Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rasaratnākara · Chapter 1.9

1.9.1

RRĀ, 1, 9
{iron:: aśuddha:: medic. properties}
aśuddhamamṛtaṃ lauham āyurhānirujākaram /
hṛtpīḍāṃ ca tṛṣāṃ jāḍyaṃ tasmācchuddhaṃ ca mārayet

1.9.2

{kāntaloha:: parīkṣā}
pātre yasminprasarati na cettailabindurvisṛṣṭaḥ /
hiṅgur gandhaṃ prasarati nijaṃ tiktatāṃ nimbukaśca /
pāke dagdhaṃ bhavati śikharākāratā naiva bhūmau /
kāntaṃ lauhaṃ tadidamuditaṃ lakṣaṇoktaṃ na cānyat

1.9.3

kāntaṃ mṛdutaraṃ tāraṃ rukmābhaṃ timiraṃ karam /
svāduryato bhavennimbakalko rātriniveśitaḥ

1.9.4

kāntaṃ taduttamaṃ yacca rūpyenāvartitaṃ milet /
sarvarogaharam etat sarvakuṣṭhaharaṃ param

1.9.5

{iron:: subtypes:: śodhana}
śaśachāgaraktasaṃliptaṃ trivāraṃ cāgnitāpitam /
kāntādimuṇḍaparyantaṃ sarvarogaharaṃ param

1.9.6

{iron:: śodhana:: adri}
triphalāṣṭaguṇais toyaistriphalāṣoḍaśaṃ palam /
tatkvāthe pādaśeṣe tu lauhasya patrapañcakam

1.9.7

kṛtvā patrāṇi taptāni saptavārāṇi secayet /
evaṃ pralīyate doṣo girijo lauhasambhavaḥ

1.9.8

{iron:: śodhana}
trividhaṃ lauhacūrṇaṃ vā gomūtraiḥ ṣaḍguṇaiḥ pacet /
prakṣālayedāranāle śoṣyaṃ śuddhim avāpnuyāt

1.9.9

{iron:: subtypes:: śodhana}
raktamālā haṃsapādo gojihvā triphalāmṛtā /
gopālī tumbururdantī tulyagomūtrapeṣitam

1.9.10

asminmadhye lauhapattraṃ taptaṃ taptaṃ dvisaptadhā /
secayetkāntamuṇḍāntaṃ sarvadoṣāpanuttaye

1.9.11

sarveṣvauṣadhakalpeṣu lauhakalpaṃ praśasyate /
tasmāt sarvaṃ prayatnena lauhamādau vimārayet

1.9.12

ayaḥ pañcapalād ūrdhvaṃ yāvat palatrayodaśāt /
ādau mantrastataḥ karma yathākartavyam ucyate

1.9.13

{iron:: māraṇa}
hiṅgulasya palān pañca nārīstanyena peṣayet /
tena lauhasya patrāṇi lepayetpalapañcakam

1.9.14

ruddhvā gajapuṭe pacyātkaṣāyaistraiphalaiḥ punaḥ /
jambīrairāranālairvā viṃśatyaṃśena hiṅgulam

1.9.15

piṣṭvā ruddhvā puṭellohaṃ tathaivaṃ pācayetpunaḥ /
catvāriṃśatpuṭair evaṃ kāntaṃ tīkṣṇaṃ ca muṇḍakam

1.9.16

ho mriyate trālasande dattvā dattvā ca hiṅgulam /
{iron:: māraṇa}
arjunasya tvacā peṣyā kāñjikenātilohitā

1.9.17

tanmadhye lohacūrṇaṃ ca kāṃsyapātre vinikṣipet /
dinaikaṃ bhāvayedgharme dravaiḥ pūryaṃ punaḥ punaḥ

1.9.18

arjunaiḥ sāranālair vā trividhaṃ mārayedayaḥ /
{iron:: māraṇa}
dantīpatraṃ dravaṃ yacca lauhacūrṇaṃ viloḍayet

1.9.19

dinaikaṃ bhāvayed gharme dravaṃ deyaṃ punaḥ punaḥ /
ruddhvā rātrau puṭaiḥ pacyād ebhirdrāvaiśca bhāvayet

1.9.20

evamaṣṭadinaṃ kuryāt trividhaṃ mriyate hyayaḥ /
{iron:: māraṇa}
ciñcāpatranibhāṃ kuryāttrividhaṃ lohapatrakam

1.9.21

mṛtpātrasthaṃ kṣiped gharme dantyā drāvaiḥ prapūrayet /
patraṃ punaḥ punastāvadyāvajjvarati vai tvayaḥ

1.9.22

mriyate tīvragharmeṇa cūrṇīkṛtya niyojayet /
{iron:: māraṇa}
kāntaṃ tīkṣṇaṃ tathā muṇḍacūrṇaṃ matsyākṣajair dravaiḥ

1.9.23

ātape tridinaṃ bhāvyaṃ dvidinaṃ citrakadravaiḥ /
trikaṇṭakadravaistryahaṃ sahadevyā dravaistryaham

1.9.24

gomūtraistriphalākvāthe bhāvayecca tryahaṃ tryaham /
dhātakyāśca tato mardyaṃ kramāddeyaṃ puṭaṃ puṭam

1.9.25

ruddhvā gajapuṭenaivaṃ mṛtaṃ yogeṣu yojayet /
{iron:: māraṇa}
dravaiḥ kuraṇṭapatrotthaiḥ lauhacūrṇaṃ vimardayet

1.9.26

dinaikamātape tīvre dravairmardyaṃ trikaṇṭakaiḥ /
vandhyābhṛṅgīpunarnavayor gomūtraiśca dinaṃ punaḥ

1.9.27

gomūtraistriphalā kvāthyā tatkaṣāyeṇa bhāvayet /
trisaptāhaṃ prayatnena dinaikaṃ mardayet tataḥ

1.9.28

ruddhvā gajapuṭe pañcādiṃ kvāthena mardayet /
divā mardyaṃ puṭaṃ rātrāvekaviṃśatidināni vai

1.9.29

ekaviṃśaddinenaiva mriyate trividhaṃ hyayaḥ /
{iron:: māraṇa}
mākṣikaṃ ca śilā hyamlair haridrā maricāni ca

1.9.30

piṣṭvā mardyaṃ lohapatraṃ taptaṃ taptaṃ niṣecayet /
saptadhā triphalākvāthe jalena kṣālayetpunaḥ

1.9.31

kuṭṭayellohadaṇḍena peṣayettriphalājalaiḥ /
ṣoḍaśāṃśena lohasya dātavyaṃ mākṣikaṃ śilā

1.9.32

amlena loḍitaṃ ruddhvā gajāndhakapuṭe pacet /
nirutthaṃ jāyate bhasma kāntaṃ tīkṣṇādimuṇḍakam

1.9.33

{iron:: māraṇa}
tindūphalasya majjābhirliptvā sthāpyātape khare /
dhārayet kāṃsyapātrasthaṃ dinaikena puṭatyalam

1.9.34

lepyaṃ punaḥ punaḥ kuryāt dināntāntaṃ pralepayet /
triphalākvāthasaṃyuktaṃ dinaikena mṛtaṃ bhavet

1.9.35

{iron:: māraṇa}
sthālyāṃ vā lohapātre vā lauhadarvyā viloḍayet /
pācayettriphalākvāthe dinaikaṃ lohacūrṇakam

1.9.36

tatpiṇḍaṃ triphalātoyaiḥ piṣṭvā ruddhvā puṭe pacet /
ṣoḍaśāṃśena mūṣāyāṃ nirvāte'harniśaṃ pacet

1.9.37

evaṃ tridhā prakartavyaṃ sthālīpākaṃ puṭāntaram /
bhṛṅgyā drāvaṃ tālamūlī hastikarṇasya mūlakam

1.9.38

śatāvarī vidāryāśca mūlakvāthe ca traiphale /
piṣṭvā tatpūrvavat sthālyāṃ pācyaṃ peṣyaṃ puṭe tridhā

1.9.39

tataḥ punarnavātoyair daśamūlakaṣāyakaiḥ /
bṛhatyāśca kaṣāyairvā bījapūrasya toyataḥ

1.9.40

brahmabījas tathāśigrukvāthe gopayasāpi vā /
pratyekena prapeṣyādau pūrvagarbhapuṭe pacet

1.9.41

bhāvayettu dravenaiva puṭānte yāmamātrakam /
pratyekena kramādevaṃ piṣṭvā puṭaiśca bhāvayet

1.9.42

mriyate nātra saṃdehaḥ kāntaṃ tīkṣṇaṃ ca muṇḍakam /
sarvam etanmṛtaṃ lauhaṃ dhmātavyaṃ mitrapañcakaiḥ /
yadyevaṃ syānnirutthānaṃ sevyaṃ vāritaraṃ bhavet

1.9.43

{iron:: māraṇa}
madhvājyaṃ mṛtaṃ lauhaṃ ca sarūpyaṃ saṃpuṭe kṣipet /
ruddhvā dabhāyaṃ tu saṃgrāhyaṃ rūpyaṃ ca pūrvamānakam

1.9.44

tadā lauhaṃ mṛtaṃ vidyādamṛtaṃ mārayet punaḥ

1.9.45

{iron:: māraṇa:: niruttha}
gandhakaṃ tu mṛtaṃ lauhaṃ tulyaṃ khalve vimardayet /
dinaikaṃ kanyakādrāvai ruddhvā gajapuṭe pacet

1.9.46

ityevaṃ sarvalohānāṃ kartavyo'yaṃ nirutthitaḥ

1.9.47

{iron:: māraṇa:: vāritara}
śuddhasūtaṃ dvidhā gandhaṃ kṛtvā khalve tu kajjalīm /
dvayoḥ samaṃ lauhacūrṇaṃ mardayetkanyakādravaiḥ

1.9.48

yāmadvayātsamuddhṛtya tadgolaṃ tāmrapātrake /
ācchādyairaṇḍapatraiśca yāmārddheṇoṣṇatāṃ vrajet

1.9.49

dhānyarāśau nyaset paścāt tridinānte samuddharet /
sampiṣya gālayed vastre sadyo vāritaraṃ bhavet

1.9.50

kāntaṃ tīkṣṇaṃ tathā muṇḍaṃ nirutthaṃ jāyate mṛtam /
svarṇādīn mārayedevaṃ cūrṇīkṛtya tu lohavat

1.9.51

siddhayogamidaṃ khyātaṃ siddhānāṃ sammukhāgatam /
{iron:: mṛta:: medic. use}
annabhūtam āyasādyaṃ sarvarogajvarāpaham

1.9.52

triphalārasasaṃyuktaṃ sarvarogeṣu yojayet

1.9.53

mṛtāni lauhāni vaśībhavanti /
nighnanti yuktyā hyakhilāmayāni /
abhyāsayogād dṛḍhayogasiddham /
kurvanti ruṅmṛtyujarāvināśam

1.9.54

{iron:: mṛta:: amṛtīkaraṇa}
toyāṣṭabhāgaśeṣena triphalāpalapañcakam /
ghṛtaṃ kvāthasya tulyaṃ syāccūrṇaṃ tulyaṃ mṛtāyasam

1.9.55

pācayet tāmrapātre ca lauhadarvyā vicālayet /
mṛdvagninā pacettāvad yāvajjīryati gandhakam

1.9.56

lauhatulyā śivā yojyā supakvenaivāvatārayet /
yogavāhamidaṃ khyātaṃ mṛtaṃ lohaṃ mahāmṛtam

1.9.57

evaṃ kāntasya tīkṣṇasya muṇḍasyāpi vidhiḥ smṛtaḥ /
{iron:: mṛta:: amṛtīkaraṇa}
guḍasya kuḍave pakvaṃ lauhabhasma palānvitam

1.9.58

kolapramāṇaṃ rogeṣu tacca yogena yojayet /
ghṛtaṃ tulyaṃ mṛtaṃ lohaṃ lohapātragataṃ pacet

1.9.59

jīrṇe ghṛtaṃ samādāya yogavāheṣu yojayet

1.9.60

oṃ amṛtena bhakṣyāya namaḥ anena manunā lauhaṃ bhakṣayet /
{iron:: mṛta:: medic. properties}
āyurvīryaṃ balaṃ datte pāṇḍumehādikuṣṭhanut /
āmavātaharaṃ lauhaṃ valīpalitanāśanam

1.9.61

{upaloha:: śodhana}
trikṣāraṃ pañcalavaṇaṃ saptadhāmlena mardayet /
kāṃsyāraghoṣapatrāṇi tilakalkena lepayet

1.9.62

ruddhvā gajapuṭe pacyācchuddhimāyāti nānyathā /
{upaloha:: māraṇa}
tāmravanmārayet teṣāṃ kṛtvā sarvatra yojayet

1.9.63

{bronze:: medic. properties}
kāṃsyaṃ kaṣāyamuṣṇaṃ ca laghu rūkṣaṃ ca tiktakam /
kaphapittarujaṃ hanti hṛddehāyuṣyavardhanam

1.9.64

{brass:: medic. properties}
rītikā ca galaṃ rūkṣam atiktalavaṇaṃ saram /
śodhanaṃ sarvarogaghnaṃ balavīryāyuṣyavarddhanam

1.9.65

{maṇḍūra:: production}
alpāṅgāre dhamet kiṭṭaṃ lauhajaṃ ca gavāṃ jalaiḥ /
secayedakṣapatraiśca saptavāraṃ punaḥ punaḥ

1.9.66

maṇḍūro'yaṃ samākhyātaḥ śuddhaṃ ślakṣṇaṃ niyojayet /
kiṭṭācchataguṇaṃ muṇḍaṃ muṇḍāttīkṣṇaṃ śatādhikam

1.9.67

tīkṣṇāllakṣaguṇaṃ kāntaṃ bhakṣaṇātkurute guṇam /
tasmāt kāntaṃ sadā sevyaṃ jarāmṛtyuharaṃ param

Original text: Rasaratnākara · Edition: Vaidya Jadavji Tricumji Acarya Benares : Caukhamba Sanskrit Office, 1939 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc