Scripture Library

Rāmāyaṇa-southern-2 (southern recension) · Chapter 2.61

2.61.1

Rāmāyaṇa, Ayodhyākāṇḍa, 61
vyatītāyāṃ tu śarvaryām ādityasyodaye tataḥ /
sametya rājakartāraḥ sabhām īyur dvijātayaḥ

2.61.2

mārkaṇḍeyo 'tha maudgalyo vāmadevaś ca kāśyapaḥ /
kātyāyano gautamaś ca jābāliś ca mahāyaśāḥ

2.61.3

ete dvijāḥ sahāmātyaiḥ pṛthag vācam udīrayan /
vasiṣṭham evābhimukhāḥ śreṣṭhaṃ rājapurohitam

2.61.4

atītā śarvarī duḥkhaṃ yā no varṣaśatopamā /
asmin pañcatvam āpanne putraśokena pārthive

2.61.5

svargataś ca mahārājo rāmaś cāraṇyam āśritaḥ /
lakṣmaṇaś cāpi tejasvī rāmeṇaiva gataḥ saha

2.61.6

ubhau bharataśatrughnau kekayeṣu paraṃtapau /
pure rājagṛhe ramye mātāmahaniveśane

2.61.7

ikṣvākūṇām ihādyaiva kaścid rājā vidhīyatām /
arājakaṃ hi no rāṣṭraṃ na vināśam avāpnuyāt

2.61.8

nārājake janapade vidyunmālī mahāsvanaḥ /
abhivarṣati parjanyo mahīṃ divyena vāriṇā

2.61.9

nārājake janapade bījamuṣṭiḥ prakīryate /
nārājake pituḥ putro bhāryā vā vartate vaśe

2.61.10

arājake dhanaṃ nāsti nāsti bhāryāpy arājake /
idam atyāhitaṃ cānyat kutaḥ satyam arājake

2.61.11

nārājake janapade kārayanti sabhāṃ narāḥ /
udyānāni ca ramyāṇi hṛṣṭāḥ puṇyagṛhāṇi ca

2.61.12

nārājake janapade yajñaśīlā dvijātayaḥ /
sattrāṇy anvāsate dāntā brāhmaṇāḥ saṃśitavratāḥ

2.61.13

nārājake janapade prabhūtanaṭanartakāḥ /
utsavāś ca samājāś ca vardhante rāṣṭravardhanāḥ

2.61.14

nārājake janapade siddhārthā vyavahāriṇaḥ /
kathābhir anurajyante kathāśīlāḥ kathāpriyaiḥ

2.61.15

nārājake janapade vāhanaiḥ śīghragāmibhiḥ /
narā niryānty araṇyāni nārībhiḥ saha kāminaḥ

2.61.16

nārājake janapade dhanavantaḥ surakṣitāḥ /
śerate vivṛtadvārāḥ kṛṣigorakṣajīvinaḥ

2.61.17

nārājake janapade vaṇijo dūragāminaḥ /
gacchanti kṣemam adhvānaṃ bahupuṇyasamācitāḥ

2.61.18

nārājake janapade caraty ekacaro vaśī /
bhāvayann ātmanātmānaṃ yatra sāyaṃgṛho muniḥ

2.61.19

nārājake janapade yogakṣemaṃ pravartate /
na cāpy arājake senā śatrūn viṣahate yudhi

2.61.20

yathā hy anudakā nadyo yathā vāpy atṛṇaṃ vanam /
agopālā yathā gāvas tathā rāṣṭram arājakam

2.61.21

nārājake janapade svakaṃ bhavati kasyacit /
matsyā iva narā nityaṃ bhakṣayanti parasparam

2.61.22

ye hi saṃbhinnamaryādā nāstikāś chinnasaṃśayāḥ /
te 'pi bhāvāya kalpante rājadaṇḍanipīḍitāḥ

2.61.23

aho tama ivedaṃ syān na prajñāyeta kiṃcana /
rājā cen na bhavel loke vibhajan sādhvasādhunī

2.61.24

jīvaty api mahārāje tavaiva vacanaṃ vayam /
nātikramāmahe sarve velāṃ prāpyeva sāgaraḥ

2.61.25

sa naḥ samīkṣya dvijavaryavṛttaṃ nṛpaṃ vinā rājyam araṇyabhūtam /
kumāram ikṣvākusutaṃ vadānyaṃ tvam eva rājānam ihābhiṣiñca

Original text: Rāmāyaṇa-southern-2 · Edition: T.R. Krishnacarya: The Valmiki Ramayana - According to Southern recension, 1905 (Repr. Delhi : Sri Satguru Publications, 1982) · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0