Rāmāyaṇa-southern-2 (southern recension) · Chapter 2.110

Rāmāyaṇa, Ayodhyākāṇḍa, 110
sā tv evam uktā vaidehī anasūyānasūyayā /
pratipūjya vaco mandaṃ pravaktum upacakrame

naitad āścaryam āryāyā yan māṃ tvam anubhāṣase /
viditaṃ tu mamāpy etad yathā nāryāḥ patir guruḥ

yady apy eṣa bhaved bhartā mamārye vṛttavarjitaḥ /
advaidham upacartavyas tathāpy eṣa mayā bhavet

kiṃ punar yo guṇaślāghyaḥ sānukrośo jitendriyaḥ /
sthirānurāgo dharmātmā mātṛvartī pitṛpriyaḥ

yāṃ vṛttiṃ vartate rāmaḥ kausalyāyāṃ mahābalaḥ /
tām eva nṛpanārīṇām anyāsām api vartate

sakṛd dṛṣṭāsv api strīṣu nṛpeṇa nṛpavatsalaḥ /
mātṛvad vartate vīro mānam utsṛjya dharmavit

āgacchantyāś ca vijanaṃ vanam evaṃ bhayāvaham /
samāhitaṃ hi me śvaśrvā hṛdaye yat sthitaṃ mama

pāṇipradānakāle ca yat purā tv agnisaṃnidhau /
anuśiṣṭā jananyāsmi vākyaṃ tad api me dhṛtam

navīkṛtaṃ tu tat sarvaṃ vākyais te dharmacāriṇi /
patiśuśrūṣaṇān nāryās tapo nānyad vidhīyate

sāvitrī patiśuśrūṣāṃ kṛtvā svarge mahīyate /
tathā vṛttiś ca yātā tvaṃ patiśuśrūṣayā divam

variṣṭhā sarvanārīṇām eṣā ca divi devatā /
rohiṇī ca vinā candraṃ muhūrtam api dṛśyate

evaṃvidhāś ca pravarāḥ striyo bhartṛdṛḍhavratāḥ /
devaloke mahīyante puṇyena svena karmaṇā

tato 'nasūyā saṃhṛṣṭā śrutvoktaṃ sītayā vacaḥ /
śirasy āghrāya covāca maithilīṃ harṣayanty uta

niyamair vividhair āptaṃ tapo hi mahad asti me /
tat saṃśritya balaṃ sīte chandaye tvāṃ śucivrate

upapannaṃ ca yuktaṃ ca vacanaṃ tava maithili /
prītā cāsmy ucitaṃ kiṃ te karavāṇi bravīhi me /
kṛtam ity abravīt sītā tapobalasamanvitām // RamS_2,110.15* //
sā tv evam uktā dharmajñā tayā prītatarābhavat /
saphalaṃ ca praharṣaṃ te hanta sīte karomy aham

idaṃ divyaṃ varaṃ mālyaṃ vastram ābharaṇāni ca /
aṅgarāgaṃ ca vaidehi mahārham anulepanam

mayā dattam idaṃ sīte tava gātrāṇi śobhayet /
anurūpam asaṃkliṣṭaṃ nityam eva bhaviṣyati

aṅgarāgeṇa divyena liptāṅgī janakātmaje /
śobhayiṣyāmi bhartāraṃ yathā śrīr viṣṇum avyayam

sā vastram aṅgarāgaṃ ca bhūṣaṇāni srajas tathā /
maithilī pratijagrāha prītidānam anuttamam

pratigṛhya ca tat sītā prītidānaṃ yaśasvinī /
śliṣṭāñjalipuṭā dhīrā samupāsta tapodhanām

tathā sītām upāsīnām anasūyā dṛḍhavratā /
vacanaṃ praṣṭum ārebhe kathāṃ kāṃcid anupriyām

svayaṃvare kila prāptā tvam anena yaśasvinā /
rāghaveṇeti me sīte kathā śrutim upāgatā

tāṃ kathāṃ śrotum icchāmi vistareṇa ca maithili /
yathānubhūtaṃ kārtsnyena tan me tvaṃ vaktum arhasi

evam uktā tu sā sītā tāṃ tato dharmacāriṇīm /
śrūyatām iti coktvā vai kathayāmāsa tāṃ kathām

mithilādhipatir vīro janako nāma dharmavit /
kṣatradharmaṇy abhirato nyāyataḥ śāsti medinīm

tasya lāṅgalahastasya karṣataḥ kṣetramaṇḍalam /
ahaṃ kilotthitā bhittvā jagatīṃ nṛpateḥ sutā

sa māṃ dṛṣṭvā narapatir muṣṭivikṣepatatparaḥ /
pāṃśuguṇṭhitasarvāṅgīṃ vismito janako 'bhavat

anapatyena ca snehād aṅkam āropya ca svayam /
mameyaṃ tanayety uktvā sneho mayi nipātitaḥ

antarikṣe ca vāg uktāpratimāmānuṣī kila /
evam etan narapate dharmeṇa tanayā tava

tataḥ prahṛṣṭo dharmātmā pitā me mithilādhipaḥ /
avāpto vipulām ṛddhiṃ mām avāpya narādhipaḥ

dattā cāsmīṣṭavad devyai jyeṣṭhāyai puṇyakarmaṇā /
tayā saṃbhāvitā cāsmi snigdhayā mātṛsauhṛdāt

patisaṃyogasulabhaṃ vayo dṛṣṭvā tu me pitā /
cintām abhyagamad dīno vittanāśād ivādhanaḥ

sadṛśāc cāpakṛṣṭāc ca loke kanyāpitā janāt /
pradharṣaṇām avāpnoti śakreṇāpi samo bhuvi

tāṃ dharṣaṇām adūrasthāṃ saṃdṛśyātmani pārthivaḥ /
cintārṇavagataḥ pāraṃ nāsasādāplavo yathā

ayonijāṃ hi māṃ jñātvā nādhyagacchat sa cintayan /
sadṛśaṃ cānurūpaṃ ca mahīpālaḥ patiṃ mama

tasya buddhir iyaṃ jātā cintayānasya saṃtatam /
svayaṃ varaṃ tanūjāyāḥ kariṣyāmīti dhīmataḥ

mahāyajñe tadā tasya varuṇena mahātmanā /
dattaṃ dhanurvaraṃ prītyā tūṇī cākṣayasāyakau

asaṃcālyaṃ manuṣyaiś ca yatnenāpi ca gauravāt /
tan na śaktā namayituṃ svapneṣv api narādhipāḥ

tad dhanuḥ prāpya me pitrā vyāhṛtaṃ satyavādinā /
samavāye narendrāṇāṃ pūrvam āmantrya pārthivān

idaṃ ca dhanur udyamya sajyaṃ yaḥ kurute naraḥ /
tasya me duhitā bhāryā bhaviṣyati na saṃśayaḥ

tac ca dṛṣṭvā dhanuḥśreṣṭhaṃ gauravād girisaṃnibham /
abhivādya nṛpā jagmur aśaktās tasya tolane

sudīrghasya tu kālasya rāghavo 'yaṃ mahādyutiḥ /
viśvāmitreṇa sahito yajñaṃ draṣṭuṃ samāgataḥ

lakṣmaṇena saha bhrātrā rāmaḥ satyaparākramaḥ /
viśvāmitras tu dharmātmā mama pitrā supūjitaḥ

provāca pitaraṃ tatra bhrātarau rāmalakṣmaṇau /
sutau daśarathasyemau dhanurdarśanakāṅkṣiṇau /
ity uktas tena vipreṇa tad dhanuḥ samupānayat // RamS_2,110.45* //
nimeṣāntaramātreṇa tad ānamya sa vīryavān /
jyāṃ samāropya jhaṭiti pūrayāmāsa vīryavān

tena pūrayatā vegān madhye bhagnaṃ dvidhā dhanuḥ /
tasya śabdo 'bhavad bhīmaḥ patitasyāśaner iva

tato 'haṃ tatra rāmāya pitrā satyābhisaṃdhinā /
udyatā dātum udyamya jalabhājanam uttamam

dīyamānāṃ na tu tadā pratijagrāha rāghavaḥ /
avijñāya pituś chandam ayodhyādhipateḥ prabhoḥ

tataḥ śvaśuram āmantrya vṛddhaṃ daśarathaṃ nṛpam /
mama pitrā ahaṃ dattā rāmāya viditātmane

mama caivānujā sādhvī ūrmilā priyadarśanā /
bhāryārthe lakṣmaṇasyāpi dattā pitrā mama svayam

evaṃ dattāsmi rāmāya tadā tasmin svayaṃvare /
anuraktā ca dharmeṇa patiṃ vīryavatāṃ varam