Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rasamañjarī · Chapter 6

6.1

Rmañj, 6
kṣīrābdherutthitaṃ devaṃ pītavastraṃ caturbhujam /
vande dhanvantariṃ nityaṃ nānāgadaniṣūdanam

6.2

yathā gurumukhaṃ śrutvā sānubhūtaṃ ca tadrasam /
sa rasaḥ procyate hyatra vyādhināśanahetave

6.3

muktvaikaṃ rasavaidyaṃ ca lābhapūjāyaśasvinam /
tṛṇakāṣṭhauṣadhair vaidyaḥ ko labheta varāṭikām

6.4

yasya rogasya yo yogo munibhiḥ parikīrtitaḥ /
tattadyogasamāyuktaṃ bhiṣak sūtaṃ prayojayet

6.5

mātrādhikaṃ na seveta rasaṃ vā viṣam auṣadham /
tryādhibaddhaṃ ca koṣṭhaṃ ca vīkṣya mātrāṃ prayojayet

6.6

<ratnagarbhapaṭolī>
rasaṃ vajraṃ hema tāraṃ nāgaṃ lohaṃ ca tāmrakam /
tulyāṃśamārite yojyaṃ muktāmākṣikavidrumam

6.7

śaṃkhaṃ ca tulyatulyāṃśaṃ saptāhaṃ citrakadravaiḥ /
mardayitvā vicūrṇyātha tenāpūrya varāṭikām

6.8

ṭaṅkaṇaṃ ravidugdhena piṣṭvā mūṣāṃ ca bandhayet /
mṛdbhāṇḍe ca nirudhyātha samyaggajapuṭe pacet

6.9

svāṅgaśītaṃ samuddhṛtya sūkṣmacūrṇāni kārayet /
ādāya cūrṇayetsarvaṃ nirguṇḍyāḥ saptabhāvanāḥ

6.10

ārdrakasya rasaiḥ sapta citrakasyaikaviṃśatiḥ /
dravairbhāvyaṃ tataḥ śoṣyaṃ deyaṃ guñjācatuṣṭayam

6.11

kṣayarogaṃ nihantyāśu sādhyāsādhyaṃ na saṃśayaḥ /
yojayet pippalīkṣaudraiḥ saghṛtairmaricena ca

6.12

mahārogāṣṭake kāse jvare śvāse'tisārake /
poṭalīratnagarbho'yaṃ yogavāheṣu yojayet

6.13

<mṛgāṅkarasaḥ>
syādrasena samaṃ hema mauktikaṃ dviguṇaṃ bhavet /
gandhakaṃ ca samaṃ tena rasapādastu ṭaṃkaṇam

6.14

sarvaṃ tadgolakaṃ kṛtvā kāñjikenāvaśoṣayet /
bhāṇḍe lavaṇapūrṇe ca pacedyāmacatuṣṭayam

6.15

mṛgāṅkasaṃjñako jñeyo rājayoganikṛntanaḥ /
guñjācatuṣṭayaṃ cāsya maricairbhakṣayedbhiṣak

6.16

pippalīdaśakairvāpi madhunā lehayed budhaḥ /
pathyaṃ sulaghumāṃsena prāyeṇāsya prayojayet

6.17

dadhyājyagavyaṃ takraṃ vā kṣīraṃ vājaṃ prayojayet /
vyañjanair mṛtapakvaiśca nātikṣārair ahiṅgukaiḥ

6.18

elājambīramaricaiḥ saṃskṛtairavidāhibhiḥ /
vṛntākatailabilvāni kāravellaṃ ca varjayet

6.19

striyaṃ parihared dūrāt kopaṃ cāpi parityajet /
vallī tumbarikānāma tanmūlaṃ kvāthayetpalam

6.20

kaṭukatrayasaṃyuktaṃ pāyayetkāsaśāntaye /
triśūlī yā samākhyātā tanmūlaṃ kvāthayed valam

6.21

īṣaddhiṅgusamāyuktaṃ kākiṇī citrakaṃ vacā /
bhakṣayetpathyabhojyaṃ ca sarvarogapraśāntaye

6.22

markaṭīpatracūrṇasya guṭikāṃ madhunā kṛtām /
dhārayet satataṃ vaktre kāsaviṣṭambhanāśinīm

6.23

chāgamāṃsaṃ payaśchāgaṃ chāgaṃ sarpiḥ sanāgaram /
chāgopasevāsahanaṃ chāgamadhye tu yakṣmanut

6.24

malāyattaṃ balaṃ puṃsāṃ śukrāyattaṃ ca jīvitam /
ato viśeṣato rakṣedyakṣmiṇo malaretasī

6.25

<lokanātharasaḥ>
palaṃ kapardacūrṇasya palaṃ pāradagandhayoḥ /
māṣo'pi ṭaṃkaṇasyaiko jambīreṇa vimardayet

6.26

puṭellokeśvaro nāma lokanātho'yamuttamaḥ /
jayetkuṣṭhaṃ raktapittamanyarogaṃ kṣayaṃ nayet

6.27

puṣṭavīryapradātā ca kāntilāvaṇyadaḥ paraḥ /
ko'sti lokeśvarād anyo nṛṇāṃ śambhumukhodgatāt

6.28

<lokeśvarapaṭolīrasaḥ>
rasasya bhasmanā hema pādāṃśena prakalpayet /
dviguṇaṃ gandhakaṃ dattvā mardayeccitrakāmbunā

6.29

varāṭakāṃśca sampūrya ṭaṅkaṇena nirudhya ca /
bhāṇḍe cūrṇaṃ pratilikhetkṣiptvā rundhīta mṛnmaye

6.30

śoṣayitvā puṭedgarbhe vahniṃ dattvā parāhnike /
svāṃgaśītaṃ samuddhṛtya cūrṇayitvātha vinyaset

6.31

eṣa lokeśvaro nāma vīryapuṣṭivivarddhanaḥ /
guñjācatuṣṭayaṃ cāsya pippalīmadhusaṃyutam

6.32

khādayetparayā bhaktyā lokeśaḥ sarvasiddhidaḥ /
aṅgakārśye'gnimāndye ca kāsapitte rasastvayam

6.33

maricairghṛtasaṃyuktaiḥ pradātavyo dinatrayam /
lavaṇaṃ varjayettatra śayītottānapādataḥ

6.34

ekaviṃśaddinaṃ yāvanmaricaṃ saghṛtaṃ pibet /
pathyaṃ mṛgāṅkavaddeyaṃ śayītottānapādataḥ

6.35

ye śuṣkā viṣamānilaiḥ kṣayarujā vyāptāśca ye kuṣṭhino ye pāṇḍutvahatāḥ kuvaidyavidhinā ye śoṣiṇo durbhagāḥ /
ye taptā vividhair jvarair bhramamadonmādaiḥ pramādaṃ gatāste sarve vigatāmayā hatarujaḥ syuḥ poṭalīsevayā

6.36

<rājamṛgāṅkarasaḥ>
rasabhasma trayo bhāgā bhāgaikaṃ hemabhasmakam /
mṛtatāmrasya bhāgaikaṃ śilāgandhakatālakam

6.37

pratibhāgadvayaṃ śuddhamekīkṛtya vicūrṇayet /
varāṭīḥ pūrayettena hyajākṣīreṇa ṭaṃkaṇam

6.38

piṣṭvā tena mukhaṃ ruddhvā mṛdbhāṇḍe ca nirodhayet /
śuṣkaṃ gajapuṭe pācyaṃ cūrṇayetsvāṅgaśītalam

6.39

raso rājamṛgāṅko'yaṃ caturguñjaḥ kaphāpahaḥ /
daśabhiḥ pippalīkṣaudrairmaricaikonaviṃśatiḥ /
saghṛtairdāpayetkvāthaṃ vātaśleṣmodbhave kṣaye

6.40

<ratnagirirasaḥ>
śuddhaṃ sūtaṃ samaṃ gandhaṃ mṛtaṃ svarṇābhratāmrakam /
pratyekaṃ sūtatulyaṃ syātsūtārddhaṃ mṛtalohakam

6.41

lohārddhaṃ mṛtavaikrāntaṃ mardayedbhṛṅgajairdravaiḥ /
parpaṭīrasavatpācyaṃ cūrṇitaṃ bhāvayetpṛthak

6.42

śigruvāsakanirguṇḍīvacāsomāgnibhṛṅgajaiḥ /
kṣudrāmṛtājayantībhir munibrāhmīsutiktakaiḥ

6.43

kanyādrāvaiśca saṃbhāvya pratidrāvaistridhā tridhā /
ruddhvā laghupuṭe pācyaṃ bhūdhare taṃ samuddharet

6.44

imaṃ navajvare dadyānmāṣamātraṃ rasasya tu

6.45

kṛṣṇādhānyakasammiśraṃ muhūrtādvijvaro bhavet /
ayaṃ ratnagirirnāma raso yogasya vāhakaḥ

6.46

<hiṅguleśvararasaḥ (?)>
tulyāṃśaṃ cūrṇayet khalve pippalīṃ hiṅgulaṃ viṣam /
dviguṃjaṃ madhunā deyaṃ vātajvaranivṛttaye

6.47

<śītabhañjīrasaḥ>
pāradaṃ rasakaṃ tālaṃ tutthaṃ ṭaṅkaṇagandhakam /
sarvametatsamaṃ śuddhaṃ kāravellyā dravairdinam

6.48

mardayettena kalkena tāmrapātrodaraṃ lipet /
aṅgulyardhapramāṇena pacettatsikatāhvaye

6.49

yantre yāvatsphuṭantyevaṃ vrīhayastasya pṛṣṭhataḥ /
tataḥ suśītalaṃ grāhyaṃ tāmrapātrodarādbhiṣak

6.50

śītabhañjīraso nāma cūrṇayenmaricaiḥ samam /
māṣaikaṃ parṇakhaṇḍena bhakṣayennāśayejjvaram /
tridinair viṣamaṃ tīvramekadvitricaturthakam

6.51

<śītabhañjīrasaḥ>
rasahiṅgulagandhaṃ ca jaipālaṃ ca tribhiḥ samam /
dantīkvāthena saṃmardya raso jvaraharaḥ smṛtaḥ

6.52

ārdrakasya rasenātha dāpayedraktikādvayam /
navajvaraṃ mahāghoraṃ nāśayedyāmamātrataḥ

6.53

śarkarā dadhibhaktaṃ ca pathyaṃ deyaṃ prayatnataḥ /
śītatoyaṃ pibeccānu ikṣumudgaraso hitaḥ /
śītabhañjīraso nāma sarvajvaravināśakaḥ

6.54

<śītārirasaḥ>
sūtakaṃ ṭaṅkaṇaṃ gandhaṃ śulbacūrṇaṃ samaṃ samam /
sūtāddviguṇitaṃ deyaṃ jaipālaṃ tuṣavarjitam

6.55

saindhavaṃ maricaṃ ciñcātvagbhasmāpi ca śarkarāḥ /
pratyekaṃ sūtatulyaṃ syājjambīrair mardayed dinam

6.56

dviguñjaṃ taptatoyena vātaśleṣmajvarāpaham /
rasaḥ śītārināmāyaṃ śītajvaraharaḥ paraḥ

6.57

<jvararājarasaḥ>
bhāgaikaṃ rasarājasya bhāgasyārdhena mākṣikā

6.58

bhāgadvayaṃ śilāyāśca gandhakasya trayo matāḥ /
tālakāṣṭādaśa bhāgāḥ śulbasya bhāgapañcakam

6.59

bhallātakatrayo bhāgāḥ sarvamekatra cūrṇayet /
vajrīkṣīraplutaṃ kṛtvā dṛḍhe mṛnmayabhājane

6.60

vidhāya sudṛḍhaṃ mudrāṃ pacedyāmacatuṣṭayam /
svāṅgaśītaṃ samuddhṛtya mardayetsudṛḍhaṃ punaḥ

6.61

guñjācatuṣṭayaṃ cāsya parṇakhaṇḍena dāpayet /
jvararājaḥ prasiddho'yamaṣṭajvaravināśakaḥ

6.62

prātaḥkāle prabhujyainaṃ pathyaṃ takraudanaṃ hitam /
bhāgena tutthasaṃyuktaṃ cāturthikanivāraṇam

6.63

<mahājvarāṅkuśarasaḥ>
sūtaṃ gandhaṃ viṣaṃ tulyaṃ dhūrtabījaṃ tribhiḥ samam /
taccūrṇāddviguṇaṃ vyoṣacūrṇaṃ guñjādvayaṃ hitam

6.64

jambīrakasya majjābhirārdrakasya rasairyutaḥ /
mahājvarāṅkuśo nāma jvarāṣṭakanikṛntanaḥ

6.65

aikāhikaṃ dvyāhikaṃ ca tryāhikaṃ ca caturthakam /
viṣamaṃ ca tridoṣotthaṃ hanti sarvaṃ na saṃśayaḥ

6.66

vyāyāmaṃ ca vyavāyaṃ ca snānaṃ caṅkramaṇaṃ tathā /
jvaramukto na seveta yāvanno balavānbhavet

6.67

<prāṇeśvararasaḥ>
śuddhasūtaṃ tathā gandhaṃ mṛtābhraṃ viṣasaṃyutam

6.68

samaṃ tanmardayettālamūlīnīrais tryahaṃ budhaḥ /
pūrayetkupikāṃ tena mudrayitvā viśoṣayet

6.69

saptabhirmṛttikāvastrairveṣṭayitvātha śoṣayet /
puṭet kumbhapramāṇena svāṅgaśītaṃ samuddharet

6.70

gṛhītvā kupikāmadhyānmardayecca dinaṃ tataḥ /
ajājīcitrakaṃ hiṅgu svarjikā ṭaṅkaṇaṃ ca yat

6.71

gugguluḥ pañcalavaṇaṃ yavakṣāro yavānikā /
maricaṃ pippalī caiva pratyekaṃ ca samānataḥ

6.72

eṣāṃ kaṣāyeṇa punarbhāvayetsaptadhātape /
nāgavallīdalayutaḥ pañcaguñjo raseśvaraḥ

6.73

dadyānnavajvare tīvre soṣṇaṃ vāri pibedanu /
prāṇeśvaro raso nāma sannipātaprakopanut

6.74

śītajvare dāhapūrve gulme śūle tridoṣaje /
vāñchitaṃ bhojanaṃ dadyāt kuryāccandanalepanam

6.75

tāpodrekasya śamanaṃ bālābhāṣaṇagāyanaiḥ /
prabhavennātra sandehaḥ svāsthyaṃ ca labhate naraḥ

6.76

<navajvarebhasiṃharasaḥ>
śuddhaṃ sūtaṃ tathā gandhaṃ lohaṃ tāmraṃ ca sīsakam /
maricaṃ pippalīṃ viśvaṃ samabhāgāni cūrṇayet

6.77

arddhabhāgaṃ viṣaṃ dattvā mardayedvāsaradvayam /
śṛṅgaverānupānena dadyād guñjādvayaṃ bhiṣak

6.78

navajvare mahāghore vāte saṃgrahaṇīgade /
navajvarebhasiṃho'yaṃ sarvarogeṣu yojayet

6.79

<pañcānanajvarāṅkuśarasaḥ>
śambhoḥ kaṇṭhavibhūṣaṇaṃ samaricaṃ mārāriraktaṃ raviḥ pakṣau sāgaralocanaṃ śaśiyutaṃ bhāgo'rkasaṃkhyānvitam /
khalve taṃ khalu marditaṃ ravijalair guñjaikamātraṃ tataḥ siddho'yaṃ jvaradantadarpadalanaḥ pañcānanākhyo rasaḥ

6.80

pathyaṃ ca deyaṃ dadhitakrabhaktaṃ sindhūtthayuktaṃ sitayā sametam /
gandhānulepo himatoyapānaṃ dugdhaṃ ca deyaṃ śubhadāḍimaṃ ca

6.81

<pañcānanarasaḥ>
sūtaṃ gandhakacitrakaṃ trikaṭukaṃ mustā viṣaṃ traiphalam etebhyo dviguṇāṃ guḍena guṭikāṃ guṃjāpramāṇāṃ haret /
kuṣṭhāṣṭādaśa vāyuśūlamudaraṃ śoṣapramehādikaṃ rogānīkakarīndradarpadalane khyāto hi pañcānanaḥ

6.82

<mṛtasaṃjīvanīrasaḥ>
mlecchasya bhāgāścatvāro jaipālasya trayo matāḥ /
dvau bhāgau ṭaṅkaṇasyaiva bhāgaikamamṛtasya ca

6.83

tatsarvaṃ mardayet sūkṣmaṃ śuṣkaṃ yāmaṃ bhiṣagvaraḥ /
śṛṅgaverāmbunā deyo vyoṣacitrakasaindhavaiḥ /
guñjādvayamitastāpaṃ haratyeṣa viniścayaḥ

6.84

ghanasāreṇa yuktena candanena vilepayet

6.85

vidadhyātkāṃsyapātreṇa jīvayedrogiṇaṃ bhiṣak /
śālyannaṃ takrasahitaṃ bhojayed bilvasaṃyutam

6.86

sannipāte mahāghore tridoṣe viṣamajvare /
āmavāte vātaśūle gulme plīhni jalodare

6.87

śītapūrve dāhapūrve viṣame satatajvare /
agnimāṃdye ca vāte ca prayojyo'yaṃ raseśvaraḥ

6.88

mṛtasaṃjīvanaṃ nāma khyāto'yaṃ rasasāgare

6.89

<ravisundararasaḥ>
dvibhāgatālena hataṃ ca tāmraṃ rasaṃ ca gandhaṃ ca viṣaṃ samaṃ syāt /
jayapālabījaṃ dviguṇaṃ ca dadyāt trisaptavāreṇa divākarāṃśau

6.90

vimardya nimbasvarasena cūrṇaṃ guñjaikamānaṃ sitayā sametam /
jvarāṅkuśo'yaṃ ravisundarākhyo jvarānnihantyaṣṭavidhān samagrān

6.91

<sannipātabhairavarasaḥ>
tāmragandharasaśvetaspandāmaricapūtanāḥ /
samīnapittajaipālāstulyā ekatra marditāḥ

6.92

guñjācatuṣṭayaṃ cāsyā navajvaraharaḥ paraḥ /
jvarāṅkuśaḥ saṃnipātabhairavo'yaṃ prakāśitaḥ

6.93

<bhasmeśvararasaḥ>
bhasmaṣoḍaśaniṣkaṃ syādāraṇyopalakodbhavam /
niṣkatrayaṃ ca maricaṃ viṣaṃ niṣkaṃ ca cūrṇayet

6.94

ayaṃ bhasmeśvaro nāma sannipātanikṛntanaḥ /
pañcaguñjāmito bhakṣedārdrakasya rasena ca

6.95

<pratāpalaṅkeśvararasaḥ>
apāmārgasya mūlasya cūrṇaṃ citrakamūlajaiḥ /
valkalairmardayitvā ca rasaṃ vastreṇa gālayet

6.96

tena sūtasamaṃ gandhamabhrakaṃ daradaṃ viṣam /
ṭaṅkaṇaṃ tālakaṃ caiva mardayed dinasaptakam

6.97

tridinaṃ muśalīkandairbhāvayed gharmarakṣitam /
mūṣāṃ ca gostanākārāmāpūrya pariḍhakkayet

6.98

saptabhir mṛttikāvastrair veṣṭayitvā puṭellaghu /
rasatulyaṃ lohavaṅgau rajataṃ tāmrakaṃ tathā

6.99

madhūkasārajaladau reṇukā gugguluḥ śilā /
cavyakaṃ ca samāṃśaṃ syādbhāgārddhaṃ śodhitaṃ viṣam

6.100

tatsarvaṃ mardayetkhalve bhāvayedviṣanīrataḥ /
ātape saptadhā tīvre mardayed ghaṭikādvayam

6.101

kaṭutrayakaṣāyeṇa kanakasya rasena ca /
phalatrayakaṣāyeṇa munipuṣparasena ca

6.102

samudraphalanīreṇa vijayāvāriṇā tathā /
citrakasya kaṣāyeṇa jvālāmukhyā rasena ca

6.103

pratyekaṃ saptadhā bhāvyaṃ tadvatpiṣṭaṃ ca bhāvayet /
sarvasya samabhāgena viṣeṇa paridhūpayet

6.104

dinaṃ vimardayitvātha rakṣayetkūpikāntare /
guñjaikaṃ vahṇinīreṇa śṛṅgaverarasena vā

6.105

pradadyādrogiṇe tīvramohavismṛtiśāntaye /
śastreṇa tālumāhatya mardayedārdranīrataḥ

6.106

nodghaṭante yadā dantāstadā kuryādamuṃ vidhim /
secayenmantrayitvātha vārāṃ kumbhaśatair muhuḥ

6.107

bhojanecchā yadā tasya jāyate rogiṇastadā /
dadhyodanaṃ sitāyuktaṃ dadyāttakraṃ sajīrakam

6.108

pāne pānaṃ sitāyuktaṃ yadīcchati tadā dadet /
evaṃ kṛte na śāntiḥ syāttāpasya rasajasya ca

6.109

sacandracandanarasollepanaṃ kuru śītalam /
tūlikāmallikājātīpunnāgabakulāvṛtām

6.110

vidhāya śayyāṃ tatrasthaṃ lepayeccandanair muhuḥ /
hāvabhāvavilāsoktikaṭākṣacañcalekṣaṇaiḥ

6.111

pīnottuṅgakucotpīḍaiḥ kāminīparirambhaṇaiḥ /
ramyavīṇāninādādyair gāyanaiḥ śravaṇāmṛtaiḥ

6.112

puṇyaślokapurāṇānāṃ kathāsambhāṣaṇaiḥ śubhaiḥ /
ebhiḥ prakāraistāpasya jāyate śamanaṃ param

6.113

varjayenmaithunaṃ tāvadyāvanno balavān bhavet /
dadyādvātādirogeṣu sindhuguggulavahṇibhiḥ

6.114

dadyātkaṇāmākṣikābhyāṃ kāmalākṣayapāṇḍuṣu /
tattadrogānupānena sarvarogeṣu yojayet

6.115

ayaṃ pratāpalaṅkeśaḥ sannipātanikṛntanaḥ

6.116

<mahodadhirasaḥ>
sūtakaṃ gandhakaṃ lohaṃ viṣaṃ cāpi varāṭakam /
tāmrakaṃ vaṅgabhasmātha abhrakaṃ ca samāṃśakam

6.117

trikaṭu patramustaṃ ca viḍaṅgaṃ nāgakeśaram /
reṇukāmalakaṃ caiva pippalīmūlameva ca

6.118

eṣāṃ ca dviguṇaṃ bhāgaṃ mardayitvā prayatnataḥ /
bhāvanā tatra dātavyā gajapippalikāmbunā

6.119

mātrā caṇakamānā tu vaṭikeyaṃ prakīrtitā /
śvāsaṃ hanti tathā kāsam arśāṃsi ca bhagandaram

6.120

hṛcchūlaṃ pārśvaśūlaṃ ca karṇarogaṃ kapālikam /
haretsaṃgrahaṇīrogamaṣṭau ca jāṭharāṇi ca /
pramehaviṃśatiṃ caiva aśmarīṃ ca caturvidhām

6.121

na cānnapāne parihāramasti na śītavātādhvani maithune ca /
yatheṣṭaceṣṭābhirataḥ prayoge naro bhavetkāñcanarāśigauraḥ

6.122

<madodadhivaṭī>
ekaikaṃ viṣasūtaṃ ca jātī ṭaṅkaṃ dvikaṃ dvikam /
kṛṣṇātrikaṃ viśvaṣaṭkaṃ dagdhaṃ kapardikādvikam

6.123

devapuṣpaṃ bāṇamitaṃ sarvaṃ saṃmardya yatnataḥ /
mahodadhyākhyavaṭikā naṣṭasyāgneśca dīpanī

6.124

<unmattarasaḥ>
rasaṃ ca gandhakaṃ caiva dhattūraphalajair dravaiḥ /
mardayed dinamekaṃ ca tulyaṃ trikaṭukaṃ kṣipet

6.125

unmattākhyaraso nāma sannipātanikṛntanaḥ /
kastena na kṛto dharmaḥ kāṃ ca pūjāṃ na so'rhati /
sannipātārṇave magnaṃ yo'bhyuddharati dehinam

6.126

<saṃjñākaraṇarasaḥ>
vacā rasonakaṭukaṃ saindhavaṃ bṛhatīphalam /
rudrākṣaṃ madhusāraṃ ca phalaṃ sāmudrakāmṛtam

6.127

samabhāgāni caitāni hyarkakṣīreṇa bhāvayet /
bhāvayenmatsyapittena trivāraṃ cūrṇayettataḥ

6.128

dhamanaṃ kathitaṃ śreṣṭhaṃ sannipāte sudāruṇe /
kapholvaṇe'tivāte ca apasmāre halīmake

6.129

śiroroge karṇaroge netraroge vidhānataḥ /
dāpayedghrāṇachidrābhyāṃ saṃjñākaraṇam uttamam

6.130

<candraśekhararasaḥ>
śuddhaṃ sūtaṃ samaṃ gandhaṃ maricaṃ ṭaṅkaṇaṃ tathā

6.131

catustulyā sitā yojyā matsyapittena bhāvayet /
tridinaṃ mardayettena raso'yaṃ candraśekharaḥ

6.132

dviguñjamārdrakadrāvairdeyaṃ śītodakaṃ punaḥ /
takrabhaktaṃ ca vṛntākaṃ pathyaṃ tatra nidhāpayet

6.133

<kanakasundararasaḥ>
hiṅgulaṃ maricaṃ gandhaṃ pippalīṃ ṭaṅkaṇaṃ viṣam

6.134

kanakasya ca bījāni samāṃśaṃ vijayārasaiḥ /
mardayedyāmamātraṃ tu caṇamātrā vaṭī kṛtā

6.135

bhakṣaṇādgrahaṇīṃ hanyādrasaḥ kanakasundaraḥ /
agnimāṃdyaṃ jvaraṃ tīvramatisāraṃ ca nāśayet

6.136

grahaṇīdoṣiṇāṃ takraṃ dīpanaṃ grāhilāghavam /
pathyaṃ madhurapākitvānna ca pittaprakopanam

6.137

<rāvavāṇarasaḥ>
sūtakaṃ gandhakaṃ caiva śāṇaṃ śāṇaṃ ca gṛhyate

6.138

daradaṃ ṭaṅkaṇaṃ caiva maricaṃ ca viṣaṃ tathā /
catvāra auṣadhayaḥ sarve dvidviṭaṅkaṃ ca kathyate

6.139

jaipālabījaṃ saṃyojyaṃ ṭaṅkaṃ ca dikpramāṇataḥ /
tintiḍīrasasaṃmardyaṃ guñjāmātravaṭī kṛtā

6.140

tulasīpatrasaṃyuktā sarve ca viṣamajvarāḥ /
aikāhikaṃ dvyāhikaṃ ca tryāhikaṃ ca caturthakam

6.141

śītadāhyādikaṃ sarvaṃ nāśayati ca vegataḥ /
pathyaṃ dugdhaudanaṃ deyaṃ dadhibhaktaṃ ca bhojanam

6.142

rāmavāṇaraso nāma sarvarogapraṇāśakaḥ

6.143

<candraprabhāvaṭī>
mṛtaṃ sūtaṃ mṛtaṃ tāmraṃ mṛtaṃ svarṇaṃ samaṃ samam /
tulyaṃ ca khādiraṃ sāraṃ tathā mocarasaṃ kṣipet

6.144

dravaiḥ śālmalimūlotthair mardayet praharadvayam /
caṇamātrāṃ vaṭīṃ bhakṣenniṣkaikaṃ jīrakaiḥ saha /
tridoṣotthamatīsāraṃ sajvaraṃ nāśayeddhruvam

6.145

<citrāmbararasaḥ>
śuddhasūtaṃ mṛtaṃ cābhraṃ gandhakaṃ mardayetsamam /
lohapātre ghṛtābhyakte yāmaṃ mṛdvagninā pacet

6.146

cālayellohadaṇḍena hyavatārya vibhāvayet /
tridinaṃ jīrakaiḥ kvāthair māsaikaṃ bhakṣayennaraḥ

6.147

rasaś citrāmbaro nāma grahaṇīṃ raktasaṃyutām /
śamayedanupānena āmaśūlaṃ pravāhikām

6.148

<grahaṇīkapāṭarasaḥ>
tāramauktikahemāyaḥ sāraś caikaikabhāgikāḥ /
dvibhāgo gandhakaḥ sūtastribhāgo mardayeddinam

6.149

kapitthasvarasairgāḍhaṃ mṛgaśṛṅge tataḥ kṣipet /
puṭenmadhyapuṭenaiva tata uddhṛtya mardayet

6.150

balārasaiḥ saptadhaivam apāmārgarasais tridhā /
lodhraprativiṣāmustādhātakīndrayavāmṛtāḥ

6.151

pratyekameṣāṃ svarasairbhāvanā syāttridhā tridhā /
māṣamātraraso deyo madhunā maricaiḥ saha

6.152

hanyātsarvānatīsārāngrahaṇīṃ pañcadhāpi ca /
kapāṭo grahaṇīnāma raso'yaṃ cāgnidīpanaḥ

6.153

<grahaṇīkapāṭarasaḥ>
muktāsuvarṇaṃ rasagandhaṭaṅkaṇaṃ ghanaṃ kapardo'mṛtatulyabhāgam /
sarvaiḥ samaṃ śaṅkhakacūrṇayuktaṃ khalve ca bhāvyo'tiviṣādraveṇa

6.154

golaṃ ca kṛtvā mṛtkarpaṭasthaṃ saṃrudhya bhāṇḍe hi paced dinārdham /
susvāṅgaśīto rasa eṣa bhāvyo dhattūravahṇimuśalīdravaiśca

6.155

lohasya pātre paripācitaśca siddho bhavet saṃgrahaṇīkapāṭaḥ /
vātottarāyāṃ maricājyayuktaḥ pittottarāyāṃ madhupippalībhiḥ

6.156

śleṣmottarāyāṃ vijayārasena kaṭutrayeṇāpi yuto grahaṇyām

6.157

kṣaye jvare'pyarśasi viḍvikāre sāmātisāre'rucipīnase ca /
mohe ca kṛcchre gatadhātuvṛddhau guñjādvayaṃ cāpi mahāmayaghnam

6.158

<vajrakapāṭarasaḥ>
mṛtasūtābhrakaṃ gandhaṃ yavakṣāraṃ saṭaṅkaṇam

6.159

agnimanthaṃ vacāṃ kuryāt sūtatulyām imāṃ sudhīḥ /
tato jayantījambīrabhṛṅgadrāvair vimardayet

6.160

trivāsaraṃ tato golaṃ kṛtvā saṃśoṣya dhārayet /
lohapātre ca lavaṇaṃ athopari nidhāpayet

6.161

adhovahniṃ śanaiḥ kuryād yāmārdhaṃ ca tad uddharet /
rasatulyāmativiṣāṃ dadyānmocarasaṃ tathā

6.162

kapitthavijayādrāvairbhāvayet saptadhā bhiṣak /
dhātakīndrayavamustālodhrabilvaguḍūcikāḥ

6.163

etadrasairbhāvayitvā vāraikaṃ ca viśoṣayet /
rasavajraṃ kapāṭākhyaṃ māṣaikaṃ madhunā lihet

6.164

vahniḥ śuṇṭhī viḍaṅgāpi bilvaṃ ca lavaṇaṃ samam /
pibed uṣṇāmbunā cānu sarvajāṃ grahaṇīṃ jayet

6.165

<vijayabhairavarasaḥ>
sūtakaṃ gandhakaṃ lohaṃ viṣaṃ citrakamabhrakam /
viḍaṅgaṃ reṇukā mustā elā keśarapatrakam /
phalatrayaṃ trikaṭukaṃ śulbabhasma tathaiva ca

6.166

etāni samabhāgāni dviguṇo dīyate guḍaḥ /
kāse śvāse kṣaye gulme pramehe viṣamajvare

6.167

sūtāyāṃ grahaṇīmāṃdye śūle pāṇḍvāmaye tathā /
hastapādādirogeṣu guṭikeyaṃ praśasyate

6.168

<ānandabhairavarasaḥ>
daradaṃ vatsanābhaṃ ca maricaṃ ṭaṅkaṇaṃ kaṇā

6.169

cūrṇayetsamabhāgena raso hyānandabhairavaḥ /
guñjaikaṃ tu dviguñjaṃ vā balaṃ jñātvā prayojayet

6.170

madhunā lehayeccānu kuṭajasya phalatvacam /
cūrṇitaṃ karṣamātraṃ tu tridoṣasyātisārajit

6.171

dadhyannaṃ dāpayetpathyaṃ gavyājaṃ takrameva ca /
pipāsāyāṃ jalaṃ śītaṃ hitā ca vijayā niśi

6.172

<meghaḍambararasaḥ>
taṇḍulīyajalaiḥ piṣṭaṃ sūtatulyaṃ ca gandhakam /
andhamūṣāgataṃ paktvā bhūdhare bhasmatāṃ nayet

6.173

daśamūlakaṣāyeṇa bhāvayetpraharadvayam /
guñjādvayaṃ haratyāśu hikkāṃ kāsaṃ jvaraṃ tathā /
anupānena dātavyo raso'yaṃ meghaḍambaraḥ

6.174

<triguṇākhyarasaḥ>
gandhakād dviguṇaṃ sūtaṃ śuddhaṃ mṛdvagninā kṣaṇam

6.175

paktvāvatārya saṃcūrṇya cūrṇatulyābhayāyutam /
saptaguñjāmitaṃ khādedvardhayecca dine dine

6.176

guñjaikaṃ ca krameṇaiva yāvatsyād ekaviṃśatiḥ /
kṣīrājyaśarkarāmiśraṃ śālyannaṃ pathyamācaret

6.177

kampavātapraśāntyarthaṃ nirvāte nivasetsadā /
triguṇākhyo raso nāma tripakṣātkampavātanut

6.178

<vātaripurasaḥ>
sūtahāṭakavajrāṇi tāraṃ lohaṃ ca mākṣikam /
tālaṃ nīlāñjanaṃ tutthamabdhiphenaṃ samāṃśakam

6.179

pañcānāṃ lavaṇānāṃ ca bhāgamekaṃ vimardayet /
vajrakṣīrair dinaikaṃ tu ruddhvā taṃ bhūdhare puṭet

6.180

māṣaikamārdrakadrāvair lehayed vātanāśanam /
pippalīmūlajaṃ kvāthaṃ sakṛṣṇamanupāyayet

6.181

sarvavātavikārāṃstu nihantyākṣepakādikān /
rasaḥ sarvatra vikhyāto nāma vātaripuḥ smṛtaḥ

6.182

<vātagajāṅkuśarasaḥ>
mṛtaṃ lohaṃ sūtagandhaṃ tāmratālakamākṣikam /
pathyāṃ śṛṅgīviṣaṃ tryūṣam agnimanthaṃ ca ṭaṅkaṇam

6.183

tulyaṃ khalve dinaṃ mardya muṇḍīnirguṇḍijair dravaiḥ /
dviguñjāṃ vaṭikāṃ khādetsarvavātapraśāntaye /
sādhyāsādhyaṃ nihantyāśu raso vātagajāṅkuśaḥ

6.184

<amlapittāntakarasaḥ>
mṛtasūtābhralohānāṃ tulyāṃ pathyāṃ vicūrṇayet /
māṣatrayaṃ lihetkṣaudrairamlapittapraśāntaye

6.185

<agnikumārarasaḥ>
sūtaṃ gandhaṃ ca nāgānāṃ cūrṇaṃ haṃsāṅghrivāriṇā /
dinaṃ gharme vimardyātha golikāṃ tasya yojayet

6.186

kācakupyāṃ ca saṃveṣṭya tāṃ tribhir mṛtpuṭair dṛḍham /
mukhaṃ saṃrudhya saṃśoṣya sthāpayetsikatāhvaye

6.187

sārdhaṃ dinaṃ krameṇāgniṃ jvālayet tadadhastataḥ /
svāṃgaśītaṃ samuddhṛtya ṣaḍaṃśenāmṛtaṃ kṣipet

6.188

maricānyarddhabhāgena samaṃ vāsyātha mardayet /
ayamagnikumārākhyo raso mātrāsya raktikā

6.189

tāmbūlīrasasaṃyukto hanti rogānamūn ayam /
vātarogān kṣayaṃ śvāsaṃ kāsaṃ pāṇḍukapholbaṇam

6.190

agnimāṃdyaṃ sannipātaṃ pathyaṃ śālyādikaṃ laghu /
jalayogaprayogo'pi śastastāpapraśāntaye

6.191

<agnikumārarasaḥ>
ṭaṅkaṇaṃ rasagandhau ca samabhāgaṃ trayo viṣam /
kapardisarjikākṣāramāgadhīviśvabheṣajam

6.192

pṛthakpṛthak karṣamātraṃ tvaṣṭabhāgaṃ marīcakam /
jambīrāmlairdinaṃ piṣṭaṃ bhavedagnikumārakaḥ /
viṣūciśūlavātādivahṇimāṃdyapraśāntaye

6.193

<līlāvilāsarasaḥ>
raso ravirvyoma baliḥ sulohaṃ dhātryakṣanīraistridinaṃ vimardya /
tadalpaghṛṣṭaṃ mṛdumārkaveṇa saṃmardayed asya ca vallayugmam

6.194

hantyamlapittaṃ madhunāvalīḍhaṃ līlāvilāso rasarāja eṣaḥ /
dugdhaṃ sakūṣmāṇḍarasaṃ sadhātrīphalaṃ śanaistatsahitaṃ bhajedvā

6.195

<manthānabhairavarasaḥ>
mṛtaṃ sūtaṃ mṛtaṃ tāmraṃ hiṅgupuṣkaramūlakam /
saindhavaṃ gandhakaṃ tālaṃ ṭaṅkaṇaṃ cūrṇayetsamam

6.196

punarnavādevadārunirguṇḍītaṇḍulīyakaiḥ /
tiktakośātakīdrāvairdinaikaṃ mardayed dṛḍham

6.197

māṣamātraṃ lihetkṣaudrai raso manthānabhairavaḥ /
kapharogapraśāntyarthaṃ nimbakvāthaṃ pibedanu

6.198

<kravyādarasaḥ>
palaṃ rasasya dvipalaṃ baleḥ syācchulvāyasī cārdhapalapramāṇe /
saṃcūrṇya sarvaṃ drutam agniyogād eraṇḍapatreṣu niveśanīyam

6.199

piṣṭvātha tāṃ parpaṭikāṃ nidadhyāllohasya pātre varapūtam asmin /
jambīrajaṃ pakvarasaṃ palānāṃ śataṃ niyojyāgnimathāmlamātram

6.200

jīrṇe rase bhāvitametadetaiḥ sapañcakolodbhavavāripūraiḥ /
savetasāmlaiḥ śatamatra yojyaṃ samaṃ rajaṣ ṭaṃkaṇajaṃ subhṛṣṭam

6.201

viḍaṃ dadardhaṃ maricaṃ samaṃ ca tatsaptadhārdraṃ caṇakāmlavāri /
kravyādanāmā bhavati prasiddho rasaḥ sumanthānakabhairavoktaḥ /
māṣadvayaṃ saindhavatakrapītam etasudhanyaṃ khalu bhojanānte

6.202

gurūṇi māṃsāni payāṃsi piṣṭīghṛtāni khādyāni phalāni vegāt /
mātrātiriktānyapi sevitāni yāmadvayājjārayati prasiddhaḥ

6.203

<agnituṇḍīvaṭī>
śuddhaṃ sūtaṃ viṣaṃ gandhamajamodāphalatrayam /
sarjikṣāraṃ yavakṣāraṃ vahṇisaindhavajīrakam

6.204

sauvarcalaṃ viḍaṅgāni sāmudraṃ ṭaṅkaṇaṃ samam /
viṣamuṣṭiṃ sarvatulyaṃ jambīrāmlena mardayet

6.205

maricābhāṃ vaṭīṃ khādedvahṇimāṃdyapraśāntaye

6.206

<ānandodayarasaḥ>
pāradaṃ gandhakaṃ lohamabhrakaṃ viṣameva ca /
samāṃśaṃ maricaṃ cāṣṭau ṭaṅkaṇaṃ ca caturguṇam

6.207

bhṛṅgarājarasaiḥ sapta bhāvanāścāmladāḍimaiḥ /
guñjādvayaṃ parṇakhaṇḍairhanti sāyaṃ tu bhakṣitaḥ

6.208

vātaśleṣmodbhavānrogānmandāgnigrahaṇījvarān /
aruciṃ pāṇḍutāṃ caiva jayedacirasevanāt

6.209

<cintāmaṇirasaḥ>
rasaṃ gandhaṃ mṛtaṃ śulbaṃ mṛtamabhraṃ phalatrikam /
tryūṣaṇaṃ bījajaipālaṃ samaṃ khalve vimardayet

6.210

droṇapuṣpīrasairbhāvyaṃ śuṣkaṃ tadvastragālitam /
cintāmaṇiraso'pyeṣa ajīrṇānāṃ praśasyate

6.211

jvaram aṣṭavidhaṃ hanti sarvaśūleṣu śasyate /
guñjaiko vā dviguṃjo vā āmarogaharaḥ paraḥ

6.212

<rājavallabharasaḥ>
rasaniṣkaikagandhaikaṃ niṣkamātraḥ pradīpanaḥ

6.213

sārdhaṃ palaṃ pradātavyaṃ cūlikālavaṇaṃ bhiṣak /
khalve saṃmardayettattu śuṣkavastreṇa gālayet

6.214

māṣamātraṃ pradātavyo muktamāṃsādijārakaḥ /
ajīrṇeṣu tridoṣeṣu deyo'yaṃ rājavallabhaḥ

6.215

<trinetrākhyarasaḥ>
ṭaṅkaṇaṃ hāriṇaṃ śṛṅgaṃ svarṇaṃ śulbaṃ mṛtaṃ rasam /
dinaikamārdrakadrāvairmardya ruddhvā puṭe pacet

6.216

trinetrākhyo raso nāmnā māṣaikaṃ madhusarpiṣā /
saindhavaṃ jīrakaṃ hiṅgumadhvājyābhyāṃ lihedanu /
paktiśūlaharaṃ khyātaṃ yāmamātrānna saṃśayaḥ

6.217

<mehavajrarasaḥ>
bhasma sūtaṃ mṛtaṃ kāntaṃ śulbabhasma śilājatu /
śuddhatāpyaṃ śilā vyoṣaṃ triphalāṅkolabījakam

6.218

kapittharajanīcūrṇaṃ bhṛṅgarājena bhāvayet /
viṃśadvāraṃ viśoṣyātha madhuyuktaṃ lihetsadā

6.219

niṣkamātraṃ lihenmehī mehavajro mahārasaḥ /
mahānimbasya bījāni piṣṭvā karṣamitāni ca

6.220

palaṃ taṇḍulatoyena ghṛtaniṣkadvayena ca /
ekīkṛtya pibettoyaṃ hanti mehaṃ cirotthitam

6.221

<indravaṭīrasaḥ>
mṛtaṃ sūtaṃ mṛtaṃ vaṃgamarjunasya tvacānvitam /
tulyāṃśaṃ mardayet khalve śālmalyā mūlajair dravaiḥ

6.222

dinānte vaṭikā kāryā māṣamātrā pramehahā /
eṣā indravaṭī nāmnā madhumehapraśāntaye

6.223

<rasendramaṅgalarasaḥ>
tālasattvaṃ mṛtaṃ tāmraṃ mṛtaṃ lohaṃ mṛtaṃ rasam /
hatamabhraṃ hataṃ tāraṃ gandhaṃ tutthaṃ manaḥśilā

6.224

sauvīrāñjanakāsīsaṃ nīlībhallātakāni ca /
śilājatvarkamūlaṃ tu kadalīkandacitrakam

6.225

tvacam aṅkolajāṃ kṛṣṇāṃ kṛṣṇadhattūramūlakam /
avalgujāni bījāni gaurīmādhvīphalāni ca

6.226

hemāhvāṃ phenajātyāṃ ca phalinīṃ viṣatindukam /
tailinyo lohakiṭṭaṃ ca purāṇamamṛtaṃ ca tat

6.227

tvacā ca mīnakākṣasya punaruktaṃ palaṃ pṛthak /
tailinyo vaṭakāstāsu sarvamekatra cūrṇayet

6.228

khalve nidhāya dātavyā punareṣāṃ ca bhāvanā /
brahmadaṇḍī śikhāpuṅkhā devadālī ca nīlikā

6.229

vāṇaśonā nṛpataru nimbasāro vibhītakaḥ /
karañjo bhṛṅgarājaśca gāyatrī tintaḍīphalam

6.230

malayūmūlameteṣāṃ tisrastisrastu bhāvanāḥ /
dātavyā kuppikāṃ kṛtvā samyak saṃśoṣya cātape

6.231

bhāṇḍe taddhārayedbhāṇḍaṃ mudritaṃ cātha kārayet /
yāmaṃ mandāgninā pacyāt puṭamadhye hyasau rasaḥ

6.232

puṇḍarīkaṃ nihantyeva nātra kāryā vicāraṇā /
dvimāsābhyantare puṃsāmapathyaṃ na tu bhojayet

6.233

rogāḥ sarve vilīyante kuṣṭhāni sakalāni ca /
bhānubhaktipravṛttānāṃ gurubhaktikṛtāṃ sadā

6.234

rasendramaṃgalo nāmnā raso'yaṃ prakaṭīkṛtaḥ /
anugrahāya bhaktānāṃ śivena karuṇātmanā

6.235

<sarveśvararasaḥ>
mṛtatāmrābhralohānāṃ hiṅgulaṃ ca palaṃ palam /
jambīronmattabhārgībhiḥ snuhyarkaviṣamuṣṭibhiḥ

6.236

mardyaṃ hayārijair drāvaiḥ pratyekaṃ ca dinaṃ dinam /
evaṃ saptadinaṃ mardyaṃ tadgolaṃ vastraveṣṭitam

6.237

vālukāyantragaṃ svedyaṃ tridinaṃ laghuvahṇinā /
ādāya cūrṇayet sarvaṃ palaikaṃ yojayedviṣam

6.238

dvipalaṃ pippalīcūrṇamiśraṃ sarveśvaraṃ rasam /
dviguñjaṃ lehayet kṣaudrair munimaṇḍalakuṣṭhanut

6.239

vākucī caiva dārū ca karṣamātraṃ vicūrṇitam /
lihed eraṇḍatailena hyanupānaṃ sukhāvaham

6.240

raktādhikye sirāmokṣaḥ pāde bāhau lalāṭake /
kartavyo dṛṣṭirogeṣu kuṣṭhināṃ ca viśeṣataḥ

6.241

balino bahudoṣasya vayaḥsthasya śarīriṇaḥ /
etatpramāṇamicchanti prasthaṃ śoṇitamokṣaṇe

6.242

vyabhre varṣāsu vidyāttu grīṣmakāle tu śītale /
hemantakāle madhyāhne śastrakālāstrayaḥ smṛtāḥ

6.243

<taleśvararasaḥ (1)>
karṣā dvādaśa tālasya kūṣmāṇḍarasasaṃbhṛte /
svedayed dolikāyantre yāvattoyaṃ na vidyate

6.244

paścāttaṃ śoṣayetkhalve sūtaṃ karṣadvayaṃ kṣipet /
gharṣayed bahudhā tattu yāvatkajjalikā bhavet

6.245

snuhīkṣīraṃ ravikṣīraṃ chāgī gokṣuravākucī /
pātālagaruḍāṅkolacakramardakahijjalāḥ

6.246

kumāryunmattabhallātatriphalāmbupunarnavāḥ /
nimbatvag ebhir bhaiṣajyaiḥ puṭanācca trayaṃ trayam

6.247

ṣaṭkarṣaṃ kalikācūrṇaṃ haṇḍikāyāṃ tu dhārayet /
caturthāṃśamadhaḥ sthāpyaṃ madhye sthāpyaṃ tu tālakam

6.248

paścāduparicūrṇaṃ tu sarvaṃ sthāpyaṃ prayatnataḥ /
haṇḍikāṃ kaṇṭhaparyantāṃ kumārīrasayogataḥ

6.249

pūrayecca tato mudrāṃ dṛḍhāṃ kuryātprayatnataḥ /
tasyopari śilāṃ dattvā dṛḍhā na ca caledyathā

6.250

dīpāgnā caturyāmaṃ viṃśadyāmaṃ haṭhāgninā /
svāṅgaśītalamuddhṛtya kuṣṭhe tāleśvaro rasaḥ

6.251

kuṣṭhanāśaḥ paraḥ khyāto bhairavānandayoginā /
pathyaṃ mudgāmbuśālyannaṃ bhiṣagatra prayojayet

6.252

<tāleśvararasaḥ (2)>
sūto dvau valgujā trīṇi kaṇā viśvā trikaṃ trikam

6.253

sārdhaikaṃ brahmaputrasya maricasya catuṣṭayam /
ekaikaṃ nimbadhattūrabījato gandhakatrayam

6.254

jātīṭaṅkaṇatālāyā bhāgā daśa daśa smṛtāḥ /
yuktyā sarvaṃ vimardyāthāmṛtāsvarasabhāvitāḥ

6.255

saptadhā śoṣayitvātha dhattūrasyaiva dāpayet /
saṃmardya golakaṃ sārdraṃ dhattūrair veṣṭayeddalaiḥ

6.256

gomaye veṣṭayettacca kukkuṭākhyapuṭe pacet /
rasaḥ kuṣṭhaharaḥ sevyaḥ sarvadā bhojanapriyaiḥ

6.257

<svarṇakṣīrīrasaḥ>
hemāhvāṃ pañcapalikāṃ kṣiptvā takraghaṭe pacet /
takre jīrṇe samuddhṛtya punaḥ kṣīraghaṭe pacet

6.258

kṣīre jīrṇe samuddhṛtya kṣālayitvā viśoṣayet /
cūrṇitaṃ tatpañcapalaṃ maricānāṃ paladvayam

6.259

palaikaṃ mūrchitaṃ sūtam ekīkṛtvā ca bhakṣayet /
niṣkaikaṃ suptikuṣṭhārtaḥ svarṇakṣīrīraso hyayam

6.260

<śūlagajakesarīrasaḥ>
śuddhasūtaṃ dvidhā gandhaṃ yāmaikaṃ mardayed dṛḍham /
tāmrabhasma dvayostulyaṃ sampuṭe taṃ nirodhayet

6.261

ūrdhvādholavaṇaṃ dattvā mṛdbhāṇḍe dhārayedbhiṣak /
tato gajapuṭe paktvā svāṅgaśītaṃ samuddharet

6.262

sampuṭaṃ cūrṇayet sūkṣmaṃ parṇakhaṇḍe dviguñjake /
bhakṣayecchūlapīḍārthe hiṅguśuṇṭhīsajīrakam

6.263

vacāmaricajaṃ cūrṇaṃ karṣamuṣṇajalaiḥ pibet /
asādhyaṃ sādhayecchūlaṃ rasaḥ syācchūlakesarī

6.264

vyāyāmaṃ maithunaṃ madyaṃ lavaṇaṃ kaṭukāni ca /
vegarodhaṃ śukrarodhaṃ varjayecchūlavānnaraḥ

6.265

<brahmarasaḥ>
bhāgaikaṃ mūrchitaṃ sūtaṃ gandhāvalgujacitrakān /
cūrṇaṃ tu brahmabījānāṃ pratidvādaśabhāgikam

6.266

bhāgāṃstriṃśadguḍasyāpi kṣaudreṇa guṭikā kṛtā /
ayaṃ brahmaraso nāmnā brahmahatyāvināśanaḥ

6.267

dviniṣkabhakṣaṇāddhanti prasuptiṃ kuṣṭhamaṇḍalam /
pātālagaruḍīmūlaṃ jale piṣṭvā pibedanu

6.268

<indudhararasaḥ>
śuddhaṃ sūtaṃ samaṃ gandhaṃ tutthaṃ ca mṛtatāmrakam /
marditaṃ vākucīkvāthairdinaikaṃ vaṭakīkṛtam

6.269

niṣkamātraṃ sadā khādecchvetaghnendudharo rasaḥ /
vākucītailakarṣaikaṃ sakṣaudramanupāyayet

6.270

<pāribhadrarasaḥ>
mūrchitaṃ sūtakaṃ dhātrīphalaṃ nimbasya cāharet /
tulyāṃśaṃ khādirakvāthairdinaṃ mardyaṃ ca bhakṣayet /
niṣkaikaṃ dadrukuṣṭhaghnaḥ pāribhadrāhvayo rasaḥ

6.271

<śvetārirasaḥ>
śuddhaṃ sūtaṃ samaṃ gandhaṃ triphalābhraṃ ca vākucī /
bhallātaṃ ca śilā kṛṣṇā nimbabījaṃ samaṃ samam

6.272

mardayedbhṛṅgajadrāvaiḥ peṣyaṃ śoṣyaṃ punaḥ punaḥ /
itthaṃ kuryāt trisaptāhaṃ rasaṃ śvetāriko bhavet

6.273

madhvājyaiḥ khādayenniṣkaṃ śvetakuṣṭhaṃ vināśayet

6.274

<kālāgnirudrarasaḥ>
sūtābhraṃ tāmratīkṣṇānāṃ bhasma mākṣikagandhakam /
vandhyākarkoṭakīdrāvai raso mardyo dināvadhi

6.275

vandhyākarkoṭakīkande kṣiptvā liptvā mṛdā bahiḥ /
bhūdharākhye puṭe pācyaṃ dinaikaṃ tu vicūrṇayet

6.276

daśamāṃśaṃ viṣaṃ yojyaṃ māṣamātraṃ ca bhakṣayet /
rasaḥ kālāgnirudro'yaṃ daśāhena visarpanut

6.277

pippalīmadhusaṃyuktaṃ hyanupānaṃ prakalpayet /
<makaradhvajarasaḥ>
svarṇādaṣṭaguṇaṃ sūtaṃ mardayed dvitvagandhakam

6.278

raktakārpāsakusumaiḥ kumāryāstridinaṃ tataḥ /
śuṣkaṃ kācaghaṭe ruddhvā vālukāyantragaṃ haṭhāt

6.279

bhasma kuryādrasendrasya navārkakiraṇopamam /
bhāgo'sya bhāgāścatvāraḥ karpūrasya suśobhanāḥ

6.280

lavaṅgaṃ maricaṃ jātīphalaṃ karpūramātrayā /
melayenmṛganābhiṃ ca gadyāṇakamitāṃ tataḥ

6.281

ślakṣṇapiṣṭo rasaḥ śrīmāñjāyate makaradhvajaḥ /
vallaṃ valladvayaṃ vāsya tāmbūladalasaṃyutam

6.282

bhakṣayenmadhuraṃ snigdhaṃ laghumāṃsamavātulam /
śṛtaṃ śītaṃ sitāyuktaṃ dugdhaṃ godhūmam ājyakam

6.283

māṣāśca piṣṭamaparaṃ madyāni vividhāni ca /
karotyagnibalaṃ puṃsāṃ valīpalitanāśanaḥ

6.284

medhāyuḥkāntijanakaḥ kāmoddīpanakṛnmahān /
abhyāsāt sādhakaḥ strīṇāṃ śataṃ jayati nityaśaḥ

6.285

ratikāle ratānte vā punaḥ sevyo rasottamaḥ /
madahāniṃ karotyeṣa pramadānāṃ suniścitam

6.286

kṛtrimaṃ sthāvaraviṣaṃ jaṃgamaṃ viṣavārijam /
na vikārāya bhavati sādhakānāṃ ca vatsarāt

6.287

mṛtyuñjayo yathābhyāsānmṛtyuṃ jayati dehinām /
tathāyaṃ sādhakendrasya jarāmaraṇanāśanaḥ

6.288

<madanakāmadevarasaḥ>
tāraṃ vajraṃ suvarṇaṃ ca tāmraṃ ca sūtagandhakam /
lohaṃ ca kramavṛddhāni kuryādetāni mātrayā

6.289

vimardya kanyakādrāvairnyasetkācamaye ghaṭe /
mudritaṃ piṭharīmadhye dhārayetsaindhavairbhṛte

6.290

piṭharīṃ mudrayetsamyak tataś cullyāṃ niveśayet /
vahniṃ śanaiḥ śanaiḥ kuryāddinaikaṃ tata uddharet

6.291

svāṅgaśītaṃ ca saṃcūrṇya bhāvayedarkadugdhakaiḥ /
aśvagandhā ca kaṅkolī vānarī muśalīkṣuraḥ

6.292

trivāraṃ svarasaṃ bhāvyaṃ śatāvaryā vibhāvayet /
padmakandakaserūṇāṃ rasair bhāvyaṃ tu ekadhā

6.293

kastūrīvyoṣakapūraiḥ kaṅkolailālavaṃgakam /
pūrvacūrṇādaṣṭamāṃśamitacūrṇaṃ vimiśrayet

6.294

sarvaiḥ samāṃ śarkarāṃ ca dattvā śāṇonmitaṃ dadet /
godugdhadvipalenaiva madhurāhārasevinaḥ

6.295

asya prabhāvāt saundaryyaṃ balaṃ tejo vivardhate /
taruṇī ramate bahvīrvīryahānirna jāyate

6.296

<pūrṇendurasaḥ>
śālmalyutthair dravair mardya pakṣaikaṃ śuddhasūtakam /
yāmadvayaṃ pacedājye vastre baddhvātha mardayet

6.297

dinaikaṃ śālmalidrāvair mardayitvā vaṭīṃ kṛtām /
veṣṭayennāgavallyā ca niḥkṣipet kācabhājane

6.298

bhājanaṃ śālmalīdrāvaiḥ pūrṇaṃ yāmadvayaṃ pacet /
vālukāyaṃtramadhye tu drave jīrṇe samuddharet

6.299

dviguñjaṃ bhakṣayetprātarnāgavallīdalāntare /
muśalīṃ sasitāṃ kṣīraiḥ palaikaṃ pāyayedanu

6.300

rasaḥ pūrṇendunāmāyaṃ samyag vīryakaro bhavet /
kāminīnāṃ sahasraikaṃ naraḥ kāmayate dhruvam

6.301

<kāminīmadabhañjanarasaḥ>
śuddhaṃ sūtaṃ samaṃ gandhaṃ tryahaṃ kahlārajadravaiḥ /
marditaṃ vālukāyantre yāmaiḥ kūpīgataṃ pacet

6.302

raktāṅgasya dravairbhāvyaṃ dinaikaṃ tu sitāyutam /
yatheṣṭaṃ bhakṣayeccānu kāmayetkāminīśatam

6.303

<madanodayarasa>
śuddhaṃ sūtaṃ samaṃ gandhaṃ raktotpaladaladravaiḥ /
yāmaṃ mardyaṃ punargandhaṃ pūrvād ardhaṃ viniṣkṣipet

6.304

dinaikaṃ mardayettattu punargandhaṃ ca mardayet /
pūrvadrāvairdinaikaṃ tu kācakupyāṃ nirudhya ca

6.305

dinaikaṃ vālukāyantre pakvam uddhṛtya bhakṣayet /
pañcaguñjā sitā sārddhaṃ raso'yaṃ madanodayaḥ

6.306

samūlaṃ vānarībījaṃ muśalī śarkarāsamam /
gavāṃ kṣīreṇa tatpeyaṃ palārddhamanupānakam

6.307

<anaṅgasundararasaḥ>
paladvayaṃ dvayaṃ śuddhaṃ pāradaṃ gandhakaṃ tathā /
mṛtahemnastu karṣaikaṃ palaikaṃ mṛtatāmrakam

6.308

mṛtatāraṃ caturniṣkaṃ mardyaṃ pañcāmṛtairdinam /
ruddhvā tu vai puṭe paścāddinaikaṃ tu samuddharet

6.309

piṣṭvā pañcāmṛtaiḥ kuryādvaṭikāṃ badarākṛtim /
anaṅgasundaro nāma paraṃ puṣṭipradāyakaḥ

6.310

<kāmeśvararasaḥ>
samyaṅmāritamabhrakaṃ kaṭphalaṃ kuṣṭhāśvagandhāmṛtā methī mocaraso vidārimuśalī gokṣūrakaṃ kṣūrakam /
rambhākandaśatāvarī hyajamudā māṣāstilā dhānyakaṃ yaṣṭī nāgabalā kacūramadanaṃ jātīphalaṃ saindhavam

6.311

bhārṅgī karkaṭaśṛṅgikā trikaṭukaṃ jīradvayaṃ citrakaṃ cāturjātapunarnavā gajakaṇā drākṣā śaṭī vāsakam /
śālmalyandhriphalatrikaṃ kapibhavaṃ bījaṃ samaṃ cūrṇayeccūrṇāṃśā vijayā sitā dviguṇitā madhvājyayoḥ piṇḍitam

6.312

karṣārddhā guṭikāvaleham athavā sevyaṃ sadā sarvathā peyaṃ kṣīrasitā tu vīryakaraṇaṃ stambho'pyayaṃ kāminī /
rāmāvaśyakaraṃ sukhātisukhadaṃ prauḍhāṅganādrāvakam kṣīṇe puṣṭikaraṃ kṣaye kṣayaharaṃ sarvāmayadhvaṃsanam

6.313

kāsaśvāsamahātisāraśamanaṃ mandāgnisaṃdīpanaṃ dhātorvṛddhikaraṃ rasāyanavaraṃ nāstyanyadasmātparam /
arśāṃsi grahaṇīpramehanicayaśleṣmātiraktapraṇun nityānandakaraṃ viśeṣaviduṣāṃ vācāṃ vilāsodbhavam

6.314

abhyāsena nihanti mṛtyupalitaṃ kāmeśvaro vatsarāt sarveṣāṃ hitakārako nigaditaḥ śrīvaidyanāthena yaḥ /
vṛddhānāṃ madanodayodayakaraḥ prauḍhāṅganāsaṅgame siṃho'yaṃ samadṛṣṭiḥ pratyayakaro bhūpaiḥ sadā sevyatām

6.315

<ajīrṇakaṇṭakarasaḥ>
śuddhaṃ sūtaṃ viṣaṃ gandhaṃ samacūrṇaṃ vicūrṇayet /
maricaṃ sarvatulyāṃśaṃ kaṇṭakāryāḥ phaladravaiḥ

6.316

mardayedbhāvayetsarvānekaviṃśativārakān /
vaṭīṃ guñjātrayāṃ khādetsarvājīrṇapraśāntaye

6.317

<udayabhāskararasaḥ>
gandhakena mṛtaṃ tāmraṃ daśabhāgaṃ samuddharet /
ūṣaṇaṃ pañcabhāgaṃ syādamṛtaṃ ca dvibhāgakam

6.318

ślakṣṇacūrṇīkṛtaṃ sarvaṃ raktikaikapramāṇataḥ /
dātavyaṃ kuṣṭhine samyaganupānasya yogataḥ

6.319

galite sphuṭite caiva viṣūcyāṃ maṇḍale tathā /
vicarcikādadrupāmākuṣṭhāṣṭakapraśāntaye

6.320

<raudrarasaḥ>
śuddhaṃ sūtaṃ samaṃ gandhaṃ mardyaṃ yāmacatuṣṭayam /
nāgavallīrasairyuktaṃ meghanādapunarnavaiḥ

6.321

gomūtre pippalīyukte mardyaṃ ruddhvā puṭellaghu /
lihetkṣaudre raso raudro guñjāmātro'rbudaṃ jayet

6.322

<nityoditarasaḥ>
mṛtasūtārkalohābhraviṣagandhaṃ samaṃ samam /
sarvatulyāṃśabhallātaphalamekatra cūrṇayet

6.323

dravaiḥ sūraṇakandotthaiḥ khalve mardyaṃ dinatrayam /
māṣamātraṃ lihedājye rasaścārśāṃsi nāśayet

6.324

raso nityodito nāmnā gudodbhavakulāntakaḥ /
haste pāde mukhe nābhyāṃ gudavṛṣaṇayostathā

6.325

śotho hṛtpārśvaśūlaṃ ca yasyāsādhyārśasāṃ hitaḥ /
asādhyasyāpi kartavyā cikitsā śaṅkaroditā

6.326

<arśakuṭhārarasaḥ>
śuddhasūtaṃ palaikaṃ tu dvipalaṃ śuddhagandhakam /
mṛtaṃ tāmraṃ mṛtaṃ lohaṃ pratyekaṃ tu palatrayam

6.327

tryūṣaṇaṃ lāṅgalī dantī pīlukaṃ citrakaṃ tathā /
pratyekaṃ dvipalaṃ yojyaṃ yavakṣāraṃ ca ṭaṅkaṇam

6.328

ubhau pañcapalau yojyau saindhavaṃ palapañcakam /
dvāviṃśatpalagomūtraṃ snuhīkṣīraṃ ca tatsamam

6.329

mṛdvagninā pacetsarvaṃ sthālyāṃ yāvatsupiṇḍitam /
māṣadvayaṃ sadā khādedraso'pyarśaḥkuṭhārakaḥ

6.330

<vidyādhararasaḥ>
gandhakaṃ tālakaṃ tāpyaṃ mṛtaṃ tāmraṃ manaḥśilā /
śuddhaṃ sūtaṃ ca tulyāṃśaṃ mardayedbhāvayeddinam

6.331

pippalyāśca kaṣāyeṇa vajrīkṣīreṇa bhāvayet /
vallaṃ ca bhakṣayet kṣaudraiḥ plīhagulmādikaṃ jayet

6.332

raso vidyādharo nāma godugdhaṃ ca pibedanu /
<vaṅgeśvararasaḥ>
bhasmasūtaṃ bhasmavaṅgaṃ bhāgaikaikaṃ prakalpayet

6.333

gandhakaṃ mṛtatāmraṃ ca pratyekaṃ ca caturguṇam /
arkakṣīrairdinaṃ mardyaṃ sarvaṃ tadgolakīkṛtam

6.334

ruddhvā tadbhūdhare pācyaṃ puṭaikena samuddharet /
evaṃ vaṅgeśvaro nāmnā plīhagulmodaraṃ jayet

6.335

ghṛtair guñjādvayaṃ lihyānniṣkaṃ śvetapunarnavām /
gavāṃ mūtraiḥ pibeccānu rajanī vā gavāṃ jalaiḥ

6.336

<udarārirasaḥ>
pāradaṃ śikhitutthaṃ ca jaipālaṃ pippalīsamam /
āragvadhaphalānmajjā vajrīdugdhena mardayet

6.337

māṣamātrāṃ vaṭīṃ khādeddharetstrīṇāṃ jalodaram /
ciñcāphalarasaṃ cānu pathyaṃ dadhyodanaṃ hitam /
jalodaraharaṃ caiva tīvreṇa recanena tu

6.338

<jalodarārirasaḥ>
pippalīmaricaṃ tāmraṃ kāñcanīcūrṇasaṃyutam

6.339

snuhīkṣīrairdinaṃ mardyaṃ tutthaṃ jaipālabījakam /
niṣkaṃ khāded virekaṃ syāt sadyo hanti jalodaram

6.340

recanānāṃ ca sarveṣāṃ dadhyannaṃ stambhanaṃ hitam /
dinānte ca pradātavyamannaṃ vā mudgayūṣakam

6.341

<nārācarasaḥ>
sūtaṭaṅkaṇatulyāṃśaṃ maricaṃ sūtatulyakam /
gandhakaṃ pippalī śuṇṭhī dvau dvau bhāgau vicūrṇayet

6.342

sarvatulyaṃ kṣipeddantībījāni nistuṣāṇi ca /
dviguñjaṃ recane siddhaṃ nārāco'yaṃ mahārasaḥ /
gulmaplīhodaraṃ hanti pibettamuṣṇavāriṇā

6.343

<icchābhedīrasaḥ>
śuṇṭhīmaricasaṃyuktaṃ rasagandhakaṭaṅkaṇam /
jaipālastriguṇaḥ proktaḥ sarvamekatra cūrṇayet

6.344

icchābhedī dviguñjaḥ syātsitayā saha dāpayet /
pibecca cullikān yāvat tāvadvārānvirecayet

6.345

takraudanaṃ pradātavyamicchābhedī yathecchayā /
doṣāḥ kadācitkupyanti jitā laṅghanapācanaiḥ

Original text: Rasamañjarī · Edition: Siddhinandan Mishra, Varanasi: Chaukhambha Orientalia, 1995 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc