Rasādhyaya, 1-302+com with Ṭīkā · Verses 116x-135
bhūkhagaṭaṅkaṇamanaḥśilalavaṇāsuriśigrukāñcikais tridinam /
svedena dīnadīpto'sau grāsārthī jāyate sūtaḥ //
vyāptāsya kācakumpyataḥ sal lūṇaṃ naimbukaṃ rasam
palaṃ dhānyābhrakaṃ kṣiptvā limped vastramṛdā mukham //
mukhe koḍīyakaṃ dadyāt kuḍīkāvālukābhṛtā
kumpikāṃ vālukāmadhye kṣiptvā copari vālukām //
pradāyādho'ṣṭayāmaṃ ca haṭhāgniṃ jvālayet sudhīḥ
palaṃ dhānyābhrakaṃ caikaṃ jāraṇīyam aharniśam //
sūtādaṣṭaguṇaṃ jāryaṃ dhānyābhraṃ rasavedinā
nāmnāsau gaganagrāsaḥ pāradaḥ parikīrtitaḥ //
ekapattrīkṛtaṃ sarvam abhrakaṃ tadanantaram
taptakharparavinyastaṃ pradahettīvravahninā //
agastipuṣpatoye ca kumudānāṃ rasena ca
varṣābhūtundalīyena maricaiḥ sumukhena ca //
māhiṣeṇaiva dugdhena sārayitvābhrakaṃ tataḥ
yavaviccikatoyena plāvayitvā puṭe pacet //
maricāsurīsiddhārtha viṣacūrṇaiśca sūtakam
svedayet kāñjike baddhaṃ dolāyāṃ divasatrayam //
evaṃ svinno rasaḥ paścāt kāñjike yavaviccikām
samūlapattrāṃ saṃkuṭya saṃdhayitvā vicakṣaṇaḥ //
kāñjike jāyate devya rasabandhe tu nityaśaḥ
hemā kriyā hemamukhe tāre tāramukhaṃ kṛtam //
yavaviccikatoyena svedayan svedayed budhaḥ
lohāgre bhramatho śāla sudagdhaṃ varṣayet tathā //
jīrṇasya lakṣaṇaṃ jñeyaṃ jalaukādaṇḍadhāriṇaḥ
dvitīye kākaviṣṭābhaṃ tṛtīye tailako bhavet //
kapilo 'tha nihṛdgāro vipruṣo naiva muñcati
agnau hi ghrātanikvastho vyomajīrṇasya lakṣaṇam //
atha vaikṛtakasparśād divyauṣadhimukhaṃ prati
atha ha carati kṣipraṃ kṣaṇādeva nibadhyate //
tato lohakapālasthaṃ svedayenmṛduvahninā
sukhoṣṇenāranālena prakṣālitarasaṃ budhaḥ //
evam abhrakajīrṇasya rasasyāṣṭamabhāgataḥ
viḍaṃ dadyāc ca vidhivaj jārayet taṃ vicakṣaṇaḥ //
evaṃ ṣaḍguṇajīrṇaṃ tu sūtakaṃ jārayet budhaḥ
bhūmau lagati yatkṣipraṃ taddhānyābhrakam ucyate
abhrake dviguṇe jīrṇe dhūmavyājena gacchati //
jīrṇe caturguṇe tasmin gatiśaktirvihanyate
utplutyotplutya bāhye ca mūṣāyāḥ patati dhruvam //
jīrṇe ca ṣaḍguṇe sūtaṃ kampate 'sau muhurmuhuḥ
bāhye coḍḍīya no yāti sthitaḥ sthāne sthirāyate //
Original text: Rasādhyaya, 1-302+com with Ṭīkā · Edition: Ramakrsna Sarma Benares : Chowkhamba Sanskrit Series, north of Gopal Mandir, 1930 (Kashi Sanskrit Series, 79 [Haridas Sanskrit Granthamala], Ayurveda Section, 2) · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0