Rāmāyaṇa-southern-2 (southern recension) · Chapter 2.81

Rāmāyaṇa, Ayodhyākāṇḍa, 81
guhasya vacanaṃ śrutvā bharato bhṛśam apriyam /
dhyānaṃ jagāma tatraiva yatra tac chrutam apriyam

sukumāro mahāsattvaḥ siṃhaskandho mahābhujaḥ /
puṇḍarīkaviśālākṣas taruṇaḥ priyadarśanaḥ

pratyāśvasya muhūrtaṃ tu kālaṃ paramadurmanāḥ /
papāta sahasā totrair hṛdi viddha iva dvipaḥ

tadavasthaṃ tu bharataṃ śatrughno 'nantarasthitaḥ /
pariṣvajya rurodoccair visaṃjñaḥ śokakarśitaḥ

tataḥ sarvāḥ samāpetur mātaro bharatasya tāḥ /
upavāsakṛśā dīnā bhartṛvyasanakarśitāḥ

tāś ca taṃ patitaṃ bhūmau rudantyaḥ paryavārayan /
kausalyā tv anusṛtyainaṃ durmanāḥ pariṣasvaje

vatsalā svaṃ yathā vatsam upagūhya tapasvinī /
paripapraccha bharataṃ rudantī śokalālasā

putra vyādhir na te kaccic charīraṃ paribādhate /
adya rājakulasyāsya tvadadhīnaṃ hi jīvitam

tvāṃ dṛṣṭvā putra jīvāmi rāme sabhrātṛke gate /
vṛtte daśarathe rājñi nātha ekas tvam adya naḥ

kaccin na lakṣmaṇe putra śrutaṃ te kiṃcid apriyam /
putra vā hy ekaputrāyāḥ sahabhārye vanaṃ gate

sa muhūrtaṃ samāśvasya rudann eva mahāyaśāḥ /
kausalyāṃ parisāntvyedaṃ guhaṃ vacanam abravīt

bhrātā me kvāvasad rātriṃ kva sītā kva ca lakṣmaṇaḥ /
asvapac chayane kasmin kiṃ bhuktvā guha śaṃsa me

so 'bravīd bharataṃ pṛṣṭo niṣādādhipatir guhaḥ /
yadvidhaṃ pratipede ca rāme priyahite 'tithau

annam uccāvacaṃ bhakṣāḥ phalāni vividhāni ca /
rāmāyābhyavahārārthaṃ bahu copahṛtaṃ mayā

tat sarvaṃ pratyanujñāsīd rāmaḥ satyaparākramaḥ /
na hi tat pratyagṛhṇāt sa kṣatradharmam anusmaran

na hy asmābhiḥ pratigrāhyaṃ sakhe deyaṃ tu sarvadā /
iti tena vayaṃ rājann anunītā mahātmanā

lakṣmaṇena samānītaṃ pītvā vāri mahāyaśāḥ /
aupavāsyaṃ tadākārṣīd rāghavaḥ saha sītayā

tatas tu jalaśeṣeṇa lakṣmaṇo 'py akarot tadā /
vāgyatās te trayaḥ saṃdhyām upāsata samāhitāḥ

saumitris tu tataḥ paścād akarot svāstaraṃ śubham /
svayam ānīya barhīṃṣi kṣipraṃ rāghavakāraṇāt

tasmin samāviśad rāmaḥ svāstare saha sītayā /
prakṣālya ca tayoḥ pādāv apacakrāma lakṣmaṇaḥ

etat tad iṅgudīmūlam idam eva ca tat tṛṇam /
yasmin rāmaś ca sītā ca rātriṃ tāṃ śayitāv ubhau

niyamya pṛṣṭhe tu talāṅgulitravāñ śaraiḥ supūrṇāv iṣudhī paraṃtapaḥ /
mahad dhanuḥ sajyam upohya lakṣmaṇo niśām atiṣṭhat parito 'sya kevalam

tatas tv ahaṃ cottamabāṇacāpadhṛk sthito 'bhavaṃ tatra sa yatra lakṣmaṇaḥ /
atandribhir jñātibhir āttakārmukair mahendrakalpaṃ paripālayaṃs tadā