Rasamañjarī · Chapter 6
Rmañj, 6
kṣīrābdherutthitaṃ devaṃ pītavastraṃ caturbhujam /
vande dhanvantariṃ nityaṃ nānāgadaniṣūdanam
yathā gurumukhaṃ śrutvā sānubhūtaṃ ca tadrasam /
sa rasaḥ procyate hyatra vyādhināśanahetave
muktvaikaṃ rasavaidyaṃ ca lābhapūjāyaśasvinam /
tṛṇakāṣṭhauṣadhair vaidyaḥ ko labheta varāṭikām
yasya rogasya yo yogo munibhiḥ parikīrtitaḥ /
tattadyogasamāyuktaṃ bhiṣak sūtaṃ prayojayet
mātrādhikaṃ na seveta rasaṃ vā viṣam auṣadham /
tryādhibaddhaṃ ca koṣṭhaṃ ca vīkṣya mātrāṃ prayojayet
<ratnagarbhapaṭolī>
rasaṃ vajraṃ hema tāraṃ nāgaṃ lohaṃ ca tāmrakam /
tulyāṃśamārite yojyaṃ muktāmākṣikavidrumam
śaṃkhaṃ ca tulyatulyāṃśaṃ saptāhaṃ citrakadravaiḥ /
mardayitvā vicūrṇyātha tenāpūrya varāṭikām
ṭaṅkaṇaṃ ravidugdhena piṣṭvā mūṣāṃ ca bandhayet /
mṛdbhāṇḍe ca nirudhyātha samyaggajapuṭe pacet
svāṅgaśītaṃ samuddhṛtya sūkṣmacūrṇāni kārayet /
ādāya cūrṇayetsarvaṃ nirguṇḍyāḥ saptabhāvanāḥ
ārdrakasya rasaiḥ sapta citrakasyaikaviṃśatiḥ /
dravairbhāvyaṃ tataḥ śoṣyaṃ deyaṃ guñjācatuṣṭayam
kṣayarogaṃ nihantyāśu sādhyāsādhyaṃ na saṃśayaḥ /
yojayet pippalīkṣaudraiḥ saghṛtairmaricena ca
mahārogāṣṭake kāse jvare śvāse'tisārake /
poṭalīratnagarbho'yaṃ yogavāheṣu yojayet
<mṛgāṅkarasaḥ>
syādrasena samaṃ hema mauktikaṃ dviguṇaṃ bhavet /
gandhakaṃ ca samaṃ tena rasapādastu ṭaṃkaṇam
sarvaṃ tadgolakaṃ kṛtvā kāñjikenāvaśoṣayet /
bhāṇḍe lavaṇapūrṇe ca pacedyāmacatuṣṭayam
mṛgāṅkasaṃjñako jñeyo rājayoganikṛntanaḥ /
guñjācatuṣṭayaṃ cāsya maricairbhakṣayedbhiṣak
pippalīdaśakairvāpi madhunā lehayed budhaḥ /
pathyaṃ sulaghumāṃsena prāyeṇāsya prayojayet
dadhyājyagavyaṃ takraṃ vā kṣīraṃ vājaṃ prayojayet /
vyañjanair mṛtapakvaiśca nātikṣārair ahiṅgukaiḥ
elājambīramaricaiḥ saṃskṛtairavidāhibhiḥ /
vṛntākatailabilvāni kāravellaṃ ca varjayet
striyaṃ parihared dūrāt kopaṃ cāpi parityajet /
vallī tumbarikānāma tanmūlaṃ kvāthayetpalam
kaṭukatrayasaṃyuktaṃ pāyayetkāsaśāntaye /
triśūlī yā samākhyātā tanmūlaṃ kvāthayed valam
īṣaddhiṅgusamāyuktaṃ kākiṇī citrakaṃ vacā /
bhakṣayetpathyabhojyaṃ ca sarvarogapraśāntaye
markaṭīpatracūrṇasya guṭikāṃ madhunā kṛtām /
dhārayet satataṃ vaktre kāsaviṣṭambhanāśinīm
chāgamāṃsaṃ payaśchāgaṃ chāgaṃ sarpiḥ sanāgaram /
chāgopasevāsahanaṃ chāgamadhye tu yakṣmanut
malāyattaṃ balaṃ puṃsāṃ śukrāyattaṃ ca jīvitam /
ato viśeṣato rakṣedyakṣmiṇo malaretasī
<lokanātharasaḥ>
palaṃ kapardacūrṇasya palaṃ pāradagandhayoḥ /
māṣo'pi ṭaṃkaṇasyaiko jambīreṇa vimardayet
puṭellokeśvaro nāma lokanātho'yamuttamaḥ /
jayetkuṣṭhaṃ raktapittamanyarogaṃ kṣayaṃ nayet
puṣṭavīryapradātā ca kāntilāvaṇyadaḥ paraḥ /
ko'sti lokeśvarād anyo nṛṇāṃ śambhumukhodgatāt
<lokeśvarapaṭolīrasaḥ>
rasasya bhasmanā hema pādāṃśena prakalpayet /
dviguṇaṃ gandhakaṃ dattvā mardayeccitrakāmbunā
varāṭakāṃśca sampūrya ṭaṅkaṇena nirudhya ca /
bhāṇḍe cūrṇaṃ pratilikhetkṣiptvā rundhīta mṛnmaye
śoṣayitvā puṭedgarbhe vahniṃ dattvā parāhnike /
svāṃgaśītaṃ samuddhṛtya cūrṇayitvātha vinyaset
eṣa lokeśvaro nāma vīryapuṣṭivivarddhanaḥ /
guñjācatuṣṭayaṃ cāsya pippalīmadhusaṃyutam
khādayetparayā bhaktyā lokeśaḥ sarvasiddhidaḥ /
aṅgakārśye'gnimāndye ca kāsapitte rasastvayam
maricairghṛtasaṃyuktaiḥ pradātavyo dinatrayam /
lavaṇaṃ varjayettatra śayītottānapādataḥ
ekaviṃśaddinaṃ yāvanmaricaṃ saghṛtaṃ pibet /
pathyaṃ mṛgāṅkavaddeyaṃ śayītottānapādataḥ
ye śuṣkā viṣamānilaiḥ kṣayarujā vyāptāśca ye kuṣṭhino ye pāṇḍutvahatāḥ kuvaidyavidhinā ye śoṣiṇo durbhagāḥ /
ye taptā vividhair jvarair bhramamadonmādaiḥ pramādaṃ gatāste sarve vigatāmayā hatarujaḥ syuḥ poṭalīsevayā
<rājamṛgāṅkarasaḥ>
rasabhasma trayo bhāgā bhāgaikaṃ hemabhasmakam /
mṛtatāmrasya bhāgaikaṃ śilāgandhakatālakam
pratibhāgadvayaṃ śuddhamekīkṛtya vicūrṇayet /
varāṭīḥ pūrayettena hyajākṣīreṇa ṭaṃkaṇam
piṣṭvā tena mukhaṃ ruddhvā mṛdbhāṇḍe ca nirodhayet /
śuṣkaṃ gajapuṭe pācyaṃ cūrṇayetsvāṅgaśītalam
raso rājamṛgāṅko'yaṃ caturguñjaḥ kaphāpahaḥ /
daśabhiḥ pippalīkṣaudrairmaricaikonaviṃśatiḥ /
saghṛtairdāpayetkvāthaṃ vātaśleṣmodbhave kṣaye
<ratnagirirasaḥ>
śuddhaṃ sūtaṃ samaṃ gandhaṃ mṛtaṃ svarṇābhratāmrakam /
pratyekaṃ sūtatulyaṃ syātsūtārddhaṃ mṛtalohakam
lohārddhaṃ mṛtavaikrāntaṃ mardayedbhṛṅgajairdravaiḥ /
parpaṭīrasavatpācyaṃ cūrṇitaṃ bhāvayetpṛthak
śigruvāsakanirguṇḍīvacāsomāgnibhṛṅgajaiḥ /
kṣudrāmṛtājayantībhir munibrāhmīsutiktakaiḥ
kanyādrāvaiśca saṃbhāvya pratidrāvaistridhā tridhā /
ruddhvā laghupuṭe pācyaṃ bhūdhare taṃ samuddharet
imaṃ navajvare dadyānmāṣamātraṃ rasasya tu
kṛṣṇādhānyakasammiśraṃ muhūrtādvijvaro bhavet /
ayaṃ ratnagirirnāma raso yogasya vāhakaḥ
<hiṅguleśvararasaḥ (?)>
tulyāṃśaṃ cūrṇayet khalve pippalīṃ hiṅgulaṃ viṣam /
dviguṃjaṃ madhunā deyaṃ vātajvaranivṛttaye
<śītabhañjīrasaḥ>
pāradaṃ rasakaṃ tālaṃ tutthaṃ ṭaṅkaṇagandhakam /
sarvametatsamaṃ śuddhaṃ kāravellyā dravairdinam
mardayettena kalkena tāmrapātrodaraṃ lipet /
aṅgulyardhapramāṇena pacettatsikatāhvaye
yantre yāvatsphuṭantyevaṃ vrīhayastasya pṛṣṭhataḥ /
tataḥ suśītalaṃ grāhyaṃ tāmrapātrodarādbhiṣak
śītabhañjīraso nāma cūrṇayenmaricaiḥ samam /
māṣaikaṃ parṇakhaṇḍena bhakṣayennāśayejjvaram /
tridinair viṣamaṃ tīvramekadvitricaturthakam
<śītabhañjīrasaḥ>
rasahiṅgulagandhaṃ ca jaipālaṃ ca tribhiḥ samam /
dantīkvāthena saṃmardya raso jvaraharaḥ smṛtaḥ
ārdrakasya rasenātha dāpayedraktikādvayam /
navajvaraṃ mahāghoraṃ nāśayedyāmamātrataḥ
śarkarā dadhibhaktaṃ ca pathyaṃ deyaṃ prayatnataḥ /
śītatoyaṃ pibeccānu ikṣumudgaraso hitaḥ /
śītabhañjīraso nāma sarvajvaravināśakaḥ
<śītārirasaḥ>
sūtakaṃ ṭaṅkaṇaṃ gandhaṃ śulbacūrṇaṃ samaṃ samam /
sūtāddviguṇitaṃ deyaṃ jaipālaṃ tuṣavarjitam
saindhavaṃ maricaṃ ciñcātvagbhasmāpi ca śarkarāḥ /
pratyekaṃ sūtatulyaṃ syājjambīrair mardayed dinam
dviguñjaṃ taptatoyena vātaśleṣmajvarāpaham /
rasaḥ śītārināmāyaṃ śītajvaraharaḥ paraḥ
<jvararājarasaḥ>
bhāgaikaṃ rasarājasya bhāgasyārdhena mākṣikā
bhāgadvayaṃ śilāyāśca gandhakasya trayo matāḥ /
tālakāṣṭādaśa bhāgāḥ śulbasya bhāgapañcakam
bhallātakatrayo bhāgāḥ sarvamekatra cūrṇayet /
vajrīkṣīraplutaṃ kṛtvā dṛḍhe mṛnmayabhājane
vidhāya sudṛḍhaṃ mudrāṃ pacedyāmacatuṣṭayam /
svāṅgaśītaṃ samuddhṛtya mardayetsudṛḍhaṃ punaḥ
guñjācatuṣṭayaṃ cāsya parṇakhaṇḍena dāpayet /
jvararājaḥ prasiddho'yamaṣṭajvaravināśakaḥ
prātaḥkāle prabhujyainaṃ pathyaṃ takraudanaṃ hitam /
bhāgena tutthasaṃyuktaṃ cāturthikanivāraṇam
<mahājvarāṅkuśarasaḥ>
sūtaṃ gandhaṃ viṣaṃ tulyaṃ dhūrtabījaṃ tribhiḥ samam /
taccūrṇāddviguṇaṃ vyoṣacūrṇaṃ guñjādvayaṃ hitam
jambīrakasya majjābhirārdrakasya rasairyutaḥ /
mahājvarāṅkuśo nāma jvarāṣṭakanikṛntanaḥ
aikāhikaṃ dvyāhikaṃ ca tryāhikaṃ ca caturthakam /
viṣamaṃ ca tridoṣotthaṃ hanti sarvaṃ na saṃśayaḥ
vyāyāmaṃ ca vyavāyaṃ ca snānaṃ caṅkramaṇaṃ tathā /
jvaramukto na seveta yāvanno balavānbhavet
<prāṇeśvararasaḥ>
śuddhasūtaṃ tathā gandhaṃ mṛtābhraṃ viṣasaṃyutam
samaṃ tanmardayettālamūlīnīrais tryahaṃ budhaḥ /
pūrayetkupikāṃ tena mudrayitvā viśoṣayet
saptabhirmṛttikāvastrairveṣṭayitvātha śoṣayet /
puṭet kumbhapramāṇena svāṅgaśītaṃ samuddharet
gṛhītvā kupikāmadhyānmardayecca dinaṃ tataḥ /
ajājīcitrakaṃ hiṅgu svarjikā ṭaṅkaṇaṃ ca yat
gugguluḥ pañcalavaṇaṃ yavakṣāro yavānikā /
maricaṃ pippalī caiva pratyekaṃ ca samānataḥ
eṣāṃ kaṣāyeṇa punarbhāvayetsaptadhātape /
nāgavallīdalayutaḥ pañcaguñjo raseśvaraḥ
dadyānnavajvare tīvre soṣṇaṃ vāri pibedanu /
prāṇeśvaro raso nāma sannipātaprakopanut
śītajvare dāhapūrve gulme śūle tridoṣaje /
vāñchitaṃ bhojanaṃ dadyāt kuryāccandanalepanam
tāpodrekasya śamanaṃ bālābhāṣaṇagāyanaiḥ /
prabhavennātra sandehaḥ svāsthyaṃ ca labhate naraḥ
<navajvarebhasiṃharasaḥ>
śuddhaṃ sūtaṃ tathā gandhaṃ lohaṃ tāmraṃ ca sīsakam /
maricaṃ pippalīṃ viśvaṃ samabhāgāni cūrṇayet
arddhabhāgaṃ viṣaṃ dattvā mardayedvāsaradvayam /
śṛṅgaverānupānena dadyād guñjādvayaṃ bhiṣak
navajvare mahāghore vāte saṃgrahaṇīgade /
navajvarebhasiṃho'yaṃ sarvarogeṣu yojayet
<pañcānanajvarāṅkuśarasaḥ>
śambhoḥ kaṇṭhavibhūṣaṇaṃ samaricaṃ mārāriraktaṃ raviḥ pakṣau sāgaralocanaṃ śaśiyutaṃ bhāgo'rkasaṃkhyānvitam /
khalve taṃ khalu marditaṃ ravijalair guñjaikamātraṃ tataḥ siddho'yaṃ jvaradantadarpadalanaḥ pañcānanākhyo rasaḥ
pathyaṃ ca deyaṃ dadhitakrabhaktaṃ sindhūtthayuktaṃ sitayā sametam /
gandhānulepo himatoyapānaṃ dugdhaṃ ca deyaṃ śubhadāḍimaṃ ca
<pañcānanarasaḥ>
sūtaṃ gandhakacitrakaṃ trikaṭukaṃ mustā viṣaṃ traiphalam etebhyo dviguṇāṃ guḍena guṭikāṃ guṃjāpramāṇāṃ haret /
kuṣṭhāṣṭādaśa vāyuśūlamudaraṃ śoṣapramehādikaṃ rogānīkakarīndradarpadalane khyāto hi pañcānanaḥ
<mṛtasaṃjīvanīrasaḥ>
mlecchasya bhāgāścatvāro jaipālasya trayo matāḥ /
dvau bhāgau ṭaṅkaṇasyaiva bhāgaikamamṛtasya ca
tatsarvaṃ mardayet sūkṣmaṃ śuṣkaṃ yāmaṃ bhiṣagvaraḥ /
śṛṅgaverāmbunā deyo vyoṣacitrakasaindhavaiḥ /
guñjādvayamitastāpaṃ haratyeṣa viniścayaḥ
ghanasāreṇa yuktena candanena vilepayet
vidadhyātkāṃsyapātreṇa jīvayedrogiṇaṃ bhiṣak /
śālyannaṃ takrasahitaṃ bhojayed bilvasaṃyutam
sannipāte mahāghore tridoṣe viṣamajvare /
āmavāte vātaśūle gulme plīhni jalodare
śītapūrve dāhapūrve viṣame satatajvare /
agnimāṃdye ca vāte ca prayojyo'yaṃ raseśvaraḥ
mṛtasaṃjīvanaṃ nāma khyāto'yaṃ rasasāgare
<ravisundararasaḥ>
dvibhāgatālena hataṃ ca tāmraṃ rasaṃ ca gandhaṃ ca viṣaṃ samaṃ syāt /
jayapālabījaṃ dviguṇaṃ ca dadyāt trisaptavāreṇa divākarāṃśau
vimardya nimbasvarasena cūrṇaṃ guñjaikamānaṃ sitayā sametam /
jvarāṅkuśo'yaṃ ravisundarākhyo jvarānnihantyaṣṭavidhān samagrān
<sannipātabhairavarasaḥ>
tāmragandharasaśvetaspandāmaricapūtanāḥ /
samīnapittajaipālāstulyā ekatra marditāḥ
guñjācatuṣṭayaṃ cāsyā navajvaraharaḥ paraḥ /
jvarāṅkuśaḥ saṃnipātabhairavo'yaṃ prakāśitaḥ
<bhasmeśvararasaḥ>
bhasmaṣoḍaśaniṣkaṃ syādāraṇyopalakodbhavam /
niṣkatrayaṃ ca maricaṃ viṣaṃ niṣkaṃ ca cūrṇayet
ayaṃ bhasmeśvaro nāma sannipātanikṛntanaḥ /
pañcaguñjāmito bhakṣedārdrakasya rasena ca
<pratāpalaṅkeśvararasaḥ>
apāmārgasya mūlasya cūrṇaṃ citrakamūlajaiḥ /
valkalairmardayitvā ca rasaṃ vastreṇa gālayet
tena sūtasamaṃ gandhamabhrakaṃ daradaṃ viṣam /
ṭaṅkaṇaṃ tālakaṃ caiva mardayed dinasaptakam
tridinaṃ muśalīkandairbhāvayed gharmarakṣitam /
mūṣāṃ ca gostanākārāmāpūrya pariḍhakkayet
saptabhir mṛttikāvastrair veṣṭayitvā puṭellaghu /
rasatulyaṃ lohavaṅgau rajataṃ tāmrakaṃ tathā
madhūkasārajaladau reṇukā gugguluḥ śilā /
cavyakaṃ ca samāṃśaṃ syādbhāgārddhaṃ śodhitaṃ viṣam
tatsarvaṃ mardayetkhalve bhāvayedviṣanīrataḥ /
ātape saptadhā tīvre mardayed ghaṭikādvayam
kaṭutrayakaṣāyeṇa kanakasya rasena ca /
phalatrayakaṣāyeṇa munipuṣparasena ca
samudraphalanīreṇa vijayāvāriṇā tathā /
citrakasya kaṣāyeṇa jvālāmukhyā rasena ca
pratyekaṃ saptadhā bhāvyaṃ tadvatpiṣṭaṃ ca bhāvayet /
sarvasya samabhāgena viṣeṇa paridhūpayet
dinaṃ vimardayitvātha rakṣayetkūpikāntare /
guñjaikaṃ vahṇinīreṇa śṛṅgaverarasena vā
pradadyādrogiṇe tīvramohavismṛtiśāntaye /
śastreṇa tālumāhatya mardayedārdranīrataḥ
nodghaṭante yadā dantāstadā kuryādamuṃ vidhim /
secayenmantrayitvātha vārāṃ kumbhaśatair muhuḥ
bhojanecchā yadā tasya jāyate rogiṇastadā /
dadhyodanaṃ sitāyuktaṃ dadyāttakraṃ sajīrakam
pāne pānaṃ sitāyuktaṃ yadīcchati tadā dadet /
evaṃ kṛte na śāntiḥ syāttāpasya rasajasya ca
sacandracandanarasollepanaṃ kuru śītalam /
tūlikāmallikājātīpunnāgabakulāvṛtām
vidhāya śayyāṃ tatrasthaṃ lepayeccandanair muhuḥ /
hāvabhāvavilāsoktikaṭākṣacañcalekṣaṇaiḥ
pīnottuṅgakucotpīḍaiḥ kāminīparirambhaṇaiḥ /
ramyavīṇāninādādyair gāyanaiḥ śravaṇāmṛtaiḥ
puṇyaślokapurāṇānāṃ kathāsambhāṣaṇaiḥ śubhaiḥ /
ebhiḥ prakāraistāpasya jāyate śamanaṃ param
varjayenmaithunaṃ tāvadyāvanno balavān bhavet /
dadyādvātādirogeṣu sindhuguggulavahṇibhiḥ
dadyātkaṇāmākṣikābhyāṃ kāmalākṣayapāṇḍuṣu /
tattadrogānupānena sarvarogeṣu yojayet
ayaṃ pratāpalaṅkeśaḥ sannipātanikṛntanaḥ
<mahodadhirasaḥ>
sūtakaṃ gandhakaṃ lohaṃ viṣaṃ cāpi varāṭakam /
tāmrakaṃ vaṅgabhasmātha abhrakaṃ ca samāṃśakam
trikaṭu patramustaṃ ca viḍaṅgaṃ nāgakeśaram /
reṇukāmalakaṃ caiva pippalīmūlameva ca
eṣāṃ ca dviguṇaṃ bhāgaṃ mardayitvā prayatnataḥ /
bhāvanā tatra dātavyā gajapippalikāmbunā
mātrā caṇakamānā tu vaṭikeyaṃ prakīrtitā /
śvāsaṃ hanti tathā kāsam arśāṃsi ca bhagandaram
hṛcchūlaṃ pārśvaśūlaṃ ca karṇarogaṃ kapālikam /
haretsaṃgrahaṇīrogamaṣṭau ca jāṭharāṇi ca /
pramehaviṃśatiṃ caiva aśmarīṃ ca caturvidhām
na cānnapāne parihāramasti na śītavātādhvani maithune ca /
yatheṣṭaceṣṭābhirataḥ prayoge naro bhavetkāñcanarāśigauraḥ
<madodadhivaṭī>
ekaikaṃ viṣasūtaṃ ca jātī ṭaṅkaṃ dvikaṃ dvikam /
kṛṣṇātrikaṃ viśvaṣaṭkaṃ dagdhaṃ kapardikādvikam
devapuṣpaṃ bāṇamitaṃ sarvaṃ saṃmardya yatnataḥ /
mahodadhyākhyavaṭikā naṣṭasyāgneśca dīpanī
<unmattarasaḥ>
rasaṃ ca gandhakaṃ caiva dhattūraphalajair dravaiḥ /
mardayed dinamekaṃ ca tulyaṃ trikaṭukaṃ kṣipet
unmattākhyaraso nāma sannipātanikṛntanaḥ /
kastena na kṛto dharmaḥ kāṃ ca pūjāṃ na so'rhati /
sannipātārṇave magnaṃ yo'bhyuddharati dehinam
<saṃjñākaraṇarasaḥ>
vacā rasonakaṭukaṃ saindhavaṃ bṛhatīphalam /
rudrākṣaṃ madhusāraṃ ca phalaṃ sāmudrakāmṛtam
samabhāgāni caitāni hyarkakṣīreṇa bhāvayet /
bhāvayenmatsyapittena trivāraṃ cūrṇayettataḥ
dhamanaṃ kathitaṃ śreṣṭhaṃ sannipāte sudāruṇe /
kapholvaṇe'tivāte ca apasmāre halīmake
śiroroge karṇaroge netraroge vidhānataḥ /
dāpayedghrāṇachidrābhyāṃ saṃjñākaraṇam uttamam
<candraśekhararasaḥ>
śuddhaṃ sūtaṃ samaṃ gandhaṃ maricaṃ ṭaṅkaṇaṃ tathā
catustulyā sitā yojyā matsyapittena bhāvayet /
tridinaṃ mardayettena raso'yaṃ candraśekharaḥ
dviguñjamārdrakadrāvairdeyaṃ śītodakaṃ punaḥ /
takrabhaktaṃ ca vṛntākaṃ pathyaṃ tatra nidhāpayet
<kanakasundararasaḥ>
hiṅgulaṃ maricaṃ gandhaṃ pippalīṃ ṭaṅkaṇaṃ viṣam
kanakasya ca bījāni samāṃśaṃ vijayārasaiḥ /
mardayedyāmamātraṃ tu caṇamātrā vaṭī kṛtā
bhakṣaṇādgrahaṇīṃ hanyādrasaḥ kanakasundaraḥ /
agnimāṃdyaṃ jvaraṃ tīvramatisāraṃ ca nāśayet
grahaṇīdoṣiṇāṃ takraṃ dīpanaṃ grāhilāghavam /
pathyaṃ madhurapākitvānna ca pittaprakopanam
<rāvavāṇarasaḥ>
sūtakaṃ gandhakaṃ caiva śāṇaṃ śāṇaṃ ca gṛhyate
daradaṃ ṭaṅkaṇaṃ caiva maricaṃ ca viṣaṃ tathā /
catvāra auṣadhayaḥ sarve dvidviṭaṅkaṃ ca kathyate
jaipālabījaṃ saṃyojyaṃ ṭaṅkaṃ ca dikpramāṇataḥ /
tintiḍīrasasaṃmardyaṃ guñjāmātravaṭī kṛtā
tulasīpatrasaṃyuktā sarve ca viṣamajvarāḥ /
aikāhikaṃ dvyāhikaṃ ca tryāhikaṃ ca caturthakam
śītadāhyādikaṃ sarvaṃ nāśayati ca vegataḥ /
pathyaṃ dugdhaudanaṃ deyaṃ dadhibhaktaṃ ca bhojanam
rāmavāṇaraso nāma sarvarogapraṇāśakaḥ
<candraprabhāvaṭī>
mṛtaṃ sūtaṃ mṛtaṃ tāmraṃ mṛtaṃ svarṇaṃ samaṃ samam /
tulyaṃ ca khādiraṃ sāraṃ tathā mocarasaṃ kṣipet
dravaiḥ śālmalimūlotthair mardayet praharadvayam /
caṇamātrāṃ vaṭīṃ bhakṣenniṣkaikaṃ jīrakaiḥ saha /
tridoṣotthamatīsāraṃ sajvaraṃ nāśayeddhruvam
<citrāmbararasaḥ>
śuddhasūtaṃ mṛtaṃ cābhraṃ gandhakaṃ mardayetsamam /
lohapātre ghṛtābhyakte yāmaṃ mṛdvagninā pacet
cālayellohadaṇḍena hyavatārya vibhāvayet /
tridinaṃ jīrakaiḥ kvāthair māsaikaṃ bhakṣayennaraḥ
rasaś citrāmbaro nāma grahaṇīṃ raktasaṃyutām /
śamayedanupānena āmaśūlaṃ pravāhikām
<grahaṇīkapāṭarasaḥ>
tāramauktikahemāyaḥ sāraś caikaikabhāgikāḥ /
dvibhāgo gandhakaḥ sūtastribhāgo mardayeddinam
kapitthasvarasairgāḍhaṃ mṛgaśṛṅge tataḥ kṣipet /
puṭenmadhyapuṭenaiva tata uddhṛtya mardayet
balārasaiḥ saptadhaivam apāmārgarasais tridhā /
lodhraprativiṣāmustādhātakīndrayavāmṛtāḥ
pratyekameṣāṃ svarasairbhāvanā syāttridhā tridhā /
māṣamātraraso deyo madhunā maricaiḥ saha
hanyātsarvānatīsārāngrahaṇīṃ pañcadhāpi ca /
kapāṭo grahaṇīnāma raso'yaṃ cāgnidīpanaḥ
<grahaṇīkapāṭarasaḥ>
muktāsuvarṇaṃ rasagandhaṭaṅkaṇaṃ ghanaṃ kapardo'mṛtatulyabhāgam /
sarvaiḥ samaṃ śaṅkhakacūrṇayuktaṃ khalve ca bhāvyo'tiviṣādraveṇa
golaṃ ca kṛtvā mṛtkarpaṭasthaṃ saṃrudhya bhāṇḍe hi paced dinārdham /
susvāṅgaśīto rasa eṣa bhāvyo dhattūravahṇimuśalīdravaiśca
lohasya pātre paripācitaśca siddho bhavet saṃgrahaṇīkapāṭaḥ /
vātottarāyāṃ maricājyayuktaḥ pittottarāyāṃ madhupippalībhiḥ
śleṣmottarāyāṃ vijayārasena kaṭutrayeṇāpi yuto grahaṇyām
kṣaye jvare'pyarśasi viḍvikāre sāmātisāre'rucipīnase ca /
mohe ca kṛcchre gatadhātuvṛddhau guñjādvayaṃ cāpi mahāmayaghnam
<vajrakapāṭarasaḥ>
mṛtasūtābhrakaṃ gandhaṃ yavakṣāraṃ saṭaṅkaṇam
agnimanthaṃ vacāṃ kuryāt sūtatulyām imāṃ sudhīḥ /
tato jayantījambīrabhṛṅgadrāvair vimardayet
trivāsaraṃ tato golaṃ kṛtvā saṃśoṣya dhārayet /
lohapātre ca lavaṇaṃ athopari nidhāpayet
adhovahniṃ śanaiḥ kuryād yāmārdhaṃ ca tad uddharet /
rasatulyāmativiṣāṃ dadyānmocarasaṃ tathā
kapitthavijayādrāvairbhāvayet saptadhā bhiṣak /
dhātakīndrayavamustālodhrabilvaguḍūcikāḥ
etadrasairbhāvayitvā vāraikaṃ ca viśoṣayet /
rasavajraṃ kapāṭākhyaṃ māṣaikaṃ madhunā lihet
vahniḥ śuṇṭhī viḍaṅgāpi bilvaṃ ca lavaṇaṃ samam /
pibed uṣṇāmbunā cānu sarvajāṃ grahaṇīṃ jayet
<vijayabhairavarasaḥ>
sūtakaṃ gandhakaṃ lohaṃ viṣaṃ citrakamabhrakam /
viḍaṅgaṃ reṇukā mustā elā keśarapatrakam /
phalatrayaṃ trikaṭukaṃ śulbabhasma tathaiva ca
etāni samabhāgāni dviguṇo dīyate guḍaḥ /
kāse śvāse kṣaye gulme pramehe viṣamajvare
sūtāyāṃ grahaṇīmāṃdye śūle pāṇḍvāmaye tathā /
hastapādādirogeṣu guṭikeyaṃ praśasyate
<ānandabhairavarasaḥ>
daradaṃ vatsanābhaṃ ca maricaṃ ṭaṅkaṇaṃ kaṇā
cūrṇayetsamabhāgena raso hyānandabhairavaḥ /
guñjaikaṃ tu dviguñjaṃ vā balaṃ jñātvā prayojayet
madhunā lehayeccānu kuṭajasya phalatvacam /
cūrṇitaṃ karṣamātraṃ tu tridoṣasyātisārajit
dadhyannaṃ dāpayetpathyaṃ gavyājaṃ takrameva ca /
pipāsāyāṃ jalaṃ śītaṃ hitā ca vijayā niśi
<meghaḍambararasaḥ>
taṇḍulīyajalaiḥ piṣṭaṃ sūtatulyaṃ ca gandhakam /
andhamūṣāgataṃ paktvā bhūdhare bhasmatāṃ nayet
daśamūlakaṣāyeṇa bhāvayetpraharadvayam /
guñjādvayaṃ haratyāśu hikkāṃ kāsaṃ jvaraṃ tathā /
anupānena dātavyo raso'yaṃ meghaḍambaraḥ
<triguṇākhyarasaḥ>
gandhakād dviguṇaṃ sūtaṃ śuddhaṃ mṛdvagninā kṣaṇam
paktvāvatārya saṃcūrṇya cūrṇatulyābhayāyutam /
saptaguñjāmitaṃ khādedvardhayecca dine dine
guñjaikaṃ ca krameṇaiva yāvatsyād ekaviṃśatiḥ /
kṣīrājyaśarkarāmiśraṃ śālyannaṃ pathyamācaret
kampavātapraśāntyarthaṃ nirvāte nivasetsadā /
triguṇākhyo raso nāma tripakṣātkampavātanut
<vātaripurasaḥ>
sūtahāṭakavajrāṇi tāraṃ lohaṃ ca mākṣikam /
tālaṃ nīlāñjanaṃ tutthamabdhiphenaṃ samāṃśakam
pañcānāṃ lavaṇānāṃ ca bhāgamekaṃ vimardayet /
vajrakṣīrair dinaikaṃ tu ruddhvā taṃ bhūdhare puṭet
māṣaikamārdrakadrāvair lehayed vātanāśanam /
pippalīmūlajaṃ kvāthaṃ sakṛṣṇamanupāyayet
sarvavātavikārāṃstu nihantyākṣepakādikān /
rasaḥ sarvatra vikhyāto nāma vātaripuḥ smṛtaḥ
<vātagajāṅkuśarasaḥ>
mṛtaṃ lohaṃ sūtagandhaṃ tāmratālakamākṣikam /
pathyāṃ śṛṅgīviṣaṃ tryūṣam agnimanthaṃ ca ṭaṅkaṇam
tulyaṃ khalve dinaṃ mardya muṇḍīnirguṇḍijair dravaiḥ /
dviguñjāṃ vaṭikāṃ khādetsarvavātapraśāntaye /
sādhyāsādhyaṃ nihantyāśu raso vātagajāṅkuśaḥ
<amlapittāntakarasaḥ>
mṛtasūtābhralohānāṃ tulyāṃ pathyāṃ vicūrṇayet /
māṣatrayaṃ lihetkṣaudrairamlapittapraśāntaye
<agnikumārarasaḥ>
sūtaṃ gandhaṃ ca nāgānāṃ cūrṇaṃ haṃsāṅghrivāriṇā /
dinaṃ gharme vimardyātha golikāṃ tasya yojayet
kācakupyāṃ ca saṃveṣṭya tāṃ tribhir mṛtpuṭair dṛḍham /
mukhaṃ saṃrudhya saṃśoṣya sthāpayetsikatāhvaye
sārdhaṃ dinaṃ krameṇāgniṃ jvālayet tadadhastataḥ /
svāṃgaśītaṃ samuddhṛtya ṣaḍaṃśenāmṛtaṃ kṣipet
maricānyarddhabhāgena samaṃ vāsyātha mardayet /
ayamagnikumārākhyo raso mātrāsya raktikā
tāmbūlīrasasaṃyukto hanti rogānamūn ayam /
vātarogān kṣayaṃ śvāsaṃ kāsaṃ pāṇḍukapholbaṇam
agnimāṃdyaṃ sannipātaṃ pathyaṃ śālyādikaṃ laghu /
jalayogaprayogo'pi śastastāpapraśāntaye
<agnikumārarasaḥ>
ṭaṅkaṇaṃ rasagandhau ca samabhāgaṃ trayo viṣam /
kapardisarjikākṣāramāgadhīviśvabheṣajam
pṛthakpṛthak karṣamātraṃ tvaṣṭabhāgaṃ marīcakam /
jambīrāmlairdinaṃ piṣṭaṃ bhavedagnikumārakaḥ /
viṣūciśūlavātādivahṇimāṃdyapraśāntaye
<līlāvilāsarasaḥ>
raso ravirvyoma baliḥ sulohaṃ dhātryakṣanīraistridinaṃ vimardya /
tadalpaghṛṣṭaṃ mṛdumārkaveṇa saṃmardayed asya ca vallayugmam
hantyamlapittaṃ madhunāvalīḍhaṃ līlāvilāso rasarāja eṣaḥ /
dugdhaṃ sakūṣmāṇḍarasaṃ sadhātrīphalaṃ śanaistatsahitaṃ bhajedvā
<manthānabhairavarasaḥ>
mṛtaṃ sūtaṃ mṛtaṃ tāmraṃ hiṅgupuṣkaramūlakam /
saindhavaṃ gandhakaṃ tālaṃ ṭaṅkaṇaṃ cūrṇayetsamam
punarnavādevadārunirguṇḍītaṇḍulīyakaiḥ /
tiktakośātakīdrāvairdinaikaṃ mardayed dṛḍham
māṣamātraṃ lihetkṣaudrai raso manthānabhairavaḥ /
kapharogapraśāntyarthaṃ nimbakvāthaṃ pibedanu
<kravyādarasaḥ>
palaṃ rasasya dvipalaṃ baleḥ syācchulvāyasī cārdhapalapramāṇe /
saṃcūrṇya sarvaṃ drutam agniyogād eraṇḍapatreṣu niveśanīyam
piṣṭvātha tāṃ parpaṭikāṃ nidadhyāllohasya pātre varapūtam asmin /
jambīrajaṃ pakvarasaṃ palānāṃ śataṃ niyojyāgnimathāmlamātram
jīrṇe rase bhāvitametadetaiḥ sapañcakolodbhavavāripūraiḥ /
savetasāmlaiḥ śatamatra yojyaṃ samaṃ rajaṣ ṭaṃkaṇajaṃ subhṛṣṭam
viḍaṃ dadardhaṃ maricaṃ samaṃ ca tatsaptadhārdraṃ caṇakāmlavāri /
kravyādanāmā bhavati prasiddho rasaḥ sumanthānakabhairavoktaḥ /
māṣadvayaṃ saindhavatakrapītam etasudhanyaṃ khalu bhojanānte
gurūṇi māṃsāni payāṃsi piṣṭīghṛtāni khādyāni phalāni vegāt /
mātrātiriktānyapi sevitāni yāmadvayājjārayati prasiddhaḥ
<agnituṇḍīvaṭī>
śuddhaṃ sūtaṃ viṣaṃ gandhamajamodāphalatrayam /
sarjikṣāraṃ yavakṣāraṃ vahṇisaindhavajīrakam
sauvarcalaṃ viḍaṅgāni sāmudraṃ ṭaṅkaṇaṃ samam /
viṣamuṣṭiṃ sarvatulyaṃ jambīrāmlena mardayet
maricābhāṃ vaṭīṃ khādedvahṇimāṃdyapraśāntaye
<ānandodayarasaḥ>
pāradaṃ gandhakaṃ lohamabhrakaṃ viṣameva ca /
samāṃśaṃ maricaṃ cāṣṭau ṭaṅkaṇaṃ ca caturguṇam
bhṛṅgarājarasaiḥ sapta bhāvanāścāmladāḍimaiḥ /
guñjādvayaṃ parṇakhaṇḍairhanti sāyaṃ tu bhakṣitaḥ
vātaśleṣmodbhavānrogānmandāgnigrahaṇījvarān /
aruciṃ pāṇḍutāṃ caiva jayedacirasevanāt
<cintāmaṇirasaḥ>
rasaṃ gandhaṃ mṛtaṃ śulbaṃ mṛtamabhraṃ phalatrikam /
tryūṣaṇaṃ bījajaipālaṃ samaṃ khalve vimardayet
droṇapuṣpīrasairbhāvyaṃ śuṣkaṃ tadvastragālitam /
cintāmaṇiraso'pyeṣa ajīrṇānāṃ praśasyate
jvaram aṣṭavidhaṃ hanti sarvaśūleṣu śasyate /
guñjaiko vā dviguṃjo vā āmarogaharaḥ paraḥ
<rājavallabharasaḥ>
rasaniṣkaikagandhaikaṃ niṣkamātraḥ pradīpanaḥ
sārdhaṃ palaṃ pradātavyaṃ cūlikālavaṇaṃ bhiṣak /
khalve saṃmardayettattu śuṣkavastreṇa gālayet
māṣamātraṃ pradātavyo muktamāṃsādijārakaḥ /
ajīrṇeṣu tridoṣeṣu deyo'yaṃ rājavallabhaḥ
<trinetrākhyarasaḥ>
ṭaṅkaṇaṃ hāriṇaṃ śṛṅgaṃ svarṇaṃ śulbaṃ mṛtaṃ rasam /
dinaikamārdrakadrāvairmardya ruddhvā puṭe pacet
trinetrākhyo raso nāmnā māṣaikaṃ madhusarpiṣā /
saindhavaṃ jīrakaṃ hiṅgumadhvājyābhyāṃ lihedanu /
paktiśūlaharaṃ khyātaṃ yāmamātrānna saṃśayaḥ
<mehavajrarasaḥ>
bhasma sūtaṃ mṛtaṃ kāntaṃ śulbabhasma śilājatu /
śuddhatāpyaṃ śilā vyoṣaṃ triphalāṅkolabījakam
kapittharajanīcūrṇaṃ bhṛṅgarājena bhāvayet /
viṃśadvāraṃ viśoṣyātha madhuyuktaṃ lihetsadā
niṣkamātraṃ lihenmehī mehavajro mahārasaḥ /
mahānimbasya bījāni piṣṭvā karṣamitāni ca
palaṃ taṇḍulatoyena ghṛtaniṣkadvayena ca /
ekīkṛtya pibettoyaṃ hanti mehaṃ cirotthitam
<indravaṭīrasaḥ>
mṛtaṃ sūtaṃ mṛtaṃ vaṃgamarjunasya tvacānvitam /
tulyāṃśaṃ mardayet khalve śālmalyā mūlajair dravaiḥ
dinānte vaṭikā kāryā māṣamātrā pramehahā /
eṣā indravaṭī nāmnā madhumehapraśāntaye
<rasendramaṅgalarasaḥ>
tālasattvaṃ mṛtaṃ tāmraṃ mṛtaṃ lohaṃ mṛtaṃ rasam /
hatamabhraṃ hataṃ tāraṃ gandhaṃ tutthaṃ manaḥśilā
sauvīrāñjanakāsīsaṃ nīlībhallātakāni ca /
śilājatvarkamūlaṃ tu kadalīkandacitrakam
tvacam aṅkolajāṃ kṛṣṇāṃ kṛṣṇadhattūramūlakam /
avalgujāni bījāni gaurīmādhvīphalāni ca
hemāhvāṃ phenajātyāṃ ca phalinīṃ viṣatindukam /
tailinyo lohakiṭṭaṃ ca purāṇamamṛtaṃ ca tat
tvacā ca mīnakākṣasya punaruktaṃ palaṃ pṛthak /
tailinyo vaṭakāstāsu sarvamekatra cūrṇayet
khalve nidhāya dātavyā punareṣāṃ ca bhāvanā /
brahmadaṇḍī śikhāpuṅkhā devadālī ca nīlikā
vāṇaśonā nṛpataru nimbasāro vibhītakaḥ /
karañjo bhṛṅgarājaśca gāyatrī tintaḍīphalam
malayūmūlameteṣāṃ tisrastisrastu bhāvanāḥ /
dātavyā kuppikāṃ kṛtvā samyak saṃśoṣya cātape
bhāṇḍe taddhārayedbhāṇḍaṃ mudritaṃ cātha kārayet /
yāmaṃ mandāgninā pacyāt puṭamadhye hyasau rasaḥ
puṇḍarīkaṃ nihantyeva nātra kāryā vicāraṇā /
dvimāsābhyantare puṃsāmapathyaṃ na tu bhojayet
rogāḥ sarve vilīyante kuṣṭhāni sakalāni ca /
bhānubhaktipravṛttānāṃ gurubhaktikṛtāṃ sadā
rasendramaṃgalo nāmnā raso'yaṃ prakaṭīkṛtaḥ /
anugrahāya bhaktānāṃ śivena karuṇātmanā
<sarveśvararasaḥ>
mṛtatāmrābhralohānāṃ hiṅgulaṃ ca palaṃ palam /
jambīronmattabhārgībhiḥ snuhyarkaviṣamuṣṭibhiḥ
mardyaṃ hayārijair drāvaiḥ pratyekaṃ ca dinaṃ dinam /
evaṃ saptadinaṃ mardyaṃ tadgolaṃ vastraveṣṭitam
vālukāyantragaṃ svedyaṃ tridinaṃ laghuvahṇinā /
ādāya cūrṇayet sarvaṃ palaikaṃ yojayedviṣam
dvipalaṃ pippalīcūrṇamiśraṃ sarveśvaraṃ rasam /
dviguñjaṃ lehayet kṣaudrair munimaṇḍalakuṣṭhanut
vākucī caiva dārū ca karṣamātraṃ vicūrṇitam /
lihed eraṇḍatailena hyanupānaṃ sukhāvaham
raktādhikye sirāmokṣaḥ pāde bāhau lalāṭake /
kartavyo dṛṣṭirogeṣu kuṣṭhināṃ ca viśeṣataḥ
balino bahudoṣasya vayaḥsthasya śarīriṇaḥ /
etatpramāṇamicchanti prasthaṃ śoṇitamokṣaṇe
vyabhre varṣāsu vidyāttu grīṣmakāle tu śītale /
hemantakāle madhyāhne śastrakālāstrayaḥ smṛtāḥ
<taleśvararasaḥ (1)>
karṣā dvādaśa tālasya kūṣmāṇḍarasasaṃbhṛte /
svedayed dolikāyantre yāvattoyaṃ na vidyate
paścāttaṃ śoṣayetkhalve sūtaṃ karṣadvayaṃ kṣipet /
gharṣayed bahudhā tattu yāvatkajjalikā bhavet
snuhīkṣīraṃ ravikṣīraṃ chāgī gokṣuravākucī /
pātālagaruḍāṅkolacakramardakahijjalāḥ
kumāryunmattabhallātatriphalāmbupunarnavāḥ /
nimbatvag ebhir bhaiṣajyaiḥ puṭanācca trayaṃ trayam
ṣaṭkarṣaṃ kalikācūrṇaṃ haṇḍikāyāṃ tu dhārayet /
caturthāṃśamadhaḥ sthāpyaṃ madhye sthāpyaṃ tu tālakam
paścāduparicūrṇaṃ tu sarvaṃ sthāpyaṃ prayatnataḥ /
haṇḍikāṃ kaṇṭhaparyantāṃ kumārīrasayogataḥ
pūrayecca tato mudrāṃ dṛḍhāṃ kuryātprayatnataḥ /
tasyopari śilāṃ dattvā dṛḍhā na ca caledyathā
dīpāgnā caturyāmaṃ viṃśadyāmaṃ haṭhāgninā /
svāṅgaśītalamuddhṛtya kuṣṭhe tāleśvaro rasaḥ
kuṣṭhanāśaḥ paraḥ khyāto bhairavānandayoginā /
pathyaṃ mudgāmbuśālyannaṃ bhiṣagatra prayojayet
<tāleśvararasaḥ (2)>
sūto dvau valgujā trīṇi kaṇā viśvā trikaṃ trikam
sārdhaikaṃ brahmaputrasya maricasya catuṣṭayam /
ekaikaṃ nimbadhattūrabījato gandhakatrayam
jātīṭaṅkaṇatālāyā bhāgā daśa daśa smṛtāḥ /
yuktyā sarvaṃ vimardyāthāmṛtāsvarasabhāvitāḥ
saptadhā śoṣayitvātha dhattūrasyaiva dāpayet /
saṃmardya golakaṃ sārdraṃ dhattūrair veṣṭayeddalaiḥ
gomaye veṣṭayettacca kukkuṭākhyapuṭe pacet /
rasaḥ kuṣṭhaharaḥ sevyaḥ sarvadā bhojanapriyaiḥ
<svarṇakṣīrīrasaḥ>
hemāhvāṃ pañcapalikāṃ kṣiptvā takraghaṭe pacet /
takre jīrṇe samuddhṛtya punaḥ kṣīraghaṭe pacet
kṣīre jīrṇe samuddhṛtya kṣālayitvā viśoṣayet /
cūrṇitaṃ tatpañcapalaṃ maricānāṃ paladvayam
palaikaṃ mūrchitaṃ sūtam ekīkṛtvā ca bhakṣayet /
niṣkaikaṃ suptikuṣṭhārtaḥ svarṇakṣīrīraso hyayam
<śūlagajakesarīrasaḥ>
śuddhasūtaṃ dvidhā gandhaṃ yāmaikaṃ mardayed dṛḍham /
tāmrabhasma dvayostulyaṃ sampuṭe taṃ nirodhayet
ūrdhvādholavaṇaṃ dattvā mṛdbhāṇḍe dhārayedbhiṣak /
tato gajapuṭe paktvā svāṅgaśītaṃ samuddharet
sampuṭaṃ cūrṇayet sūkṣmaṃ parṇakhaṇḍe dviguñjake /
bhakṣayecchūlapīḍārthe hiṅguśuṇṭhīsajīrakam
vacāmaricajaṃ cūrṇaṃ karṣamuṣṇajalaiḥ pibet /
asādhyaṃ sādhayecchūlaṃ rasaḥ syācchūlakesarī
vyāyāmaṃ maithunaṃ madyaṃ lavaṇaṃ kaṭukāni ca /
vegarodhaṃ śukrarodhaṃ varjayecchūlavānnaraḥ
<brahmarasaḥ>
bhāgaikaṃ mūrchitaṃ sūtaṃ gandhāvalgujacitrakān /
cūrṇaṃ tu brahmabījānāṃ pratidvādaśabhāgikam
bhāgāṃstriṃśadguḍasyāpi kṣaudreṇa guṭikā kṛtā /
ayaṃ brahmaraso nāmnā brahmahatyāvināśanaḥ
dviniṣkabhakṣaṇāddhanti prasuptiṃ kuṣṭhamaṇḍalam /
pātālagaruḍīmūlaṃ jale piṣṭvā pibedanu
<indudhararasaḥ>
śuddhaṃ sūtaṃ samaṃ gandhaṃ tutthaṃ ca mṛtatāmrakam /
marditaṃ vākucīkvāthairdinaikaṃ vaṭakīkṛtam
niṣkamātraṃ sadā khādecchvetaghnendudharo rasaḥ /
vākucītailakarṣaikaṃ sakṣaudramanupāyayet
<pāribhadrarasaḥ>
mūrchitaṃ sūtakaṃ dhātrīphalaṃ nimbasya cāharet /
tulyāṃśaṃ khādirakvāthairdinaṃ mardyaṃ ca bhakṣayet /
niṣkaikaṃ dadrukuṣṭhaghnaḥ pāribhadrāhvayo rasaḥ
<śvetārirasaḥ>
śuddhaṃ sūtaṃ samaṃ gandhaṃ triphalābhraṃ ca vākucī /
bhallātaṃ ca śilā kṛṣṇā nimbabījaṃ samaṃ samam
mardayedbhṛṅgajadrāvaiḥ peṣyaṃ śoṣyaṃ punaḥ punaḥ /
itthaṃ kuryāt trisaptāhaṃ rasaṃ śvetāriko bhavet
madhvājyaiḥ khādayenniṣkaṃ śvetakuṣṭhaṃ vināśayet
<kālāgnirudrarasaḥ>
sūtābhraṃ tāmratīkṣṇānāṃ bhasma mākṣikagandhakam /
vandhyākarkoṭakīdrāvai raso mardyo dināvadhi
vandhyākarkoṭakīkande kṣiptvā liptvā mṛdā bahiḥ /
bhūdharākhye puṭe pācyaṃ dinaikaṃ tu vicūrṇayet
daśamāṃśaṃ viṣaṃ yojyaṃ māṣamātraṃ ca bhakṣayet /
rasaḥ kālāgnirudro'yaṃ daśāhena visarpanut
pippalīmadhusaṃyuktaṃ hyanupānaṃ prakalpayet /
<makaradhvajarasaḥ>
svarṇādaṣṭaguṇaṃ sūtaṃ mardayed dvitvagandhakam
raktakārpāsakusumaiḥ kumāryāstridinaṃ tataḥ /
śuṣkaṃ kācaghaṭe ruddhvā vālukāyantragaṃ haṭhāt
bhasma kuryādrasendrasya navārkakiraṇopamam /
bhāgo'sya bhāgāścatvāraḥ karpūrasya suśobhanāḥ
lavaṅgaṃ maricaṃ jātīphalaṃ karpūramātrayā /
melayenmṛganābhiṃ ca gadyāṇakamitāṃ tataḥ
ślakṣṇapiṣṭo rasaḥ śrīmāñjāyate makaradhvajaḥ /
vallaṃ valladvayaṃ vāsya tāmbūladalasaṃyutam
bhakṣayenmadhuraṃ snigdhaṃ laghumāṃsamavātulam /
śṛtaṃ śītaṃ sitāyuktaṃ dugdhaṃ godhūmam ājyakam
māṣāśca piṣṭamaparaṃ madyāni vividhāni ca /
karotyagnibalaṃ puṃsāṃ valīpalitanāśanaḥ
medhāyuḥkāntijanakaḥ kāmoddīpanakṛnmahān /
abhyāsāt sādhakaḥ strīṇāṃ śataṃ jayati nityaśaḥ
ratikāle ratānte vā punaḥ sevyo rasottamaḥ /
madahāniṃ karotyeṣa pramadānāṃ suniścitam
kṛtrimaṃ sthāvaraviṣaṃ jaṃgamaṃ viṣavārijam /
na vikārāya bhavati sādhakānāṃ ca vatsarāt
mṛtyuñjayo yathābhyāsānmṛtyuṃ jayati dehinām /
tathāyaṃ sādhakendrasya jarāmaraṇanāśanaḥ
<madanakāmadevarasaḥ>
tāraṃ vajraṃ suvarṇaṃ ca tāmraṃ ca sūtagandhakam /
lohaṃ ca kramavṛddhāni kuryādetāni mātrayā
vimardya kanyakādrāvairnyasetkācamaye ghaṭe /
mudritaṃ piṭharīmadhye dhārayetsaindhavairbhṛte
piṭharīṃ mudrayetsamyak tataś cullyāṃ niveśayet /
vahniṃ śanaiḥ śanaiḥ kuryāddinaikaṃ tata uddharet
svāṅgaśītaṃ ca saṃcūrṇya bhāvayedarkadugdhakaiḥ /
aśvagandhā ca kaṅkolī vānarī muśalīkṣuraḥ
trivāraṃ svarasaṃ bhāvyaṃ śatāvaryā vibhāvayet /
padmakandakaserūṇāṃ rasair bhāvyaṃ tu ekadhā
kastūrīvyoṣakapūraiḥ kaṅkolailālavaṃgakam /
pūrvacūrṇādaṣṭamāṃśamitacūrṇaṃ vimiśrayet
sarvaiḥ samāṃ śarkarāṃ ca dattvā śāṇonmitaṃ dadet /
godugdhadvipalenaiva madhurāhārasevinaḥ
asya prabhāvāt saundaryyaṃ balaṃ tejo vivardhate /
taruṇī ramate bahvīrvīryahānirna jāyate
<pūrṇendurasaḥ>
śālmalyutthair dravair mardya pakṣaikaṃ śuddhasūtakam /
yāmadvayaṃ pacedājye vastre baddhvātha mardayet
dinaikaṃ śālmalidrāvair mardayitvā vaṭīṃ kṛtām /
veṣṭayennāgavallyā ca niḥkṣipet kācabhājane
bhājanaṃ śālmalīdrāvaiḥ pūrṇaṃ yāmadvayaṃ pacet /
vālukāyaṃtramadhye tu drave jīrṇe samuddharet
dviguñjaṃ bhakṣayetprātarnāgavallīdalāntare /
muśalīṃ sasitāṃ kṣīraiḥ palaikaṃ pāyayedanu
rasaḥ pūrṇendunāmāyaṃ samyag vīryakaro bhavet /
kāminīnāṃ sahasraikaṃ naraḥ kāmayate dhruvam
<kāminīmadabhañjanarasaḥ>
śuddhaṃ sūtaṃ samaṃ gandhaṃ tryahaṃ kahlārajadravaiḥ /
marditaṃ vālukāyantre yāmaiḥ kūpīgataṃ pacet
raktāṅgasya dravairbhāvyaṃ dinaikaṃ tu sitāyutam /
yatheṣṭaṃ bhakṣayeccānu kāmayetkāminīśatam
<madanodayarasa>
śuddhaṃ sūtaṃ samaṃ gandhaṃ raktotpaladaladravaiḥ /
yāmaṃ mardyaṃ punargandhaṃ pūrvād ardhaṃ viniṣkṣipet
dinaikaṃ mardayettattu punargandhaṃ ca mardayet /
pūrvadrāvairdinaikaṃ tu kācakupyāṃ nirudhya ca
dinaikaṃ vālukāyantre pakvam uddhṛtya bhakṣayet /
pañcaguñjā sitā sārddhaṃ raso'yaṃ madanodayaḥ
samūlaṃ vānarībījaṃ muśalī śarkarāsamam /
gavāṃ kṣīreṇa tatpeyaṃ palārddhamanupānakam
<anaṅgasundararasaḥ>
paladvayaṃ dvayaṃ śuddhaṃ pāradaṃ gandhakaṃ tathā /
mṛtahemnastu karṣaikaṃ palaikaṃ mṛtatāmrakam
mṛtatāraṃ caturniṣkaṃ mardyaṃ pañcāmṛtairdinam /
ruddhvā tu vai puṭe paścāddinaikaṃ tu samuddharet
piṣṭvā pañcāmṛtaiḥ kuryādvaṭikāṃ badarākṛtim /
anaṅgasundaro nāma paraṃ puṣṭipradāyakaḥ
<kāmeśvararasaḥ>
samyaṅmāritamabhrakaṃ kaṭphalaṃ kuṣṭhāśvagandhāmṛtā methī mocaraso vidārimuśalī gokṣūrakaṃ kṣūrakam /
rambhākandaśatāvarī hyajamudā māṣāstilā dhānyakaṃ yaṣṭī nāgabalā kacūramadanaṃ jātīphalaṃ saindhavam
bhārṅgī karkaṭaśṛṅgikā trikaṭukaṃ jīradvayaṃ citrakaṃ cāturjātapunarnavā gajakaṇā drākṣā śaṭī vāsakam /
śālmalyandhriphalatrikaṃ kapibhavaṃ bījaṃ samaṃ cūrṇayeccūrṇāṃśā vijayā sitā dviguṇitā madhvājyayoḥ piṇḍitam
karṣārddhā guṭikāvaleham athavā sevyaṃ sadā sarvathā peyaṃ kṣīrasitā tu vīryakaraṇaṃ stambho'pyayaṃ kāminī /
rāmāvaśyakaraṃ sukhātisukhadaṃ prauḍhāṅganādrāvakam kṣīṇe puṣṭikaraṃ kṣaye kṣayaharaṃ sarvāmayadhvaṃsanam
kāsaśvāsamahātisāraśamanaṃ mandāgnisaṃdīpanaṃ dhātorvṛddhikaraṃ rasāyanavaraṃ nāstyanyadasmātparam /
arśāṃsi grahaṇīpramehanicayaśleṣmātiraktapraṇun nityānandakaraṃ viśeṣaviduṣāṃ vācāṃ vilāsodbhavam
abhyāsena nihanti mṛtyupalitaṃ kāmeśvaro vatsarāt sarveṣāṃ hitakārako nigaditaḥ śrīvaidyanāthena yaḥ /
vṛddhānāṃ madanodayodayakaraḥ prauḍhāṅganāsaṅgame siṃho'yaṃ samadṛṣṭiḥ pratyayakaro bhūpaiḥ sadā sevyatām
<ajīrṇakaṇṭakarasaḥ>
śuddhaṃ sūtaṃ viṣaṃ gandhaṃ samacūrṇaṃ vicūrṇayet /
maricaṃ sarvatulyāṃśaṃ kaṇṭakāryāḥ phaladravaiḥ
mardayedbhāvayetsarvānekaviṃśativārakān /
vaṭīṃ guñjātrayāṃ khādetsarvājīrṇapraśāntaye
<udayabhāskararasaḥ>
gandhakena mṛtaṃ tāmraṃ daśabhāgaṃ samuddharet /
ūṣaṇaṃ pañcabhāgaṃ syādamṛtaṃ ca dvibhāgakam
ślakṣṇacūrṇīkṛtaṃ sarvaṃ raktikaikapramāṇataḥ /
dātavyaṃ kuṣṭhine samyaganupānasya yogataḥ
galite sphuṭite caiva viṣūcyāṃ maṇḍale tathā /
vicarcikādadrupāmākuṣṭhāṣṭakapraśāntaye
<raudrarasaḥ>
śuddhaṃ sūtaṃ samaṃ gandhaṃ mardyaṃ yāmacatuṣṭayam /
nāgavallīrasairyuktaṃ meghanādapunarnavaiḥ
gomūtre pippalīyukte mardyaṃ ruddhvā puṭellaghu /
lihetkṣaudre raso raudro guñjāmātro'rbudaṃ jayet
<nityoditarasaḥ>
mṛtasūtārkalohābhraviṣagandhaṃ samaṃ samam /
sarvatulyāṃśabhallātaphalamekatra cūrṇayet
dravaiḥ sūraṇakandotthaiḥ khalve mardyaṃ dinatrayam /
māṣamātraṃ lihedājye rasaścārśāṃsi nāśayet
raso nityodito nāmnā gudodbhavakulāntakaḥ /
haste pāde mukhe nābhyāṃ gudavṛṣaṇayostathā
śotho hṛtpārśvaśūlaṃ ca yasyāsādhyārśasāṃ hitaḥ /
asādhyasyāpi kartavyā cikitsā śaṅkaroditā
<arśakuṭhārarasaḥ>
śuddhasūtaṃ palaikaṃ tu dvipalaṃ śuddhagandhakam /
mṛtaṃ tāmraṃ mṛtaṃ lohaṃ pratyekaṃ tu palatrayam
tryūṣaṇaṃ lāṅgalī dantī pīlukaṃ citrakaṃ tathā /
pratyekaṃ dvipalaṃ yojyaṃ yavakṣāraṃ ca ṭaṅkaṇam
ubhau pañcapalau yojyau saindhavaṃ palapañcakam /
dvāviṃśatpalagomūtraṃ snuhīkṣīraṃ ca tatsamam
mṛdvagninā pacetsarvaṃ sthālyāṃ yāvatsupiṇḍitam /
māṣadvayaṃ sadā khādedraso'pyarśaḥkuṭhārakaḥ
<vidyādhararasaḥ>
gandhakaṃ tālakaṃ tāpyaṃ mṛtaṃ tāmraṃ manaḥśilā /
śuddhaṃ sūtaṃ ca tulyāṃśaṃ mardayedbhāvayeddinam
pippalyāśca kaṣāyeṇa vajrīkṣīreṇa bhāvayet /
vallaṃ ca bhakṣayet kṣaudraiḥ plīhagulmādikaṃ jayet
raso vidyādharo nāma godugdhaṃ ca pibedanu /
<vaṅgeśvararasaḥ>
bhasmasūtaṃ bhasmavaṅgaṃ bhāgaikaikaṃ prakalpayet
gandhakaṃ mṛtatāmraṃ ca pratyekaṃ ca caturguṇam /
arkakṣīrairdinaṃ mardyaṃ sarvaṃ tadgolakīkṛtam
ruddhvā tadbhūdhare pācyaṃ puṭaikena samuddharet /
evaṃ vaṅgeśvaro nāmnā plīhagulmodaraṃ jayet
ghṛtair guñjādvayaṃ lihyānniṣkaṃ śvetapunarnavām /
gavāṃ mūtraiḥ pibeccānu rajanī vā gavāṃ jalaiḥ
<udarārirasaḥ>
pāradaṃ śikhitutthaṃ ca jaipālaṃ pippalīsamam /
āragvadhaphalānmajjā vajrīdugdhena mardayet
māṣamātrāṃ vaṭīṃ khādeddharetstrīṇāṃ jalodaram /
ciñcāphalarasaṃ cānu pathyaṃ dadhyodanaṃ hitam /
jalodaraharaṃ caiva tīvreṇa recanena tu
<jalodarārirasaḥ>
pippalīmaricaṃ tāmraṃ kāñcanīcūrṇasaṃyutam
snuhīkṣīrairdinaṃ mardyaṃ tutthaṃ jaipālabījakam /
niṣkaṃ khāded virekaṃ syāt sadyo hanti jalodaram
recanānāṃ ca sarveṣāṃ dadhyannaṃ stambhanaṃ hitam /
dinānte ca pradātavyamannaṃ vā mudgayūṣakam
<nārācarasaḥ>
sūtaṭaṅkaṇatulyāṃśaṃ maricaṃ sūtatulyakam /
gandhakaṃ pippalī śuṇṭhī dvau dvau bhāgau vicūrṇayet
sarvatulyaṃ kṣipeddantībījāni nistuṣāṇi ca /
dviguñjaṃ recane siddhaṃ nārāco'yaṃ mahārasaḥ /
gulmaplīhodaraṃ hanti pibettamuṣṇavāriṇā
<icchābhedīrasaḥ>
śuṇṭhīmaricasaṃyuktaṃ rasagandhakaṭaṅkaṇam /
jaipālastriguṇaḥ proktaḥ sarvamekatra cūrṇayet
icchābhedī dviguñjaḥ syātsitayā saha dāpayet /
pibecca cullikān yāvat tāvadvārānvirecayet
takraudanaṃ pradātavyamicchābhedī yathecchayā /
doṣāḥ kadācitkupyanti jitā laṅghanapācanaiḥ
Original text: Rasamañjarī · Edition: Siddhinandan Mishra, Varanasi: Chaukhambha Orientalia, 1995 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0