Rasamañjarī · Chapter 2
Rmañj, 2
athātaḥ sampravakṣyāmi rasajāraṇamuttamam /
athājīrṇam abījaṃ ca sūtakaṃ yastu ghātayet
brahmahā sa durācārī mama drohī maheśvari /
tasmātsarvaprayatnena jāritaṃ mārayedrasam
<pāradabalijāraṇaṃ>
prakṣipya toyaṃ mṛtkuṇḍe tasyopari śarāvakam /
saṃcūrṇamekhalāyuktaṃ sthāpayettasya cāntare
rasaṃ kṣiptvā gandhakasya rajastasyopari kṣipet /
samaṃ bhāgaṃ tato dadyāccharāveṇa pidhāpayet
laghvīyasīṃ bhasmamudrāṃ tataḥ kuryād bhiṣagvaraḥ /
āraṇyopalakaiḥ samyak caturbhiḥ puṭamācaret
evaṃ punaḥ punar gandhaṃ dattvā dattvā bhiṣagvaraḥ /
samyak kurvīta sūtasya devi ṣaḍguṇajāraṇam
<pāradasuvarṇajāraṇaṃ>
rasaḥ syāt paṭuśigrututthaiḥ sarājikairvyoṣaṇakais trirātram /
piṣṭastataḥ svinnatanu suvarṇamukhyānayaṃ khādati sarvadhātūn
<pāradajāraṇa>
athavā biḍayogena śikhipittena lepitam /
caret suvarṇaṃ rasarāṭ taptakhalve yathāsukham
nirdagdhaśaṃkhacūrṇaṃ ca ravikṣīreṇa saṃplutam /
puṭitaṃ śataśo devi praśastaṃ jāraṇaṃ viduḥ
svarṇābhrasarvalohāni yatheṣṭāni ca jārayet /
anekavidhinā sūtaṃ catuḥṣaṣṭyaṃśakādinā /
dvātriṃśat ṣoḍaśāṃśena jārayet kanakaṃ budhaḥ
<rasamāraṇaṃ>
dvipalaṃ śuddhasūtaṃ ca sūtārdhaṃ śuddhagandhakam /
kanyānīreṇa saṃmardya dinamekaṃ nirantaram
ruddhvā tadbhūdhare yantre dinaikaṃ mārayet puṭān /
<rasamāraṇa (2)>
bhujaṅgavallīnīreṇa marditaṃ pāradaṃ dṛḍham
karkoṭīkandamṛnmūṣāsampuṭasthaṃ puṭe gaje /
bhasma tadyogavāhi syātsarvakarmasu yojayet
<rasamāraṇa (3)>
śvetāṅkolajaṭāvāri mardyaḥ sūto dinatrayam /
puṭitaścāndhamūṣāyāṃ sūto bhasmatvamāpnuyāt
pratyahaṃ raktikāpañca bhakṣayenmadhu sarpiṣā /
ko vā tasya guṇān vaktuṃ bhuvi śaknoti mānavaḥ
<rasasindūranirmāṇa (1)>
palamatra rasaṃ śuddhaṃ tāvanmātraṃ sugandhakam /
vidhivat kajjalīṃ kṛtvā nyagrodhāṅkuravāribhiḥ
bhāvanātritayaṃ dattvā sthālīmadhye nidhāpayet /
viracya kavacīyantraṃ vālukābhiḥ prapūrayet
jāyate rasasindūraṃ taruṇāruṇasannibham /
anupānaviśeṣeṇa karoti vividhān guṇān
<rasasindūra (2)>
gandhakena samaḥ sūto nirguṇḍīrasamarditaḥ /
pācito vālukāyantre raktaṃ bhasma prajāyate
<rasasindūra>
sūtārddhaṃ gandhakaṃ śuddhaṃ mākṣikodbhūtasattvakam /
gandhatulyaṃ vimardyātha dinaṃ nirguṇḍikādravaiḥ
sthāpayedvālukāyantre kācakūpyāṃ vipācayet /
andhamūṣāgataṃ vātha vālukāyantrake dinam
pakvaṃ saṃjāyate bhasma dāḍimīkusumopamam /
<rasasindūra>
pṛthak samaṃ samaṃ kṛtvā pāradaṃ gandhakaṃ tathā
navasāraṃ dhūmasāraṃ sphaṭikīṃ yāmamātrake /
nimbunīreṇa saṃmardya kācakupyāṃ vipācayet
mukhe pāṣāṇavaṭikāṃ dattvā mudrāṃ pralepayet /
saptabhir mṛttikāvastraiḥ pṛthak saṃśoṣya veṣṭayet
sacchidrāyāṃ mṛdaḥ sthālyāṃ kūpikāṃ saṃniveśayet /
pūrayet sikatāpurair ā galaṃ matimān bhiṣak
niveśya cullyāṃ dahanaṃ mandamadhyakharaṃ kramāt /
prajvālya dvādaśaṃ yāmaṃ svāṅgaśītalam uddharet
sphoṭayitvā punaḥ sthālīmūrdhvagaṃ gandhakaṃ tyajet /
adhasthaṃ rasasindūraṃ sarvakarmasu yojayet
<rasasindūra>
gandhakaṃ dhūma [... au1 Zeichenjh] raṃ ca śuddhasūtaṃ samaṃ samam /
yāmaikaṃ mardayetkhalve kācakupyāṃ niveśayet
ruddhvā dvādaśayāmaṃ tu vālukāyantragaṃ pacet /
sphoṭayet svāṅgaśītaṃ tamūrdhvalagnaṃ tu taṃ tyajet /
adhasthaṃ mṛtasūtaṃ ca sarvayogeṣu yojayet
<rasasindūra>
bhāgau rasasya traya eva bhāgā gandhasya bhāgaṃ pavanāsanasya /
saṃmardya gāḍhaṃ sakalaṃ subhāṇḍe tāṃ kajjalīṃ kācakṛte vidadhyāt
saṃveṣṭya mṛtkarpaṭakaiḥ svayaṃ tāṃ mukhe sucūrṇāṃ khaṭikāṃ ca kṛtvā /
kramāgninā trīṇi dināni paktvā tāṃ vālukāyantragatāṃ tataḥ syāt
bandhūkapuṣpāruṇam īśajasya bhasma prayojyaṃ sakalāmayeṣu /
nijānupānair maraṇaṃ jarāṃ ca nihanti vallakramasevanena
<rasasindūra>
pakvamūṣāgataṃ sūtaṃ gandhakaṃ cādharottaram /
tulyaṃ sucūrṇitaṃ kṛtvā kākamācīdravaṃ punaḥ
dvābhyāṃ caturguṇaṃ deyaṃ dravaṃ mūṣāṃ nirudhya ca /
pācayed vālukāyantre kramavṛddhāgninā dinam /
āraktaṃ jāyate bhasma sarvayogeṣu yojayet
<rasasindūra>
aśvagandhādivargeṇa rasaṃ svedyaṃ prayatnataḥ /
rasatulyaṃ gandhakaṃ ca mardayet kuśalo bhiṣak
pācayedrasasindūraṃ jāyate'ruṇasannibham /
śreṣṭhaṃ sarvarasānāṃ hi puṣṭikāmabalapradam
idamevāyuṣo vṛddhiṃ kartuṃ nānyadalaṃ bhavet /
vināpi svarṇarājena munibhiḥ parikīrtitam
<rasakarpūra>
ṭaṅkaṇaṃ madhu lākṣātha ūrṇā guñjāyuto rasaḥ /
mardayed bhṛṅgajairdrāvairdinaikaṃ vā dhamet punaḥ
dhmāto bhasmatvamāyāti śuddhaḥ karpūrasannibhaḥ /
<rasakarpūra>
khaṭīṣṭigairikāvalmīmṛttikā saindhavaṃ samam
bhāgadvayamito gandho rasabhāgadvayaṃ smṛtam /
haṇḍikāyāṃ viniḥkṣipya pārśve pārśve ca kharpaṭān
dagdhvātha haṇḍikāṃ dattvā dviraṣṭapraharaṃ pacet /
mṛtasūtaṃ tu gṛhṇīyācchuddhaḥ karpūrasannibham
kalkādiveṣṭitaṃ kṛtvā nirgiled upadaṃśake /
<rasakarpūra>
piṣṭaṃ pāṃśupaṭupragāḍhamamalaṃ vajryambunānekaśaḥ sūtaṃ dhātuyutaṃ khaṭīkavalitaṃ taṃ sampuṭe rodhayet /
antaḥsthaṃ lavaṇasya tasya ca tale prajvālya vahṇiṃ haṭhāt bhasma grāhyamathendukundadhavalaṃ bhasmoparisthaṃ śanaiḥ
tadvalladvitayaṃ lavaṅgasahitaṃ prātaḥ prabhuktaṃ nṛṇām ūrdhvaṃ recayati dviyāmamasakṛtpeyaṃ jalaṃ śītalam /
etaddhanti ca vatsarāvadhi viṣaṃ ṣāṇmāsikaṃ māsikaṃ śailotthaṃ garalaṃ mṛgendrakuṭilodbhūtaṃ ca tātkālikam
<rasamūrchana>
meghanādavacāhiṅgulaśunair mardayed rasam /
naṣṭapiṣṭaṃ tu tadgolaṃ hiṅgunā veṣṭayedbahiḥ
pacellavaṇayantrasthaṃ dinaikaṃ caṇḍavahṇinā /
ūrdhvalagnaṃ samādāya dṛḍhaṃ vastreṇa veṣṭayet
ūrdhvādho gandhakaṃ tulyaṃ dattvā saumyānale pacet /
jīrṇe gandhe punardeyaṃ ṣaḍbhir vāraiḥ samaṃ samam
ṣaḍguṇe gandhake jīrṇe mūrchito rogahā bhavet /
<rasamūrchana>
lohapātre'thavā tāmre palaikaṃ śuddhagandhakam
mṛdvagninā drute tasmiñchuddhaṃ sūtapalatrayam /
kṣiptvātha cālayet kiṃcillohadarvyā punaḥ punaḥ
gomayaṃ kadalīpatraṃ tasyopari ca ḍhālayet /
ityevaṃ gandhabaddhaṃ ca sarvarogeṣu yojayet
mārito dehasiddhyarthaṃ mūrchito vyādhighātane /
rasabhasma kvacidroge dehārthaṃ mūrchitaṃ kvacit /
baddho dvābhyāṃ prayuñjīta śāstradṛṣṭena karmaṇā
<baddhapāradalakṣaṇāni>
akṣayī ca laghurdrāvī tejasvī nirmalo guruḥ /
sphuṭanaṃ punarāvṛttirbaddhasūtasya lakṣaṇam
<mūrchitapāradalakṣaṇāni>
kajjalābho yadā sūto vihāya ghanacāpalam /
dṛśyate'sau tadā jñeyo mūrchitaḥ sutarāṃ budhaiḥ
<mṛtapāradalakṣaṇāni>
ārdratvaṃ ca ghanatvaṃ ca cāpalyaṃ gurutaijasam /
yasyaitāni na dṛśyante taṃ vidyānmṛtasūtakam
<nirbījabaddhapāradaḥ>
rasastu pādāṃśasuvarṇajīrṇaḥ piṣṭīkṛto gandhakayogataśca /
tulyāṃśagandhaiḥ puṭitaṃ krameṇa nirbījanāmākhilarogahantā
<sabījabaddhapāradaḥ>
bījīkṛtair abhrakasattvahematārārkakāntaiḥ saha sādhito'yam /
punastataḥ ṣaḍguṇagandhacūrṇaiḥ sabījabaddho 'pyadhikaprabhāvaḥ
rasavīryavipākeṣu vidyātsūtaṃ sudhāmayam /
sevito'sau sadā dehe roganāśāya kalpate
<kakārāṣṭaka>
kūṣmāṇḍaṃ karkaṭīṃ caiva kaliṅgaṃ kāravellakam /
kusumbhikaṃ ca karkoṭīṃ kadalīṃ kākamācikām
kakārāṣṭakametaddhi varjayedrasabhakṣakaḥ /
hitaṃ mudgāmbudugdhājyaṃ śālyannaṃ ca viśeṣataḥ
śākaṃ punarnavāyāstu meghanādaṃ ca cillikām /
saindhavaṃ nāgaraṃ mustaṃ padmamūlāni bhakṣayet
abhyaṅgaṃ maithunaṃ snānaṃ yatheṣṭaṃ ca sukhāmbunā /
rūpayauvanasampannāṃ sānukūlāṃ priyāṃ bhajet
buddhiḥ prajñā balaṃ kāntiḥ prabhā caivaṃ vayastathā /
vardhante sarva evaite rasasevāvidhau nṛṇām
yasya rogasya yo yogastenaiva saha yojayet /
rasendro harate rogānnarakuñjaravājinām
Original text: Rasamañjarī · Edition: Siddhinandan Mishra, Varanasi: Chaukhambha Orientalia, 1995 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0