Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rasaprakāśasudhākara · Chapter 7

7.1

māṇikyaṃ mauktikaṃ caiva vidrumaṃ tārkṣyaṃ puṣpakam
vajraṃ nīlaṃ ca gomedaṃ vaiḍūryaṃ ca krameṇa hi //

7.2

sujātiguṇasampannaṃ ratnaṃ sarvārthasiddhidam
dāne rasāyane caiva dhāraṇe devatārcane //

7.3

padmarāgābhidhaṃ śreṣṭhaṃ prathamaṃ tadudīritam
dvitīyaṃ nīlagandhi syād ghanaṃ raktaṃ suśobhanam //

7.4

mahacca kamalacchāyaṃ snigdhaṃ svacchaṃ guru sphuṭam
samaṃ vṛttāyataṃ gātre māṇikyaṃ cottamaṃ matam //

7.5

gaṃgodakasamudbhūtaṃ nīlagarbhāruṇacchavi
māṇikyaṃ pūrvavacchāyaṃ nīlagandhi taducyate //

7.6

māṇikyaṃ cāṣṭadhā neṣṭaṃ sacchidraṃ malinaṃ laghu
karkaśaṃ cipiṭaṃ vakraṃ sūkṣmaṃ cāviśadaṃ tathā //

7.7

saṃdīpanaṃ vṛṣyatamaṃ hi rūkṣaṃ vātāpahaṃ karmarujāpahaṃ ca
bhūtādidoṣatrayanāśanaṃ paraṃ rājñāṃ sadā yogyatamaṃ praśastam //

7.8

hlādi śvetaṃ raśmimannirmalaṃ ca vṛttaṃ khyātaṃ mauktikaṃ toyabhāsam
snigdhaṃ taulye gauravaṃ cenmahattal liṃgairetair lakṣitaṃ tacca śuddham //

7.9

rūkṣāṅgaṃ cenniṣprabhaṃ śyāvatāmraṃ cārdhaṃ śubhraṃ graṃthilaṃ mauktikaṃ ca
kṣārābhāsaṃ vaikaṭaṃ yugmakaṃ ca doṣairyuktaṃ sarvathā tyājyamebhiḥ //

7.10

kāsaṃ śvāsaṃ vahnimāṃdyaṃ kṣayaṃ ca hanyād vṛṣyaṃ bṛṃhaṇaṃ pittahāri
dāhaśleṣmonmādavātādirogān hanyādevaṃ sevitaṃ sarvakāle //

7.11

snigdhaṃ sthūlaṃ pakvabimbīphalābhaṃ vṛttaṃ dīrghaṃ nirvraṇaṃ cāpyadīrgham
khyātaṃ sadbhiḥ saptadhā vidrumaṃ ca doṣairmuktaṃ sarvakāryeṣu śastam //

7.12

rūkṣaṃ śvetaṃ savraṇaṃ dhūsaraṃ ca nirbhāraṃ cecchulbavarṇaṃ pravālam
doṣairyuktaṃ koṭarairāvṛtaṃ ca neṣṭaṃ sadbhir bhakṣaṇe dhāraṇe ca //

7.13

pittāsraghnaṃ śvāsakāsādirogān hanyād evaṃ durnivāraṃ viṣaṃ ca
bhūtonmādān netrarogān nihanyāt sadyaḥ kuryāddīpanaṃ pācanaṃ ca //

7.14

tārkṣyaṃ snigdhaṃ bhāsuraṃ śaṣpavarṇaṃ gātraiḥ śuddhaṃ bhāravadraśmiyuktam
ete proktā saptasaṃkhyā guṇā vai dāne śastaṃ bhakṣaṇe dhāraṇe ca //

7.15

nīlaṃ śvetaṃ karkaśaṃ śyāvarūkṣaṃ vakraṃ kṛṣṇaṃ cippaṭaṃ bhārahīnam
duṣṭaṃ tārkṣyaṃ cauṣadhenopayojyaṃ kāsaṃ śvāsaṃ sannipātāgnimāṃdyam //

7.16

śophaṃ śūlaṃ jūrtirogaṃ viṣaṃ ca durnāmānaṃ pāṇḍurogaṃ nihanyāt //

7.17

svacchaṃ sthūlaṃ puṣparāgaṃ guru syāt snigdhaṃ varṇe karṇikāraprasūnam
taccāvakraṃ masṛṇaṃ komalaṃ ca liṃgairetaiḥ śobhanaṃ puṣparāgam //

7.18

rūkṣaṃ pītaṃ karkaśaṃ śyāmalaṃ ca pāṇḍu syādvā kāpilaṃ toyahīnam
doṣairyuktaṃ niṣprabhaṃ puṣparāgaṃ no sevyaṃ tannaiva deyaṃ dvijebhyaḥ //

7.19

kuṣṭhaṃ chardiṃ śleṣmavātau nihanti maṃdāgnīnāmetadeva praśastam
dāhe kṛcchre dīpanaṃ pācanaṃ ca tasmātsevyaṃ sarvakālaṃ manuṣyaiḥ //

7.20

sarveṣu ratneṣu sadā variṣṭhaṃ mūlyairgariṣṭhaṃ vividhaṃ hi vajram
naraśca nārī ca tathā tṛtīyaṃ teṣāṃ guṇānvacmi samāsato hi //

7.21

pūrvaṃ pūrvaṃ śreṣṭhametatpradiṣṭaṃ dravyād vīryāt pākataśca prabhāvāt
teṣāṃ varṇā jātayaśca prabhedāḥ kathyante'ṣṭau śāstrataścāpakarṣāt //

7.22*

śvetādikaṃ varṇacatuṣṭayaṃ hi sarveṣu ratneṣu ca kathyate budhaiḥ /
syurbrāhmaṇakṣatriyavaiśyaśūdrāste jātayo vai kramaśaśca varṇāḥ //

7.23

puṃvajraṃ yatprocyate cāṣṭadhāraṃ ṣaṭkoṇaṃ ced indracāpena tulyam
aṣṭau cetsyuḥ phālakā bhāsuraṃ vai pūrvaṃ śreṣṭhaṃ sarvadoṣāpahaṃ syāt //

7.24

strīvajraṃ cettādṛśaṃ vartulaṃ hi kiṃciccaivaṃ cippaṭaṃ karkaśaṃ ca
koṇāgraṃ vai kuṇṭhitaṃ vartulaṃ ca kiṃciddhīnaṃ procyate tattṛtīyam //

7.25

strī pumān no strī pumān yacca vajraṃ yojyaṃ tacca strīṣu puṃsveva ṣaṇḍhe
vyatyāsādvai naiva dattaṃ phalaṃ tad dadyād vajraṃ vā vinā tatpumāṃsam //

7.26

varṇe'pyevaṃ yasya varṇasya vajraṃ tattadvarṇe śobhanīyaṃ pradiṣṭam
nyāyaścāyaṃ bhairaveṇa pradiṣṭaḥ sarveṣveva ratnavargeṣu samyak //

7.27

yāmāvadhi sveditameva vajraṃ śuddhiṃ prayātīha kulatthatoye
siddhaṃ tathā kodravaje śṛte vā vajraṃ viśudhyeddhi viniścitena //

7.28

subhāvitaṃ matkuṇaśoṇitena vajraṃ caturvāraviśoṣitaṃ ca
chucchuṃdarīsthaṃ hi vipācitaṃ puṭe puṭedvarāheṇa ca triṃśadevam //

7.29*

dhmātaṃ punardhmāya śataṃ hi vārān kvāthe kulatthasya hi nikṣipecca /
saṃpeṣayettaṃ hi śilātalena manaḥśilābhiḥ saha kārayedvaṭīm //

7.30*

kṣiptvā nirundhyāpi ca mūṣikāyāṃ puṭānyathāṣṭau ca vanopalairdadet /
vārān śataṃ cāpi tato dhamettaṃ saṃmarditaṃ śodhitapāradena //

7.31*

vajrāṇi sarvāṇi mṛtībhavanti tadbhasmakaṃ vāritaraṃ bhavecca /
śrīsomadevena ca satyavācā vajrasya mṛtyuḥ kathito hi samyak //

7.32*

kāsamardarasapūrṇalohaje matkuṇasya rudhirair vilepitam /
sveditaṃ ca bhiduraṃ hi saptabhirvāsaraiḥ pariniṣecya mūtrake //

7.33*

dhmāpitaṃ hi khalu vajrasaṃjñakaṃ mārayediti vadanti tadvidaḥ /
nīlajvālāvīrudhaḥ kandakeṣu ghṛṣṭaṃ gharme śoṣitaṃ bhasmabhāvam //

7.34

vajraṃ yāti svairavahnipradānāt piṣṭaiścāpi kṣoṇināgaiḥ praliptam
viṃśadvārān saṃpuṭecca prayatnād āraṇyairvā gomayaistaddhaṭhāgnau
vajraṃ caivaṃ bhasmasādvīryayuktaṃ sarvasminvai yojanīyaṃ rasādau //

7.35

āyuḥpradaṃ vṛṣyatamaṃ pradiṣṭaṃ doṣatrayonmūlanakaṃ tathaiva
rasendrakasyāpi hi baṃdhakṛtsadā sudhāsamaṃ cāpamṛtiṃ ca hanyāt //

7.36

bhūnāgasatvena samaṃ vimardya vajrasya bhūtiṃ ca samānahemnā
dhmātaṃ rasādāvapi yojanīyaṃ rasāyanaṃ tadbhavatīha samyak //

7.37

bhāgāstrayaścaiva hi sūtakasya bhāgaṃ vimardyātha mṛtaṃ hi vajram
vajrasya bhūtiḥ kila poṭalīkṛtā mukhe dhṛtā dārḍhyakarī dvijānām //

7.38

vajrabhasma kila bhāgatriṃśakaṃ svarṇameva kathitaṃ kalāṃśakam
aṣṭabhāgamiha tārakaṃ kuru sūtamatra samabhāgakaṃ sadā //

7.39

abhrasatvabhasitaṃ samāṃśakaṃ turyabhāgamiha tāpyakaṃ bhavet
vaikrāṃtabhasmātra tathāṣṭabhāgakaṃ ṣaḍeva bhāgā hi balervidheyāḥ //

7.40

ṣāḍguṇyasaṃsiddhim upaiti sarvadā sarvārthasaṃsiddhimupaiti sevite //

7.41

indranīlamatha vārinīlakaṃ śvaityagarbhitamathāpi nīlakam
kathyate hi laghu vārinīlakaṃ tucchameva kathitaṃ bhiṣagvaraiḥ
kāntyā yuktaṃ kārṣṇyagarbhaṃ ca nīlaṃ taccāpyuktaṃ śakranīlābhidhānam //

7.42

ekacchāyaṃ snigdhavarṇaṃ guru syāt svacchaṃ madhye collasatkāṃtiyuktam
nīlaṃ proktaṃ piṇḍitaṃ saptasaṃjñair etair liṅgair lakṣitaṃ cottamaṃ hi //

7.43

nirbhāraṃ cetkomalaṃ cāsragandhi rūkṣaṃ varṇe sūkṣmakaṃ cippiṭaṃ ca
proktaṃ vai tadvārinīlaṃ bhiṣagbhir etairliṃgaiḥ saptabhiḥ kṣepaṇīyam //

7.44

saṃdīpanaṃ śvāsaharaṃ ca vṛṣyaṃ doṣatrayonmūlanakaṃ viṣaghnam
durnāmapāṃḍughnamatīva balyaṃ jūrtiṃ jayennīlamidaṃ praśastam //

7.45

gomedakaṃ ratnavaraṃ praśastaṃ gomedavad rāgayutaṃ pracakṣate
susvacchagomūtrasamānavarṇaṃ gomedakaṃ śuddhamihocyate khalu //

7.46

dīptaṃ snigdhaṃ nirdalaṃ masṛṇaṃ vai mūtracchāyaṃ svacchametatsamaṃ ca
ebhir liṅgairlakṣitaṃ vai garīyaḥ sarvāsvetadyojanīyaṃ kriyāsu //

7.47

vicchāyaṃ vā cippiṭaṃ niṣprabhaṃ ca rūkṣaṃ cālpaṃ cāvṛtaṃ pāṭalena
nirbhāraṃ vā pītakācābhayuktaṃ gomedaṃ cedīdṛśaṃ no variṣṭham //

7.48

gomedakaṃ pittaharaṃ pradiṣṭaṃ pāṇḍukṣayaghnaṃ kaphanāśanaṃ ca
saṃdīpanaṃ pācanameva rucyam atyaṃtabuddhipravibodhanaṃ ca //

7.49

svacchaṃ samaṃ cāpi viḍūryakaṃ hi śyāmābhaśubhraṃ ca guru sphuṭaṃ vā
yajñopavītopamaśuddhareṣās tisraśca saṃdarśayatīha śubhrāḥ //

7.50

karkaśaṃ ca laghu cippaṭaṃ sadā śyāmatoyamiva dṛśyate chaviḥ
raktagarbhasamamuttarīyakaṃ naiva śobhanamidaṃ viḍūryakam //

7.51

raktapittaśamanaṃ viḍūryakaṃ buddhivardhanakaraṃ ca dīpanam
pittarogamalamocanaṃ sadā dhārayecca matimān sukhāvaham //

7.52

gharṣaśca biṃduśca tathaiva reṣā trāsaśca pānīyakṛtā sagarbhatā
sarveṣu ratneṣu ca pañcadoṣāḥ sādhāraṇāste kathitā munīndraiḥ //

7.53

ye kṣetratoyaprabhavāśca doṣāḥ sarveṣu ratneṣu galanti samyak //

7.54

teṣāṃ ca śuddhiṃ śṛṇu bhairavoktāṃ yathā hi doṣasya vināśanaṃ syāt
amlena vai śudhyati māṇikyākhyaṃ jayantikāyāḥ svarasena mauktikam //

7.55

kṣāreṇa sarveṇa hi vidrumaṃ ca godugdhatas tārkṣyamupaiti śuddhim
dhānyasyāmlaiḥ puṣparāgasya śuddhiṃ kaulatthe vai kvāthyamānaṃ hi vajram //

7.56

nīlaṃ nīlīpatrajātai rasaiśca gomedaṃ vai rocanāyā rasena
vaiḍūryaṃ ceduttamākvāthayuktaṃ yāmaikaikaṃ sveditaṃ śuddhimeti //

7.57

tālagaṃdhakaśilāsamanvitaṃ mardayellakucavāriṇā khalu
vajravarjyamapi cāṣṭabhiḥ puṭai ratnabhasma bhavatīti niścitam //

7.58

rāmaṭhaṃ lavaṇapaṃcakaṃ sadā kṣārayugmamapi cetsupeṣitam
cūlikālavaṇamamlavetasaṃ pakvakumbhikaphalaṃ tathaiva ca //

7.59

citramūlakarudantike śubhā jambukī jalayutā dravantikā
arkadugdhasamasaudhadugdhakaṃ sarvameva mṛditaṃ śilātale //

7.60

golamasya ca vidhāya nikṣiped ratnajātiṣu varāṇi peṣayet
bhūrjapatramabhiveṣṭya golake golakopari niveṣṭya mūtrataḥ //

7.61*

vastreṇa saṃveṣṭya tataḥ prayatnād dolākhyayaṃtre'tha niveśya golakam /
sarvāmlayukte tuṣavāripūrite pātraṃ dṛḍhe mṛṇmayasaṃjñake hi //

7.62

dinatrayaṃ svedanakaṃ vidheyam āhṛtya tasmādvaragolakaṃ hi
saṃkṣālayeccāmlajalena cāpi saṃjāyate ratnabhavā drutiśca //

7.63

varṇena sā ratnanibhā ca kāntyā laghvī bhaveddehakarī ca samyak
lohasya vedhaṃ prakaroti samyak sūtena samyaṅmilanaṃ prayāti //

7.64

tadā bhaveyuḥ khalu siddhatā yadā hiṃgvādivargeṇa milanti samyak
yāmadvayaṃ kāṃsyavimarditā vai cātiprayatnena tu vaidyavaryaiḥ //

7.65

kasyāpi nuḥ sidhyati vai drutiśca yadā prasannaḥ khalu pārvatīśaḥ
na syādyāvad bhairavasya prasādas tāvatsūte bandhanaṃ durlabhaṃ hi
tāsāṃ madhye durlabhābhradrutiśca svalpaṃ bhāgyaṃ bhūridaurbhāgyabhājām //

7.66

ratnānāṃ kramato guṇāśca kathitāstacchodhanaṃ māraṇaṃ tebhyaścaiva hi satvapātanamatho samyagdruteḥ pātanam
sarveṣāṃ hi parīkṣaṇaṃ ca drutayaḥ sammelanaṃ vai rase adhyāye'tra nidarśitāni sakalānyevaṃ hi karmāṇi vai //

Original text: Rasaprakāśasudhākara · Edition: Jivram Kalidas Sastri Gondal : Rasasala Ausadhasram, 1940 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc