Rasamañjarī · Chapter 8
Rmañj, 8
atha sampakvadoṣasya proktamañjanamācaret /
hemante śiśire caiva madhyāhne'ñjanamiṣyate
pūrvāhne cāparāhṇe ca grīṣme śaradi ceṣyate /
varṣāsu kuryādatyuṣṇe vā vasante sadaiva hi
śrānte prarudite bhīte pītamadye navajvare /
ajīrṇe vegaghāte ca añjanaṃ na praśasyate
hareṇumātrāṃ kurvīta vartiṃ tīkṣṇāñjane bhiṣak /
pramāṇaṃ madhyamaṃ sārdhaṃ dviguṇaṃ ca mṛdau bhavet
sūtakaṃ gandhakaḥ petaṃ cāṅgerīrasasaṃmūrchitam /
añjanaṃ dṛṣṭidaṃ nṛṇāṃ netrāmayavināśanam
rasendrabhujagau tulyau tābhyāṃ dviguṇamañjanam /
sūtaturyāṃśaṃ karpūramañjanaṃ nayanāmṛtam
kṛṣṇasarpavasā śaṃkhaḥ katakaṃ kaṭphalamañjanam /
rasa eva marīcena andhānāṃ darśanaṃ param
śaṃkhasya bhāgāścatvāras tadardhena manaḥśilā /
manaḥśilārdhaṃ maricaṃ maricārddhena pippalī
vāriṇā timiraṃ hanti arbudaṃ hanti mastunā /
cipiṭaṃ madhunā hanti strīkṣīreṇa ca puṣpakam
apāmārgaśikhāṃ ghṛṣṭvā madhunā saindhavena ca /
tāmrapātre kṛtā netre hanti pīḍāṃ suvistarāt
dantairdantivarāhoṣṭragohayājakharodbhavaiḥ /
śaṅkhamuktāmbhodhiphenayutaiḥ sarvair vicūrṇayet /
hanti vartiḥ kṛtā ślakṣṇaṃ śukrāṇāṃ nāśinī param
tutthamākṣikasindhūtthaśivāśaṃkhamanaḥśilā /
gairikodakaphenaṃ ca maricaṃ ceti cūrṇayet
saṃyojya madhunā kuryādandhānāṃ sā rasakriyā /
vartmarogaṃ ca timiraṃ kācaśukraharaṃ param
śaṅkhanābhivibhītasya majjā pathyā manaḥśilā /
pippalī maricaṃ kuṣṭhaṃ vacā ceti samāṃśakam
chāgīkṣīreṇa saṃpiṣṭvā vartiṃ kṛtvā yathonmitām /
hareṇumātrāṃ saṃghṛṣya jalaiḥ kuryādathāñjanam
timiraṃ māṃsavṛddhiṃ ca kācaṃ paṭalam arbudam /
rājyandhaṃ vārṣikaṃ puṣpaṃ varticandrodayā jayet
śuddhe nāge drute tulyaṃ śuddhasūtaṃ vinikṣipet /
kṛṣṇāñjanaṃ tayostulyaṃ sarvamekatra cūrṇayet
daśamāṃśena karpūramasmiṃścūrṇe pradāpayet /
etat pratyañjanaṃ netragadajinnayanāmṛtam
bhuktvā pāṇitalaṃ ghṛṣṭvā cakṣuṣor yadi dīyate /
jātā rogāḥ praṇaśyanti na bhavanti kadācana
triphalāyāḥ kaṣāyeṇa prātarnayanadhāvanāt /
acireṇaiva tadvāri timirāṇi vyapohati
triphalā lauhacūrṇaṃ tu vāriṇā peṣayet samam /
dvayostulyena tailena pacenmṛdvagninā kṣaṇam
tailatulye bhṛṅgarase tattailaṃ tu vipācayet /
snigdhabhāṇḍagataṃ bhūmau sthitvā māsātsamuddharet
saptāhaṃ lepayedveṣṭya kadalyāśca dalaiḥ śiraḥ /
nirvāte kṣīrabhojī syāt chālayet triphalājalaiḥ
nityameva prakartavyaṃ saptāhaṃ rañjanaṃ bhavet /
yāvajjīvaṃ na sandehaḥ kacāḥ syurbhramaropamāḥ
kākamācī yavā jātī samaṃ kṛṣṇatilaṃ tataḥ /
tattailaṃ grāhayedyantre tena syāt keśarañjanam
lohamalāmalakalkaḥ sajapā kusumairnaraḥ sadā snāyī /
palitānīha nihanyād gaṅgāsnāyīva narakaugham
kāśmaryā mūlamādau sahacarakusumaṃ ketakīnāṃ ca mūlaṃ lauhaṃ cūrṇaṃ sabhṛṅgaṃ triphalajalayutaṃ tailamebhir vipakvam /
kṛtvā vai lohabhāṇḍe kṣititalanihitaṃ māsam ekaṃ nidhāya keśāḥ kāśaprakāśā bhramarakulanibhā lepanād eva kṛṣṇāḥ
vajrīkṣīreṇa saptāhaṃ suśvetān bhāvayettilān /
tailena liptāḥ keśāḥ syuḥ śuklā vai nātra saṃśayaḥ
Original text: Rasamañjarī · Edition: Siddhinandan Mishra, Varanasi: Chaukhambha Orientalia, 1995 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0