Rāmāyaṇa-southern-2 (southern recension) · Chapter 2.72
Rāmāyaṇa, Ayodhyākāṇḍa, 72
atra yātrāṃ samīhantaṃ śatrughno lakṣmaṇānujaḥ /
bharataṃ śokasaṃtaptam idaṃ vacanam abravīt
gatir yaḥ sarvabhūtānāṃ duḥkhe kiṃ punar ātmanaḥ /
sa rāmaḥ sattvasampannaḥ striyā pravrājito vanam
balavān vīryasampanno lakṣmaṇo nāma yo 'py asau /
kiṃ na mocayate rāmaṃ kṛtvāpi pitṛnigraham
pūrvam eva tu nigrāhyaḥ samavekṣya nayānayau /
utpathaṃ yaḥ samārūḍho nāryā rājā vaśaṃ gataḥ
iti sambhāṣamāṇe tu śatrughne lakṣmaṇānuje /
prāgdvāre 'bhūt tadā kubjā sarvābharaṇabhūṣitā
liptā candanasāreṇa rājavastrāṇi bibhratī /
mekhalādāmabhiś citrai rajjubaddheva vānarī
tāṃ samīkṣya tadā dvāḥstho bhṛśaṃ pāpasya kāriṇīm /
gṛhītvākaruṇāṃ kubjāṃ śatrughnāya nyavedayat
yasyāḥ kṛte vane rāmo nyastadehaś ca vaḥ pitā /
seyaṃ pāpā nṛśaṃsā ca tasyāḥ kuru yathāmati
śatrughnaś ca tad ājñāya vacanaṃ bhṛśaduḥkhitaḥ /
antaḥpuracarān sarvān ity uvāca dhṛtavrataḥ
tīvram utpāditaṃ duḥkhaṃ bhrātḥṇāṃ me tathā pituḥ /
yayā seyaṃ nṛśaṃsasya karmaṇaḥ phalam aśnutām
evam uktā ca tenāśu sakhījanasamāvṛtā /
gṛhītā balavat kubjā sā tadgṛham anādayat
tataḥ subhṛśasaṃtaptas tasyāḥ sarvaḥ sakhījanaḥ /
kruddham ājñāya śatrughnaṃ vyapalāyata sarvaśaḥ
amantrayata kṛtsnaś ca tasyāḥ sarvasakhījanaḥ /
yathāyaṃ samupakrānto niḥśeṣaṃ naḥ kariṣyati
sānukrośāṃ vadānyāṃ ca dharmajñāṃ ca yaśasvinīm /
kausalyāṃ śaraṇaṃ yāmaḥ sā hi no 'stu dhruvā gatiḥ
sa ca roṣeṇa tāmrākṣaḥ śatrughnaḥ śatrutāpanaḥ /
vicakarṣa tadā kubjāṃ krośantīṃ pṛthivītale
tasyā hy ākṛṣyamāṇāyā mantharāyās tatas tataḥ /
citraṃ bahuvidhaṃ bhāṇḍaṃ pṛthivyāṃ tad vyaśīryata
tena bhāṇḍena saṃkīrṇaṃ śrīmadrājaniveśanam /
aśobhata tadā bhūyaḥ śāradaṃ gaganaṃ yathā
sa balī balavat krodhād gṛhītvā puruṣarṣabhaḥ /
kaikeyīm abhinirbhartsya babhāṣe paruṣaṃ vacaḥ
tair vākyaiḥ paruṣair duḥkhaiḥ kaikeyī bhṛśaduḥkhitā /
śatrughnabhayasaṃtrastā putraṃ śaraṇam āgatā
tāṃ prekṣya bharataḥ kruddhaṃ śatrughnam idam abravīt /
avadhyāḥ sarvabhūtānāṃ pramadāḥ kṣamyatām iti
hanyām aham imāṃ pāpāṃ kaikeyīṃ duṣṭacāriṇīm /
yadi māṃ dhārmiko rāmo nāsūyen mātṛghātakam
imām api hatāṃ kubjāṃ yadi jānāti rāghavaḥ /
tvāṃ ca māṃ caiva dharmātmā nābhibhāṣiṣyate dhruvam
bharatasya vacaḥ śrutvā śatrughno lakṣmaṇānujaḥ /
nyavartata tato roṣāt tāṃ mumoca ca mantharām
sā pādamūle kaikeyyā mantharā nipapāta ha /
niḥśvasantī suduḥkhārtā kṛpaṇaṃ vilalāpa ca
śatrughnavikṣepavimūḍhasaṃjñāṃ samīkṣya kubjāṃ bharatasya mātā /
śanaiḥ samāśvāsayad ārtarūpāṃ krauñcīṃ vilagnām iva vīkṣamāṇām
Original text: Rāmāyaṇa-southern-2 · Edition: T.R. Krishnacarya: The Valmiki Ramayana - According to Southern recension, 1905 (Repr. Delhi : Sri Satguru Publications, 1982) · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0