Rasamañjarī · Chapter 1
Rmañj, 1
yadgaṇḍamaṇḍalagalanmadhuvāri binduḥ pānālasāti nibhṛtāṃ lalitālimālā /
yadguñjitena vinihanti navendranīla śaṅkāṃ sa vo gaṇapatiḥ śivamātanotu
indīvarī bhavati yacca caraṇāravindadvandve purandarapuraḥsaradevatānām /
vandārutā kalayatāṃ sukirīṭakoṭiḥ śrī śāradā bhavatu sā bhavapāradāya
he bhasmāṅgaviraktirūpaguṇadaṃ taṃ preraṇādaṃ śivaṃ gaṅgābhūṣitaśekharaṃ smaraharaṃ śaktisvarūpaṃ prabho /
tvāmīśaṃ karuṇārṇavaṃ śaraṇadaṃ vidyānidhiṃ nirguṇaṃ sūtendraṃ girijāpatiṃ śaśidharaṃ māṅgalyadevaṃ namaḥ /
śrīvaidyanāthatanayaḥ sunayaḥ suśīlaḥ śrīśālinātha iti viśrutanāmadheyaḥ /
tenāvalokya vidhivad vividhaprabandhān ārambhate sukṛtinā rasamañjarīyam
sanmadhuvrataṃ vṛndānāṃ satataṃ cittahāriṇī /
anekarasapūrṇeyaṃ kriyate rasamañjarī
harati sakalarogānmūrchito yo narāṇāṃ vitarati kila baddhaḥ khecaratvaṃ javena /
sakalasuramunīndrair vanditaṃ śambhubījaṃ sa jayati bhavasindhuḥ pāradaḥ pārado'yam
śuṣkendhanamahārāśiṃ yadvaddahati pāvakaḥ /
tadvaddahati sūto'yaṃ rogān doṣatrayodbhavān
tejo mṛgāṅkamaule soḍhuṃ yannaiva tejasāṃ puñjaiḥ /
ajarāmaratāṃ vitarati kalpataruṃ ca raseśvaraṃ vande
yo na vetti kṛpārāśiṃ rasahariharātmakam /
vṛthā cikitsāṃ kurute sa vaidyo hāsyatāṃ vrajet
gurusevāṃ vinā karma yaḥ kuryānmūḍhacetasaḥ /
sa yāti niṣphalatvaṃ hi svapnalabdhadhanaṃ yathā
vidyāṃ gṛhītumicchanti cauryacchadmabalādinā /
na teṣāṃ sidhyate kiṃcinmaṇimantrauṣadhādikam
mantrasiddho mahāvīro niścalaḥ śivavatsalaḥ /
devībhaktaḥ sadā dhīro devatāyāgatatparaḥ
sarvaśāstrārthatattvajñaḥ kuśalo rasakarmaṇi /
etallakṣaṇasaṃyukto rasavidyāgururbhavet
śiṣyo nijagurorbhaktaḥ satyavaktā dṛḍhavrataḥ /
nirālasyaḥ svadharmajño devyārādhanatatparaḥ
<pāradanāmāni>
śivabījaṃ sūtarājaḥ pāradaśca rasendrakaḥ /
etāni rasanāmāni tathānyāni śive yathā
antaḥsunīlo bahirujjvalo vā madhyāhṇasūryapratimaprakāśaḥ /
śasto'tha dhūmraḥ paripāṇḍuraśca citro na yojyo rasakarmasiddhaye
doṣamukto yadā sūtastadā mṛtyurujāpahaḥ /
sākṣādamṛtam evaiṣa doṣayukto raso viṣam
<pāradadoṣāḥ>
nāgo vaṅgo'gnicāpalyam asahyatvaṃ viṣaṃ giriḥ /
malā hyete ca vijñeyā doṣāḥ pāradasaṃsthitāḥ
jāḍyaṃ kuṣṭhaṃ mahādāhaṃ vīryanāśaṃ ca mūrcchanām /
mṛtyuṃ sphoṭaṃ rogapuñjaṃ kurvantyete kramānnṛṇām
<pāradaśodhana>
athātaḥ sampravakṣyāmi pāradasya ca śodhanam /
raso grāhyaḥ sunakṣatre palānāṃ śatamātrakam
pañcāśat pañcaviṃśadvā daśa pañcaikameva vā /
palād ūnaṃ na kartavyaṃ rasasaṃskāramuttamam
<pāradaśodhana (1)>
palatrayaṃ citrakasarṣapāṇāṃ kumārīkanyābṛhatīkaṣāyaiḥ /
dinatrayaṃ marditasūtakastu vimucyate pañcamalādidoṣaiḥ
<pāradaśodhana (2)>
iṣṭikārajanīcūrṇaiḥ ṣoḍaśāṃśaṃ rasasya ca /
mardayettaṃ tathā khalve jambīrotthadravairdinam
<sāmānyadoṣaśodhanam>
kāñjikaiḥ kṣālayetsūtaṃ nāgadoṣaṃ vimuñcati /
viśālāṅkolacūrṇena vaṅgadoṣaṃ vimuñcati
rājavṛkṣo malaṃ hanti pāvako hanti pāvakam /
cāpalyaṃ kṛṣṇadhattūras triphalā viṣanāśinī
kaṭutrayaṃ giriṃ hanti asahyatvaṃ trikaṇṭakaḥ /
pratidoṣaṃ palāṃśena tatra sūtaṃ sakāñjikam
sarvadoṣavinirmuktaḥ saptakañcukavarjitaḥ /
jāyate śuddhasūto'yaṃ yojayet sarvakarmasu
<pāradaśodhanam (2)>
suvastragālitaṃ khalve sūtaṃ kṣiptvā vimardayet /
uddhṛtya cāranālena mṛdbhāṇḍe kṣālayet sudhīḥ
rasasya daśamāṃśaṃ tu gandhaṃ dattvā vimardayet /
jambīrotthadravair yāmaṃ pātyaṃ pātanayantrake
punar mardyaṃ punaḥ pātyaṃ saptavāraṃ viśuddhaye /
yuktaṃ sarvasya sūtasya taptakhalve vimardanam
<taptakhalva>
ajāśakṛttuṣāgniṃ tu bhūgarbhe tritayaṃ kṣipet /
tasyoparisthitaṃ khalvaṃ taptakhalvamidaṃ smṛtam
<pāradaśodhanam>
kumāryāśca niśācūrṇair dinaṃ sūtaṃ vimardayet /
pātayetpātanāyantre samyak śuddho bhavedrasaḥ
<pāradaśodhana>
śrīkhaṇḍadevadāruśca kākatuṇḍī jayādravaiḥ /
karkoṭīmusalīkanyādravaṃ dattvā vimardayet
dinaikaṃ mardayetpaścācchuddhaṃ ca viniyojayet /
<pāradaśodhana>
athavā hiṅgulāt sūtaṃ grāhayet tannigadyate
jambīranimbunīreṇa marditaṃ hiṅgulaṃ dinam /
ūrdhvapātanayantreṇa grāhyaḥ syānnirmalo rasaḥ
kañcukairnāgavaṅgādyair nirmukto rasakarmaṇi /
vinā karmāṣṭakenaiva sūto'yaṃ sarvakarmakṛt
sarvasiddhamatam etad īritaṃ sūtaśuddhikaram adbhutaṃ param /
alpakarmavidhibhūrisiddhidaṃ dehalohakaraṇe hi śasyate
saṃskārahīnaṃ khalu sūtarājaṃ yaḥ sevate tasya karoti bādhām /
dehasya nāśaṃ vividhaṃ ca kuṣṭhaṃ kaṣṭaṃ ca rogāñjanayennarāṇām
Original text: Rasamañjarī · Edition: Siddhinandan Mishra, Varanasi: Chaukhambha Orientalia, 1995 · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0