રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.61

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 61
વ્યતીતાયાં તુ શર્વર્યામ્ આદિત્યસ્યોદયે તતઃ ।
સમેત્ય રાજકર્તારઃ સભામ્ ઈયુર્ દ્વિજાતયઃ

માર્કણ્ડેયો ઽથ મૌદ્ગલ્યો વામદેવશ્ ચ કાશ્યપઃ ।
કાત્યાયનો ગૌતમશ્ ચ જાબાલિશ્ ચ મહાયશાઃ

એતે દ્વિજાઃ સહામાત્યૈઃ પૃથગ્ વાચમ્ ઉદીરયન્ ।
વસિષ્ઠમ્ એવાભિમુખાઃ શ્રેષ્ઠં રાજપુરોહિતમ્

અતીતા શર્વરી દુઃખં યા નો વર્ષશતોપમા ।
અસ્મિન્ પઞ્ચત્વમ્ આપન્ને પુત્રશોકેન પાર્થિવે

સ્વર્ગતશ્ ચ મહારાજો રામશ્ ચારણ્યમ્ આશ્રિતઃ ।
લક્ષ્મણશ્ ચાપિ તેજસ્વી રામેણૈવ ગતઃ સહ

ઉભૌ ભરતશત્રુઘ્નૌ કેકયેષુ પરંતપૌ ।
પુરે રાજગૃહે રમ્યે માતામહનિવેશને

ઇક્ષ્વાકૂણામ્ ઇહાદ્યૈવ કશ્ચિદ્ રાજા વિધીયતામ્ ।
અરાજકં હિ નો રાષ્ટ્રં ન વિનાશમ્ અવાપ્નુયાત્

નારાજકે જનપદે વિદ્યુન્માલી મહાસ્વનઃ ।
અભિવર્ષતિ પર્જન્યો મહીં દિવ્યેન વારિણા

નારાજકે જનપદે બીજમુષ્ટિઃ પ્રકીર્યતે ।
નારાજકે પિતુઃ પુત્રો ભાર્યા વા વર્તતે વશે

અરાજકે ધનં નાસ્તિ નાસ્તિ ભાર્યાપ્ય્ અરાજકે ।
ઇદમ્ અત્યાહિતં ચાન્યત્ કુતઃ સત્યમ્ અરાજકે

નારાજકે જનપદે કારયન્તિ સભાં નરાઃ ।
ઉદ્યાનાનિ ચ રમ્યાણિ હૃષ્ટાઃ પુણ્યગૃહાણિ ચ

નારાજકે જનપદે યજ્ઞશીલા દ્વિજાતયઃ ।
સત્ત્રાણ્ય્ અન્વાસતે દાન્તા બ્રાહ્મણાઃ સંશિતવ્રતાઃ

નારાજકે જનપદે પ્રભૂતનટનર્તકાઃ ।
ઉત્સવાશ્ ચ સમાજાશ્ ચ વર્ધન્તે રાષ્ટ્રવર્ધનાઃ

નારાજકે જનપદે સિદ્ધાર્થા વ્યવહારિણઃ ।
કથાભિર્ અનુરજ્યન્તે કથાશીલાઃ કથાપ્રિયૈઃ

નારાજકે જનપદે વાહનૈઃ શીઘ્રગામિભિઃ ।
નરા નિર્યાન્ત્ય્ અરણ્યાનિ નારીભિઃ સહ કામિનઃ

નારાજકે જનપદે ધનવન્તઃ સુરક્ષિતાઃ ।
શેરતે વિવૃતદ્વારાઃ કૃષિગોરક્ષજીવિનઃ

નારાજકે જનપદે વણિજો દૂરગામિનઃ ।
ગચ્છન્તિ ક્ષેમમ્ અધ્વાનં બહુપુણ્યસમાચિતાઃ

નારાજકે જનપદે ચરત્ય્ એકચરો વશી ।
ભાવયન્ન્ આત્મનાત્માનં યત્ર સાયંગૃહો મુનિઃ

નારાજકે જનપદે યોગક્ષેમં પ્રવર્તતે ।
ન ચાપ્ય્ અરાજકે સેના શત્રૂન્ વિષહતે યુધિ

યથા હ્ય્ અનુદકા નદ્યો યથા વાપ્ય્ અતૃણં વનમ્ ।
અગોપાલા યથા ગાવસ્ તથા રાષ્ટ્રમ્ અરાજકમ્

નારાજકે જનપદે સ્વકં ભવતિ કસ્યચિત્ ।
મત્સ્યા ઇવ નરા નિત્યં ભક્ષયન્તિ પરસ્પરમ્

યે હિ સંભિન્નમર્યાદા નાસ્તિકાશ્ છિન્નસંશયાઃ ।
તે ઽપિ ભાવાય કલ્પન્તે રાજદણ્ડનિપીડિતાઃ

અહો તમ ઇવેદં સ્યાન્ ન પ્રજ્ઞાયેત કિંચન ।
રાજા ચેન્ ન ભવેલ્ લોકે વિભજન્ સાધ્વસાધુની

જીવત્ય્ અપિ મહારાજે તવૈવ વચનં વયમ્ ।
નાતિક્રમામહે સર્વે વેલાં પ્રાપ્યેવ સાગરઃ

સ નઃ સમીક્ષ્ય દ્વિજવર્યવૃત્તં નૃપં વિના રાજ્યમ્ અરણ્યભૂતમ્ ।
કુમારમ્ ઇક્ષ્વાકુસુતં વદાન્યં ત્વમ્ એવ રાજાનમ્ ઇહાભિષિઞ્ચ