Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rasaratnākara · Chapter 2.5

2.5.1

RRĀ, 2, 5
udvartanaṃ palitahāri paraṃ narāṇāṃ śobhāvahaṃ sukhakaraṃ kacarañjanaṃ ca /
vṛddhopayogisukhasādhyamanekayuktyā vakṣye susiddhamanubhūtipathena dṛṣṭam

2.5.2

pāradaṃ gandhakaṃ tulyaṃ nārīstanyena mardayet /
viṣṇukrāntā meghanādā sarpākṣī munimuṇḍikā

2.5.3

āsāṃ dravairdinaṃ khalve mardayettatsamuddharet /
yavacūrṇaṃ tilāścaiva pratyekaṃ rasatulyakam

2.5.4

kṣipettasmin ghṛtaiḥ kṣaudraiḥ sarvamāloḍya rakṣayet /
anenodvartanaṃ samyagvalīpalitanāśanam

2.5.5

vatsarāddivyadehaḥ syājjīvedvarṣasahasrakam /
vajrakāpālinīmūlaṃ pāradaṃ ca samaṃ samam

2.5.6

śivāmbunā tryahaṃ mardyamudvartātpūrvavatphalam /
utpalāni samūlāni pāradaṃ ca samaṃ samam

2.5.7

saptāhaṃ mardayetkhalve svakīyenāśivāmbunā /
tenaiva mardayedgātraṃ jāyate pūrvavatphalam

2.5.8

pāradasya samāṃśena brahmadaṇḍīyamūlakam /
kṣiptvā saptadinaṃ mardyaṃ svakīyenāśivāmbunā

2.5.9

anenodvartayedgātraṃ jāyate pūrvavatphalam /
gandhakaṃ kaṭutailena gharme bhāvyaṃ dināvadhi

2.5.10

tatpalārdhaṃ sadā khādeddivyakāyakaraṃ nṛṇām /
jāyate svarṇavaddeho vatsarādvalivarjitaḥ

2.5.11

kuṣṭhacūrṇaṃ samadhvājyaṃ nityaṃ karṣaṃ lihettu yaḥ /
vatsarāddivyadehaḥ syādgandhena śatapuṣpavat

2.5.12

kāntapāṣāṇacūrṇaṃ tu tailamadhvājyasaṃyutam /
kākatuṇḍīphalaṃ sarvaṃ samametattu kalpayet

2.5.13

bhāṇḍe ruddhvā kṣipenmāsaṃ dhānyarāśāv athoddharet /
anena lepayecchīrṣaṃ nasyaṃ kuryādanena vai

2.5.14

tryahādbhramarasaṃkāśāḥ keśāḥ syur vatsarārdhakam /
nāgacūrṇapalaikaṃ tu śaṅkhacūrṇapaladvayam

2.5.15

pathyācūrṇaṃ niṣkamekaṃ sarvaṃ peṣyaṃ dināvadhi /
amladadhnā yutaṃ yatnātsnātvādau śirasi kṣipet

2.5.16

mardayedghaṭikārdhaṃ tu veṣṭyam eraṇḍapattrakaiḥ /
śiraḥ saṃveṣṭya vastreṇa prātaḥ snānaṃ samācaret

2.5.17

ityevaṃ tridinaṃ yatnātkṛtvā keśāṃśca rañjayet /
pañcāṅgaṃ nīlikābhṛṅgatriphalālohacūrṇakam

2.5.18

tulyaṃ sarvaṃ kṛtaṃ sūkṣmamiḍāmūtreṇa mardayet /
dinārdhaṃ tena kalkena pūrvavatkeśarañjanam

2.5.19

guñjābījaṃ tu tvagvarjyaṃ kuṣṭhailādevadārukam /
tulyaṃ cūrṇaṃ dinaṃ bhāvyaṃ bhṛṅgarājabhavairdravaiḥ

2.5.20

sarvaṃ caturguṇe taile pācayenmṛduvahninā /
tenābhyaṅgena keśānāṃ rañjanaṃ bhramaropamam

2.5.21

hastidantasya dagdhasya samaṃ yojyaṃ rasāñjanam /
ajākṣīreṇa tatpiṣṭvā lepanātkeśarañjanam

2.5.22

triphalā lohacūrṇaṃ tu kṛṣṇamṛdbhṛṅgajadravam /
ikṣudaṇḍadravaṃ caiva māsaṃ bhāṇḍe nirodhayet

2.5.23

tallepād rañjayet keśān syād yāvanmāsapañcakam /
lohakiṭṭaṃ japāpuṣpaṃ piṣṭvā dhātrīphalaṃ samam

2.5.24

tridinaṃ lepitāstena kacāḥ syur bhramaropamāḥ /
bhṛṅgarājarasaprasthaṃ tailaṃ kṛṣṇatilodbhavam

2.5.25

tulyaṃ ca nīlikādrāvaṃ sarvaṃ yāmaṃ vimardayet /
tallepastridinaṃ kāryaḥ keśānāṃ rañjanaṃ bhavet

2.5.26

sindūrasya samaṃ cūrṇaṃ sābuṇaṃ ca tayoḥ samam /
tajjale peṣitaṃ lepyaṃ tatkṣaṇātkacarañjanam

2.5.27

śatapuṣpā kākamācī tilāḥ kṛṣṇāśca rocanam /
dinaṃ śivāmbunā sarvaṃ mardayellohapātrake

2.5.28

tallepaṃ tridinaṃ kuryātkeśānāṃ rañjanaṃ bhavet /
cūrṇaṃ sarjī yavakṣāraṃ siddhārthaṃ kāñjikaiḥ saha

2.5.29

nāgapuṣpādravairmardyaṃ tallepādrañjanaṃ bhavet /
nīlīpattrāṇi kāsīsaṃ bhṛṅgarājarasaṃ dadhi

2.5.30

lohacūrṇaṃ samaṃ piṣṭvā tallepaṃ keśarañjanam /
cūrṇaṃ sindūramaṅgāraṃ kadalīkandasaṃyutam

2.5.31

lohapātre lohamuṣṭyā mardyaṃ jambīrajairdravaiḥ /
dinaikaṃ ca tato lepyaṃ keśānāṃ rañjanaṃ bhavet

2.5.32

kuraṇṭakasya pattrāṇi nāgamuṣṭyā vimardayet /
tallepaṃ tridinaṃ kuryājjāyate keśarañjanam

2.5.33

āmrāsthi triphalā bhṛṅgī priyaṅgurmātuluṅgakam /
niśā nīlī mṛṇālāni nāgaṃ lohaṃ ca cūrṇitam

2.5.34

samaṃ kalkaṃ kāntapātre nimbatailena bhāvayet /
māsamātraṃ tatastena lepādbhavati rañjanam

2.5.35

kākamācīyabījāni samāḥ kṛṣṇatilāstathā /
tattailaṃ grāhayedyantre tannasyaṃ keśarañjanam

2.5.36

goghṛtaṃ bhṛṅgajaṃ drāvaṃ mayūraśikhayā saha /
mṛdvagninā pacettena syānnasyaṃ keśarañjanam

2.5.37

japāpuṣpadravaṃ kṣaudraṃ karṣaikaṃ nasyamācaret /
saptāhādrañjayetkeśān sarvanasyeṣvayaṃ vidhiḥ

2.5.38

triphalā lohacūrṇaṃ tu vāriṇā peṣayetsamam /
tattulyena ca tailena bhṛṅgarājarasena ca

2.5.39

pacettailāvaśeṣaṃ tatsnigdhabhāṇḍe nirodhayet /
māsaikaṃ bhūgataṃ kuryāttena śīrṣaṃ pralepayet

2.5.40

kāravallyā dalairveṣṭya tato vastreṇa bandhayet /
nirvāte kṣīrabhojī syātkṣālayettriphalājalaiḥ

2.5.41

nityamevaṃ prakartavyaṃ lepanaṃ dinasaptakam /
kapālarañjanaṃ khyātaṃ yāvajjīvaṃ na saṃśayaḥ

2.5.42

bījāni kākatuṇḍyāśca siryālībījasaṃyutam /
taccūrṇaṃ dinacatvāri bhāvyaṃ nirguṇḍījairdravaiḥ

2.5.43

japāpuṣpadravaistāvattataḥ pātālayantrake /
tailaṃ prāhyaṃ tu tallepātkeśānāṃ rañjanaṃ bhavet

2.5.44

veṣṭyameraṇḍapattraiśca nirvāte kṣīrabhojanam /
kuryātsnānaṃ kāñjikaiśca nityaṃ saptadine kṛte

2.5.45

yāvajjīvaṃ na saṃdehaḥ keśāḥ syur bhramaropamāḥ /
bhṛṅgarājaṃ kācamācīṃ samāṃśaṃ jalamaṇḍavīm

2.5.46

saṃpiṣṭyāpūpikāṃ kṛtvā tailamadhye vipācayet /
pakvāṃ tāṃ peṣayettailairlepaḥ syātkeśarañjanam

2.5.47

pūrvavatkramayogena saptāhāttatphalaṃ bhavet /
ayaskāntamaye pātre rātrau lepyaṃ phalatrayam

2.5.48

bhṛṅgarājadravaiḥ sārdhaṃ prātaḥ keśān pralepayet /
evaṃ kuryāttrisaptāhaṃ jāyate pūrvavatphalam

2.5.49

prakṣipenmāhiṣe śṛṅge kṛṣṇajīraṃ tadandhayet /
gṛhāgre kardame kṣiptvā ṣaṇmāsāttatsamuddharet

2.5.50

taddrutaṃ jāyate kṛṣṇaṃ karṣaikaṃ śirasi kṣipet /
veṣṭayetpūrvayogena kapālarañjanaṃ bhavet

2.5.51

bhramarāñjanasaṃkāśaṃ yāvajjīvaṃ na saṃśayaḥ /
nīlīpattraṃ bhṛṅgarājaṃ triphalā kṛṣṇamāyasam

2.5.52

madanasya ca bījāni puṣpaṃ koraṇṭakasya ca /
arjunasya tvacaṃ cūrṇaṃ nalinīmūlakardamam

2.5.53

sarvaṃ tulyaṃ kṣipedbhāṇḍe lohaje tannirodhayet /
pakṣamekaṃ kṣipedbhūmau bhāṇḍātkalkaṃ samuddharet

2.5.54

kalkāccaturguṇaṃ tailaṃ tailāccaturguṇaṃ dravam /
bhṛṅgatriphalajaṃ yojyaṃ pacettailāvaśeṣakam

2.5.55

parīkṣārthaṃ kṣipetpakṣaṃ balākāyā yadā bhavet /
kṛṣṇavarṇaṃ tadā siddhaṃ pātre kṛṣṇāyase kṣipet

2.5.56

māsaikaṃ dhārayettasmiṃstataḥ keśānvilepayet /
tiṣṭhanti māsaṣaṭkaṃ tu bhramarastomasaṃnibhāḥ

2.5.57

vāsāpalāśaciñcotthair daṇḍair vāśvatthajair dṛḍham /
nāgaṃ pātragataṃ cālyaṃ yāvadbhavati mūrchitam

2.5.58

palaikaṃ tatsamādāya lohacūrṇaṃ paladvayam /
tripalaṃ triphalācūrṇaṃ dāḍimasya phalatvacaḥ

2.5.59

śuṣkaṃ cūrṇaṃ palaikaṃ tatsarveṣāṃ kāñjikaṃ samam /
bhāṇḍe sarvaṃ pacetkiṃcittaṃ kṣipellohabhājane

2.5.60

bhṛṅgarājakuraṇṭotthadravaṃ dattvātape kṣipet /
trisaptāhaṃ prayatnena dravo deyaḥ punaḥ punaḥ

2.5.61

tatastaṃ rakṣayettena lepātsyātkeśarañjanam /
uktānukteṣu lepeṣu veṣṭyameraṇḍapattrakaiḥ

2.5.62

śiro rātrau divā snānaṃ yuktireṣā praśasyate /
vajrīkṣīreṇa saptāhaṃ bhāvayedabhayāphalam /
taccūrṇayuktatailasya lepācchuklā bhavanti hi

2.5.63

keśāśca sarvaromāṇi śaṅkhavarṇā bhavanti vai /
saptāhaṃ vajradugdhena suśvetān bhāvayettilān

2.5.64

tebhyastailaṃ gṛhītvā tallepācchuklā bhavanti vai /
gauryāmalakacūrṇaṃ tu vajrīkṣīreṇa saptadhā

2.5.65

bhāvayettena lepena śuklatāṃ yānti mūrdhajāḥ /
sindūraṃ sphaṭikāṃ śvetāṃ jalena saha lepayet

2.5.66

tallepena tu romāṇi suśuklāni bhavanti hi /
māsaikaṃ māgadhīcūrṇaṃ vajrīkṣīreṇa bhāvayet

2.5.67

narāśvagajavājināṃ śuklīkaraṇamuttamam /
indragopaṃ tailinī ca tālakaṃ rajanīdvayam

2.5.68

manaḥśilā ca tulyāṃśaṃ cūrṇaṃ snukpayasā tryaham /
bhāvayedarkajaiḥ kṣīraistridinaṃ cātape khare

2.5.69

tataḥ kuṣmāṇḍajairdrāvairbhāvayeddinasaptakam /
kūṣmāṇḍasya tato garbhe kṣiptvā māsātsamuddharet

2.5.70

tailena sarvaromāṇi keśān saṃlepayettryaham /
veṣṭayedarkajaiḥ pattraiḥ śuklavarṇā bhavanti ca

2.5.71

snāne kṛte śuṣkakaceṣu rātrau lepe kṛte pūrvadalaistu veṣṭyam /
dadhnā tilaiḥ snānamataḥ prabhāte kuryāttryahaṃ lepanamitthameva

Original text: Rasaratnākara · Edition: Vaidya Jadavji Tricumji Acarya Benares : Caukhamba Sanskrit Office, 1939 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc