Rāmāyaṇa-southern-2 (southern recension) · Chapter 2.93
Rāmāyaṇa, Ayodhyākāṇḍa, 93
niviṣṭāyāṃ tu senāyām utsuko bharatas tadā /
jagāma bhrātaraṃ draṣṭuṃ śatrughnam anudarśayan
ṛṣiṃ vasiṣṭhaṃ saṃdiśya mātḥn me śīghram ānaya /
iti tvaritam agre sa jagāma guruvatsalaḥ
sumantras tv api śatrughnam adūrād anvapadyata /
rāmadarśanajas tarṣo bharatasyeva tasya ca
gacchann evātha bharatas tāpasālayasaṃsthitām /
bhrātuḥ parṇakuṭīṃ śrīmān uṭajaṃ ca dadarśa ha
śālāyās tv agratas tasyā dadarśa bharatas tadā /
kāṣṭhāni cāvabhagnāni puṣpāṇy avacitāni ca
dadarśa ca vane tasmin mahataḥ saṃcayān kṛtān /
mṛgāṇāṃ mahiṣāṇāṃ ca karīṣaiḥ śītakāraṇāt
gacchan eva mahābāhur dyutimān bharatas tadā /
śatrughnaṃ cābravīd dhṛṣṭas tān amātyāṃś ca sarvaśaḥ
manye prāptāḥ sma taṃ deśaṃ bharadvājo yam abravīt /
nātidūre hi manye 'haṃ nadīṃ mandākinīm itaḥ
uccair baddhāni cīrāṇi lakṣmaṇena bhaved ayam /
abhijñānakṛtaḥ panthā vikāle gantum icchatā
idaṃ codāttadantānāṃ kuñjarāṇāṃ tarasvinām /
śailapārśve parikrāntam anyonyam abhigarjatām
yam evādhātum icchanti tāpasāḥ satataṃ vane /
tasyāsau dṛśyate dhūmaḥ saṃkulaḥ kṛṣṇavartmanaḥ
atrāhaṃ puruṣavyāghraṃ gurusatkārakāriṇam /
āryaṃ drakṣyāmi saṃhṛṣṭo maharṣim iva rāghavam
atha gatvā muhūrtaṃ tu citrakūṭaṃ sa rāghavaḥ /
mandākinīm anuprāptas taṃ janaṃ cedam abravīt
jagatyāṃ puruṣavyāghra āste vīrāsane rataḥ /
janendro nirjanaṃ prāpya dhin me janma sajīvitam
matkṛte vyasanaṃ prāpto lokanātho mahādyutiḥ /
sarvān kāmān parityajya vane vasati rāghavaḥ
iti lokasamākruṣṭaḥ pādeṣv adya prasādayan /
rāmasya nipatiṣyāmi sītāyāś ca punaḥ punaḥ
evaṃ sa vilapaṃs tasmin vane daśarathātmajaḥ /
dadarśa mahatīṃ puṇyāṃ parṇaśālāṃ manoramām
sālatālāśvakarṇānāṃ parṇair bahubhir āvṛtām /
viśālāṃ mṛdubhis tīrṇāṃ kuśair vedim ivādhvare
śakrāyudhanikāśaiś ca kārmukair bhārasādhanaiḥ /
rukmapṛṣṭhair mahāsāraiḥ śobhitāṃ śatrubādhakaiḥ
arkaraśmipratīkāśair ghorais tūṇīgataiḥ śaraiḥ /
śobhitāṃ dīptavadanaiḥ sarpair bhogavatīm iva
mahārajatavāsobhyām asibhyāṃ ca virājitām /
rukmabinduvicitrābhyāṃ carmabhyāṃ cāpi śobhitām
godhāṅgulitrair āsaktaiś citraiḥ kāñcanabhūṣitaiḥ /
arisaṃghair anādhṛṣyāṃ mṛgaiḥ siṃhaguhām iva
prāgudaksravaṇāṃ vediṃ viśālāṃ dīptapāvakām /
dadarśa bharatas tatra puṇyāṃ rāmaniveśane
nirīkṣya sa muhūrtaṃ tu dadarśa bharato gurum /
uṭaje rāmam āsīnaṃ jaṭāmaṇḍaladhāriṇam
taṃ tu kṛṣṇājinadharaṃ cīravalkalavāsasam /
dadarśa rāmam āsīnam abhitaḥ pāvakopamam
siṃhaskandhaṃ mahābāhuṃ puṇḍarīkanibhekṣaṇam /
pṛthivyāḥ sagarāntāyā bhartāraṃ dharmacāriṇam
upaviṣṭaṃ mahābāhuṃ brahmāṇam iva śāśvatam /
sthaṇḍile darbhasaṃstīrṇe sītayā lakṣmaṇena ca
taṃ dṛṣṭvā bharataḥ śrīmān duḥkhamohapariplutaḥ /
abhyadhāvata dharmātmā bharataḥ kaikayīsutaḥ
dṛṣṭvā ca vilalāpārto bāṣpasaṃdigdhayā girā /
aśaknuvan dhārayituṃ dhairyād vacanam abravīt
yaḥ saṃsadi prakṛtibhir bhaved yukta upāsitum /
vanyair mṛgair upāsīnaḥ so 'yam āste mamāgrajaḥ
vāsobhir bahusāhasrair yo mahātmā purocitaḥ /
mṛgājine so 'yam iha pravaste dharmam ācaran
adhārayad yo vividhāś citrāḥ sumanasas tadā /
so 'yaṃ jaṭābhāram imaṃ sahate rāghavaḥ katham
yasya yajñair yathādiṣṭair yukto dharmasya saṃcayaḥ /
śarīrakleśasambhūtaṃ sa dharmaṃ parimārgate
candanena mahārheṇa yasyāṅgam upasevitam /
malena tasyāṅgam idaṃ katham āryasya sevyate
mannimittam idaṃ duḥkhaṃ prāpto rāmaḥ sukhocitaḥ /
dhig jīvitaṃ nṛśaṃsasya mama lokavigarhitam
ity evaṃ vilapan dīnaḥ prasvinnamukhapaṅkajaḥ /
pādāv aprāpya rāmasya papāta bharato rudan
duḥkhābhitapto bharato rājaputro mahābalaḥ /
uktvāryeti sakṛd dīnaṃ punar novāca kiṃcana
bāṣpāpihitakaṇṭhaś ca prekṣya rāmaṃ yaśasvinam /
āryety evābhisaṃkruśya vyāhartuṃ nāśakat tataḥ
śatrughnaś cāpi rāmasya vavande caraṇau rudan /
tāv ubhau sa samāliṅgya rāmo 'py aśrūṇy avartayat
tataḥ sumantreṇa guhena caiva samīyatū rājasutāv araṇye /
divākaraś caiva niśākaraś ca yathāmbare śukrabṛhaspatibhyām
tān pārthivān vāraṇayūthapābhān samāgatāṃs tatra mahaty araṇye /
vanaukasas te 'pi samīkṣya sarve 'py aśrūṇy amuñcan pravihāya harṣam
Original text: Rāmāyaṇa-southern-2 · Edition: T.R. Krishnacarya: The Valmiki Ramayana - According to Southern recension, 1905 (Repr. Delhi : Sri Satguru Publications, 1982) · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0