Rasaratnākara · Chapter 3.5
RRĀ, 3, 5
mahārasaiścoparasaiḥ sasūtair hemno dalaṃ rañjanamatra yuktyā /
nānāvidhaṃ varṇavivardhanaṃ ca tatkathyate vārttikabhuktiyogyam
{gold:: from sitasvarṇa}
vaikrāntasattvabhāgaikaṃ śuddhavaikrāntameva vā /
kāṃsyākhyā vimalā vāpi hemākhyā vimalāpi vā
samena nāgacūrṇena andhamūṣāgataṃ dhamet /
siddhacūrṇena saṃyuktaṃ mardanādipuṭāntakam
ādāya madhunā peṣyaṃ yāmamātraṃ prayatnataḥ /
svarṇaṃ tāraṃ samaṃ drāvyaṃ tena patrāṇi kārayet
sitasvarṇamidaṃ khyātaṃ pūrvakalkena lepayet /
ruddhvā gajapuṭe pacyādevaṃ vāratraye kṛte
jāyate kanakaṃ divyaṃ secayellavaṇodakaiḥ /
lohasaṃkrāntinuttyarthaṃ secyaṃ brāhmīdraveṇa vā
evaṃ vimalanāgābhyāṃ pṛthagyoga udāhṛtaḥ /
{gold:: from sitasvarṇa}
nāgavaikrāntayogena madhūcchiṣṭena lepayet
sahasrāṃśe site heme divyaṃ bhavati kāñcanam /
{sitasvarṇa => gold}
meṣīkṣīrāmlavargābhyāṃ daradaṃ gharmabhāvitam
śatadhā tatprayatnena śoṣyaṃ peṣyaṃ punaḥ punaḥ /
anena sitasvarṇasya patraṃ liptvā puṭe pacet
evaṃ trisaptadhā kuryāddivyaṃ bhavati kāñcanam /
{sitasvarṇa => gold}
nāgacūrṇaṃ tāpyacūrṇaṃ nāgavaikrāntameva vā
aṃdhamūṣāgataṃ khoṭaṃ siddhacūrṇena saṃyutam /
mardanaṃ puṭapākaṃ ca pūrvavat kārayet kramāt
tenaiva madhunāktena śuddhaṃ hāṭakapatrakam /
liptvā liptvā puṭaiḥ pacyādyāvat kuṅkumasaṃnibham
etatsvarṇaśatāṃśena sitasvarṇaṃ tu vedhayet /
jāyate kanakaṃ divyaṃ raktavargeṇa secayet
{sitasvarṇa => gold}
vaikrāntaṃ nāgacūrṇaṃ ca puṭāntaṃ pūrvavatkṛtam /
śatāṃśe naiva vedhaṃtu sitahemena pūrvavat
lepanātpuṭapākācca divyaṃ bhavati kāṃcanam /
{sitasvarṇa => gold}
mākṣikasya samāṃśena rājāvartaṃ dinatrayam
mātuluṅgadravairmardya tena patrāṇi lepayet /
pūrvāktasitasvarṇasya ruddhvā gajapuṭe pacet
punarlepyaṃ punaḥ pācyaṃ saptadhā kāṃcanaṃ bhavet /
{silver => gold}
rājāvartaṃ ca sindūraṃ pārāvatamalaṃ samam
aśītyaṃśena kurute svarṇaṃ raupyaṃ ca pūrvavat /
{mixture of gold and silver => gold}
rasaiḥ śirīṣapuṣpasya ārdrakasya rasaiḥ samaiḥ
bhāvayetsaptavārāṇi rājāvartaṃ sucūrṇitam /
tenaiva śatamāṃśena svarṇatāraṃ drutaṃ samam
vedhayetpūrvavat siddhaṃ divyaṃ bhavati kāñcanam /
{mixture of gold and silver => gold}
kaṅkuṣṭhaṃ vimalā tāpyaṃ rasakaṃ daradaṃ śilā
rājāvartaṃ pravālaṃ ca kāṅkṣīgairikaṭaṅkaṇam /
saindhavaṃ cūrṇayettulyamaśītyaṃśena vāpayet
drute same svarṇatāre pūrvavat secayet kramāt /
trivāraṃ vāpayedevaṃ divyaṃ bhavati kāñcanam
{bīja:: pakva:: production}
gairikaṃ ca pravālaṃ ca kākamācyā dravaiḥ samam /
yāmaṃ mardyaṃ tu tadruddhvā āraṇyotpalakaiḥ puṭet
ityevaṃ tu tridhā kuryānmardanaṃ puṭapācanam /
tadardhaṃ hiṅgulaṃ śuddhaṃ kṣiptvā tasminvimardayet
kāñjikairyāmamātraṃ tu puṭenaikena pācayet /
asya kalkasya bhāgaikaṃ bhāgāścatvāri hāṭakam
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ samādāya vicūrṇayet /
pūrvavat pūrvakalkena ruddhvā deyaṃ puṭaṃ punaḥ
evaṃ catuḥpuṭaiḥ pakvaṃ svarṇaṃ guñjānibhaṃ bhavet /
pakvabījamidaṃ siddhaṃ tattatkarmaṇi yojayet
{sitasvarṇa => gold}
anena ṣoḍaśāṃśena sitasvarṇaṃ tu vedhayet /
secayet kuṅkuṇītaile raktavargeṇa vāpitam
punarvedhyaṃ punaḥ secyaṃ ṣoḍaśāṃśena buddhimān /
evaṃ vāratrayaṃ vedhyaṃ divyaṃ bhavati kāñcanam
{gold:: rañjana:: daśavarṇa}
pūrvoktapakvabījena vedhayedaṣṭavargakam /
tatsvarṇaṃ daśavarṇaṃ syātpuṭe datte na hīyate
{gold:: raktī (rañjana)}
niṣkāḥ ṣoḍaśa tutthasya sūtahiṅgulagandhakam /
ṭaṅkaṇaṃ ca tathaikaikaṃ yojyaṃ niṣkacatuṣṭayam
sarvametaddinaṃ mardyaṃ tridhārasnukpayo'nvitam /
niṣkamātrāṃ vaṭīṃ kṛtvā śreṣṭhe svarṇe drute kṣipet
ekaikaṃ niṣkamātraṃ tu mūṣāmadhye dinaṃ dhamet /
jīrṇe jīrṇe punardeyā evaṃ sarvāḥ pradāpayet
guñjāvarṇaṃ bhavetsvarṇaṃ khyāteyaṃ hemaraktikā /
{gold:: rañjana:: aṣṭavarṇa => daśavarṇa}
aṣṭavarṇasuvarṇasya drāvitasya daśāṃśataḥ
kṣipettajjāyate satyaṃ daśavarṇaṃ tu śobhanam /
{gold:: rañjana:: aṣṭavarṇa => daśavarṇa}
tāmratulyena nāgena śodhayeddhamanena ca
tāmratulyaṃ śuddhahema samāvartya tu pattrayet /
iṣṭikā tuvarī caiva khaṭikā lavaṇaṃ tathā
gairikaṃ bhāgavṛddhyāṃśamāranālena peṣayet /
tena liptvā pūrvapatraṃ ruddhvā gajapuṭe pacet
evaṃ punaḥ punaḥ pācyaṃ yāvatsvarṇāvaśeṣitam /
tatsvarṇaṃ tāmrasaṃyuktaṃ samāvartya tu pattrayet
pūrvavat puṭapākena pacetsvarṇāvaśeṣitam /
ityevaṃ ṣaḍguṇaṃ tāmraṃ svarṇe bāhyaṃ krameṇa tu
tatsarvaṃ jāyate divyaṃ padmarāgasamaprabham /
ṣaṭtriṃśāṃśena tenaiva aṣṭavarṇaṃ tu vedhayet
tatsvarṇaṃ jāyate divyaṃ daśavarṇaṃ na saṃśayaḥ /
{gold:: rañjana:: aṣṭavarṇa => daśavarṇa}
samaṃ tāpyaṃ tāmracūrṇaṃ tāpyārdhaṃ lohacūrṇakam
kanyādrāvaiḥ kṣaṇaṃ mardya gharme tenaiva bhāvayet /
evaṃ vārāṃścatuḥṣaṣṭis tataḥ śuṣkaṃ vicūrṇayet
ṣoḍaśāṃśena tenaiva aṣṭavarṇaṃ tu vedhayet /
tatsvarṇaṃ jāyate divyaṃ daśavarṇaṃ na saṃśayaḥ
{gold:: rañjana:: aṣṭavarṇa => daśavarṇa}
rasakaṃ ghoṣatāmraṃ ca kācaṃ śvetaṃ nṛkeśakam /
palāni pañcapañcaiva pratyekaṃ cūrṇayet pṛthak
rasakāttriguṇaṃ yojyaṃ tīkṣṇacūrṇaṃ punastataḥ /
gandhakaṃ rasakaṃ kāṃsyamākṣikaṃ cāṣṭaniṣkakam
viṃśaniṣkaṃ dhūmasāraṃ sarvametaddināvadhi /
mardyaṃ jambīrajairdrāvaiḥ karṣāṃśaṃ vaṭakīkṛtam
koṣṭhīyantre haṭhāddhāmyaṃ yāvattāmrāvaśeṣitam /
ṣaḍguṇam tasya tāmrasya sīse vāhyaṃ dhamandhaman
ṣaṭtriṃśāṃśena tenaiva aṣṭavarṇaṃ tu vedhayet /
daśavarṇaṃ bhavettattu nātra kāryā vicāraṇā
{copper:: removing kālikā}
athānyasya ca tāmrasya nāgaśuddhasya kārayet /
nirguṇḍikārasenaiva pañcāśadvāraḍhālanam
kuṣmāṇḍasya rasenaiva saptavāraṃ tu ḍhālanam /
niśāyuktena takreṇa saptavāraṃ tu ḍhālanam /
evaṃ tāmraṃ drutaṃ ḍhālyaṃ kālikārahitaṃ bhavet
{copper, silver, gold => gold}
etattāmraṃ tribhāgaṃ syādbhāgāḥ pañcaiva hāṭakam /
raupyaṃ bhāgadvayaṃ śuddhaṃ sarvamāvartayettataḥ
jāyate kanakaṃ divyaṃ purā nāgārjunoditam /
{gold:: rañjana:: Verbesserung um zwei Farbstufen}
aṅkollakāṣṭhaṃ prajvālya āraṇyopalacūrṇakam
aṅkollabījacūrṇaṃ tu jvalatkāṣṭhopari kṣipet /
tadaṅgārān samādāya śītalāṃśca punardhamet
aṅkollabījacūrṇaṃ tu kṣiptvā vastreṇa bandhayet /
taddhūmaiḥ svarṇapatrāṇi daśavarṇāni dhūpayet
drāvayitvā kṣipettaile putrajīvotthite punaḥ /
evaṃ vāradvaye kṣipte vardhate varṇakadvayam
alpālpayukti vibhavaiḥ sukhasādhyayogair alpālpakarmavidhinā bahubhirviśeṣaiḥ /
lābhārthapādadaśamāṃśakaropadeśaḥ prokto mayā sakalalokahitāya satyam
Original text: Rasaratnākara · Edition: Vaidya Jadavji Tricumji Acarya Benares : Caukhamba Sanskrit Office, 1939 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0