રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.42

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 42
અનુગમ્ય નિવૃત્તાનાં રામં નગરવાસિનામ્ ।
ઉદ્ગતાનીવ સત્ત્વાનિ બભૂવુર્ અમનસ્વિનામ્

સ્વં સ્વં નિલયમ્ આગમ્ય પુત્રદારૈઃ સમાવૃતાઃ ।
અશ્રૂણિ મુમુચુઃ સર્વે બાષ્પેણ પિહિતાનનાઃ

ન ચાહૃષ્યન્ ન ચામોદન્ વણિજો ન પ્રસારયન્ ।
ન ચાશોભન્ત પણ્યાનિ નાપચન્ ગૃહમેધિનઃ

નષ્ટં દૃષ્ટ્વા નાભ્યનન્દન્ વિપુલં વા ધનાગમમ્ ।
પુત્રં પ્રથમજં લબ્ધ્વા જનની નાભ્યનન્દત

ગૃહે ગૃહે રુદન્ત્યશ્ ચ ભર્તારં ગૃહમ્ આગતમ્ ।
વ્યગર્હયન્ત દુઃખાર્તા વાગ્ભિસ્ તોત્રૈર્ ઇવ દ્વિપાન્

કિં નુ તેષાં ગૃહૈઃ કાર્યં કિં દારૈઃ કિં ધનેન વા ।
પુત્રૈર્ વા કિં સુખૈર્ વાપિ યે ન પશ્યન્તિ રાઘવમ્

એકઃ સત્પુરુષો લોકે લક્ષ્મણઃ સહ સીતયા ।
યો ઽનુગચ્છતિ કાકુત્સ્થં રામં પરિચરન્ વને

આપગાઃ કૃતપુણ્યાસ્ તાઃ પદ્મિન્યશ્ ચ સરાંસિ ચ ।
યેષુ સ્નાસ્યતિ કાકુત્સ્થો વિગાહ્ય સલિલં શુચિ

શોભયિષ્યન્તિ કાકુત્સ્થમ્ અટવ્યો રમ્યકાનનાઃ ।
આપગાશ્ ચ મહાનૂપાઃ સાનુમન્તશ્ ચ પર્વતાઃ

કાનનં વાપિ શૈલં વા યં રામો ઽભિગમિષ્યતિ ।
પ્રિયાતિથિમ્ ઇવ પ્રાપ્તં નૈનં શક્ષ્યન્ત્ય્ અનર્ચિતુમ્

વિચિત્રકુસુમાપીડા બહુમઞ્જરિધારિણઃ ।
અકાલે ચાપિ મુખ્યાનિ પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ ।
દર્શયિષ્યન્ત્ય્ અનુક્રોશાદ્ ગિરયો રામમ્ આગતમ્ ॥ રમ્સ્_2,42.11* ॥
વિદર્શયન્તો વિવિધાન્ ભૂયશ્ ચિત્રાંશ્ ચ નિર્ઝરાન્ ।
પાદપાઃ પર્વતાગ્રેષુ રમયિષ્યન્તિ રાઘવમ્

યત્ર રામો ભયં નાત્ર નાસ્તિ તત્ર પરાભવઃ ।
સ હિ શૂરો મહાબાહુઃ પુત્રો દશરથસ્ય ચ

પુરા ભવતિ નો દૂરાદ્ અનુગચ્છામ રાઘવમ્ ।
પાદચ્છાયા સુખા ભર્તુસ્ તાદૃશસ્ય મહાત્મનઃ ।
સ હિ નાથો જનસ્યાસ્ય સ ગતિઃ સ પરાયણમ્ ॥ રમ્સ્_2,42.14* ॥
વયં પરિચરિષ્યામઃ સીતાં યૂયં તુ રાઘવમ્ ।
ઇતિ પૌરસ્ત્રિયો ભર્ત્ઃન્ દુઃખાર્તાસ્ તત્ તદ્ અબ્રુવન્

યુષ્માકં રાઘવો ઽરણ્યે યોગક્ષેમં વિધાસ્યતિ ।
સીતા નારીજનસ્યાસ્ય યોગક્ષેમં કરિષ્યતિ

કો ન્વ્ અનેનાપ્રતીતેન સોત્કણ્ઠિતજનેન ચ ।
સંપ્રીયેતામનોજ્ઞેન વાસેન હૃતચેતસા

કૈકેય્યા યદિ ચેદ્ રાજ્યં સ્યાદ્ અધર્મ્યમ્ અનાથવત્ ।
ન હિ નો જીવિતેનાર્થઃ કુતઃ પુત્રૈઃ કુતો ધનૈઃ

યયા પુત્રશ્ ચ ભર્તા ચ ત્યક્તાવ્ ઐશ્વર્યકારણાત્ ।
કં સા પરિહરેદ્ અન્યં કૈકેયી કુલપાંસની

કૈકેય્યા ન વયં રાજ્યે ભૃતકા નિવસેમ હિ ।
જીવન્ત્યા જાતુ જીવન્ત્યઃ પુત્રૈર્ અપિ શપામહે

યા પુત્રં પાર્થિવેન્દ્રસ્ય પ્રવાસયતિ નિર્ઘૃણા ।
કસ્ તાં પ્રાપ્ય સુખં જીવેદ્ અધર્મ્યાં દુષ્ટચારિણીમ્

ન હિ પ્રવ્રજિતે રામે જીવિષ્યતિ મહીપતિઃ ।
મૃતે દશરથે વ્યક્તં વિલોપસ્ તદનન્તરમ્

તે વિષં પિબતાલોડ્ય ક્ષીણપુણ્યાઃ સુદુર્ગતાઃ ।
રાઘવં વાનુગચ્છધ્વમ્ અશ્રુતિં વાપિ ગચ્છત

મિથ્યા પ્રવ્રાજિતો રામઃ સભાર્યઃ સહલક્ષ્મણઃ ।
ભરતે સંનિસૃષ્ટાઃ સ્મઃ સૌનિકે પશવો યથા

તાસ્ તથા વિલપન્ત્યસ્ તુ નગરે નાગરસ્ત્રિયઃ ।
ચુક્રુશુર્ ભૃશસંતપ્તા મૃત્યોર્ ઇવ ભયાગમે

તથા સ્ત્રિયો રામનિમિત્તમ્ આતુરા યથા સુતે ભ્રાતરિ વા વિવાસિતે ।
વિલપ્ય દીના રુરુદુર્ વિચેતસઃ સુતૈર્ હિ તાસામ્ અધિકો હિ સો ઽભવત્