Language

ENहिગુ
Scripture Library

Rasamañjarī · Chapter 2

2.1

Rmañj, 2
athātaḥ sampravakṣyāmi rasajāraṇamuttamam /
athājīrṇam abījaṃ ca sūtakaṃ yastu ghātayet

2.2

brahmahā sa durācārī mama drohī maheśvari /
tasmātsarvaprayatnena jāritaṃ mārayedrasam

2.3

<pāradabalijāraṇaṃ>
prakṣipya toyaṃ mṛtkuṇḍe tasyopari śarāvakam /
saṃcūrṇamekhalāyuktaṃ sthāpayettasya cāntare

2.4

rasaṃ kṣiptvā gandhakasya rajastasyopari kṣipet /
samaṃ bhāgaṃ tato dadyāccharāveṇa pidhāpayet

2.5

laghvīyasīṃ bhasmamudrāṃ tataḥ kuryād bhiṣagvaraḥ /
āraṇyopalakaiḥ samyak caturbhiḥ puṭamācaret

2.6

evaṃ punaḥ punar gandhaṃ dattvā dattvā bhiṣagvaraḥ /
samyak kurvīta sūtasya devi ṣaḍguṇajāraṇam

2.7

<pāradasuvarṇajāraṇaṃ>
rasaḥ syāt paṭuśigrututthaiḥ sarājikairvyoṣaṇakais trirātram /
piṣṭastataḥ svinnatanu suvarṇamukhyānayaṃ khādati sarvadhātūn

2.8

<pāradajāraṇa>
athavā biḍayogena śikhipittena lepitam /
caret suvarṇaṃ rasarāṭ taptakhalve yathāsukham

2.9

nirdagdhaśaṃkhacūrṇaṃ ca ravikṣīreṇa saṃplutam /
puṭitaṃ śataśo devi praśastaṃ jāraṇaṃ viduḥ

2.10

svarṇābhrasarvalohāni yatheṣṭāni ca jārayet /
anekavidhinā sūtaṃ catuḥṣaṣṭyaṃśakādinā /
dvātriṃśat ṣoḍaśāṃśena jārayet kanakaṃ budhaḥ

2.11

<rasamāraṇaṃ>
dvipalaṃ śuddhasūtaṃ ca sūtārdhaṃ śuddhagandhakam /
kanyānīreṇa saṃmardya dinamekaṃ nirantaram

2.12

ruddhvā tadbhūdhare yantre dinaikaṃ mārayet puṭān /
<rasamāraṇa (2)>
bhujaṅgavallīnīreṇa marditaṃ pāradaṃ dṛḍham

2.13

karkoṭīkandamṛnmūṣāsampuṭasthaṃ puṭe gaje /
bhasma tadyogavāhi syātsarvakarmasu yojayet

2.14

<rasamāraṇa (3)>
śvetāṅkolajaṭāvāri mardyaḥ sūto dinatrayam /
puṭitaścāndhamūṣāyāṃ sūto bhasmatvamāpnuyāt

2.15

pratyahaṃ raktikāpañca bhakṣayenmadhu sarpiṣā /
ko vā tasya guṇān vaktuṃ bhuvi śaknoti mānavaḥ

2.16

<rasasindūranirmāṇa (1)>
palamatra rasaṃ śuddhaṃ tāvanmātraṃ sugandhakam /
vidhivat kajjalīṃ kṛtvā nyagrodhāṅkuravāribhiḥ

2.17

bhāvanātritayaṃ dattvā sthālīmadhye nidhāpayet /
viracya kavacīyantraṃ vālukābhiḥ prapūrayet

2.18

jāyate rasasindūraṃ taruṇāruṇasannibham /
anupānaviśeṣeṇa karoti vividhān guṇān

2.19

<rasasindūra (2)>
gandhakena samaḥ sūto nirguṇḍīrasamarditaḥ /
pācito vālukāyantre raktaṃ bhasma prajāyate

2.20

<rasasindūra>
sūtārddhaṃ gandhakaṃ śuddhaṃ mākṣikodbhūtasattvakam /
gandhatulyaṃ vimardyātha dinaṃ nirguṇḍikādravaiḥ

2.21

sthāpayedvālukāyantre kācakūpyāṃ vipācayet /
andhamūṣāgataṃ vātha vālukāyantrake dinam

2.22

pakvaṃ saṃjāyate bhasma dāḍimīkusumopamam /
<rasasindūra>
pṛthak samaṃ samaṃ kṛtvā pāradaṃ gandhakaṃ tathā

2.23

navasāraṃ dhūmasāraṃ sphaṭikīṃ yāmamātrake /
nimbunīreṇa saṃmardya kācakupyāṃ vipācayet

2.24

mukhe pāṣāṇavaṭikāṃ dattvā mudrāṃ pralepayet /
saptabhir mṛttikāvastraiḥ pṛthak saṃśoṣya veṣṭayet

2.25

sacchidrāyāṃ mṛdaḥ sthālyāṃ kūpikāṃ saṃniveśayet /
pūrayet sikatāpurair ā galaṃ matimān bhiṣak

2.26

niveśya cullyāṃ dahanaṃ mandamadhyakharaṃ kramāt /
prajvālya dvādaśaṃ yāmaṃ svāṅgaśītalam uddharet

2.27

sphoṭayitvā punaḥ sthālīmūrdhvagaṃ gandhakaṃ tyajet /
adhasthaṃ rasasindūraṃ sarvakarmasu yojayet

2.28

<rasasindūra>
gandhakaṃ dhūma [... au1 Zeichenjh] raṃ ca śuddhasūtaṃ samaṃ samam /
yāmaikaṃ mardayetkhalve kācakupyāṃ niveśayet

2.29

ruddhvā dvādaśayāmaṃ tu vālukāyantragaṃ pacet /
sphoṭayet svāṅgaśītaṃ tamūrdhvalagnaṃ tu taṃ tyajet /
adhasthaṃ mṛtasūtaṃ ca sarvayogeṣu yojayet

2.30

<rasasindūra>
bhāgau rasasya traya eva bhāgā gandhasya bhāgaṃ pavanāsanasya /
saṃmardya gāḍhaṃ sakalaṃ subhāṇḍe tāṃ kajjalīṃ kācakṛte vidadhyāt

2.31

saṃveṣṭya mṛtkarpaṭakaiḥ svayaṃ tāṃ mukhe sucūrṇāṃ khaṭikāṃ ca kṛtvā /
kramāgninā trīṇi dināni paktvā tāṃ vālukāyantragatāṃ tataḥ syāt

2.32

bandhūkapuṣpāruṇam īśajasya bhasma prayojyaṃ sakalāmayeṣu /
nijānupānair maraṇaṃ jarāṃ ca nihanti vallakramasevanena

2.33

<rasasindūra>
pakvamūṣāgataṃ sūtaṃ gandhakaṃ cādharottaram /
tulyaṃ sucūrṇitaṃ kṛtvā kākamācīdravaṃ punaḥ

2.34

dvābhyāṃ caturguṇaṃ deyaṃ dravaṃ mūṣāṃ nirudhya ca /
pācayed vālukāyantre kramavṛddhāgninā dinam /
āraktaṃ jāyate bhasma sarvayogeṣu yojayet

2.35

<rasasindūra>
aśvagandhādivargeṇa rasaṃ svedyaṃ prayatnataḥ /
rasatulyaṃ gandhakaṃ ca mardayet kuśalo bhiṣak

2.36

pācayedrasasindūraṃ jāyate'ruṇasannibham /
śreṣṭhaṃ sarvarasānāṃ hi puṣṭikāmabalapradam

2.37

idamevāyuṣo vṛddhiṃ kartuṃ nānyadalaṃ bhavet /
vināpi svarṇarājena munibhiḥ parikīrtitam

2.38

<rasakarpūra>
ṭaṅkaṇaṃ madhu lākṣātha ūrṇā guñjāyuto rasaḥ /
mardayed bhṛṅgajairdrāvairdinaikaṃ vā dhamet punaḥ

2.39

dhmāto bhasmatvamāyāti śuddhaḥ karpūrasannibhaḥ /
<rasakarpūra>
khaṭīṣṭigairikāvalmīmṛttikā saindhavaṃ samam

2.40

bhāgadvayamito gandho rasabhāgadvayaṃ smṛtam /
haṇḍikāyāṃ viniḥkṣipya pārśve pārśve ca kharpaṭān

2.41

dagdhvātha haṇḍikāṃ dattvā dviraṣṭapraharaṃ pacet /
mṛtasūtaṃ tu gṛhṇīyācchuddhaḥ karpūrasannibham

2.42

kalkādiveṣṭitaṃ kṛtvā nirgiled upadaṃśake /
<rasakarpūra>
piṣṭaṃ pāṃśupaṭupragāḍhamamalaṃ vajryambunānekaśaḥ sūtaṃ dhātuyutaṃ khaṭīkavalitaṃ taṃ sampuṭe rodhayet /
antaḥsthaṃ lavaṇasya tasya ca tale prajvālya vahṇiṃ haṭhāt bhasma grāhyamathendukundadhavalaṃ bhasmoparisthaṃ śanaiḥ

2.43

tadvalladvitayaṃ lavaṅgasahitaṃ prātaḥ prabhuktaṃ nṛṇām ūrdhvaṃ recayati dviyāmamasakṛtpeyaṃ jalaṃ śītalam /
etaddhanti ca vatsarāvadhi viṣaṃ ṣāṇmāsikaṃ māsikaṃ śailotthaṃ garalaṃ mṛgendrakuṭilodbhūtaṃ ca tātkālikam

2.44

<rasamūrchana>
meghanādavacāhiṅgulaśunair mardayed rasam /
naṣṭapiṣṭaṃ tu tadgolaṃ hiṅgunā veṣṭayedbahiḥ

2.45

pacellavaṇayantrasthaṃ dinaikaṃ caṇḍavahṇinā /
ūrdhvalagnaṃ samādāya dṛḍhaṃ vastreṇa veṣṭayet

2.46

ūrdhvādho gandhakaṃ tulyaṃ dattvā saumyānale pacet /
jīrṇe gandhe punardeyaṃ ṣaḍbhir vāraiḥ samaṃ samam

2.47

ṣaḍguṇe gandhake jīrṇe mūrchito rogahā bhavet /
<rasamūrchana>
lohapātre'thavā tāmre palaikaṃ śuddhagandhakam

2.48

mṛdvagninā drute tasmiñchuddhaṃ sūtapalatrayam /
kṣiptvātha cālayet kiṃcillohadarvyā punaḥ punaḥ

2.49

gomayaṃ kadalīpatraṃ tasyopari ca ḍhālayet /
ityevaṃ gandhabaddhaṃ ca sarvarogeṣu yojayet

2.50

mārito dehasiddhyarthaṃ mūrchito vyādhighātane /
rasabhasma kvacidroge dehārthaṃ mūrchitaṃ kvacit /
baddho dvābhyāṃ prayuñjīta śāstradṛṣṭena karmaṇā

2.51

<baddhapāradalakṣaṇāni>
akṣayī ca laghurdrāvī tejasvī nirmalo guruḥ /
sphuṭanaṃ punarāvṛttirbaddhasūtasya lakṣaṇam

2.52

<mūrchitapāradalakṣaṇāni>
kajjalābho yadā sūto vihāya ghanacāpalam /
dṛśyate'sau tadā jñeyo mūrchitaḥ sutarāṃ budhaiḥ

2.53

<mṛtapāradalakṣaṇāni>
ārdratvaṃ ca ghanatvaṃ ca cāpalyaṃ gurutaijasam /
yasyaitāni na dṛśyante taṃ vidyānmṛtasūtakam

2.54

<nirbījabaddhapāradaḥ>
rasastu pādāṃśasuvarṇajīrṇaḥ piṣṭīkṛto gandhakayogataśca /
tulyāṃśagandhaiḥ puṭitaṃ krameṇa nirbījanāmākhilarogahantā

2.55

<sabījabaddhapāradaḥ>
bījīkṛtair abhrakasattvahematārārkakāntaiḥ saha sādhito'yam /
punastataḥ ṣaḍguṇagandhacūrṇaiḥ sabījabaddho 'pyadhikaprabhāvaḥ

2.56

rasavīryavipākeṣu vidyātsūtaṃ sudhāmayam /
sevito'sau sadā dehe roganāśāya kalpate

2.57

<kakārāṣṭaka>
kūṣmāṇḍaṃ karkaṭīṃ caiva kaliṅgaṃ kāravellakam /
kusumbhikaṃ ca karkoṭīṃ kadalīṃ kākamācikām

2.58

kakārāṣṭakametaddhi varjayedrasabhakṣakaḥ /
hitaṃ mudgāmbudugdhājyaṃ śālyannaṃ ca viśeṣataḥ

2.59

śākaṃ punarnavāyāstu meghanādaṃ ca cillikām /
saindhavaṃ nāgaraṃ mustaṃ padmamūlāni bhakṣayet

2.60

abhyaṅgaṃ maithunaṃ snānaṃ yatheṣṭaṃ ca sukhāmbunā /
rūpayauvanasampannāṃ sānukūlāṃ priyāṃ bhajet

2.61

buddhiḥ prajñā balaṃ kāntiḥ prabhā caivaṃ vayastathā /
vardhante sarva evaite rasasevāvidhau nṛṇām

2.62

yasya rogasya yo yogastenaiva saha yojayet /
rasendro harate rogānnarakuñjaravājinām

Original text: Rasamañjarī · Edition: Siddhinandan Mishra, Varanasi: Chaukhambha Orientalia, 1995 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc