રસમઞ્જરી · અધ્યાય 6

ર્મઞ્જ્, 6
ક્ષીરાબ્ધેરુત્થિતં દેવં પીતવસ્ત્રં ચતુર્ભુજમ્ ।
વન્દે ધન્વન્તરિં નિત્યં નાનાગદનિષૂદનમ્

યથા ગુરુમુખં શ્રુત્વા સાનુભૂતં ચ તદ્રસમ્ ।
સ રસઃ પ્રોચ્યતે હ્યત્ર વ્યાધિનાશનહેતવે

મુક્ત્વૈકં રસવૈદ્યં ચ લાભપૂજાયશસ્વિનમ્ ।
તૃણકાષ્ઠૌષધૈર્ વૈદ્યઃ કો લભેત વરાટિકામ્

યસ્ય રોગસ્ય યો યોગો મુનિભિઃ પરિકીર્તિતઃ ।
તત્તદ્યોગસમાયુક્તં ભિષક્ સૂતં પ્રયોજયેત્

માત્રાધિકં ન સેવેત રસં વા વિષમ્ ઔષધમ્ ।
ત્ર્યાધિબદ્ધં ચ કોષ્ઠં ચ વીક્ષ્ય માત્રાં પ્રયોજયેત્

<રત્નગર્ભપટોલી>
રસં વજ્રં હેમ તારં નાગં લોહં ચ તામ્રકમ્ ।
તુલ્યાંશમારિતે યોજ્યં મુક્તામાક્ષિકવિદ્રુમમ્

શંખં ચ તુલ્યતુલ્યાંશં સપ્તાહં ચિત્રકદ્રવૈઃ ।
મર્દયિત્વા વિચૂર્ણ્યાથ તેનાપૂર્ય વરાટિકામ્

ટઙ્કણં રવિદુગ્ધેન પિષ્ટ્વા મૂષાં ચ બન્ધયેત્ ।
મૃદ્ભાણ્ડે ચ નિરુધ્યાથ સમ્યગ્ગજપુટે પચેત્

સ્વાઙ્ગશીતં સમુદ્ધૃત્ય સૂક્ષ્મચૂર્ણાનિ કારયેત્ ।
આદાય ચૂર્ણયેત્સર્વં નિર્ગુણ્ડ્યાઃ સપ્તભાવનાઃ

આર્દ્રકસ્ય રસૈઃ સપ્ત ચિત્રકસ્યૈકવિંશતિઃ ।
દ્રવૈર્ભાવ્યં તતઃ શોષ્યં દેયં ગુઞ્જાચતુષ્ટયમ્

ક્ષયરોગં નિહન્ત્યાશુ સાધ્યાસાધ્યં ન સંશયઃ ।
યોજયેત્ પિપ્પલીક્ષૌદ્રૈઃ સઘૃતૈર્મરિચેન ચ

મહારોગાષ્ટકે કાસે જ્વરે શ્વાસેઽતિસારકે ।
પોટલીરત્નગર્ભોઽયં યોગવાહેષુ યોજયેત્

<મૃગાઙ્કરસઃ>
સ્યાદ્રસેન સમં હેમ મૌક્તિકં દ્વિગુણં ભવેત્ ।
ગન્ધકં ચ સમં તેન રસપાદસ્તુ ટંકણમ્

સર્વં તદ્ગોલકં કૃત્વા કાઞ્જિકેનાવશોષયેત્ ।
ભાણ્ડે લવણપૂર્ણે ચ પચેદ્યામચતુષ્ટયમ્

મૃગાઙ્કસંજ્ઞકો જ્ઞેયો રાજયોગનિકૃન્તનઃ ।
ગુઞ્જાચતુષ્ટયં ચાસ્ય મરિચૈર્ભક્ષયેદ્ભિષક્

પિપ્પલીદશકૈર્વાપિ મધુના લેહયેદ્ બુધઃ ।
પથ્યં સુલઘુમાંસેન પ્રાયેણાસ્ય પ્રયોજયેત્

દધ્યાજ્યગવ્યં તક્રં વા ક્ષીરં વાજં પ્રયોજયેત્ ।
વ્યઞ્જનૈર્ મૃતપક્વૈશ્ચ નાતિક્ષારૈર્ અહિઙ્ગુકૈઃ

એલાજમ્બીરમરિચૈઃ સંસ્કૃતૈરવિદાહિભિઃ ।
વૃન્તાકતૈલબિલ્વાનિ કારવેલ્લં ચ વર્જયેત્

સ્ત્રિયં પરિહરેદ્ દૂરાત્ કોપં ચાપિ પરિત્યજેત્ ।
વલ્લી તુમ્બરિકાનામ તન્મૂલં ક્વાથયેત્પલમ્

કટુકત્રયસંયુક્તં પાયયેત્કાસશાન્તયે ।
ત્રિશૂલી યા સમાખ્યાતા તન્મૂલં ક્વાથયેદ્ વલમ્

ઈષદ્ધિઙ્ગુસમાયુક્તં કાકિણી ચિત્રકં વચા ।
ભક્ષયેત્પથ્યભોજ્યં ચ સર્વરોગપ્રશાન્તયે

મર્કટીપત્રચૂર્ણસ્ય ગુટિકાં મધુના કૃતામ્ ।
ધારયેત્ સતતં વક્ત્રે કાસવિષ્ટમ્ભનાશિનીમ્

છાગમાંસં પયશ્છાગં છાગં સર્પિઃ સનાગરમ્ ।
છાગોપસેવાસહનં છાગમધ્યે તુ યક્ષ્મનુત્

મલાયત્તં બલં પુંસાં શુક્રાયત્તં ચ જીવિતમ્ ।
અતો વિશેષતો રક્ષેદ્યક્ષ્મિણો મલરેતસી

<લોકનાથરસઃ>
પલં કપર્દચૂર્ણસ્ય પલં પારદગન્ધયોઃ ।
માષોઽપિ ટંકણસ્યૈકો જમ્બીરેણ વિમર્દયેત્

પુટેલ્લોકેશ્વરો નામ લોકનાથોઽયમુત્તમઃ ।
જયેત્કુષ્ઠં રક્તપિત્તમન્યરોગં ક્ષયં નયેત્

પુષ્ટવીર્યપ્રદાતા ચ કાન્તિલાવણ્યદઃ પરઃ ।
કોઽસ્તિ લોકેશ્વરાદ્ અન્યો નૃણાં શમ્ભુમુખોદ્ગતાત્

<લોકેશ્વરપટોલીરસઃ>
રસસ્ય ભસ્મના હેમ પાદાંશેન પ્રકલ્પયેત્ ।
દ્વિગુણં ગન્ધકં દત્ત્વા મર્દયેચ્ચિત્રકામ્બુના

વરાટકાંશ્ચ સમ્પૂર્ય ટઙ્કણેન નિરુધ્ય ચ ।
ભાણ્ડે ચૂર્ણં પ્રતિલિખેત્ક્ષિપ્ત્વા રુન્ધીત મૃન્મયે

શોષયિત્વા પુટેદ્ગર્ભે વહ્નિં દત્ત્વા પરાહ્નિકે ।
સ્વાંગશીતં સમુદ્ધૃત્ય ચૂર્ણયિત્વાથ વિન્યસેત્

એષ લોકેશ્વરો નામ વીર્યપુષ્ટિવિવર્દ્ધનઃ ।
ગુઞ્જાચતુષ્ટયં ચાસ્ય પિપ્પલીમધુસંયુતમ્

ખાદયેત્પરયા ભક્ત્યા લોકેશઃ સર્વસિદ્ધિદઃ ।
અઙ્ગકાર્શ્યેઽગ્નિમાન્દ્યે ચ કાસપિત્તે રસસ્ત્વયમ્

મરિચૈર્ઘૃતસંયુક્તૈઃ પ્રદાતવ્યો દિનત્રયમ્ ।
લવણં વર્જયેત્તત્ર શયીતોત્તાનપાદતઃ

એકવિંશદ્દિનં યાવન્મરિચં સઘૃતં પિબેત્ ।
પથ્યં મૃગાઙ્કવદ્દેયં શયીતોત્તાનપાદતઃ

યે શુષ્કા વિષમાનિલૈઃ ક્ષયરુજા વ્યાપ્તાશ્ચ યે કુષ્ઠિનો યે પાણ્ડુત્વહતાઃ કુવૈદ્યવિધિના યે શોષિણો દુર્ભગાઃ ।
યે તપ્તા વિવિધૈર્ જ્વરૈર્ ભ્રમમદોન્માદૈઃ પ્રમાદં ગતાસ્તે સર્વે વિગતામયા હતરુજઃ સ્યુઃ પોટલીસેવયા

<રાજમૃગાઙ્કરસઃ>
રસભસ્મ ત્રયો ભાગા ભાગૈકં હેમભસ્મકમ્ ।
મૃતતામ્રસ્ય ભાગૈકં શિલાગન્ધકતાલકમ્

પ્રતિભાગદ્વયં શુદ્ધમેકીકૃત્ય વિચૂર્ણયેત્ ।
વરાટીઃ પૂરયેત્તેન હ્યજાક્ષીરેણ ટંકણમ્

પિષ્ટ્વા તેન મુખં રુદ્ધ્વા મૃદ્ભાણ્ડે ચ નિરોધયેત્ ।
શુષ્કં ગજપુટે પાચ્યં ચૂર્ણયેત્સ્વાઙ્ગશીતલમ્

રસો રાજમૃગાઙ્કોઽયં ચતુર્ગુઞ્જઃ કફાપહઃ ।
દશભિઃ પિપ્પલીક્ષૌદ્રૈર્મરિચૈકોનવિંશતિઃ ।
સઘૃતૈર્દાપયેત્ક્વાથં વાતશ્લેષ્મોદ્ભવે ક્ષયે

<રત્નગિરિરસઃ>
શુદ્ધં સૂતં સમં ગન્ધં મૃતં સ્વર્ણાભ્રતામ્રકમ્ ।
પ્રત્યેકં સૂતતુલ્યં સ્યાત્સૂતાર્દ્ધં મૃતલોહકમ્

લોહાર્દ્ધં મૃતવૈક્રાન્તં મર્દયેદ્ભૃઙ્ગજૈર્દ્રવૈઃ ।
પર્પટીરસવત્પાચ્યં ચૂર્ણિતં ભાવયેત્પૃથક્

શિગ્રુવાસકનિર્ગુણ્ડીવચાસોમાગ્નિભૃઙ્ગજૈઃ ।
ક્ષુદ્રામૃતાજયન્તીભિર્ મુનિબ્રાહ્મીસુતિક્તકૈઃ

કન્યાદ્રાવૈશ્ચ સંભાવ્ય પ્રતિદ્રાવૈસ્ત્રિધા ત્રિધા ।
રુદ્ધ્વા લઘુપુટે પાચ્યં ભૂધરે તં સમુદ્ધરેત્

ઇમં નવજ્વરે દદ્યાન્માષમાત્રં રસસ્ય તુ

કૃષ્ણાધાન્યકસમ્મિશ્રં મુહૂર્તાદ્વિજ્વરો ભવેત્ ।
અયં રત્નગિરિર્નામ રસો યોગસ્ય વાહકઃ

<હિઙ્ગુલેશ્વરરસઃ (?)>
તુલ્યાંશં ચૂર્ણયેત્ ખલ્વે પિપ્પલીં હિઙ્ગુલં વિષમ્ ।
દ્વિગુંજં મધુના દેયં વાતજ્વરનિવૃત્તયે

<શીતભઞ્જીરસઃ>
પારદં રસકં તાલં તુત્થં ટઙ્કણગન્ધકમ્ ।
સર્વમેતત્સમં શુદ્ધં કારવેલ્લ્યા દ્રવૈર્દિનમ્

મર્દયેત્તેન કલ્કેન તામ્રપાત્રોદરં લિપેત્ ।
અઙ્ગુલ્યર્ધપ્રમાણેન પચેત્તત્સિકતાહ્વયે

યન્ત્રે યાવત્સ્ફુટન્ત્યેવં વ્રીહયસ્તસ્ય પૃષ્ઠતઃ ।
તતઃ સુશીતલં ગ્રાહ્યં તામ્રપાત્રોદરાદ્ભિષક્

શીતભઞ્જીરસો નામ ચૂર્ણયેન્મરિચૈઃ સમમ્ ।
માષૈકં પર્ણખણ્ડેન ભક્ષયેન્નાશયેજ્જ્વરમ્ ।
ત્રિદિનૈર્ વિષમં તીવ્રમેકદ્વિત્રિચતુર્થકમ્

<શીતભઞ્જીરસઃ>
રસહિઙ્ગુલગન્ધં ચ જૈપાલં ચ ત્રિભિઃ સમમ્ ।
દન્તીક્વાથેન સંમર્દ્ય રસો જ્વરહરઃ સ્મૃતઃ

આર્દ્રકસ્ય રસેનાથ દાપયેદ્રક્તિકાદ્વયમ્ ।
નવજ્વરં મહાઘોરં નાશયેદ્યામમાત્રતઃ

શર્કરા દધિભક્તં ચ પથ્યં દેયં પ્રયત્નતઃ ।
શીતતોયં પિબેચ્ચાનુ ઇક્ષુમુદ્ગરસો હિતઃ ।
શીતભઞ્જીરસો નામ સર્વજ્વરવિનાશકઃ

<શીતારિરસઃ>
સૂતકં ટઙ્કણં ગન્ધં શુલ્બચૂર્ણં સમં સમમ્ ।
સૂતાદ્દ્વિગુણિતં દેયં જૈપાલં તુષવર્જિતમ્

સૈન્ધવં મરિચં ચિઞ્ચાત્વગ્ભસ્માપિ ચ શર્કરાઃ ।
પ્રત્યેકં સૂતતુલ્યં સ્યાજ્જમ્બીરૈર્ મર્દયેદ્ દિનમ્

દ્વિગુઞ્જં તપ્તતોયેન વાતશ્લેષ્મજ્વરાપહમ્ ।
રસઃ શીતારિનામાયં શીતજ્વરહરઃ પરઃ

<જ્વરરાજરસઃ>
ભાગૈકં રસરાજસ્ય ભાગસ્યાર્ધેન માક્ષિકા

ભાગદ્વયં શિલાયાશ્ચ ગન્ધકસ્ય ત્રયો મતાઃ ।
તાલકાષ્ટાદશ ભાગાઃ શુલ્બસ્ય ભાગપઞ્ચકમ્

ભલ્લાતકત્રયો ભાગાઃ સર્વમેકત્ર ચૂર્ણયેત્ ।
વજ્રીક્ષીરપ્લુતં કૃત્વા દૃઢે મૃન્મયભાજને

વિધાય સુદૃઢં મુદ્રાં પચેદ્યામચતુષ્ટયમ્ ।
સ્વાઙ્ગશીતં સમુદ્ધૃત્ય મર્દયેત્સુદૃઢં પુનઃ

ગુઞ્જાચતુષ્ટયં ચાસ્ય પર્ણખણ્ડેન દાપયેત્ ।
જ્વરરાજઃ પ્રસિદ્ધોઽયમષ્ટજ્વરવિનાશકઃ

પ્રાતઃકાલે પ્રભુજ્યૈનં પથ્યં તક્રૌદનં હિતમ્ ।
ભાગેન તુત્થસંયુક્તં ચાતુર્થિકનિવારણમ્

<મહાજ્વરાઙ્કુશરસઃ>
સૂતં ગન્ધં વિષં તુલ્યં ધૂર્તબીજં ત્રિભિઃ સમમ્ ।
તચ્ચૂર્ણાદ્દ્વિગુણં વ્યોષચૂર્ણં ગુઞ્જાદ્વયં હિતમ્

જમ્બીરકસ્ય મજ્જાભિરાર્દ્રકસ્ય રસૈર્યુતઃ ।
મહાજ્વરાઙ્કુશો નામ જ્વરાષ્ટકનિકૃન્તનઃ

ઐકાહિકં દ્વ્યાહિકં ચ ત્ર્યાહિકં ચ ચતુર્થકમ્ ।
વિષમં ચ ત્રિદોષોત્થં હન્તિ સર્વં ન સંશયઃ

વ્યાયામં ચ વ્યવાયં ચ સ્નાનં ચઙ્ક્રમણં તથા ।
જ્વરમુક્તો ન સેવેત યાવન્નો બલવાન્ભવેત્

<પ્રાણેશ્વરરસઃ>
શુદ્ધસૂતં તથા ગન્ધં મૃતાભ્રં વિષસંયુતમ્

સમં તન્મર્દયેત્તાલમૂલીનીરૈસ્ ત્ર્યહં બુધઃ ।
પૂરયેત્કુપિકાં તેન મુદ્રયિત્વા વિશોષયેત્

સપ્તભિર્મૃત્તિકાવસ્ત્રૈર્વેષ્ટયિત્વાથ શોષયેત્ ।
પુટેત્ કુમ્ભપ્રમાણેન સ્વાઙ્ગશીતં સમુદ્ધરેત્

ગૃહીત્વા કુપિકામધ્યાન્મર્દયેચ્ચ દિનં તતઃ ।
અજાજીચિત્રકં હિઙ્ગુ સ્વર્જિકા ટઙ્કણં ચ યત્

ગુગ્ગુલુઃ પઞ્ચલવણં યવક્ષારો યવાનિકા ।
મરિચં પિપ્પલી ચૈવ પ્રત્યેકં ચ સમાનતઃ

એષાં કષાયેણ પુનર્ભાવયેત્સપ્તધાતપે ।
નાગવલ્લીદલયુતઃ પઞ્ચગુઞ્જો રસેશ્વરઃ

દદ્યાન્નવજ્વરે તીવ્રે સોષ્ણં વારિ પિબેદનુ ।
પ્રાણેશ્વરો રસો નામ સન્નિપાતપ્રકોપનુત્

શીતજ્વરે દાહપૂર્વે ગુલ્મે શૂલે ત્રિદોષજે ।
વાઞ્છિતં ભોજનં દદ્યાત્ કુર્યાચ્ચન્દનલેપનમ્

તાપોદ્રેકસ્ય શમનં બાલાભાષણગાયનૈઃ ।
પ્રભવેન્નાત્ર સન્દેહઃ સ્વાસ્થ્યં ચ લભતે નરઃ

<નવજ્વરેભસિંહરસઃ>
શુદ્ધં સૂતં તથા ગન્ધં લોહં તામ્રં ચ સીસકમ્ ।
મરિચં પિપ્પલીં વિશ્વં સમભાગાનિ ચૂર્ણયેત્

અર્દ્ધભાગં વિષં દત્ત્વા મર્દયેદ્વાસરદ્વયમ્ ।
શૃઙ્ગવેરાનુપાનેન દદ્યાદ્ ગુઞ્જાદ્વયં ભિષક્

નવજ્વરે મહાઘોરે વાતે સંગ્રહણીગદે ।
નવજ્વરેભસિંહોઽયં સર્વરોગેષુ યોજયેત્

<પઞ્ચાનનજ્વરાઙ્કુશરસઃ>
શમ્ભોઃ કણ્ઠવિભૂષણં સમરિચં મારારિરક્તં રવિઃ પક્ષૌ સાગરલોચનં શશિયુતં ભાગોઽર્કસંખ્યાન્વિતમ્ ।
ખલ્વે તં ખલુ મર્દિતં રવિજલૈર્ ગુઞ્જૈકમાત્રં તતઃ સિદ્ધોઽયં જ્વરદન્તદર્પદલનઃ પઞ્ચાનનાખ્યો રસઃ

પથ્યં ચ દેયં દધિતક્રભક્તં સિન્ધૂત્થયુક્તં સિતયા સમેતમ્ ।
ગન્ધાનુલેપો હિમતોયપાનં દુગ્ધં ચ દેયં શુભદાડિમં ચ

<પઞ્ચાનનરસઃ>
સૂતં ગન્ધકચિત્રકં ત્રિકટુકં મુસ્તા વિષં ત્રૈફલમ્ એતેભ્યો દ્વિગુણાં ગુડેન ગુટિકાં ગુંજાપ્રમાણાં હરેત્ ।
કુષ્ઠાષ્ટાદશ વાયુશૂલમુદરં શોષપ્રમેહાદિકં રોગાનીકકરીન્દ્રદર્પદલને ખ્યાતો હિ પઞ્ચાનનઃ

<મૃતસંજીવનીરસઃ>
મ્લેચ્છસ્ય ભાગાશ્ચત્વારો જૈપાલસ્ય ત્રયો મતાઃ ।
દ્વૌ ભાગૌ ટઙ્કણસ્યૈવ ભાગૈકમમૃતસ્ય ચ

તત્સર્વં મર્દયેત્ સૂક્ષ્મં શુષ્કં યામં ભિષગ્વરઃ ।
શૃઙ્ગવેરામ્બુના દેયો વ્યોષચિત્રકસૈન્ધવૈઃ ।
ગુઞ્જાદ્વયમિતસ્તાપં હરત્યેષ વિનિશ્ચયઃ

ઘનસારેણ યુક્તેન ચન્દનેન વિલેપયેત્

વિદધ્યાત્કાંસ્યપાત્રેણ જીવયેદ્રોગિણં ભિષક્ ।
શાલ્યન્નં તક્રસહિતં ભોજયેદ્ બિલ્વસંયુતમ્

સન્નિપાતે મહાઘોરે ત્રિદોષે વિષમજ્વરે ।
આમવાતે વાતશૂલે ગુલ્મે પ્લીહ્નિ જલોદરે

શીતપૂર્વે દાહપૂર્વે વિષમે સતતજ્વરે ।
અગ્નિમાંદ્યે ચ વાતે ચ પ્રયોજ્યોઽયં રસેશ્વરઃ

મૃતસંજીવનં નામ ખ્યાતોઽયં રસસાગરે

<રવિસુન્દરરસઃ>
દ્વિભાગતાલેન હતં ચ તામ્રં રસં ચ ગન્ધં ચ વિષં સમં સ્યાત્ ।
જયપાલબીજં દ્વિગુણં ચ દદ્યાત્ ત્રિસપ્તવારેણ દિવાકરાંશૌ

વિમર્દ્ય નિમ્બસ્વરસેન ચૂર્ણં ગુઞ્જૈકમાનં સિતયા સમેતમ્ ।
જ્વરાઙ્કુશોઽયં રવિસુન્દરાખ્યો જ્વરાન્નિહન્ત્યષ્ટવિધાન્ સમગ્રાન્

<સન્નિપાતભૈરવરસઃ>
તામ્રગન્ધરસશ્વેતસ્પન્દામરિચપૂતનાઃ ।
સમીનપિત્તજૈપાલાસ્તુલ્યા એકત્ર મર્દિતાઃ

ગુઞ્જાચતુષ્ટયં ચાસ્યા નવજ્વરહરઃ પરઃ ।
જ્વરાઙ્કુશઃ સંનિપાતભૈરવોઽયં પ્રકાશિતઃ

<ભસ્મેશ્વરરસઃ>
ભસ્મષોડશનિષ્કં સ્યાદારણ્યોપલકોદ્ભવમ્ ।
નિષ્કત્રયં ચ મરિચં વિષં નિષ્કં ચ ચૂર્ણયેત્

અયં ભસ્મેશ્વરો નામ સન્નિપાતનિકૃન્તનઃ ।
પઞ્ચગુઞ્જામિતો ભક્ષેદાર્દ્રકસ્ય રસેન ચ

<પ્રતાપલઙ્કેશ્વરરસઃ>
અપામાર્ગસ્ય મૂલસ્ય ચૂર્ણં ચિત્રકમૂલજૈઃ ।
વલ્કલૈર્મર્દયિત્વા ચ રસં વસ્ત્રેણ ગાલયેત્

તેન સૂતસમં ગન્ધમભ્રકં દરદં વિષમ્ ।
ટઙ્કણં તાલકં ચૈવ મર્દયેદ્ દિનસપ્તકમ્

ત્રિદિનં મુશલીકન્દૈર્ભાવયેદ્ ઘર્મરક્ષિતમ્ ।
મૂષાં ચ ગોસ્તનાકારામાપૂર્ય પરિઢક્કયેત્

સપ્તભિર્ મૃત્તિકાવસ્ત્રૈર્ વેષ્ટયિત્વા પુટેલ્લઘુ ।
રસતુલ્યં લોહવઙ્ગૌ રજતં તામ્રકં તથા

મધૂકસારજલદૌ રેણુકા ગુગ્ગુલુઃ શિલા ।
ચવ્યકં ચ સમાંશં સ્યાદ્ભાગાર્દ્ધં શોધિતં વિષમ્

તત્સર્વં મર્દયેત્ખલ્વે ભાવયેદ્વિષનીરતઃ ।
આતપે સપ્તધા તીવ્રે મર્દયેદ્ ઘટિકાદ્વયમ્

કટુત્રયકષાયેણ કનકસ્ય રસેન ચ ।
ફલત્રયકષાયેણ મુનિપુષ્પરસેન ચ

સમુદ્રફલનીરેણ વિજયાવારિણા તથા ।
ચિત્રકસ્ય કષાયેણ જ્વાલામુખ્યા રસેન ચ

પ્રત્યેકં સપ્તધા ભાવ્યં તદ્વત્પિષ્ટં ચ ભાવયેત્ ।
સર્વસ્ય સમભાગેન વિષેણ પરિધૂપયેત્

દિનં વિમર્દયિત્વાથ રક્ષયેત્કૂપિકાન્તરે ।
ગુઞ્જૈકં વહ્ણિનીરેણ શૃઙ્ગવેરરસેન વા

પ્રદદ્યાદ્રોગિણે તીવ્રમોહવિસ્મૃતિશાન્તયે ।
શસ્ત્રેણ તાલુમાહત્ય મર્દયેદાર્દ્રનીરતઃ

નોદ્ઘટન્તે યદા દન્તાસ્તદા કુર્યાદમું વિધિમ્ ।
સેચયેન્મન્ત્રયિત્વાથ વારાં કુમ્ભશતૈર્ મુહુઃ

ભોજનેચ્છા યદા તસ્ય જાયતે રોગિણસ્તદા ।
દધ્યોદનં સિતાયુક્તં દદ્યાત્તક્રં સજીરકમ્

પાને પાનં સિતાયુક્તં યદીચ્છતિ તદા દદેત્ ।
એવં કૃતે ન શાન્તિઃ સ્યાત્તાપસ્ય રસજસ્ય ચ

સચન્દ્રચન્દનરસોલ્લેપનં કુરુ શીતલમ્ ।
તૂલિકામલ્લિકાજાતીપુન્નાગબકુલાવૃતામ્

વિધાય શય્યાં તત્રસ્થં લેપયેચ્ચન્દનૈર્ મુહુઃ ।
હાવભાવવિલાસોક્તિકટાક્ષચઞ્ચલેક્ષણૈઃ

પીનોત્તુઙ્ગકુચોત્પીડૈઃ કામિનીપરિરમ્ભણૈઃ ।
રમ્યવીણાનિનાદાદ્યૈર્ ગાયનૈઃ શ્રવણામૃતૈઃ

પુણ્યશ્લોકપુરાણાનાં કથાસમ્ભાષણૈઃ શુભૈઃ ।
એભિઃ પ્રકારૈસ્તાપસ્ય જાયતે શમનં પરમ્

વર્જયેન્મૈથુનં તાવદ્યાવન્નો બલવાન્ ભવેત્ ।
દદ્યાદ્વાતાદિરોગેષુ સિન્ધુગુગ્ગુલવહ્ણિભિઃ

દદ્યાત્કણામાક્ષિકાભ્યાં કામલાક્ષયપાણ્ડુષુ ।
તત્તદ્રોગાનુપાનેન સર્વરોગેષુ યોજયેત્

અયં પ્રતાપલઙ્કેશઃ સન્નિપાતનિકૃન્તનઃ

<મહોદધિરસઃ>
સૂતકં ગન્ધકં લોહં વિષં ચાપિ વરાટકમ્ ।
તામ્રકં વઙ્ગભસ્માથ અભ્રકં ચ સમાંશકમ્

ત્રિકટુ પત્રમુસ્તં ચ વિડઙ્ગં નાગકેશરમ્ ।
રેણુકામલકં ચૈવ પિપ્પલીમૂલમેવ ચ

એષાં ચ દ્વિગુણં ભાગં મર્દયિત્વા પ્રયત્નતઃ ।
ભાવના તત્ર દાતવ્યા ગજપિપ્પલિકામ્બુના

માત્રા ચણકમાના તુ વટિકેયં પ્રકીર્તિતા ।
શ્વાસં હન્તિ તથા કાસમ્ અર્શાંસિ ચ ભગન્દરમ્

હૃચ્છૂલં પાર્શ્વશૂલં ચ કર્ણરોગં કપાલિકમ્ ।
હરેત્સંગ્રહણીરોગમષ્ટૌ ચ જાઠરાણિ ચ ।
પ્રમેહવિંશતિં ચૈવ અશ્મરીં ચ ચતુર્વિધામ્

ન ચાન્નપાને પરિહારમસ્તિ ન શીતવાતાધ્વનિ મૈથુને ચ ।
યથેષ્ટચેષ્ટાભિરતઃ પ્રયોગે નરો ભવેત્કાઞ્ચનરાશિગૌરઃ

<મદોદધિવટી>
એકૈકં વિષસૂતં ચ જાતી ટઙ્કં દ્વિકં દ્વિકમ્ ।
કૃષ્ણાત્રિકં વિશ્વષટ્કં દગ્ધં કપર્દિકાદ્વિકમ્

દેવપુષ્પં બાણમિતં સર્વં સંમર્દ્ય યત્નતઃ ।
મહોદધ્યાખ્યવટિકા નષ્ટસ્યાગ્નેશ્ચ દીપની

<ઉન્મત્તરસઃ>
રસં ચ ગન્ધકં ચૈવ ધત્તૂરફલજૈર્ દ્રવૈઃ ।
મર્દયેદ્ દિનમેકં ચ તુલ્યં ત્રિકટુકં ક્ષિપેત્

ઉન્મત્તાખ્યરસો નામ સન્નિપાતનિકૃન્તનઃ ।
કસ્તેન ન કૃતો ધર્મઃ કાં ચ પૂજાં ન સોઽર્હતિ ।
સન્નિપાતાર્ણવે મગ્નં યોઽભ્યુદ્ધરતિ દેહિનમ્

<સંજ્ઞાકરણરસઃ>
વચા રસોનકટુકં સૈન્ધવં બૃહતીફલમ્ ।
રુદ્રાક્ષં મધુસારં ચ ફલં સામુદ્રકામૃતમ્

સમભાગાનિ ચૈતાનિ હ્યર્કક્ષીરેણ ભાવયેત્ ।
ભાવયેન્મત્સ્યપિત્તેન ત્રિવારં ચૂર્ણયેત્તતઃ

ધમનં કથિતં શ્રેષ્ઠં સન્નિપાતે સુદારુણે ।
કફોલ્વણેઽતિવાતે ચ અપસ્મારે હલીમકે

શિરોરોગે કર્ણરોગે નેત્રરોગે વિધાનતઃ ।
દાપયેદ્ઘ્રાણછિદ્રાભ્યાં સંજ્ઞાકરણમ્ ઉત્તમમ્

<ચન્દ્રશેખરરસઃ>
શુદ્ધં સૂતં સમં ગન્ધં મરિચં ટઙ્કણં તથા

ચતુસ્તુલ્યા સિતા યોજ્યા મત્સ્યપિત્તેન ભાવયેત્ ।
ત્રિદિનં મર્દયેત્તેન રસોઽયં ચન્દ્રશેખરઃ

દ્વિગુઞ્જમાર્દ્રકદ્રાવૈર્દેયં શીતોદકં પુનઃ ।
તક્રભક્તં ચ વૃન્તાકં પથ્યં તત્ર નિધાપયેત્

<કનકસુન્દરરસઃ>
હિઙ્ગુલં મરિચં ગન્ધં પિપ્પલીં ટઙ્કણં વિષમ્

કનકસ્ય ચ બીજાનિ સમાંશં વિજયારસૈઃ ।
મર્દયેદ્યામમાત્રં તુ ચણમાત્રા વટી કૃતા

ભક્ષણાદ્ગ્રહણીં હન્યાદ્રસઃ કનકસુન્દરઃ ।
અગ્નિમાંદ્યં જ્વરં તીવ્રમતિસારં ચ નાશયેત્

ગ્રહણીદોષિણાં તક્રં દીપનં ગ્રાહિલાઘવમ્ ।
પથ્યં મધુરપાકિત્વાન્ન ચ પિત્તપ્રકોપનમ્

<રાવવાણરસઃ>
સૂતકં ગન્ધકં ચૈવ શાણં શાણં ચ ગૃહ્યતે

દરદં ટઙ્કણં ચૈવ મરિચં ચ વિષં તથા ।
ચત્વાર ઔષધયઃ સર્વે દ્વિદ્વિટઙ્કં ચ કથ્યતે

જૈપાલબીજં સંયોજ્યં ટઙ્કં ચ દિક્પ્રમાણતઃ ।
તિન્તિડીરસસંમર્દ્યં ગુઞ્જામાત્રવટી કૃતા

તુલસીપત્રસંયુક્તા સર્વે ચ વિષમજ્વરાઃ ।
ઐકાહિકં દ્વ્યાહિકં ચ ત્ર્યાહિકં ચ ચતુર્થકમ્

શીતદાહ્યાદિકં સર્વં નાશયતિ ચ વેગતઃ ।
પથ્યં દુગ્ધૌદનં દેયં દધિભક્તં ચ ભોજનમ્

રામવાણરસો નામ સર્વરોગપ્રણાશકઃ

<ચન્દ્રપ્રભાવટી>
મૃતં સૂતં મૃતં તામ્રં મૃતં સ્વર્ણં સમં સમમ્ ।
તુલ્યં ચ ખાદિરં સારં તથા મોચરસં ક્ષિપેત્

દ્રવૈઃ શાલ્મલિમૂલોત્થૈર્ મર્દયેત્ પ્રહરદ્વયમ્ ।
ચણમાત્રાં વટીં ભક્ષેન્નિષ્કૈકં જીરકૈઃ સહ ।
ત્રિદોષોત્થમતીસારં સજ્વરં નાશયેદ્ધ્રુવમ્

<ચિત્રામ્બરરસઃ>
શુદ્ધસૂતં મૃતં ચાભ્રં ગન્ધકં મર્દયેત્સમમ્ ।
લોહપાત્રે ઘૃતાભ્યક્તે યામં મૃદ્વગ્નિના પચેત્

ચાલયેલ્લોહદણ્ડેન હ્યવતાર્ય વિભાવયેત્ ।
ત્રિદિનં જીરકૈઃ ક્વાથૈર્ માસૈકં ભક્ષયેન્નરઃ

રસશ્ ચિત્રામ્બરો નામ ગ્રહણીં રક્તસંયુતામ્ ।
શમયેદનુપાનેન આમશૂલં પ્રવાહિકામ્

<ગ્રહણીકપાટરસઃ>
તારમૌક્તિકહેમાયઃ સારશ્ ચૈકૈકભાગિકાઃ ।
દ્વિભાગો ગન્ધકઃ સૂતસ્ત્રિભાગો મર્દયેદ્દિનમ્

કપિત્થસ્વરસૈર્ગાઢં મૃગશૃઙ્ગે તતઃ ક્ષિપેત્ ।
પુટેન્મધ્યપુટેનૈવ તત ઉદ્ધૃત્ય મર્દયેત્

બલારસૈઃ સપ્તધૈવમ્ અપામાર્ગરસૈસ્ ત્રિધા ।
લોધ્રપ્રતિવિષામુસ્તાધાતકીન્દ્રયવામૃતાઃ

પ્રત્યેકમેષાં સ્વરસૈર્ભાવના સ્યાત્ત્રિધા ત્રિધા ।
માષમાત્રરસો દેયો મધુના મરિચૈઃ સહ

હન્યાત્સર્વાનતીસારાન્ગ્રહણીં પઞ્ચધાપિ ચ ।
કપાટો ગ્રહણીનામ રસોઽયં ચાગ્નિદીપનઃ

<ગ્રહણીકપાટરસઃ>
મુક્તાસુવર્ણં રસગન્ધટઙ્કણં ઘનં કપર્દોઽમૃતતુલ્યભાગમ્ ।
સર્વૈઃ સમં શઙ્ખકચૂર્ણયુક્તં ખલ્વે ચ ભાવ્યોઽતિવિષાદ્રવેણ

ગોલં ચ કૃત્વા મૃત્કર્પટસ્થં સંરુધ્ય ભાણ્ડે હિ પચેદ્ દિનાર્ધમ્ ।
સુસ્વાઙ્ગશીતો રસ એષ ભાવ્યો ધત્તૂરવહ્ણિમુશલીદ્રવૈશ્ચ

લોહસ્ય પાત્રે પરિપાચિતશ્ચ સિદ્ધો ભવેત્ સંગ્રહણીકપાટઃ ।
વાતોત્તરાયાં મરિચાજ્યયુક્તઃ પિત્તોત્તરાયાં મધુપિપ્પલીભિઃ

શ્લેષ્મોત્તરાયાં વિજયારસેન કટુત્રયેણાપિ યુતો ગ્રહણ્યામ્

ક્ષયે જ્વરેઽપ્યર્શસિ વિડ્વિકારે સામાતિસારેઽરુચિપીનસે ચ ।
મોહે ચ કૃચ્છ્રે ગતધાતુવૃદ્ધૌ ગુઞ્જાદ્વયં ચાપિ મહામયઘ્નમ્

<વજ્રકપાટરસઃ>
મૃતસૂતાભ્રકં ગન્ધં યવક્ષારં સટઙ્કણમ્

અગ્નિમન્થં વચાં કુર્યાત્ સૂતતુલ્યામ્ ઇમાં સુધીઃ ।
તતો જયન્તીજમ્બીરભૃઙ્ગદ્રાવૈર્ વિમર્દયેત્

ત્રિવાસરં તતો ગોલં કૃત્વા સંશોષ્ય ધારયેત્ ।
લોહપાત્રે ચ લવણં અથોપરિ નિધાપયેત્

અધોવહ્નિં શનૈઃ કુર્યાદ્ યામાર્ધં ચ તદ્ ઉદ્ધરેત્ ।
રસતુલ્યામતિવિષાં દદ્યાન્મોચરસં તથા

કપિત્થવિજયાદ્રાવૈર્ભાવયેત્ સપ્તધા ભિષક્ ।
ધાતકીન્દ્રયવમુસ્તાલોધ્રબિલ્વગુડૂચિકાઃ

એતદ્રસૈર્ભાવયિત્વા વારૈકં ચ વિશોષયેત્ ।
રસવજ્રં કપાટાખ્યં માષૈકં મધુના લિહેત્

વહ્નિઃ શુણ્ઠી વિડઙ્ગાપિ બિલ્વં ચ લવણં સમમ્ ।
પિબેદ્ ઉષ્ણામ્બુના ચાનુ સર્વજાં ગ્રહણીં જયેત્

<વિજયભૈરવરસઃ>
સૂતકં ગન્ધકં લોહં વિષં ચિત્રકમભ્રકમ્ ।
વિડઙ્ગં રેણુકા મુસ્તા એલા કેશરપત્રકમ્ ।
ફલત્રયં ત્રિકટુકં શુલ્બભસ્મ તથૈવ ચ

એતાનિ સમભાગાનિ દ્વિગુણો દીયતે ગુડઃ ।
કાસે શ્વાસે ક્ષયે ગુલ્મે પ્રમેહે વિષમજ્વરે

સૂતાયાં ગ્રહણીમાંદ્યે શૂલે પાણ્ડ્વામયે તથા ।
હસ્તપાદાદિરોગેષુ ગુટિકેયં પ્રશસ્યતે

<આનન્દભૈરવરસઃ>
દરદં વત્સનાભં ચ મરિચં ટઙ્કણં કણા

ચૂર્ણયેત્સમભાગેન રસો હ્યાનન્દભૈરવઃ ।
ગુઞ્જૈકં તુ દ્વિગુઞ્જં વા બલં જ્ઞાત્વા પ્રયોજયેત્

મધુના લેહયેચ્ચાનુ કુટજસ્ય ફલત્વચમ્ ।
ચૂર્ણિતં કર્ષમાત્રં તુ ત્રિદોષસ્યાતિસારજિત્

દધ્યન્નં દાપયેત્પથ્યં ગવ્યાજં તક્રમેવ ચ ।
પિપાસાયાં જલં શીતં હિતા ચ વિજયા નિશિ

<મેઘડમ્બરરસઃ>
તણ્ડુલીયજલૈઃ પિષ્ટં સૂતતુલ્યં ચ ગન્ધકમ્ ।
અન્ધમૂષાગતં પક્ત્વા ભૂધરે ભસ્મતાં નયેત્

દશમૂલકષાયેણ ભાવયેત્પ્રહરદ્વયમ્ ।
ગુઞ્જાદ્વયં હરત્યાશુ હિક્કાં કાસં જ્વરં તથા ।
અનુપાનેન દાતવ્યો રસોઽયં મેઘડમ્બરઃ

<ત્રિગુણાખ્યરસઃ>
ગન્ધકાદ્ દ્વિગુણં સૂતં શુદ્ધં મૃદ્વગ્નિના ક્ષણમ્

પક્ત્વાવતાર્ય સંચૂર્ણ્ય ચૂર્ણતુલ્યાભયાયુતમ્ ।
સપ્તગુઞ્જામિતં ખાદેદ્વર્ધયેચ્ચ દિને દિને

ગુઞ્જૈકં ચ ક્રમેણૈવ યાવત્સ્યાદ્ એકવિંશતિઃ ।
ક્ષીરાજ્યશર્કરામિશ્રં શાલ્યન્નં પથ્યમાચરેત્

કમ્પવાતપ્રશાન્ત્યર્થં નિર્વાતે નિવસેત્સદા ।
ત્રિગુણાખ્યો રસો નામ ત્રિપક્ષાત્કમ્પવાતનુત્

<વાતરિપુરસઃ>
સૂતહાટકવજ્રાણિ તારં લોહં ચ માક્ષિકમ્ ।
તાલં નીલાઞ્જનં તુત્થમબ્ધિફેનં સમાંશકમ્

પઞ્ચાનાં લવણાનાં ચ ભાગમેકં વિમર્દયેત્ ।
વજ્રક્ષીરૈર્ દિનૈકં તુ રુદ્ધ્વા તં ભૂધરે પુટેત્

માષૈકમાર્દ્રકદ્રાવૈર્ લેહયેદ્ વાતનાશનમ્ ।
પિપ્પલીમૂલજં ક્વાથં સકૃષ્ણમનુપાયયેત્

સર્વવાતવિકારાંસ્તુ નિહન્ત્યાક્ષેપકાદિકાન્ ।
રસઃ સર્વત્ર વિખ્યાતો નામ વાતરિપુઃ સ્મૃતઃ

<વાતગજાઙ્કુશરસઃ>
મૃતં લોહં સૂતગન્ધં તામ્રતાલકમાક્ષિકમ્ ।
પથ્યાં શૃઙ્ગીવિષં ત્ર્યૂષમ્ અગ્નિમન્થં ચ ટઙ્કણમ્

તુલ્યં ખલ્વે દિનં મર્દ્ય મુણ્ડીનિર્ગુણ્ડિજૈર્ દ્રવૈઃ ।
દ્વિગુઞ્જાં વટિકાં ખાદેત્સર્વવાતપ્રશાન્તયે ।
સાધ્યાસાધ્યં નિહન્ત્યાશુ રસો વાતગજાઙ્કુશઃ

<અમ્લપિત્તાન્તકરસઃ>
મૃતસૂતાભ્રલોહાનાં તુલ્યાં પથ્યાં વિચૂર્ણયેત્ ।
માષત્રયં લિહેત્ક્ષૌદ્રૈરમ્લપિત્તપ્રશાન્તયે

<અગ્નિકુમારરસઃ>
સૂતં ગન્ધં ચ નાગાનાં ચૂર્ણં હંસાઙ્ઘ્રિવારિણા ।
દિનં ઘર્મે વિમર્દ્યાથ ગોલિકાં તસ્ય યોજયેત્

કાચકુપ્યાં ચ સંવેષ્ટ્ય તાં ત્રિભિર્ મૃત્પુટૈર્ દૃઢમ્ ।
મુખં સંરુધ્ય સંશોષ્ય સ્થાપયેત્સિકતાહ્વયે

સાર્ધં દિનં ક્રમેણાગ્નિં જ્વાલયેત્ તદધસ્તતઃ ।
સ્વાંગશીતં સમુદ્ધૃત્ય ષડંશેનામૃતં ક્ષિપેત્

મરિચાન્યર્દ્ધભાગેન સમં વાસ્યાથ મર્દયેત્ ।
અયમગ્નિકુમારાખ્યો રસો માત્રાસ્ય રક્તિકા

તામ્બૂલીરસસંયુક્તો હન્તિ રોગાનમૂન્ અયમ્ ।
વાતરોગાન્ ક્ષયં શ્વાસં કાસં પાણ્ડુકફોલ્બણમ્

અગ્નિમાંદ્યં સન્નિપાતં પથ્યં શાલ્યાદિકં લઘુ ।
જલયોગપ્રયોગોઽપિ શસ્તસ્તાપપ્રશાન્તયે

<અગ્નિકુમારરસઃ>
ટઙ્કણં રસગન્ધૌ ચ સમભાગં ત્રયો વિષમ્ ।
કપર્દિસર્જિકાક્ષારમાગધીવિશ્વભેષજમ્

પૃથક્પૃથક્ કર્ષમાત્રં ત્વષ્ટભાગં મરીચકમ્ ।
જમ્બીરામ્લૈર્દિનં પિષ્ટં ભવેદગ્નિકુમારકઃ ।
વિષૂચિશૂલવાતાદિવહ્ણિમાંદ્યપ્રશાન્તયે

<લીલાવિલાસરસઃ>
રસો રવિર્વ્યોમ બલિઃ સુલોહં ધાત્ર્યક્ષનીરૈસ્ત્રિદિનં વિમર્દ્ય ।
તદલ્પઘૃષ્ટં મૃદુમાર્કવેણ સંમર્દયેદ્ અસ્ય ચ વલ્લયુગ્મમ્

હન્ત્યમ્લપિત્તં મધુનાવલીઢં લીલાવિલાસો રસરાજ એષઃ ।
દુગ્ધં સકૂષ્માણ્ડરસં સધાત્રીફલં શનૈસ્તત્સહિતં ભજેદ્વા

<મન્થાનભૈરવરસઃ>
મૃતં સૂતં મૃતં તામ્રં હિઙ્ગુપુષ્કરમૂલકમ્ ।
સૈન્ધવં ગન્ધકં તાલં ટઙ્કણં ચૂર્ણયેત્સમમ્

પુનર્નવાદેવદારુનિર્ગુણ્ડીતણ્ડુલીયકૈઃ ।
તિક્તકોશાતકીદ્રાવૈર્દિનૈકં મર્દયેદ્ દૃઢમ્

માષમાત્રં લિહેત્ક્ષૌદ્રૈ રસો મન્થાનભૈરવઃ ।
કફરોગપ્રશાન્ત્યર્થં નિમ્બક્વાથં પિબેદનુ

<ક્રવ્યાદરસઃ>
પલં રસસ્ય દ્વિપલં બલેઃ સ્યાચ્છુલ્વાયસી ચાર્ધપલપ્રમાણે ।
સંચૂર્ણ્ય સર્વં દ્રુતમ્ અગ્નિયોગાદ્ એરણ્ડપત્રેષુ નિવેશનીયમ્

પિષ્ટ્વાથ તાં પર્પટિકાં નિદધ્યાલ્લોહસ્ય પાત્રે વરપૂતમ્ અસ્મિન્ ।
જમ્બીરજં પક્વરસં પલાનાં શતં નિયોજ્યાગ્નિમથામ્લમાત્રમ્

જીર્ણે રસે ભાવિતમેતદેતૈઃ સપઞ્ચકોલોદ્ભવવારિપૂરૈઃ ।
સવેતસામ્લૈઃ શતમત્ર યોજ્યં સમં રજષ્ ટંકણજં સુભૃષ્ટમ્

વિડં દદર્ધં મરિચં સમં ચ તત્સપ્તધાર્દ્રં ચણકામ્લવારિ ।
ક્રવ્યાદનામા ભવતિ પ્રસિદ્ધો રસઃ સુમન્થાનકભૈરવોક્તઃ ।
માષદ્વયં સૈન્ધવતક્રપીતમ્ એતસુધન્યં ખલુ ભોજનાન્તે

ગુરૂણિ માંસાનિ પયાંસિ પિષ્ટીઘૃતાનિ ખાદ્યાનિ ફલાનિ વેગાત્ ।
માત્રાતિરિક્તાન્યપિ સેવિતાનિ યામદ્વયાજ્જારયતિ પ્રસિદ્ધઃ

<અગ્નિતુણ્ડીવટી>
શુદ્ધં સૂતં વિષં ગન્ધમજમોદાફલત્રયમ્ ।
સર્જિક્ષારં યવક્ષારં વહ્ણિસૈન્ધવજીરકમ્

સૌવર્ચલં વિડઙ્ગાનિ સામુદ્રં ટઙ્કણં સમમ્ ।
વિષમુષ્ટિં સર્વતુલ્યં જમ્બીરામ્લેન મર્દયેત્

મરિચાભાં વટીં ખાદેદ્વહ્ણિમાંદ્યપ્રશાન્તયે

<આનન્દોદયરસઃ>
પારદં ગન્ધકં લોહમભ્રકં વિષમેવ ચ ।
સમાંશં મરિચં ચાષ્ટૌ ટઙ્કણં ચ ચતુર્ગુણમ્

ભૃઙ્ગરાજરસૈઃ સપ્ત ભાવનાશ્ચામ્લદાડિમૈઃ ।
ગુઞ્જાદ્વયં પર્ણખણ્ડૈર્હન્તિ સાયં તુ ભક્ષિતઃ

વાતશ્લેષ્મોદ્ભવાન્રોગાન્મન્દાગ્નિગ્રહણીજ્વરાન્ ।
અરુચિં પાણ્ડુતાં ચૈવ જયેદચિરસેવનાત્

<ચિન્તામણિરસઃ>
રસં ગન્ધં મૃતં શુલ્બં મૃતમભ્રં ફલત્રિકમ્ ।
ત્ર્યૂષણં બીજજૈપાલં સમં ખલ્વે વિમર્દયેત્

દ્રોણપુષ્પીરસૈર્ભાવ્યં શુષ્કં તદ્વસ્ત્રગાલિતમ્ ।
ચિન્તામણિરસોઽપ્યેષ અજીર્ણાનાં પ્રશસ્યતે

જ્વરમ્ અષ્ટવિધં હન્તિ સર્વશૂલેષુ શસ્યતે ।
ગુઞ્જૈકો વા દ્વિગુંજો વા આમરોગહરઃ પરઃ

<રાજવલ્લભરસઃ>
રસનિષ્કૈકગન્ધૈકં નિષ્કમાત્રઃ પ્રદીપનઃ

સાર્ધં પલં પ્રદાતવ્યં ચૂલિકાલવણં ભિષક્ ।
ખલ્વે સંમર્દયેત્તત્તુ શુષ્કવસ્ત્રેણ ગાલયેત્

માષમાત્રં પ્રદાતવ્યો મુક્તમાંસાદિજારકઃ ।
અજીર્ણેષુ ત્રિદોષેષુ દેયોઽયં રાજવલ્લભઃ

<ત્રિનેત્રાખ્યરસઃ>
ટઙ્કણં હારિણં શૃઙ્ગં સ્વર્ણં શુલ્બં મૃતં રસમ્ ।
દિનૈકમાર્દ્રકદ્રાવૈર્મર્દ્ય રુદ્ધ્વા પુટે પચેત્

ત્રિનેત્રાખ્યો રસો નામ્ના માષૈકં મધુસર્પિષા ।
સૈન્ધવં જીરકં હિઙ્ગુમધ્વાજ્યાભ્યાં લિહેદનુ ।
પક્તિશૂલહરં ખ્યાતં યામમાત્રાન્ન સંશયઃ

<મેહવજ્રરસઃ>
ભસ્મ સૂતં મૃતં કાન્તં શુલ્બભસ્મ શિલાજતુ ।
શુદ્ધતાપ્યં શિલા વ્યોષં ત્રિફલાઙ્કોલબીજકમ્

કપિત્થરજનીચૂર્ણં ભૃઙ્ગરાજેન ભાવયેત્ ।
વિંશદ્વારં વિશોષ્યાથ મધુયુક્તં લિહેત્સદા

નિષ્કમાત્રં લિહેન્મેહી મેહવજ્રો મહારસઃ ।
મહાનિમ્બસ્ય બીજાનિ પિષ્ટ્વા કર્ષમિતાનિ ચ

પલં તણ્ડુલતોયેન ઘૃતનિષ્કદ્વયેન ચ ।
એકીકૃત્ય પિબેત્તોયં હન્તિ મેહં ચિરોત્થિતમ્

<ઇન્દ્રવટીરસઃ>
મૃતં સૂતં મૃતં વંગમર્જુનસ્ય ત્વચાન્વિતમ્ ।
તુલ્યાંશં મર્દયેત્ ખલ્વે શાલ્મલ્યા મૂલજૈર્ દ્રવૈઃ

દિનાન્તે વટિકા કાર્યા માષમાત્રા પ્રમેહહા ।
એષા ઇન્દ્રવટી નામ્ના મધુમેહપ્રશાન્તયે

<રસેન્દ્રમઙ્ગલરસઃ>
તાલસત્ત્વં મૃતં તામ્રં મૃતં લોહં મૃતં રસમ્ ।
હતમભ્રં હતં તારં ગન્ધં તુત્થં મનઃશિલા

સૌવીરાઞ્જનકાસીસં નીલીભલ્લાતકાનિ ચ ।
શિલાજત્વર્કમૂલં તુ કદલીકન્દચિત્રકમ્

ત્વચમ્ અઙ્કોલજાં કૃષ્ણાં કૃષ્ણધત્તૂરમૂલકમ્ ।
અવલ્ગુજાનિ બીજાનિ ગૌરીમાધ્વીફલાનિ ચ

હેમાહ્વાં ફેનજાત્યાં ચ ફલિનીં વિષતિન્દુકમ્ ।
તૈલિન્યો લોહકિટ્ટં ચ પુરાણમમૃતં ચ તત્

ત્વચા ચ મીનકાક્ષસ્ય પુનરુક્તં પલં પૃથક્ ।
તૈલિન્યો વટકાસ્તાસુ સર્વમેકત્ર ચૂર્ણયેત્

ખલ્વે નિધાય દાતવ્યા પુનરેષાં ચ ભાવના ।
બ્રહ્મદણ્ડી શિખાપુઙ્ખા દેવદાલી ચ નીલિકા

વાણશોના નૃપતરુ નિમ્બસારો વિભીતકઃ ।
કરઞ્જો ભૃઙ્ગરાજશ્ચ ગાયત્રી તિન્તડીફલમ્

મલયૂમૂલમેતેષાં તિસ્રસ્તિસ્રસ્તુ ભાવનાઃ ।
દાતવ્યા કુપ્પિકાં કૃત્વા સમ્યક્ સંશોષ્ય ચાતપે

ભાણ્ડે તદ્ધારયેદ્ભાણ્ડં મુદ્રિતં ચાથ કારયેત્ ।
યામં મન્દાગ્નિના પચ્યાત્ પુટમધ્યે હ્યસૌ રસઃ

પુણ્ડરીકં નિહન્ત્યેવ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
દ્વિમાસાભ્યન્તરે પુંસામપથ્યં ન તુ ભોજયેત્

રોગાઃ સર્વે વિલીયન્તે કુષ્ઠાનિ સકલાનિ ચ ।
ભાનુભક્તિપ્રવૃત્તાનાં ગુરુભક્તિકૃતાં સદા

રસેન્દ્રમંગલો નામ્ના રસોઽયં પ્રકટીકૃતઃ ।
અનુગ્રહાય ભક્તાનાં શિવેન કરુણાત્મના

<સર્વેશ્વરરસઃ>
મૃતતામ્રાભ્રલોહાનાં હિઙ્ગુલં ચ પલં પલમ્ ।
જમ્બીરોન્મત્તભાર્ગીભિઃ સ્નુહ્યર્કવિષમુષ્ટિભિઃ

મર્દ્યં હયારિજૈર્ દ્રાવૈઃ પ્રત્યેકં ચ દિનં દિનમ્ ।
એવં સપ્તદિનં મર્દ્યં તદ્ગોલં વસ્ત્રવેષ્ટિતમ્

વાલુકાયન્ત્રગં સ્વેદ્યં ત્રિદિનં લઘુવહ્ણિના ।
આદાય ચૂર્ણયેત્ સર્વં પલૈકં યોજયેદ્વિષમ્

દ્વિપલં પિપ્પલીચૂર્ણમિશ્રં સર્વેશ્વરં રસમ્ ।
દ્વિગુઞ્જં લેહયેત્ ક્ષૌદ્રૈર્ મુનિમણ્ડલકુષ્ઠનુત્

વાકુચી ચૈવ દારૂ ચ કર્ષમાત્રં વિચૂર્ણિતમ્ ।
લિહેદ્ એરણ્ડતૈલેન હ્યનુપાનં સુખાવહમ્

રક્તાધિક્યે સિરામોક્ષઃ પાદે બાહૌ લલાટકે ।
કર્તવ્યો દૃષ્ટિરોગેષુ કુષ્ઠિનાં ચ વિશેષતઃ

બલિનો બહુદોષસ્ય વયઃસ્થસ્ય શરીરિણઃ ।
એતત્પ્રમાણમિચ્છન્તિ પ્રસ્થં શોણિતમોક્ષણે

વ્યભ્રે વર્ષાસુ વિદ્યાત્તુ ગ્રીષ્મકાલે તુ શીતલે ।
હેમન્તકાલે મધ્યાહ્ને શસ્ત્રકાલાસ્ત્રયઃ સ્મૃતાઃ

<તલેશ્વરરસઃ (1)>
કર્ષા દ્વાદશ તાલસ્ય કૂષ્માણ્ડરસસંભૃતે ।
સ્વેદયેદ્ દોલિકાયન્ત્રે યાવત્તોયં ન વિદ્યતે

પશ્ચાત્તં શોષયેત્ખલ્વે સૂતં કર્ષદ્વયં ક્ષિપેત્ ।
ઘર્ષયેદ્ બહુધા તત્તુ યાવત્કજ્જલિકા ભવેત્

સ્નુહીક્ષીરં રવિક્ષીરં છાગી ગોક્ષુરવાકુચી ।
પાતાલગરુડાઙ્કોલચક્રમર્દકહિજ્જલાઃ

કુમાર્યુન્મત્તભલ્લાતત્રિફલામ્બુપુનર્નવાઃ ।
નિમ્બત્વગ્ એભિર્ ભૈષજ્યૈઃ પુટનાચ્ચ ત્રયં ત્રયમ્

ષટ્કર્ષં કલિકાચૂર્ણં હણ્ડિકાયાં તુ ધારયેત્ ।
ચતુર્થાંશમધઃ સ્થાપ્યં મધ્યે સ્થાપ્યં તુ તાલકમ્

પશ્ચાદુપરિચૂર્ણં તુ સર્વં સ્થાપ્યં પ્રયત્નતઃ ।
હણ્ડિકાં કણ્ઠપર્યન્તાં કુમારીરસયોગતઃ

પૂરયેચ્ચ તતો મુદ્રાં દૃઢાં કુર્યાત્પ્રયત્નતઃ ।
તસ્યોપરિ શિલાં દત્ત્વા દૃઢા ન ચ ચલેદ્યથા

દીપાગ્ના ચતુર્યામં વિંશદ્યામં હઠાગ્નિના ।
સ્વાઙ્ગશીતલમુદ્ધૃત્ય કુષ્ઠે તાલેશ્વરો રસઃ

કુષ્ઠનાશઃ પરઃ ખ્યાતો ભૈરવાનન્દયોગિના ।
પથ્યં મુદ્ગામ્બુશાલ્યન્નં ભિષગત્ર પ્રયોજયેત્

<તાલેશ્વરરસઃ (2)>
સૂતો દ્વૌ વલ્ગુજા ત્રીણિ કણા વિશ્વા ત્રિકં ત્રિકમ્

સાર્ધૈકં બ્રહ્મપુત્રસ્ય મરિચસ્ય ચતુષ્ટયમ્ ।
એકૈકં નિમ્બધત્તૂરબીજતો ગન્ધકત્રયમ્

જાતીટઙ્કણતાલાયા ભાગા દશ દશ સ્મૃતાઃ ।
યુક્ત્યા સર્વં વિમર્દ્યાથામૃતાસ્વરસભાવિતાઃ

સપ્તધા શોષયિત્વાથ ધત્તૂરસ્યૈવ દાપયેત્ ।
સંમર્દ્ય ગોલકં સાર્દ્રં ધત્તૂરૈર્ વેષ્ટયેદ્દલૈઃ

ગોમયે વેષ્ટયેત્તચ્ચ કુક્કુટાખ્યપુટે પચેત્ ।
રસઃ કુષ્ઠહરઃ સેવ્યઃ સર્વદા ભોજનપ્રિયૈઃ

<સ્વર્ણક્ષીરીરસઃ>
હેમાહ્વાં પઞ્ચપલિકાં ક્ષિપ્ત્વા તક્રઘટે પચેત્ ।
તક્રે જીર્ણે સમુદ્ધૃત્ય પુનઃ ક્ષીરઘટે પચેત્

ક્ષીરે જીર્ણે સમુદ્ધૃત્ય ક્ષાલયિત્વા વિશોષયેત્ ।
ચૂર્ણિતં તત્પઞ્ચપલં મરિચાનાં પલદ્વયમ્

પલૈકં મૂર્છિતં સૂતમ્ એકીકૃત્વા ચ ભક્ષયેત્ ।
નિષ્કૈકં સુપ્તિકુષ્ઠાર્તઃ સ્વર્ણક્ષીરીરસો હ્યયમ્

<શૂલગજકેસરીરસઃ>
શુદ્ધસૂતં દ્વિધા ગન્ધં યામૈકં મર્દયેદ્ દૃઢમ્ ।
તામ્રભસ્મ દ્વયોસ્તુલ્યં સમ્પુટે તં નિરોધયેત્

ઊર્ધ્વાધોલવણં દત્ત્વા મૃદ્ભાણ્ડે ધારયેદ્ભિષક્ ।
તતો ગજપુટે પક્ત્વા સ્વાઙ્ગશીતં સમુદ્ધરેત્

સમ્પુટં ચૂર્ણયેત્ સૂક્ષ્મં પર્ણખણ્ડે દ્વિગુઞ્જકે ।
ભક્ષયેચ્છૂલપીડાર્થે હિઙ્ગુશુણ્ઠીસજીરકમ્

વચામરિચજં ચૂર્ણં કર્ષમુષ્ણજલૈઃ પિબેત્ ।
અસાધ્યં સાધયેચ્છૂલં રસઃ સ્યાચ્છૂલકેસરી

વ્યાયામં મૈથુનં મદ્યં લવણં કટુકાનિ ચ ।
વેગરોધં શુક્રરોધં વર્જયેચ્છૂલવાન્નરઃ

<બ્રહ્મરસઃ>
ભાગૈકં મૂર્છિતં સૂતં ગન્ધાવલ્ગુજચિત્રકાન્ ।
ચૂર્ણં તુ બ્રહ્મબીજાનાં પ્રતિદ્વાદશભાગિકમ્

ભાગાંસ્ત્રિંશદ્ગુડસ્યાપિ ક્ષૌદ્રેણ ગુટિકા કૃતા ।
અયં બ્રહ્મરસો નામ્ના બ્રહ્મહત્યાવિનાશનઃ

દ્વિનિષ્કભક્ષણાદ્ધન્તિ પ્રસુપ્તિં કુષ્ઠમણ્ડલમ્ ।
પાતાલગરુડીમૂલં જલે પિષ્ટ્વા પિબેદનુ

<ઇન્દુધરરસઃ>
શુદ્ધં સૂતં સમં ગન્ધં તુત્થં ચ મૃતતામ્રકમ્ ।
મર્દિતં વાકુચીક્વાથૈર્દિનૈકં વટકીકૃતમ્

નિષ્કમાત્રં સદા ખાદેચ્છ્વેતઘ્નેન્દુધરો રસઃ ।
વાકુચીતૈલકર્ષૈકં સક્ષૌદ્રમનુપાયયેત્

<પારિભદ્રરસઃ>
મૂર્છિતં સૂતકં ધાત્રીફલં નિમ્બસ્ય ચાહરેત્ ।
તુલ્યાંશં ખાદિરક્વાથૈર્દિનં મર્દ્યં ચ ભક્ષયેત્ ।
નિષ્કૈકં દદ્રુકુષ્ઠઘ્નઃ પારિભદ્રાહ્વયો રસઃ

<શ્વેતારિરસઃ>
શુદ્ધં સૂતં સમં ગન્ધં ત્રિફલાભ્રં ચ વાકુચી ।
ભલ્લાતં ચ શિલા કૃષ્ણા નિમ્બબીજં સમં સમમ્

મર્દયેદ્ભૃઙ્ગજદ્રાવૈઃ પેષ્યં શોષ્યં પુનઃ પુનઃ ।
ઇત્થં કુર્યાત્ ત્રિસપ્તાહં રસં શ્વેતારિકો ભવેત્

મધ્વાજ્યૈઃ ખાદયેન્નિષ્કં શ્વેતકુષ્ઠં વિનાશયેત્

<કાલાગ્નિરુદ્રરસઃ>
સૂતાભ્રં તામ્રતીક્ષ્ણાનાં ભસ્મ માક્ષિકગન્ધકમ્ ।
વન્ધ્યાકર્કોટકીદ્રાવૈ રસો મર્દ્યો દિનાવધિ

વન્ધ્યાકર્કોટકીકન્દે ક્ષિપ્ત્વા લિપ્ત્વા મૃદા બહિઃ ।
ભૂધરાખ્યે પુટે પાચ્યં દિનૈકં તુ વિચૂર્ણયેત્

દશમાંશં વિષં યોજ્યં માષમાત્રં ચ ભક્ષયેત્ ।
રસઃ કાલાગ્નિરુદ્રોઽયં દશાહેન વિસર્પનુત્

પિપ્પલીમધુસંયુક્તં હ્યનુપાનં પ્રકલ્પયેત્ ।
<મકરધ્વજરસઃ>
સ્વર્ણાદષ્ટગુણં સૂતં મર્દયેદ્ દ્વિત્વગન્ધકમ્

રક્તકાર્પાસકુસુમૈઃ કુમાર્યાસ્ત્રિદિનં તતઃ ।
શુષ્કં કાચઘટે રુદ્ધ્વા વાલુકાયન્ત્રગં હઠાત્

ભસ્મ કુર્યાદ્રસેન્દ્રસ્ય નવાર્કકિરણોપમમ્ ।
ભાગોઽસ્ય ભાગાશ્ચત્વારઃ કર્પૂરસ્ય સુશોભનાઃ

લવઙ્ગં મરિચં જાતીફલં કર્પૂરમાત્રયા ।
મેલયેન્મૃગનાભિં ચ ગદ્યાણકમિતાં તતઃ

શ્લક્ષ્ણપિષ્ટો રસઃ શ્રીમાઞ્જાયતે મકરધ્વજઃ ।
વલ્લં વલ્લદ્વયં વાસ્ય તામ્બૂલદલસંયુતમ્

ભક્ષયેન્મધુરં સ્નિગ્ધં લઘુમાંસમવાતુલમ્ ।
શૃતં શીતં સિતાયુક્તં દુગ્ધં ગોધૂમમ્ આજ્યકમ્

માષાશ્ચ પિષ્ટમપરં મદ્યાનિ વિવિધાનિ ચ ।
કરોત્યગ્નિબલં પુંસાં વલીપલિતનાશનઃ

મેધાયુઃકાન્તિજનકઃ કામોદ્દીપનકૃન્મહાન્ ।
અભ્યાસાત્ સાધકઃ સ્ત્રીણાં શતં જયતિ નિત્યશઃ

રતિકાલે રતાન્તે વા પુનઃ સેવ્યો રસોત્તમઃ ।
મદહાનિં કરોત્યેષ પ્રમદાનાં સુનિશ્ચિતમ્

કૃત્રિમં સ્થાવરવિષં જંગમં વિષવારિજમ્ ।
ન વિકારાય ભવતિ સાધકાનાં ચ વત્સરાત્

મૃત્યુઞ્જયો યથાભ્યાસાન્મૃત્યું જયતિ દેહિનામ્ ।
તથાયં સાધકેન્દ્રસ્ય જરામરણનાશનઃ

<મદનકામદેવરસઃ>
તારં વજ્રં સુવર્ણં ચ તામ્રં ચ સૂતગન્ધકમ્ ।
લોહં ચ ક્રમવૃદ્ધાનિ કુર્યાદેતાનિ માત્રયા

વિમર્દ્ય કન્યકાદ્રાવૈર્ન્યસેત્કાચમયે ઘટે ।
મુદ્રિતં પિઠરીમધ્યે ધારયેત્સૈન્ધવૈર્ભૃતે

પિઠરીં મુદ્રયેત્સમ્યક્ તતશ્ ચુલ્લ્યાં નિવેશયેત્ ।
વહ્નિં શનૈઃ શનૈઃ કુર્યાદ્દિનૈકં તત ઉદ્ધરેત્

સ્વાઙ્ગશીતં ચ સંચૂર્ણ્ય ભાવયેદર્કદુગ્ધકૈઃ ।
અશ્વગન્ધા ચ કઙ્કોલી વાનરી મુશલીક્ષુરઃ

ત્રિવારં સ્વરસં ભાવ્યં શતાવર્યા વિભાવયેત્ ।
પદ્મકન્દકસેરૂણાં રસૈર્ ભાવ્યં તુ એકધા

કસ્તૂરીવ્યોષકપૂરૈઃ કઙ્કોલૈલાલવંગકમ્ ।
પૂર્વચૂર્ણાદષ્ટમાંશમિતચૂર્ણં વિમિશ્રયેત્

સર્વૈઃ સમાં શર્કરાં ચ દત્ત્વા શાણોન્મિતં દદેત્ ।
ગોદુગ્ધદ્વિપલેનૈવ મધુરાહારસેવિનઃ

અસ્ય પ્રભાવાત્ સૌન્દર્ય્યં બલં તેજો વિવર્ધતે ।
તરુણી રમતે બહ્વીર્વીર્યહાનિર્ન જાયતે

<પૂર્ણેન્દુરસઃ>
શાલ્મલ્યુત્થૈર્ દ્રવૈર્ મર્દ્ય પક્ષૈકં શુદ્ધસૂતકમ્ ।
યામદ્વયં પચેદાજ્યે વસ્ત્રે બદ્ધ્વાથ મર્દયેત્

દિનૈકં શાલ્મલિદ્રાવૈર્ મર્દયિત્વા વટીં કૃતામ્ ।
વેષ્ટયેન્નાગવલ્લ્યા ચ નિઃક્ષિપેત્ કાચભાજને

ભાજનં શાલ્મલીદ્રાવૈઃ પૂર્ણં યામદ્વયં પચેત્ ।
વાલુકાયંત્રમધ્યે તુ દ્રવે જીર્ણે સમુદ્ધરેત્

દ્વિગુઞ્જં ભક્ષયેત્પ્રાતર્નાગવલ્લીદલાન્તરે ।
મુશલીં સસિતાં ક્ષીરૈઃ પલૈકં પાયયેદનુ

રસઃ પૂર્ણેન્દુનામાયં સમ્યગ્ વીર્યકરો ભવેત્ ।
કામિનીનાં સહસ્રૈકં નરઃ કામયતે ધ્રુવમ્

<કામિનીમદભઞ્જનરસઃ>
શુદ્ધં સૂતં સમં ગન્ધં ત્ર્યહં કહ્લારજદ્રવૈઃ ।
મર્દિતં વાલુકાયન્ત્રે યામૈઃ કૂપીગતં પચેત્

રક્તાઙ્ગસ્ય દ્રવૈર્ભાવ્યં દિનૈકં તુ સિતાયુતમ્ ।
યથેષ્ટં ભક્ષયેચ્ચાનુ કામયેત્કામિનીશતમ્

<મદનોદયરસ>
શુદ્ધં સૂતં સમં ગન્ધં રક્તોત્પલદલદ્રવૈઃ ।
યામં મર્દ્યં પુનર્ગન્ધં પૂર્વાદ્ અર્ધં વિનિષ્ક્ષિપેત્

દિનૈકં મર્દયેત્તત્તુ પુનર્ગન્ધં ચ મર્દયેત્ ।
પૂર્વદ્રાવૈર્દિનૈકં તુ કાચકુપ્યાં નિરુધ્ય ચ

દિનૈકં વાલુકાયન્ત્રે પક્વમ્ ઉદ્ધૃત્ય ભક્ષયેત્ ।
પઞ્ચગુઞ્જા સિતા સાર્દ્ધં રસોઽયં મદનોદયઃ

સમૂલં વાનરીબીજં મુશલી શર્કરાસમમ્ ।
ગવાં ક્ષીરેણ તત્પેયં પલાર્દ્ધમનુપાનકમ્

<અનઙ્ગસુન્દરરસઃ>
પલદ્વયં દ્વયં શુદ્ધં પારદં ગન્ધકં તથા ।
મૃતહેમ્નસ્તુ કર્ષૈકં પલૈકં મૃતતામ્રકમ્

મૃતતારં ચતુર્નિષ્કં મર્દ્યં પઞ્ચામૃતૈર્દિનમ્ ।
રુદ્ધ્વા તુ વૈ પુટે પશ્ચાદ્દિનૈકં તુ સમુદ્ધરેત્

પિષ્ટ્વા પઞ્ચામૃતૈઃ કુર્યાદ્વટિકાં બદરાકૃતિમ્ ।
અનઙ્ગસુન્દરો નામ પરં પુષ્ટિપ્રદાયકઃ

<કામેશ્વરરસઃ>
સમ્યઙ્મારિતમભ્રકં કટ્ફલં કુષ્ઠાશ્વગન્ધામૃતા મેથી મોચરસો વિદારિમુશલી ગોક્ષૂરકં ક્ષૂરકમ્ ।
રમ્ભાકન્દશતાવરી હ્યજમુદા માષાસ્તિલા ધાન્યકં યષ્ટી નાગબલા કચૂરમદનં જાતીફલં સૈન્ધવમ્

ભાર્ઙ્ગી કર્કટશૃઙ્ગિકા ત્રિકટુકં જીરદ્વયં ચિત્રકં ચાતુર્જાતપુનર્નવા ગજકણા દ્રાક્ષા શટી વાસકમ્ ।
શાલ્મલ્યન્ધ્રિફલત્રિકં કપિભવં બીજં સમં ચૂર્ણયેચ્ચૂર્ણાંશા વિજયા સિતા દ્વિગુણિતા મધ્વાજ્યયોઃ પિણ્ડિતમ્

કર્ષાર્દ્ધા ગુટિકાવલેહમ્ અથવા સેવ્યં સદા સર્વથા પેયં ક્ષીરસિતા તુ વીર્યકરણં સ્તમ્ભોઽપ્યયં કામિની ।
રામાવશ્યકરં સુખાતિસુખદં પ્રૌઢાઙ્ગનાદ્રાવકમ્ ક્ષીણે પુષ્ટિકરં ક્ષયે ક્ષયહરં સર્વામયધ્વંસનમ્

કાસશ્વાસમહાતિસારશમનં મન્દાગ્નિસંદીપનં ધાતોર્વૃદ્ધિકરં રસાયનવરં નાસ્ત્યન્યદસ્માત્પરમ્ ।
અર્શાંસિ ગ્રહણીપ્રમેહનિચયશ્લેષ્માતિરક્તપ્રણુન્ નિત્યાનન્દકરં વિશેષવિદુષાં વાચાં વિલાસોદ્ભવમ્

અભ્યાસેન નિહન્તિ મૃત્યુપલિતં કામેશ્વરો વત્સરાત્ સર્વેષાં હિતકારકો નિગદિતઃ શ્રીવૈદ્યનાથેન યઃ ।
વૃદ્ધાનાં મદનોદયોદયકરઃ પ્રૌઢાઙ્ગનાસઙ્ગમે સિંહોઽયં સમદૃષ્ટિઃ પ્રત્યયકરો ભૂપૈઃ સદા સેવ્યતામ્

<અજીર્ણકણ્ટકરસઃ>
શુદ્ધં સૂતં વિષં ગન્ધં સમચૂર્ણં વિચૂર્ણયેત્ ।
મરિચં સર્વતુલ્યાંશં કણ્ટકાર્યાઃ ફલદ્રવૈઃ

મર્દયેદ્ભાવયેત્સર્વાનેકવિંશતિવારકાન્ ।
વટીં ગુઞ્જાત્રયાં ખાદેત્સર્વાજીર્ણપ્રશાન્તયે

<ઉદયભાસ્કરરસઃ>
ગન્ધકેન મૃતં તામ્રં દશભાગં સમુદ્ધરેત્ ।
ઊષણં પઞ્ચભાગં સ્યાદમૃતં ચ દ્વિભાગકમ્

શ્લક્ષ્ણચૂર્ણીકૃતં સર્વં રક્તિકૈકપ્રમાણતઃ ।
દાતવ્યં કુષ્ઠિને સમ્યગનુપાનસ્ય યોગતઃ

ગલિતે સ્ફુટિતે ચૈવ વિષૂચ્યાં મણ્ડલે તથા ।
વિચર્ચિકાદદ્રુપામાકુષ્ઠાષ્ટકપ્રશાન્તયે

<રૌદ્રરસઃ>
શુદ્ધં સૂતં સમં ગન્ધં મર્દ્યં યામચતુષ્ટયમ્ ।
નાગવલ્લીરસૈર્યુક્તં મેઘનાદપુનર્નવૈઃ

ગોમૂત્રે પિપ્પલીયુક્તે મર્દ્યં રુદ્ધ્વા પુટેલ્લઘુ ।
લિહેત્ક્ષૌદ્રે રસો રૌદ્રો ગુઞ્જામાત્રોઽર્બુદં જયેત્

<નિત્યોદિતરસઃ>
મૃતસૂતાર્કલોહાભ્રવિષગન્ધં સમં સમમ્ ।
સર્વતુલ્યાંશભલ્લાતફલમેકત્ર ચૂર્ણયેત્

દ્રવૈઃ સૂરણકન્દોત્થૈઃ ખલ્વે મર્દ્યં દિનત્રયમ્ ।
માષમાત્રં લિહેદાજ્યે રસશ્ચાર્શાંસિ નાશયેત્

રસો નિત્યોદિતો નામ્ના ગુદોદ્ભવકુલાન્તકઃ ।
હસ્તે પાદે મુખે નાભ્યાં ગુદવૃષણયોસ્તથા

શોથો હૃત્પાર્શ્વશૂલં ચ યસ્યાસાધ્યાર્શસાં હિતઃ ।
અસાધ્યસ્યાપિ કર્તવ્યા ચિકિત્સા શઙ્કરોદિતા

<અર્શકુઠારરસઃ>
શુદ્ધસૂતં પલૈકં તુ દ્વિપલં શુદ્ધગન્ધકમ્ ।
મૃતં તામ્રં મૃતં લોહં પ્રત્યેકં તુ પલત્રયમ્

ત્ર્યૂષણં લાઙ્ગલી દન્તી પીલુકં ચિત્રકં તથા ।
પ્રત્યેકં દ્વિપલં યોજ્યં યવક્ષારં ચ ટઙ્કણમ્

ઉભૌ પઞ્ચપલૌ યોજ્યૌ સૈન્ધવં પલપઞ્ચકમ્ ।
દ્વાવિંશત્પલગોમૂત્રં સ્નુહીક્ષીરં ચ તત્સમમ્

મૃદ્વગ્નિના પચેત્સર્વં સ્થાલ્યાં યાવત્સુપિણ્ડિતમ્ ।
માષદ્વયં સદા ખાદેદ્રસોઽપ્યર્શઃકુઠારકઃ

<વિદ્યાધરરસઃ>
ગન્ધકં તાલકં તાપ્યં મૃતં તામ્રં મનઃશિલા ।
શુદ્ધં સૂતં ચ તુલ્યાંશં મર્દયેદ્ભાવયેદ્દિનમ્

પિપ્પલ્યાશ્ચ કષાયેણ વજ્રીક્ષીરેણ ભાવયેત્ ।
વલ્લં ચ ભક્ષયેત્ ક્ષૌદ્રૈઃ પ્લીહગુલ્માદિકં જયેત્

રસો વિદ્યાધરો નામ ગોદુગ્ધં ચ પિબેદનુ ।
<વઙ્ગેશ્વરરસઃ>
ભસ્મસૂતં ભસ્મવઙ્ગં ભાગૈકૈકં પ્રકલ્પયેત્

ગન્ધકં મૃતતામ્રં ચ પ્રત્યેકં ચ ચતુર્ગુણમ્ ।
અર્કક્ષીરૈર્દિનં મર્દ્યં સર્વં તદ્ગોલકીકૃતમ્

રુદ્ધ્વા તદ્ભૂધરે પાચ્યં પુટૈકેન સમુદ્ધરેત્ ।
એવં વઙ્ગેશ્વરો નામ્ના પ્લીહગુલ્મોદરં જયેત્

ઘૃતૈર્ ગુઞ્જાદ્વયં લિહ્યાન્નિષ્કં શ્વેતપુનર્નવામ્ ।
ગવાં મૂત્રૈઃ પિબેચ્ચાનુ રજની વા ગવાં જલૈઃ

<ઉદરારિરસઃ>
પારદં શિખિતુત્થં ચ જૈપાલં પિપ્પલીસમમ્ ।
આરગ્વધફલાન્મજ્જા વજ્રીદુગ્ધેન મર્દયેત્

માષમાત્રાં વટીં ખાદેદ્ધરેત્સ્ત્રીણાં જલોદરમ્ ।
ચિઞ્ચાફલરસં ચાનુ પથ્યં દધ્યોદનં હિતમ્ ।
જલોદરહરં ચૈવ તીવ્રેણ રેચનેન તુ

<જલોદરારિરસઃ>
પિપ્પલીમરિચં તામ્રં કાઞ્ચનીચૂર્ણસંયુતમ્

સ્નુહીક્ષીરૈર્દિનં મર્દ્યં તુત્થં જૈપાલબીજકમ્ ।
નિષ્કં ખાદેદ્ વિરેકં સ્યાત્ સદ્યો હન્તિ જલોદરમ્

રેચનાનાં ચ સર્વેષાં દધ્યન્નં સ્તમ્ભનં હિતમ્ ।
દિનાન્તે ચ પ્રદાતવ્યમન્નં વા મુદ્ગયૂષકમ્

<નારાચરસઃ>
સૂતટઙ્કણતુલ્યાંશં મરિચં સૂતતુલ્યકમ્ ।
ગન્ધકં પિપ્પલી શુણ્ઠી દ્વૌ દ્વૌ ભાગૌ વિચૂર્ણયેત્

સર્વતુલ્યં ક્ષિપેદ્દન્તીબીજાનિ નિસ્તુષાણિ ચ ।
દ્વિગુઞ્જં રેચને સિદ્ધં નારાચોઽયં મહારસઃ ।
ગુલ્મપ્લીહોદરં હન્તિ પિબેત્તમુષ્ણવારિણા

<ઇચ્છાભેદીરસઃ>
શુણ્ઠીમરિચસંયુક્તં રસગન્ધકટઙ્કણમ્ ।
જૈપાલસ્ત્રિગુણઃ પ્રોક્તઃ સર્વમેકત્ર ચૂર્ણયેત્

ઇચ્છાભેદી દ્વિગુઞ્જઃ સ્યાત્સિતયા સહ દાપયેત્ ।
પિબેચ્ચ ચુલ્લિકાન્ યાવત્ તાવદ્વારાન્વિરેચયેત્

તક્રૌદનં પ્રદાતવ્યમિચ્છાભેદી યથેચ્છયા ।
દોષાઃ કદાચિત્કુપ્યન્તિ જિતા લઙ્ઘનપાચનૈઃ