રસાધ્યય · શ્લોક 116x-135

ભૂખગટઙ્કણમનઃશિલલવણાસુરિશિગ્રુકાઞ્ચિકૈસ્ ત્રિદિનમ્ ।
સ્વેદેન દીનદીપ્તોઽસૌ ગ્રાસાર્થી જાયતે સૂતઃ ॥

વ્યાપ્તાસ્ય કાચકુમ્પ્યતઃ સલ્ લૂણં નૈમ્બુકં રસમ્
પલં ધાન્યાભ્રકં ક્ષિપ્ત્વા લિમ્પેદ્ વસ્ત્રમૃદા મુખમ્ ॥

મુખે કોડીયકં દદ્યાત્ કુડીકાવાલુકાભૃતા
કુમ્પિકાં વાલુકામધ્યે ક્ષિપ્ત્વા ચોપરિ વાલુકામ્ ॥

પ્રદાયાધોઽષ્ટયામં ચ હઠાગ્નિં જ્વાલયેત્ સુધીઃ
પલં ધાન્યાભ્રકં ચૈકં જારણીયમ્ અહર્નિશમ્ ॥

સૂતાદષ્ટગુણં જાર્યં ધાન્યાભ્રં રસવેદિના
નામ્નાસૌ ગગનગ્રાસઃ પારદઃ પરિકીર્તિતઃ ॥

એકપત્ત્રીકૃતં સર્વમ્ અભ્રકં તદનન્તરમ્
તપ્તખર્પરવિન્યસ્તં પ્રદહેત્તીવ્રવહ્નિના ॥

અગસ્તિપુષ્પતોયે ચ કુમુદાનાં રસેન ચ
વર્ષાભૂતુન્દલીયેન મરિચૈઃ સુમુખેન ચ ॥

માહિષેણૈવ દુગ્ધેન સારયિત્વાભ્રકં તતઃ
યવવિચ્ચિકતોયેન પ્લાવયિત્વા પુટે પચેત્ ॥

મરિચાસુરીસિદ્ધાર્થ વિષચૂર્ણૈશ્ચ સૂતકમ્
સ્વેદયેત્ કાઞ્જિકે બદ્ધં દોલાયાં દિવસત્રયમ્ ॥

એવં સ્વિન્નો રસઃ પશ્ચાત્ કાઞ્જિકે યવવિચ્ચિકામ્
સમૂલપત્ત્રાં સંકુટ્ય સંધયિત્વા વિચક્ષણઃ ॥

કાઞ્જિકે જાયતે દેવ્ય રસબન્ધે તુ નિત્યશઃ
હેમા ક્રિયા હેમમુખે તારે તારમુખં કૃતમ્ ॥

યવવિચ્ચિકતોયેન સ્વેદયન્ સ્વેદયેદ્ બુધઃ
લોહાગ્રે ભ્રમથો શાલ સુદગ્ધં વર્ષયેત્ તથા ॥

જીર્ણસ્ય લક્ષણં જ્ઞેયં જલૌકાદણ્ડધારિણઃ
દ્વિતીયે કાકવિષ્ટાભં તૃતીયે તૈલકો ભવેત્ ॥

કપિલો ઽથ નિહૃદ્ગારો વિપ્રુષો નૈવ મુઞ્ચતિ
અગ્નૌ હિ ઘ્રાતનિક્વસ્થો વ્યોમજીર્ણસ્ય લક્ષણમ્ ॥

અથ વૈકૃતકસ્પર્શાદ્ દિવ્યૌષધિમુખં પ્રતિ
અથ હ ચરતિ ક્ષિપ્રં ક્ષણાદેવ નિબધ્યતે ॥

તતો લોહકપાલસ્થં સ્વેદયેન્મૃદુવહ્નિના
સુખોષ્ણેનારનાલેન પ્રક્ષાલિતરસં બુધઃ ॥

એવમ્ અભ્રકજીર્ણસ્ય રસસ્યાષ્ટમભાગતઃ
વિડં દદ્યાચ્ ચ વિધિવજ્ જારયેત્ તં વિચક્ષણઃ ॥

એવં ષડ્ગુણજીર્ણં તુ સૂતકં જારયેત્ બુધઃ
ભૂમૌ લગતિ યત્ક્ષિપ્રં તદ્ધાન્યાભ્રકમ્ ઉચ્યતે
અભ્રકે દ્વિગુણે જીર્ણે ધૂમવ્યાજેન ગચ્છતિ ॥

જીર્ણે ચતુર્ગુણે તસ્મિન્ ગતિશક્તિર્વિહન્યતે
ઉત્પ્લુત્યોત્પ્લુત્ય બાહ્યે ચ મૂષાયાઃ પતતિ ધ્રુવમ્ ॥

જીર્ણે ચ ષડ્ગુણે સૂતં કમ્પતે ઽસૌ મુહુર્મુહુઃ
બાહ્યે ચોડ્ડીય નો યાતિ સ્થિતઃ સ્થાને સ્થિરાયતે ॥