુલ્યં માક્ષિકં શુદ્ધમેકીકૃત્ય વિમર્દયેત્ ।
દિનં ધત્તૂરજૈર્ દ્રાવૈર્મૃદ્ભાણ્ડે પાચયેત્તતઃ

યાવત્કુઙ્કુમવર્ણં સ્યાત્ તાવચ્ચુલ્લ્યાં સમુદ્ધરેત્ ।
એતસ્યૈવ પલૈકં તુ સિદ્ધચૂર્ણેન સંયુતમ્

રુદ્ધ્વા ધ્માતે ભવેત્ખોટં મધ્વમ્લૈર્મર્દયેદ્દિનમ્ ।
આરણ્યોત્પલકૈરેવ રુદ્ધ્વા મધુપુટૈઃ પચેત્

અનેન મધુયુક્તેન તારપત્રાણિ લેપયેત્ ।
રુદ્ધ્વા ધામ્યં પુનર્લેપ્યં ત્રિભિર્વારૈસ્તુ કાઞ્ચનમ્

જાયતે દિવ્યરૂપાઢ્યં સત્યં શંકરભાષિતમ્ ।
માક્ષિકસ્ય ત્વભાવે તુ વૈક્રાન્તં વાત્ર યોજયેત્

{મૃત લેઅદ્, સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
દ્રુતસૂતં હિઙ્ગુલં ચ કઙ્કુષ્ઠં ગન્ધકં શિલા ।
એકદ્વિત્રિચતુઃપઞ્ચપલાનિ ક્રમતો ભવેત્

ગોપિત્તેન તુ તત્સર્વં મર્દ્યં યામચતુષ્ટયમ્ ।
શુદ્ધાનિ નાગપત્રાણિ સમમાનેન લેપયેત્

રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચ્યાત્સમુદ્ધૃત્યાથ મર્દયેત્ ।
સમેન પૂર્વકલ્કેન રુદ્ધ્વા તદ્વત્પુટે પચેત્

એવં શતપુટૈઃ પક્વો મ્રિયતે પન્નગો ધ્રુવમ્ ।
અનેન શતભાગેન તારવેધાત્તુ કાઞ્ચનમ્

{સિલ્વેર્ (+ મૃતનાગ અન્દ્ ગોલ્દ્) => ગોલ્દ્}
તેન વા મૃતનાગેન હ્યમ્લપિષ્ટેન લેપયેત્ ।
સમાંશં સ્વર્ણપત્રં તુ રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચેત્

નાગં પુનઃ પુનર્દેયમેવં દેયં પુટત્રયમ્ ।
અનેન મૃતહેમ્ના તુ દ્રુતં તારં તુ વેધયેત્

સહસ્રાંશેન તત્સિદ્ધં દિવ્યં ભવતિ કાંચનમ્

{મેર્ચુર્ય્:: ખોટબન્ધ}
દ્રવૈસ્ તુમ્બરુવલ્લ્યાસ્તુ ધાન્યાભ્રં સપ્તધાતપે ।
ભાવયેત્ ખોટયેત્ પશ્ચાત્ કર્ષૈકે દ્રુતસૂતકે

માષમાત્રં ક્ષિપેદેતત્તપ્તખલ્વે વિમર્દયેત્ ।
ગોસ્તનાકારમૂષાયાં ક્ષિપ્ત્વા મૃદ્વગ્નિના પચેત્ ।
વાલુકાયન્ત્રમધ્યે તુ જીર્ણે વાપં પુનઃ ક્ષિપેત્ ।
ઇત્યેવં જારયેત્તુલ્યં ખોટબદ્ધો ભવેદ્રસઃ

{ચોપ્પેર્ => ગોલ્દ્}
અસ્ય બદ્ધસ્ય માષૈકં માષાર્ધં શુદ્ધહાટકમ્ ।
શુદ્ધસૂતસ્ય માષાર્ધં સર્વમેકત્ર મર્દયેત્

ત્રિદિનં માતુલુઙ્ગામ્લૈર્ એતત્કલ્કેન લેપયેત્ ।
કર્ષૈકં નાગપત્રાણિ વૃશ્ચિકાલ્યાસ્તથા દ્રવૈઃ

લિપ્ત્વા તત્ પાતનાયન્ત્રે પાચયેદ્દિવસત્રયમ્ ।
પિષ્ટ્વા દિનાવધિ

અનેન તારપત્રાણિ કર્ષમેકં પ્રલેપયેત્ ।
પૂર્વવત્ પાતનાયન્ત્રે પાચયેદ્દિવસત્રયમ્

અનેનૈવ દ્રુતં શુલ્બં સહસ્રાંશેન વેધયેત્ ।
જાયતે કનકં દિવ્યં દેવાભરણભૂષણમ્

{મેર્ચુર્ય્:: મારણ:: wહિતે ચોલોઉર્}
ક્ષીરેણોત્તરવારુણ્યાસ્ ત્રિદિનં શુદ્ધપારદમ્ ।
મર્દયેત્તપ્તખલ્વે વ તં [... ઔ5 zએઇછેન્ઝ્]

કરીષાગ્નૌ દિવારાત્રૌ ત્રિદિનં વા તુષાગ્નિના ।
સમુદ્ધૃત્ય પુનર્મર્દ્યં તદ્વદ્રુદ્ધ્વાથ પાચયેત્

તદ્વન્મર્દ્યં પુનઃ પાચ્યં મ્રિયતે પાણ્ડુરો રસઃ ।
{ચન્દ્રાર્ક => ગોલ્દ્}
આર્દ્રકં તુવરી સિન્ધુકઙ્ગુણીતૈલકં મધુ

અમ્લવેતસમેતૈસ્તુ તદ્રસં મર્દયેદ્દિનમ્ ।
ગોલકં બન્ધયેદ્વસ્ત્રે દોલાયન્ત્રે ત્ર્યહં પચેત્

કઙ્ગુણીતૈલમધ્યે તુ બદ્ધો ભવતિ તદ્રસઃ ।
તદ્રસં હાટકં નાગં સમં રુદ્ધ્વા ધમેદ્ દૃઢમ્

તત્ખોટં સૂક્ષ્મચૂર્ણં તુ ચૂર્ણાંશં દ્રુતસૂતકમ્ ।
અમ્લૈર્મર્દ્યં ભવેદ્ગોલં કાઞ્જિકૈઃ સ્વેદયેદ્દિનમ્

ગંધકસ્ય ત્રયો ભાગા ગંધતુલ્યં સુવર્ચલમ્ ।
કૃષ્ણાભ્રકં તુ ભાગૈકં સર્વં સ્તન્યેન પેષયેત્

અનેન લેપિતં ગોલમ્ અંધમૂષાગતં ધમેત્ ।
યાવત્ સૂતાવશેષં સ્યાત્તાવદ્ધામ્યં પુનઃ પુનઃ

પૂર્વચૂર્ણં પુનર્દત્ત્વા તદ્વજ્જાર્યં ક્રમેણ તુ ।
ઇત્યેવં હાટકં યાવજ્જારિતં ત્રિગુણં ભવેત્

સ્વર્ણેન ચ સમાવર્ત્ય સારણાત્રયસારિતમ્ ।
ચન્દ્રાર્કં વેધયેત્તેન શતાંશાત્ કાંચનં ભવેત્

{ચોપ્પેર્ => ગોલ્દ્}
પિષ્ટીખોટસમં સ્વર્ણં સ્વર્ણતુલ્યં ચ પન્નગમ્ ।
કાન્તલોહં વ્યોમસત્ત્વમ્ એકૈકં પન્નગાર્ધકમ્

એકીકૃત્ય ધમેત્તાવદ્યાવત્સ્વર્ણાવશેષિતમ્ ।
દત્ત્વા વિડવટીં ચૈવ સારયેત્સારણાત્રયમ્

શતાંશેન હ્યનેનૈવ શુલ્બં ભવતિ કાઞ્ચનમ્ ।
{મેર્ચુર્ય્:: બન્ધ:: ખોટ}
સુવર્ણં રજતં તામ્રં કાન્તં તીક્ષ્ણં ચ માક્ષિકમ્ ।
કૃષ્ણાભ્રકસ્ય સત્ત્વં ચ સમં રુદ્ધ્વા ધમેદ્ દૃઢમ્

તત્ખોટં સૂક્ષ્મચૂર્ણં તુ પાદાંશં દ્રુતપારદમ્ ।
દત્ત્વાથ મર્દયેદમ્લૈર્યાવદ્ભવતિ ગોલકમ્

ગોલકસ્ય ચતુર્ભાગા ભાગૈકં મૃતવજ્રકમ્ ।
મર્દયેત્તપ્તખલ્વે તુ દિનૈકં કન્યકાદ્રવૈઃ

રુદ્ધ્વાથ ભૂધરે પચ્યાદ્દિનાન્તે તુ સમુદ્ધરેત્ ।
તન્મધ્યે દ્રુતસૂતં ચ પુનઃ કન્યાસુ મર્દયેત્

પૂર્વવદ્ ભૂધરે પચ્યાદેવં દેયં તુ સપ્તધા ।
દ્રુતસૂતં ક્રમેણૈવ મર્દનં ચ પુટં તથા

તદ્ભસ્મ ગંધતુલ્યં ચ હ્યંધમૂષાગતં ધમેત્ ।
જાયતે ખોટબદ્ધં તુ રઞ્જનં ચાસ્ય કથ્યતે

{તારારિષ્ટ, ચન્દ્રાર્ક, માક્ષિક => ગોલ્દ્}
કૃષ્ણાભ્રસત્ત્વં વઙ્ગં ચ દ્વંદ્વં મેલાપયેદ્ દ્રુતમ્ ।
તુલ્યાંશમંધમૂષાયાં ધ્માતં ખોટં ભવેત્તુ તત્

તત્ખોટં પલમેકં તુ સિદ્ધચૂર્ણેન સંયુતમ્ ।
મર્દયેદ્ ગંધકામ્લેન રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચેત્

પુનર્મર્દ્યં પુનઃ પાચ્યમ્ એવં વારાંશ્ચતુર્દશ ।
અનેન પૂર્વખોટે તુ દ્રાવિતં રઞ્જયેત્ ક્રમાત્

રઞ્જયેચ્છતવારાણિ ભવેત્કુંકુમસન્નિભમ્ ।
સુવર્ણેન સમાવર્ત્ય સારયેત્સારણાત્રયમ્

સહસ્રાંશેન તેનૈવ તારારિષ્ટં ચ વેધયેત્ ।
ચન્દ્રાર્કં તાપ્યશુલ્બં તુ દિવ્યં ભવતિ કાંચનમ્

{લેઅદ્, સિલ્બેર્ => ગોલ્દ્}
તીક્ષ્ણં શુલ્બં સમં ચૂર્ણ્ય વજ્રમૂષાન્ધિતં ધમેત્ ।
તત્ખોટં પલમેકં તુ સિદ્ધચૂર્ણેન સંયુતમ્

મર્દયેદ્ ગંધકામ્લેન રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચેત્ ।
પુનર્મર્દ્યં પુનઃ પાચ્યમેવં વારાંશ્ચતુર્દશ

તદ્દેયં દ્રાવિતે સ્વર્ણે શતવારં પુનઃ પુનઃ ।
પક્વબીજં ભવેત્તત્તુ દ્રુતસૂતે સમં દિનમ્

મર્દયેદમ્લયોગેન તસ્ય ભાગચતુષ્ટયમ્ ।
એવં વજ્રસ્ય ભાગૈકં તપ્તખલ્વે દિનાવધિ

મર્દયેત્ કન્યકાદ્રાવૈસ્તદ્રુદ્ધ્વા ભૂધરે પચેત્ ।
દ્રુતસૂતં પુનસ્તુલ્યં દત્ત્વા મર્દ્યં પુટે તતઃ

ઇત્યેવં સપ્તધા દેયં દ્રુતસૂતં પુટાન્તકમ્ ।
તતસ્તં મર્દયેદ્ અમ્લૈ રુદ્ધ્વા મૂષાં પુટેત્તથા

પુનર્મર્દ્યં પુનઃ પાચ્યં ષષ્ટ્યાધિકશતત્રયમ્ ।
પુટં દેયં પ્રયત્નેન જાયતે સિન્દૂરપ્રભમ્

સહસ્રાંશેન નાગસ્ય દ્રુતસ્ય રજતસ્ય ચ ।
દેયો વેધો ભવેત્સ્વર્ણં દિવ્યાભરણમુત્તમમ્

{સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
ગંધકં સૂક્ષ્મચૂર્ણં તુ ચણકામ્લેન ભાવયેત્ ।
શતવારં પ્રયત્નેન સ્ત્રીપુષ્પેણ તુ સપ્તધા

દ્રુતપારદમધ્યે તુ કિંચિત્કર્પૂરસંયુતમ્ ।
ગંધકં દાપયેદ્ ઘર્મે વાપયેત્તામ્રખલ્વકે

કર્પૂરં ગંધકં ચૈવ કિંચિત્કિંચિત્પુનઃ પુનઃ ।
ત્રિસપ્તાહં પ્રદાતવ્યં જાયતે ગન્ધપિષ્ટિકા

કટુકોશાતકીબીજં ચાણ્ડાલીકન્દસંયુતમ્ ।
સ્તન્યેન પેષિતં તુલ્યં પિષ્ટીં તેન પ્રલેપયેત્

બાહ્યે તુ મૃત્તિકા લેપ્યા સર્વતોઽઙ્ગુલમાત્રકમ્ ।
શોષિતં ભૂધરે પચ્યાદૂર્ધ્વાધઃ પરિવર્તયેત્

જાયતે સ્તમ્ભિતં ગોલં સમુદ્ધૃત્યાથ તં પુનઃ ।
તુલ્યાંશે સંપુટે હેમ્નિ લિપ્ત્વા મૂષાન્ધિતં ધમેત્

અનેન ચાષ્ટમાંશેન તારે વેધં પ્રદાપયેત્ ।
તત્તારં જાયતે દિવ્યં જામ્બૂનદસમપ્રભમ્

{ચન્દ્રાર્ક => ગોલ્દ્}
અથવા સ્તમ્ભિતં ગોલં સ્વર્ણં સંપુટવર્જિતમ્ ।
તસ્યૈવ ભાગાશ્ચત્વારો ભાગૈકં મૃતવજ્રકમ્

મર્દયેત્કન્યકાદ્રાવૈર્દિનમેકં તતઃ પુનઃ ।
અન્ધિતં ભૂધરે પચ્યાદ્યાવદ્યામચતુષ્ટયમ્

સમુદ્ધૃત્ય પુનસ્તસ્મિન્પૂર્વાંશં પૂર્વસૂતકમ્ ।
દત્ત્વા મર્દ્યં પુટેત્તદ્વદેવં કુર્યાત્ ત્રિસપ્તધા

તસ્મિન્ ભસ્મપલમેકં પારદં ગંધકસ્ય તુ ।
અંધમૂષાગતં ધ્માતં તત્ખોટં પન્નગં સમમ્

પન્નગસ્ય સમં સ્વર્ણં ત્રયાણાં ત્રિગુણં ક્ષિપેત્ ।
દ્રુતં ચ તત્સર્વમમ્લવર્ગેણ મર્દયેત્

દિનાન્તે વજ્રમૂષાયાં રુદ્ધ્વા ધામ્યં પ્રયત્નતઃ ।
જાયતે પન્નગં સ્વર્ણં ત્રયોત્થં જાયતે ક્રમાત્

સારયેચ્ચ ત્રિધા હેમ ચન્દ્રાર્કં વેધયેત્તતઃ ।
સહસ્રાંશેન તેનૈવ દિવ્યં ભવતિ કાઞ્ચનમ્

{સિતસ્વર્ણ => ગોલ્દ્}
હેમાર્કતીક્ષ્ણચૂર્ણં ચ સમં રુદ્ધ્વા ધમેદ્ દૃઢમ્ ।
તત્ખોટં ભાગમેકં તુ ત્રિભાગં દ્રુતસૂતકમ્

મર્દયેદ્ ગંધકામ્લેન રુદ્ધ્વા સમ્યક્પુટે પચેત્ ।
પુનર્મર્દ્યં પુનઃ પાચ્યમેવં વારાંશ્ચતુર્દશ

અનેન શતમાંશેન સિતહેમ ચ વેધયેત્ ।
જાયતે કનકં દિવ્યં કઙ્ગુણીતૈલસેચનાત્

બદ્ધે દ્રુતે રસવરે વરહેમ્નિ જીર્ણે દૃષ્ટો મયા દશગુણઃ સુખસાધ્યલાભઃ ।
વજ્રે મૃતે ગગનસત્ત્વયુતે નરાણાં તત્રૈવ ભૂરિગુણિતં ફલમસ્તિ સત્યમ્