રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.81

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 81
ગુહસ્ય વચનં શ્રુત્વા ભરતો ભૃશમ્ અપ્રિયમ્ ।
ધ્યાનં જગામ તત્રૈવ યત્ર તચ્ છ્રુતમ્ અપ્રિયમ્

સુકુમારો મહાસત્ત્વઃ સિંહસ્કન્ધો મહાભુજઃ ।
પુણ્ડરીકવિશાલાક્ષસ્ તરુણઃ પ્રિયદર્શનઃ

પ્રત્યાશ્વસ્ય મુહૂર્તં તુ કાલં પરમદુર્મનાઃ ।
પપાત સહસા તોત્રૈર્ હૃદિ વિદ્ધ ઇવ દ્વિપઃ

તદવસ્થં તુ ભરતં શત્રુઘ્નો ઽનન્તરસ્થિતઃ ।
પરિષ્વજ્ય રુરોદોચ્ચૈર્ વિસંજ્ઞઃ શોકકર્શિતઃ

તતઃ સર્વાઃ સમાપેતુર્ માતરો ભરતસ્ય તાઃ ।
ઉપવાસકૃશા દીના ભર્તૃવ્યસનકર્શિતાઃ

તાશ્ ચ તં પતિતં ભૂમૌ રુદન્ત્યઃ પર્યવારયન્ ।
કૌસલ્યા ત્વ્ અનુસૃત્યૈનં દુર્મનાઃ પરિષસ્વજે

વત્સલા સ્વં યથા વત્સમ્ ઉપગૂહ્ય તપસ્વિની ।
પરિપપ્રચ્છ ભરતં રુદન્તી શોકલાલસા

પુત્ર વ્યાધિર્ ન તે કચ્ચિચ્ છરીરં પરિબાધતે ।
અદ્ય રાજકુલસ્યાસ્ય ત્વદધીનં હિ જીવિતમ્

ત્વાં દૃષ્ટ્વા પુત્ર જીવામિ રામે સભ્રાતૃકે ગતે ।
વૃત્તે દશરથે રાજ્ઞિ નાથ એકસ્ ત્વમ્ અદ્ય નઃ

કચ્ચિન્ ન લક્ષ્મણે પુત્ર શ્રુતં તે કિંચિદ્ અપ્રિયમ્ ।
પુત્ર વા હ્ય્ એકપુત્રાયાઃ સહભાર્યે વનં ગતે

સ મુહૂર્તં સમાશ્વસ્ય રુદન્ન્ એવ મહાયશાઃ ।
કૌસલ્યાં પરિસાન્ત્વ્યેદં ગુહં વચનમ્ અબ્રવીત્

ભ્રાતા મે ક્વાવસદ્ રાત્રિં ક્વ સીતા ક્વ ચ લક્ષ્મણઃ ।
અસ્વપચ્ છયને કસ્મિન્ કિં ભુક્ત્વા ગુહ શંસ મે

સો ઽબ્રવીદ્ ભરતં પૃષ્ટો નિષાદાધિપતિર્ ગુહઃ ।
યદ્વિધં પ્રતિપેદે ચ રામે પ્રિયહિતે ઽતિથૌ

અન્નમ્ ઉચ્ચાવચં ભક્ષાઃ ફલાનિ વિવિધાનિ ચ ।
રામાયાભ્યવહારાર્થં બહુ ચોપહૃતં મયા

તત્ સર્વં પ્રત્યનુજ્ઞાસીદ્ રામઃ સત્યપરાક્રમઃ ।
ન હિ તત્ પ્રત્યગૃહ્ણાત્ સ ક્ષત્રધર્મમ્ અનુસ્મરન્

ન હ્ય્ અસ્માભિઃ પ્રતિગ્રાહ્યં સખે દેયં તુ સર્વદા ।
ઇતિ તેન વયં રાજન્ન્ અનુનીતા મહાત્મના

લક્ષ્મણેન સમાનીતં પીત્વા વારિ મહાયશાઃ ।
ઔપવાસ્યં તદાકાર્ષીદ્ રાઘવઃ સહ સીતયા

તતસ્ તુ જલશેષેણ લક્ષ્મણો ઽપ્ય્ અકરોત્ તદા ।
વાગ્યતાસ્ તે ત્રયઃ સંધ્યામ્ ઉપાસત સમાહિતાઃ

સૌમિત્રિસ્ તુ તતઃ પશ્ચાદ્ અકરોત્ સ્વાસ્તરં શુભમ્ ।
સ્વયમ્ આનીય બર્હીંષિ ક્ષિપ્રં રાઘવકારણાત્

તસ્મિન્ સમાવિશદ્ રામઃ સ્વાસ્તરે સહ સીતયા ।
પ્રક્ષાલ્ય ચ તયોઃ પાદાવ્ અપચક્રામ લક્ષ્મણઃ

એતત્ તદ્ ઇઙ્ગુદીમૂલમ્ ઇદમ્ એવ ચ તત્ તૃણમ્ ।
યસ્મિન્ રામશ્ ચ સીતા ચ રાત્રિં તાં શયિતાવ્ ઉભૌ

નિયમ્ય પૃષ્ઠે તુ તલાઙ્ગુલિત્રવાઞ્ શરૈઃ સુપૂર્ણાવ્ ઇષુધી પરંતપઃ ।
મહદ્ ધનુઃ સજ્યમ્ ઉપોહ્ય લક્ષ્મણો નિશામ્ અતિષ્ઠત્ પરિતો ઽસ્ય કેવલમ્

તતસ્ ત્વ્ અહં ચોત્તમબાણચાપધૃક્ સ્થિતો ઽભવં તત્ર સ યત્ર લક્ષ્મણઃ ।
અતન્દ્રિભિર્ જ્ઞાતિભિર્ આત્તકાર્મુકૈર્ મહેન્દ્રકલ્પં પરિપાલયંસ્ તદા