રાજનિઘણ્ટુ · ભાગ 81100

વિજ્ઞેયા રાજતરુણી કષાયા કફકારિણી ।
ચક્ષુષ્યા હર્ષદા હૃદ્યા સુરભિઃ સુરવલ્લભા ॥ રજ્નિ_10.128
અથ રક્તામ્લાનઃ સ્યાદ્ રક્તસહાખ્યઃ સ ચાપરિમ્લાનઃ ।
રક્તામલાન્તકો ઽપિ ચ રક્તપ્રસવશ્ ચ કુરવકશ્ ચૈવ ॥ રજ્નિ_10.129
રામાલિઙ્ગનકામો રાગપ્રસવો મધૂત્સવઃ પ્રસવઃ ।
સુભગો ભ્રમરાનન્દઃ સ્યાદ્ ઇત્ય્ અયં પક્ષચન્દ્રમિતઃ ॥ રજ્નિ_10.130
ઉષ્ણઃ કટુઃ કુરવકો વાતામયશોફનાશનો જ્વરનુત્ ।
આધ્માનશૂલકાસશ્વાસાર્તિપ્રશમનો વર્ણ્યઃ ॥ રજ્નિ_10.131
પીતઃ સ કિઙ્કિરાતઃ પીતામ્લાનઃ કુરણ્ટકઃ કનકઃ ।
પીતકુરવઃ સુપીતઃ સ પીતકુસુમશ્ ચ સપ્તસંજ્ઞકઃ સ્યાત્ ॥ રજ્નિ_10.132
કિઙ્કિરાતઃ કષાયોષ્ણસ્તિક્તશ્ ચ કફવાતજિત્ ।
દીપનઃ શોફકણ્ડૂતિરક્તત્વગ્દોષનાશનઃ ॥ રજ્નિ_10.133
નીલપુષ્પા તુ સા દાસી નીલામ્લાનસ્ તુ છાદનઃ ।
બાલા ચાર્ત્તગલા ચૈવ નીલપુષ્પા ચ ષડ્વિધા ॥ રજ્નિ_10.134
આર્ત્તગલા કટુસ્ તિક્તા કફમારુતશૂલનુત્ ।
કણ્ડૂકુષ્ઠવ્રણાન્ હન્તિ શોફત્વગ્દોષનાશની ॥ રજ્નિ_10.135
કણ્ટકરણ્ટો ઝિણ્ટી સા વન્યસહચરી તુ સા પીતા ।
શોણી કુરવકનામ્ની કણ્ટકિની શોણઝિણ્ટિકા ચૈવ ॥ રજ્નિ_10.136
સાન્યા તુ નીલઝિણ્ટી નીલકુરણ્ટશ્ ચ નીલકુસુમા ચ ।
બાણો બાણા દાસી કણ્ટાર્ત્તગલા ચ સપ્તસંજ્ઞા સ્યાત્ ॥ રજ્નિ_10.137
ઝિણ્ટિકાઃ કટુકાસ્ તિક્તા દન્તામયશાન્તિદાશ્ ચ શૂલઘ્નાઃ ।
વાતકફશોફકાસત્વગ્દોષવિનાશકારિણ્યઃ ॥ રજ્નિ_10.138
ઉષ્ટ્રકાણ્ડી રક્તપુષ્પી જ્ઞેયા કરભકાણ્ડિકા ।
રક્તા લોહિતપુષ્પી ચ વર્ણપુષ્પી ષડાહ્વયા ॥ રજ્નિ_10.139
ઉષ્ટ્રકાણ્ડી તુ તિક્તોષ્ણા રુચ્યા હૃદ્રોગહારિણી ।
તદ્બીજં મધુરં શીતં વૃષ્યં સન્તર્પણં સ્મૃતમ્ ॥ રજ્નિ_10.140
તગરં કુટિલં વક્રં વિનમ્રં કુઞ્ચિતં નતમ્ ।
શઠં ચ નહુષાખ્યં ચ દદ્રુહસ્તં ચ બર્હણમ્ ॥ રજ્નિ_10.141
પિણ્ડીતગરકં ચૈવ પાર્થિવં રાજહર્ષણમ્ ।
કાલાનુસારકં ક્ષત્રં દીનં જિહ્મં મુનીન્દુધા ॥ રજ્નિ_10.142
તગરં શીતલં તિક્તં દૃષ્ટિદોષવિનાશનમ્ ।
વિષાર્તિશમનં પથ્યં ભૂતોન્માદભયાપહમ્ ॥ રજ્નિ_10.143
અથ દમનકસ્ તુ દમનો દાન્તો ગન્ધોત્કટો મુનિર્ જટિલઃ ।
દણ્ડી ચ પાણ્ડુરાગો બ્રહ્મજટા પુણ્ડરીકશ્ ચ ॥ રજ્નિ_10.144
તાપસપત્રઃ પત્રી પવિત્રકો દેવશેખરશ્ ચૈવ ।
કુલપત્રશ્ ચ વિનીતસ્તપસ્વિપત્રશ્ ચ સપ્તધાત્રીકઃ ॥ રજ્નિ_10.145
દમનઃ શીતલતિક્તઃ કષાયકટુકશ્ ચ કુષ્ઠદોષહરઃ ।
દ્વન્દ્વત્રિદોષશમનો વિષવિસ્ફોટવિકારહરણઃ સ્યાત્ ॥ રજ્નિ_10.146
અન્યશ્ ચ વન્યદમનો વનાદિનામા ચ દમનપર્યાયઃ ।
વીર્યસ્તમ્ભનકારી બલદાયી ચામદોષહારી ચ ॥ રજ્નિ_10.147

તુલસી સુભગા તીવ્રા પાવની વિષ્ણુવલ્લભા ।
સુરેજ્યા સુરસા જ્ઞેયા કાયસ્થા સુરદુન્દુભી ॥ રજ્નિ_10.148
સુરભિર્ બહુપત્રી ચ મઞ્જરી સા હરિપ્રિયા ।
અપેતરાક્ષસી શ્યામા ગૌરી ત્રિદશમઞ્જરી ।
ભૂતઘ્ની પૂતપત્રી ચ જ્ઞેયા ચૈકોનવિંશતિઃ ॥ રજ્નિ_10.149
તુલસી કટુતિક્તોષ્ણા સુરભિઃ શ્લેષ્મવાતજિત્ ।
જન્તુભૂતક્રિમિહરા રુચિકૃદ્ વાતશાન્તિકૃત્ ॥ રજ્નિ_10.150
કૃષ્ણા તુ કૃષ્ણતુલસી શ્વેતા લક્ષ્મીઃ સિતાહ્વયા ।
કાસવાતક્રિમિવમિભૂતાપહારિણી પૂતા ॥ રજ્નિ_10.151
મરુવઃ ખરપત્રસ્ તુ ગન્ધપત્રઃ ફણિઞ્ઝકઃ ।
બહુવીર્યઃ શીતલકઃ સુરાહ્વશ્ ચ સમીરણઃ ॥ રજ્નિ_10.152
જમ્બીરઃ પ્રસ્થકુસુમો જ્ઞેયો મરુવકસ્ તથા ।
આજન્મસુરભિપત્રો મરીચશ્ ચ ત્રયોદશ ॥ રજ્નિ_10.153
દ્વિધા મરુવકઃ પ્રોક્તઃ શ્વેતશ્ ચૈવ સિતેતરઃ ।
શ્વેતો ભેષજકાર્યે સ્યાદ્ અપરઃ શિવપૂજને ॥ રજ્નિ_10.154
મરુવઃ કટુતિક્તોષ્ણઃ કૃમિકુષ્ઠવિનાશનઃ ।
વિડ્બન્ધાધ્માનશૂલઘ્નો માન્દ્યત્વગ્દોષનાશનઃ ॥ રજ્નિ_10.155
અર્જકઃ ક્ષુદ્રતુલસી ક્ષુદ્રપર્ણો મુખાર્જકઃ ।
ઉગ્રગન્ધશ્ ચ જમ્બીરઃ કુઠેરશ્ ચ કઠિઞ્જરઃ ॥ રજ્નિ_10.156
સિતાર્જકસ્ તુ વૈકુણ્ઠો વટપત્રઃ કુઠેરકઃ ।
જમ્બીરો ગન્ધબહુલઃ સુમુખઃ કટુપત્રકઃ ॥ રજ્નિ_10.157
કૃષ્ણાર્જકઃ કાલમાલો માલૂકઃ કૃષ્ણમાલુકઃ ।
સ્યાત્ કૃષ્ણમલ્લિકા પ્રોક્તા ગરઘ્નો વનબર્બરઃ ॥ રજ્નિ_10.158
ત્રયો ઽર્જકાઃ કટૂષ્ણાઃ સ્યુઃ કફવાતામયાપહાઃ ।
નેત્રામયહરા રુચ્યાઃ સુખપ્રસવકારકાઃ ॥ રજ્નિ_10.159
વનબર્બરિકાન્યા તુ સુગન્ધિઃ સુપ્રસન્નકઃ ।
દોષોત્ક્લેશી વિષઘ્નશ્ ચ સુમુખઃ સૂક્ષ્મપત્રકઃ ।
નિદ્રાલુઃ શોફહારી ચ સુવક્ત્રશ્ ચ દશાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_10.160
વનબર્બરિકા ચોષ્ણા સુગન્ધા કટુકા ચ સા ।
પિશાચવાન્તિભૂતઘ્ની ઘ્રાણસન્તર્પણી પરા ॥ રજ્નિ_10.161
ગઙ્ગાપત્રી તુ પત્રી સ્યાત્ સુગન્ધા ગન્ધપત્રિકા ।
ગઙ્ગાપત્રી કટૂષ્ણા ચ વાતજિદ્ વ્રણરોપણી ॥ રજ્નિ_10.162
પાચી મરકતપત્રી હરિતલતા હરિતપત્રિકા પત્રી ।
સુરભિર્ મલ્લારિષ્ટા ગારુત્મતપત્રિકા ચૈવ ॥ રજ્નિ_10.163
પાચી કટુતિક્તોષ્ણા સકષાયા વાતદોષહન્ત્રી ચ ।
ગ્રહભૂતવિકારકારી ત્વગ્દોષપ્રશમની વ્રણેષુ હિતા ॥ રજ્નિ_10.164
બાલકં વારિપર્યાયૈર્ ઉક્તં હ્રીવેરકં તથા ।
કેશ્યં વજ્રમ્ ઉદીચ્યં ચ પિઙ્ગં ચ લલનાપ્રિયમ્ ।
બાલં ચ કુન્તલોશીરં કચામોદં શશીન્દુધા ॥ રજ્નિ_10.165
બાલકં શીતલં તિક્તં પિત્તવાન્તિતૃષાપહમ્ ।

જ્વરકુષ્ઠાતિસારઘ્નં કેશ્યં શ્વિત્રવ્રણાપનુત્ ॥ રજ્નિ_10.166
બર્બરઃ સુમુખશ્ ચૈવ ગરઘ્નઃ કૃષ્ણબર્બરઃ ।
સુકન્દનો ગન્ધપત્રઃ પૂતગન્ધઃ સુરાર્હકઃ ॥ રજ્નિ_10.167
બર્બરઃ કટુકોષ્ણશ્ ચ સુગન્ધિર્ વાન્તિનાશનઃ ।
વિસર્પવિષવિધ્વંસી ત્વગ્દોષશમનસ્ તથા ॥ રજ્નિ_10.168
સુરપર્ણં દેવપર્ણં વીરપર્ણં સુગન્ધિકમ્ ।
મઞ્ચિપત્રં સૂક્ષ્મપત્રં દેવાર્હં ગન્ધપત્રકમ્ ॥ રજ્નિ_10.169
કટૂષ્ણં સુરપર્ણં ચ ક્રિમિશ્વાસબલાસજિત્ ।
દીપનં કફવાતઘ્નં વર્ણ્યં બાલહિતં તથા ॥ રજ્નિ_10.170
આરામશીતલા નન્દા શીતલા સા સુનન્દિની ।
રામા ચૈવ મહાનન્દા ગન્ધાઢ્યારામશીતલા ॥ રજ્નિ_10.171
આરામશીતલા તિક્તા શીતલા પિત્તહારિણી ।
દાહશોષપ્રશમની વિસ્ફોટવ્રણરોપણી ॥ રજ્નિ_10.172
પાથોજં કમલં નભં ચ નલિનામ્ભોજામ્બુજન્મામ્બુજં શ્રીપદ્મામ્બુરુહાબ્જપદ્મજલજાન્ય્ અમ્ભોરુહં સારસમ્ ।
પઙ્કેજં સરસીરુહં ચ કુટપં પાથોરુહં પુષ્કરં વાર્જં તામરસં કુશેશયકજે કઞ્જારવિન્દે તથા ॥ રજ્નિ_10.173
શતપત્રં બિસકુસુમં સહસ્રપત્રં મહોત્પલં વારિરુહમ્ ।
સરસિજસલિલજપઙ્કેરુહરાજીવાનિ વેદવહ્નિમિતાનિ ॥ રજ્નિ_10.174
કમલં શીતલં સ્વાદુ રક્તપિત્તશ્રમાર્તિનુત્ ।
સુગન્ધિ ભ્રાન્તિસંતાપશાન્તિદં તર્પણં પરમ્ ॥ રજ્નિ_10.175
પુણ્ડરીકં શ્વેતપત્રં સિતાબ્જં શ્વેતવારિજમ્ ।
હરિનેત્રં શરત્પદ્મં શારદં શમ્ભુવલ્લભમ્ ॥ રજ્નિ_10.176
પુણ્ડરીકં હિમં તિક્તં મધુરં પિત્તનાશનમ્ ।
દાહાસ્રશ્રમદોષઘ્નં પિપાસાદોષનાશનમ્ ॥ રજ્નિ_10.177
કોકનદમ્ અરુણકમલં રક્તામ્ભોજં ચ શોણપદ્મં ચ ।
રક્તોત્પલમ્ અરવિન્દં રવિપ્રિયં રક્તવારિજં વસવઃ ॥ રજ્નિ_10.178
કોકનદં કટુતિક્તં મધુરં શિશિરં ચ રક્તદોષહરમ્ ।
પિત્તકફવાતશમનં સન્તર્પણકારણં વૃષ્યમ્ ॥ રજ્નિ_10.179
ઉત્પલં નીલકમલં નીલાબ્જં નીલપઙ્કજમ્ ।
નીલપદ્મં ચ બાણાહ્વં નીલાદિકમલાભિધમ્ ॥ રજ્નિ_10.180
નીલાબ્જં શીતલં સ્વાદુ સુગન્ધિ પિત્તનાશકૃત્ ।
રુચ્યં રસાયને શ્રેષ્ઠં કેશ્યં ચ દેહદાર્ઢ્યદમ્ ॥ રજ્નિ_10.181
ઈષત્ શ્વેતં પદ્મં નલિનં ચ તદ્ ઉક્તમ્ ઈષદ્ આરક્તમ્ ।
ઉત્પલમ્ ઈષન્ નીલં ત્રિવિધમ્ ઇતીદં ભવેત્ કમલમ્ ॥ રજ્નિ_10.182
ઉત્પલાદિર્ અયં દાહરક્તપિત્તપ્રસાદનઃ ।
પિપાસાદાહહૃદ્ રોગચ્છર્દિમૂર્છાહરો ગણઃ ॥ રજ્નિ_10.183
પદ્મિની નલિની પ્રોક્તા કૂટપિન્ય્ અબ્જિની તથા ।
ઇત્થં તત્પદ્મપર્યાયનામ્ની જ્ઞેયા પ્રયોગતઃ ॥ રજ્નિ_10.184
પદ્મિની મધુરા તિક્તા કષાયા શિશિરા પરા ।
પિત્તકૃમિશોષવાન્તિભ્રાન્તિસંતાપશાન્તિકૃત્ ॥ રજ્નિ_10.185
પદ્મબીજં તુ પદ્માક્ષં ગાલોડ્યં કન્દલી ચ સા ।

ભેડા ક્રૌઞ્ચાદની ક્રૌઞ્ચા શ્યામા સ્યાત્ પદ્મકર્કટી ॥ રજ્નિ_10.186
પદ્મબીજં કટુ સ્વાદુ પિત્તચ્છર્દિહરં પરમ્ ।
દાહાસ્રદોષશમનં પાચનં રુચિકારકમ્ ॥ રજ્નિ_10.187
મૃણાલં પદ્મનાલં ચ મૃણાલી ચ મૃણાલિની ।
બિસં ચ પદ્મતન્તુશ્ ચ બિસિની નલિનીરુહમ્ ॥ રજ્નિ_10.188
મૃણાલં શિશિરં તિક્તં કષાયં પિત્તદાહજિત્ ।
મૂત્રકૃચ્છ્રવિકારઘ્નં રક્તવાન્તિહરં પરમ્ ॥ રજ્નિ_10.189
પદ્મકન્દસ્ તુ શાલૂકં પદ્મમૂલં કટાહ્વયમ્ ।
શાલીનં ચ જલાલૂકં સ્યાદ્ ઇત્ય્ એવં ષડાહ્વયમ્ ॥ રજ્નિ_10.190
શાલૂકં કટુ વિષ્ટમ્ભિ રૂક્ષં રુચ્યં કફાપહમ્ ।
કષાયં કાસપિત્તઘ્નં તૃષ્ણાદાહનિવારણમ્ ॥ રજ્નિ_10.191
કિઞ્જલ્કં મકરન્દં ચ કેસરં પદ્મકેસરમ્ ।
કિઞ્જં પીતં પરાગં ચ તુઙ્ગં ચામ્પેયકં નવ ॥ રજ્નિ_10.192
કિઞ્જલ્કં મધુરં રૂક્ષં કટુ ચાસ્યવ્રણાપહમ્ ।
પિત્તઘ્નં શિશિરં રુચ્યં તૃષ્ણાદાહનિવારણમ્ ॥ રજ્નિ_10.193
અનૂષ્ણં ચોત્પલં ચૈવ રાત્રિપુષ્પં જલાહ્વયમ્ ।
હિમાબ્જં શીતજલજં નિશાફુલ્લં ચ સપ્તધા ॥ રજ્નિ_10.194
ઉત્પલં શિશિરં સ્વાદુ પિત્તરક્તાર્તિદોષનુત્ ।
દાહશ્રમવમિભ્રાન્તિક્રિમિજ્વરહરં પરમ્ ॥ રજ્નિ_10.195
ધવલોત્પલં તુ કુમુદં કહ્લારં કૈરવં ચ શીતલકમ્ ।
શશિકાન્તમ્ ઇન્દુકમલં ચન્દ્રાબ્જં ચન્દ્રિકામ્બુજં ચ નવ ॥ રજ્નિ_10.196
કુમુદં શીતલં સ્વાદુ પાકે તિક્તં કફાપહમ્ ।
રક્તદોષહરં દાહશ્રમપિત્તપ્રશાન્તિકૃત્ ॥ રજ્નિ_10.197
નીલોત્પલમ્ ઉત્પલકં કુવલયમ્ ઇન્દીવરં ચ કન્દોત્થમ્ ।
સૌગન્ધિકં સુગન્ધં કુડ્મલકં ચાસિતોત્પલં નવધા ॥ રજ્નિ_10.198
નીલોત્પલમ્ અતિસ્વાદુ શીતં સુરભિ સૌખ્યકૃત્ ।
પાકે તુ તિક્તમ્ અત્યન્તં રક્તપિત્તાપહારકમ્ ॥ રજ્નિ_10.199
ઉત્પલિની કૈરવિણી કુમુદ્વતી કુમુદિની ચ ચન્દ્રેષ્ટા ।
કુવલયિનીન્દીવરિણી નીલોત્પલિની ચ વિજ્ઞેયા ॥ રજ્નિ_10.200
ઉત્પલિની હિમતિક્તા રક્તામયહારિણી ચ પિત્તઘ્ની ।
તાપકફકાસતૃષ્ણાશ્રમવમિશમની ચ વિજ્ઞેયા ॥ રજ્નિ_10.201
પુષ્પદ્રવઃ પુષ્પસારઃ પુષ્પસ્વેદશ્ ચ પુષ્પજઃ ।
પુષ્પનિર્યાસકશ્ ચૈવ પુષ્પામ્બુજઃ ષડાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_10.202
પુષ્પદ્રવઃ સુરભિશીતકષાયગૌલ્યો દાહશ્રમાતિવમિમોહમુખામયઘ્નઃ ।
તૃષ્ણાર્તિપિત્તકફદોષહરઃ સરશ્ ચ સન્તર્પણશ્ ચિરમ્ અરોચકહારકશ્ ચ ॥ રજ્નિ_10.203
જાતી ભાતિ મૃદુર્ મનોજ્ઞમધુરામોદા મુહૂર્તદ્વયં દ્વૈગુણ્યેન ચ મલ્લિકા મદકરી ગન્ધાધિકા યૂથિકા ।
એકાહં નવમાલિકા મદકરં ચાહ્નાં ત્રયં ચમ્પકં તીવ્રામોદમ્ અથાષ્ટવાસરમિતામોદાન્વિતા કેતકી ॥ રજ્નિ_10.204
ઇત્થં નાનાપ્રથિતસુમનઃપત્રપદ્માભિધાનસંસ્થાનોક્તિપ્રગુણિતતયા તદ્ગુણાખ્યાપ્રવીણમ્ ।
વાચોયુક્તિસ્થિરપરિમલં વર્ગમ્ એનં પઠિત્વા નિત્યામોદૈર્ મુખસરસિજં વાસયત્વ્ આશુ વૈદ્યઃ ॥ રજ્નિ_10.205
સ્થૈર્યે શૈલશિલોપમાન્ય્ અપિ શનૈર્ આસાદ્ય તદ્ભાવનાં ભેદ્યત્વં યમિનાં મનાંસ્ય્ અપિ યયુઃ પુષ્પાશુગસ્યાશુગૈઃ ।

તેષાં ભૂષયતાં સુરાદિકશિરઃ પત્રપ્રસૂનાત્મનાં વર્ગો ઽયં વસતિર્ મતા સુમનસામ્ ઉત્તંસવર્ગાખ્યયા ॥ રજ્નિ_10.206
લોકાન્ સ્પર્શનયોગતઃ પ્રસૃમરાણ્ય્ આમોદયન્ત્ય્ અઞ્જસા પ્રોત્ફુલ્લાનિ ચ યદ્ યશાંસિ વિશદાન્ય્ ઉત્તંસયન્તે દિશઃ ।
તસ્યાયં દશમઃ કૃતૌ સ્થિતિમ્ અગાદ્ વર્ગો નૃસિંહેશિતુઃ સૂરીન્દોઃ કરવીરકાદિર્ અભિધાસમ્ભારચૂડામણૌ ॥ રજ્નિ_10.207
રાજનિઘણ્ટુ, આમ્રાદિવર્ગ
આમ્રાઃ પઞ્ચવિધાઃ પ્રોક્તા જમ્બૂશ્ ચૈવ ચતુર્વિધા ।
પનસઃ કદલી ચાબ્ધિઃ નારિકેલદ્વયં તથા ॥ રજ્નિ_11.1
ખર્જૂરી પઞ્ચધા ચૈવ ચારો ભલ્લાતરાયણી ।
દાડિમં તિન્દુકૌ ચાથો અક્ષોટઃ પીલુકો દ્વિધા ॥ રજ્નિ_11.2
પારેવતે મધૂકં તુ દ્વિધા ભવ્યારુકે ક્રમાત્ ।
દ્રાક્ષા ત્રિધાથ કર્મારઃ પરુષઃ પિપ્પલો વટઃ ॥ રજ્નિ_11.3
વટી ચાશ્વત્થિકા પ્લક્ષસ્ તથા ચોદુમ્બરસ્ ત્રિધા ।
તત્ત્વચા બદરં ચાબ્ધિ બીજપૂરં ત્રિધા મતમ્ ॥ રજ્નિ_11.4
આમલક્યૌ દ્વિધા ચૈવ ચિઞ્ચા ચિઞ્ચારસસ્ તથા ।
આમ્રાતકો ઽથ નારઙ્ગો નિમ્બૂર્ જમ્બીરકદ્વયમ્ ॥ રજ્નિ_11.5
કપિત્થસ્ તુમ્બરશ્ ચાથ રુદ્રાક્ષો બિલ્વશલ્લકી ।
કતકઃ કર્કટશ્ ચૈવ દ્વિધા શ્લેષ્માતકસ્ તથા ॥ રજ્નિ_11.6
મુષ્કકઃ કરમર્દશ્ ચ તથા તેજઃફલસ્ તથા ।
વિકણ્ટકઃ શિવા સપ્તાપ્ય્ અક્ષઃ પૂગો ઽષ્ટધા સ્મૃતઃ ॥ રજ્નિ_11.7
સપ્તધા નાગવલ્લી સ્યાચ્ ચૂર્ણં ચૈવાષ્ટધા સ્મૃતમ્ ।
ઉક્તા આમ્રાદિકે વર્ગે શૂન્યચન્દ્રેન્દુસઙ્ખ્યયા ॥ રજ્નિ_11.8
આમ્રઃ કામશરશ્ ચૂતો રસાલઃ કામવલ્લભઃ ।
કામાઙ્ગઃ સહકારશ્ ચ કીરેષ્ટો માધવદ્રુમઃ ॥ રજ્નિ_11.9
ભૃઙ્ગાભીષ્ટઃ સીધુરસો મધૂલી કોકિલોત્સવઃ ।
વસન્તદૂતો ઽમ્લફલો મદાઢ્યો મન્મથાલયઃ ॥ રજ્નિ_11.10
મધ્વાવાસઃ સુમદનઃ પિકરાગો નૃપપ્રિયઃ ।
પ્રિયામ્બુઃ કોકિલાવાસઃ સ પ્રોક્તસ્ ત્રિકરાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_11.11
આમ્રઃ કષાયામ્લરસઃ સુગન્ધિઃ કણ્ઠામયઘ્નો ઽગ્નિકરશ્ ચ બાલઃ ।
પિત્તપ્રકોપાનિલરક્તદોષપ્રદઃ પટુત્વાદિરુચિપ્રદશ્ ચ ॥ રજ્નિ_11.12
બાલં પિત્તાનિલકફકરં તચ્ ચ બદ્ધાસ્થિ તાદૃક્ પક્વં દોષત્રિતયશમનં સ્વાદુ પુષ્ટિં ગુરું ચ ।
દત્તે ધાતુપ્રચયમ્ અધિકં તર્પણં કાન્તિકારિ ખ્યાતં તૃષ્ણાશ્રમશમકૃતૌ ચૂતજાતં ફલં સ્યાત્ ॥ રજ્નિ_11.13
કોશામ્રશ્ ચ ઘનસ્કન્ધો વનામ્રો જન્તુપાદપઃ ।
ક્ષુદ્રામ્રશ્ ચેતિ રક્તામ્રો લાક્ષાવૃક્ષઃ સુરક્તકઃ ॥ રજ્નિ_11.14
કોશામ્રમ્ અમ્લમ્ અનિલાપહરં કફાર્ત્તિપિત્તપ્રદં ગુરુ વિદાહવિશોફકારિ ।
પક્વં ભવેન્ મધુરમ્ ઈષદ્ અપારમ્ અમ્લં પટ્વાદિયુક્તરુચિદીપનપુષ્ટિબલ્યમ્ ॥ રજ્નિ_11.15
રાજામ્રો ઽન્યો રાજફલઃ સ્મરામ્રઃ કોકિલોત્સવઃ ।
મધુરઃ કોકિલાનન્દઃ કામેષ્ટો નૃપવલ્લભઃ ॥ રજ્નિ_11.16
અન્યો મહારાજચૂતો મહારાજામ્રકસ્ તથા ।
સ્થૂલામ્રો મન્મથાવાસઃ કઙ્કો નીલકપિત્થકઃ ॥ રજ્નિ_11.17
કામાયુધઃ કામફલો રાજપુત્રો નૃપાત્મજઃ ।
મહારાજફલઃ કામો મહાચૂતસ્ ત્રયોદશ ॥ રજ્નિ_11.18

તસ્યાપિ શ્રેષ્ઠતો ઽન્યામ્રો રસાલો બદ્ધપૂર્વકઃ ।
જ્ઞેયશ્ ચક્રલતામ્રશ્ ચ મધ્વામ્રઃ સિતજામ્રકઃ ।
વનેજ્યો મન્મથાનન્દો મદનેચ્છાફલો મુનિઃ ॥ રજ્નિ_11.19
રાજામ્રાઃ કોમલાઃ સર્વે કટ્વમ્લાઃ પિત્તદાહદાઃ ।
સુપક્વાઃ સ્વાદુમાધુર્યાઃ પુષ્ટિવીર્યબલપ્રદાઃ ॥ રજ્નિ_11.20
રાજામ્રેષુ ત્રિષુ પ્રોક્તં સામ્યમ્ એવ રસાધિકમ્ ।
ગુણાધિકં તુ વિજ્ઞેયં પર્યાયાદ્ ઉત્તરોત્તરમ્ ॥ રજ્નિ_11.21
બાલં રાજફલં કફાસ્રપવનશ્વાસાર્તિપિત્તપ્રદં મધ્યં તાદૃશમ્ એવ દોષબહુલં ભૂયઃ કષાયામ્લકમ્ ।
પક્વં ચેન્ મધુરં ત્રિદોષશમનં તૃષ્ણાવિદાહશ્રમશ્વાસારોચકમોચકં ગુરુ હિમં વૃષ્યાતિચૂતાહ્વયમ્ ॥ રજ્નિ_11.22
આમ્રત્વચા કષાયા ચ મૂલં સૌગન્ધિ તાદૃશમ્ ।
રુચ્યં સંગ્રાહિ શિશિરં પુષ્પં તુ રુચિદીપનમ્ ॥ રજ્નિ_11.23
જમ્બૂસ્ તુ સુરભિપત્રા નીલફલા શ્યામલા મહાસ્કન્ધા ।
રાજાર્હા રાજફલા શુકપ્રિયા મેઘમોદિની નવાહ્વા ॥ રજ્નિ_11.24
જમ્બૂઃ કષાયમધુરા શ્રમપિત્તદાહકણ્ઠાર્તિશોષશમની ક્રિમિદોષહન્ત્રી ।
શ્વાસાતિસારકફકાસવિનાશની ચ વિષ્ટમ્ભિની ભવતિ રોચનપાચની ચ ॥ રજ્નિ_11.25
મહાજમ્બૂ રાજજમ્બૂઃ સ્વર્ણમાતા મહાફલા ।
શુકપ્રિયા કોકિલેષ્ટા મહાનીલા બૃહત્ફલા ॥ રજ્નિ_11.26
મહાજમ્બૂર્ ઉષ્ણા સમધુરકષાયા શ્રમહરા નિરસ્યત્ય્ આસ્યસ્થં ઝટિતિ જડિમાનં સ્વરકરી ।
વિધત્તે વિષ્ટમ્ભં શમયતિ ચ શોષં વિતનુતે શ્રમાતીસારાર્ત્તિશ્વસિતકફકાસપ્રશમનમ્ ॥ રજ્નિ_11.27
કાકજમ્બૂઃ કાકફલા નાદેયી કાકવલ્લભા ।
ભૃઙ્ગેષ્ટા કાકનીલા ચ ધ્વાઙ્ક્ષજમ્બૂર્ ધનપ્રિયા ॥ રજ્નિ_11.28
કાકજમ્બૂઃ કષાયામ્લા પાકે તુ મધુરા ગુરુઃ ।
દાહશ્રમાતિસારઘ્ની વીર્યપુષ્ટિબલપ્રદા ॥ રજ્નિ_11.29
અન્યા ચ ભૂમિજમ્બૂર્ હ્રસ્વફલા ભૃઙ્ગવલ્લભા હ્રસ્વા ।
ભૂજમ્બૂર્ ભ્રમરેષ્ટા પિકભક્ષા કાષ્ઠજમ્બૂશ્ ચ ॥ રજ્નિ_11.30
ભૂમિજમ્બૂઃ કષાયા ચ મધુરા શ્લેષ્મપિત્તનુત્ ।
હૃદ્યા સંગ્રાહિહૃત્કણ્ઠદોષઘ્ની વીર્યપુષ્ટિદા ॥ રજ્નિ_11.31
પનસસ્ તુ મહાસર્જઃ ફલિનઃ ફલવૃક્ષકઃ ।
સ્થૂલઃ કણ્ટફલશ્ ચૈવ સ્યાન્ મૂલફલદઃ સ્મૃતઃ ।
અપુષ્પફલદઃ પૂતફલો હ્ય્ અઙ્કમિતસ્ તથા ॥ રજ્નિ_11.32
પનસં મધુરં સુપિચ્છિલં ગુરુ હૃદ્યં બલવીર્યવૃદ્ધિદમ્ ।
શ્રમદાહવિશોષનાશનં રુચિકૃદ્ ગ્રાહિ ચ દુર્જરં પરમ્ ॥ રજ્નિ_11.33
ઈષત્ કષાયં મધુરં તદ્બીજં વાતલં ગુરુ ।
તત્ફલસ્ય વિકારઘ્નં રુચ્યં ત્વગ્દોષનાશનમ્ ॥ રજ્નિ_11.34
બાલં તુ નીરસં હૃદ્યં મધ્યપક્વં તુ દીપનમ્ ।
રુચિદં લવણાદ્ય્ ઉક્તં પનસસ્ય ફલં સ્મૃતમ્ ॥ રજ્નિ_11.35
કદલી સુફલા રમ્ભા સુકુમારા સકૃત્ફલા ।
મોચા ગુચ્છફલા હસ્તિવિષાણી ગુચ્છદન્તિકા ॥ રજ્નિ_11.36
કાષ્ઠીરસા ચ નિઃસારા રાજેષ્ટા બાલકપ્રિયા ।
ઊરુસ્તમ્ભા ભાનુફલા વનલક્ષ્મીશ્ ચ ષોડશ ॥ રજ્નિ_11.37

બાલં ફલં મધુરમ્ અલ્પતયા કષાયં પિત્તાપહં શિશિરરુચ્યમ્ અથાપિ નાલમ્ ।
પુષ્પં તદ્ અપ્ય્ અનુગુણં ક્રિમિહારિ કન્દં પર્ણં ચ શૂલશમકં કદલીભવં સ્યાત્ ॥ રજ્નિ_11.38
રમ્ભાપક્વફલં કષાયમધુરં બલ્યં ચ શીતં તથા પિત્તં ચાસ્રવિમર્દનં ગુરુતરં પથ્યં ન મન્દાનલે ।
સદ્યઃ શુક્રવિવૃદ્ધિદં ક્લમહરં તૃષ્ણાપહં કાન્તિદં દીપ્તાગ્નૌ સુખદં કફામયકરં સન્તર્પણં દુર્જરમ્ ॥ રજ્નિ_11.39
કાષ્ઠકદલી સુકાષ્ઠા વનકદલી કાષ્ઠિકા શિલારમ્ભા ।
દારુકદલી ફલાઢ્યા વનમોચા ચાશ્મકદલી ચ ॥ રજ્નિ_11.40
સ્યાત્ કાષ્ઠકદલી રુચ્યા રક્તપિત્તહરા હિમા ।
ગુરુર્ મન્દાગ્નિજનની દુર્જરા મધુરા પરા ॥ રજ્નિ_11.41
ગિરિકદલી ગિરિરમ્ભા પર્વતમોચાપ્ય્ અરણ્યકદલી ચ ।
બહુબીજા વનરમ્ભા ગિરિજા ગજવલ્લભાભિહિતા ॥ રજ્નિ_11.42
ગિરિકદલી મધુરહિમા બલવીર્યવિવૃદ્ધિદાયિની રુચ્યા ।
તૃટ્પિત્તદાહશોષપ્રશમનકર્ત્રી ચ દુર્જરા ચ ગુરુઃ ॥ રજ્નિ_11.43
અન્યા સુવર્ણકદલી સુવર્ણરમ્ભા ચ કનકરમ્ભા ચ ।
પીતા સુવર્ણમોચા ચમ્પકરમ્ભા સુરમ્ભિકા સુભગા ॥ રજ્નિ_11.44
હેમફલા સ્વર્ણફલા કનકસ્તમ્ભા ચ પીતરમ્ભા ચ ।
ગૌરા ચ ગૌરરમ્ભા કાઞ્ચનકદલી સુરપ્રિયા ષડ્ભૂઃ ॥ રજ્નિ_11.45
સુવર્ણમોચા મધુરા હિમા ચ સ્વલ્પાશને દીપનકારિણી ચ ।
તૃષ્ણાપહા દાહવિમોચની ચ કફાવહા વૃષ્યકરી ગુરુશ્ ચ ॥ રજ્નિ_11.46
નારિકેલો રસફલઃ સુતુઙ્ગઃ કૂર્ચશેખરઃ ।
દૃઢનીલો નીલતરુર્ મઙ્ગલ્યોચ્ચતરુસ્ તથા ॥ રજ્નિ_11.47
તૃણરાજઃ સ્કન્ધતરુર્ દાક્ષિણાત્યો દુરારુહઃ ।
લાઙ્ગલી ત્ર્યમ્બકફલસ્ તથા દૃઢફલસ્થિતિઃ ॥ રજ્નિ_11.48
નારિકેલો ગુરુઃ સ્નિગ્ધઃ શીતઃ પિત્તવિનાશનઃ ।
અર્દ્ધપક્વસ્ તૃષાશોષશમનો દુર્જરઃ પરઃ ॥ રજ્નિ_11.49
નારિકેલસલિલં લઘુ બલ્યં શીતલં ચ મધુરં ગુરુ પાકે પિત્તપીનસતૃષાશ્રમદાહશાન્તિ શોષશમનં સુખદાયિ ।
પક્વમ્ એતદ્ અપિ કિંચિદ્ ઇહોક્તં પિત્તકારિ રુચિદં મધુરં ચ દીપનં બલકરં ગુરુ વૃષ્યં વીર્યવર્ધનમ્ ઇદં તુ વદન્તિ ॥ રજ્નિ_11.50
ખુબરં નારિકેલસ્ય સ્નિગ્ધં ગુરુ ચ દુર્જરમ્ ।
દાહવિષ્ટમ્ભદં રુચ્યં બલવીર્યવિવર્ધનમ્ ॥ રજ્નિ_11.51
મધુનારિકેલકો ઽન્યો માધ્વીકફલશ્ ચ મધુફલો ઽસિતજફલઃ ।
માક્ષિકફલો મૃદુફલો બહુકૂર્ચો હ્રસ્વફલશ્ ચ વસુગણિતાહ્વઃ ॥ રજ્નિ_11.52
મધુરં મધુનારિકેલમ્ ઉક્તં શિશિરં દાહતૃષાર્તિપિત્તહારિ ।
બલપુષ્ટિકરં ચ કાન્તિમ્ અગ્ર્યં કુરુતે વીર્યવિવર્ધનં ચ રુચ્યમ્ ॥ રજ્નિ_11.53
માધ્વીકં નારિકેલં ફલમ્ અતિમધુરં દુર્જરં જન્તુકારિ સ્નિગ્ધં વાતાતિસારશ્રમશમનમ્ અથ ધ્વંસનં વહ્નિદીપ્તેઃ ।
આમશ્લેષ્મપ્રકોપં જનયતિ કુરુતે ચારુકાન્તિં બલં ચ સ્થૈર્યં દેહસ્ય ધત્તે ઘનમદનકલાવર્ધનં પિત્તનાશમ્ ॥ રજ્નિ_11.54
ખર્જૂરી તુ ખરસ્કન્ધા દુષ્પ્રધર્ષાં દુરારુહા ।
નિઃશ્રેણી ચ કષાયા ચ યવનેષ્ટા હરિપ્રિયા ॥ રજ્નિ_11.55
ખર્જૂરી તુ કષાયા ચ પક્વા ગૌલ્યકષાયકા ।
પિત્તઘ્ની કફદા ચૈવ ક્રિમિકૃદ્ વૃષ્યબૃંહણી ॥ રજ્નિ_11.56
મધુખર્જૂરી ત્વ્ અન્યા મધુકર્કટિકા ચ કોલકર્કટિકા ।
કણ્ટકિની મધુફલિકા માધ્વી મધુરા ચ મધુરખર્જૂરી ॥ રજ્નિ_11.57

મધુખર્જૂરી મધુરા વૃષ્યા સંતાપપિત્તશાન્તિકરી ।
શિશિરા ચ જન્તુકરી બહુવીર્યવિવર્ધનં તનુતે ॥ રજ્નિ_11.58
ભૂખર્જૂરી ભુક્તા વસુધાખર્જૂરિકા ચ ભૂમિખર્જૂરી ।
ભૂખર્જૂરી મધુરા શિશિરા ચ વિદાહપિત્તહરા ॥ રજ્નિ_11.59
દીપ્યા ચ પિણ્ડખર્જૂરી સ્થલપિણ્ડા મધુસ્રવા ।
ફલપુષ્પા સ્વાદુપિણ્ડા હયભક્ષ્યા સ્વરાભિધા ॥ રજ્નિ_11.60
તથાન્યા રાજખર્જૂરી રાજપિણ્ડા નૃપપ્રિયા ।
મુનિખર્જૂરિકા વન્યા રાજેષ્ટા રિપુસમ્મિતા ॥ રજ્નિ_11.61
પિણ્ડખર્જૂરિકાયુગ્મં ગૌલ્યં સ્વાદે હિમં ગુરુ ।
પિત્તદાહાર્ત્તિશ્વાસઘ્નં શ્રમહૃદ્ વીર્યવૃદ્ધિદમ્ ॥ રજ્નિ_11.62
દાહઘ્ની મધુરાસ્રપિત્તશમની તૃષ્ણાર્તિદોષાપહા શીતા શ્વાસકફશ્રમોદયહરા સન્તર્પણી પુષ્ટિદા ।
વહ્નેર્ માન્દ્યકરી ગુરુર્ વિષહરા હૃદ્યા ચ દત્તે બલં સ્નિગ્ધા વીર્યવિવર્ધની ચ કથિતા પિણ્ડાખ્યખર્જૂરિકા ॥ રજ્નિ_11.63
ચારઃ ખદ્રુઃ ખરસ્કન્ધો લલનશ્ ચારકસ્ તથા ।
બહુવલ્કઃ પ્રિયાલશ્ ચ નવદ્રુસ્ તાપસપ્રિયઃ ।
સ્નેહબીજશ્ ચોપવટો ભક્ષબીજઃ કરેન્દુધા ॥ રજ્નિ_11.64
ચારસ્ય ચ ફલં પક્વં વૃષ્યં ગૌલ્યામ્લકં ગુરુ ।
તદ્બીજં મધુરં વૃષ્યં પિત્તદાહાર્તિનાશનમ્ ॥ રજ્નિ_11.65
ભલ્લાતકો ઽગ્નિર્ દહનસ્ તપનો ઽરુષ્કરો ઽનલઃ ।
ક્રિમિઘ્નસ્ તૈલબીજશ્ ચ વાતારિઃ સ્ફોટબીજકઃ ॥ રજ્નિ_11.66
પૃથગ્બીજો ધનુર્બીજો ભલ્લાતો બીજપાદપઃ ।
વહ્નિર્ વરતરુશ્ ચેતિ વિજ્ઞેયઃ ષોડશાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_11.67
ભલ્લાતકઃ કટુસ્ તિક્તઃ કષાયોષ્ણઃ ક્રિમીઞ્ જયેત્ ।
કફવાતોદરાનાહમેહદુર્નામનાશનઃ ॥ રજ્નિ_11.68
ભલ્લાતસ્ય ફલં કષાયમધુરં કોષ્ણં કફાર્તિશ્રમશ્વાસાનાહવિબન્ધશૂલજઠરાધ્માનક્રિમિધ્વંસનમ્ ।
તન્મજ્જા ચ વિશોષદાહશમની પિત્તાપહા તર્પણી વાતારોચકહારિદીપ્તિજનની પિત્તાપહા ત્વ્ અઞ્જસા ॥ રજ્નિ_11.69
રાજાદનો રાજફલઃ ક્ષીરવૃક્ષો નૃપદ્રુમઃ ।
નિમ્બબીજો મધુફલઃ કપીષ્ટો માધવોદ્ભવઃ ॥ રજ્નિ_11.70
ક્ષીરી ગુચ્છફલઃ પ્રોક્તઃ શુકેષ્ટો રાજવલ્લભઃ ।
શ્રીફલો ઽથ દૃઢસ્કન્ધઃ ક્ષીરશુક્લસ્ ત્રિપઞ્ચધા ॥ રજ્નિ_11.71
રાજાદની તુ મધુરા પિત્તહૃદ્ ગુરુતર્પણી ।
વૃષ્યા સ્થૌલ્યકરી હૃદ્યા સુસ્નિગ્ધા મેહનાશકૃત્ ॥ રજ્નિ_11.72
દાડિમો દાડિમીસારઃ કુટ્ટિમઃ ફલષાડવઃ ।
કરકો રક્તબીજશ્ ચ સુફલો દન્તબીજકઃ ॥ રજ્નિ_11.73
મધુબીજઃ કુચફલો રોચનઃ શુકવલ્લભઃ ।
મણિબીજસ્ તથા વલ્કફલો વૃત્તફલશ્ ચ સઃ ।
સુનીલો નીલપત્રશ્ ચ જ્ઞેયઃ સપ્તદશાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_11.74
દાડિમં મધુરમ્ અમ્લકષાયં કાસવાતકફપિત્તવિનાશિ ।
ગ્રાહિ દીપનકરં ચ લઘૂષ્ણં શીતલં શ્રમહરં રુચિદાયિ ॥ રજ્નિ_11.75
દાડિમં દ્વિવિધમ્ ઈરિતમ્ આર્યૈર્ અમ્લમ્ એકમ્ અપરં મધુરં ચ ।
તત્ર વાતકફહારિ કિલામ્લં તાપહારિ મધુરં લઘુ પથ્યમ્ ॥ રજ્નિ_11.76

તિન્દુકો નીલસારશ્ ચ કાલસ્કન્ધો ઽતિમુક્તકઃ ।
સ્ફૂર્જકો રામણશ્ ચૈવ સ્ફૂર્જનઃ સ્યન્દનાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_11.77
તિન્દુકસ્ તુ કષાયઃ સ્યાત્ સંગ્રાહી વાતકૃત્ પરઃ ।
પક્વસ્ તુ મધુરઃ સ્નિગ્ધો દુર્જરઃ શ્લેષ્મલો ગુરુઃ ॥ રજ્નિ_11.78
તિન્દુકો ઽન્યઃ કાકપીલુઃ કાકાણ્ડઃ કાકતિન્દુકઃ ।
કાકસ્ફૂર્જશ્ ચ કાકેન્દુઃ કાકાહ્વઃ કાકબીજકઃ ॥ રજ્નિ_11.79
કાકતિન્દુઃ કષાયો ઽમ્લો ગુરુર્ વાતવિકારકૃત્ ।
પક્વસ્ તુ મધુરઃ કિંચિત્ કફકૃત્ પિત્તવાન્તિહૃત્ ॥ રજ્નિ_11.80
અક્ષોટઃ પાર્વતીયશ્ ચ ફલસ્નેહો ગુડાશયઃ ।
કીરેષ્ટઃ કન્દરાલશ્ ચ મધુમજ્જા બૃહચ્છદઃ ॥ રજ્નિ_11.81
અક્ષોટો મધુરો બલ્યઃ સ્નિગ્ધોષ્ણો વાતપિત્તજિત્ ।
રક્તદોષપ્રશમનઃ શીતલઃ કફકોપનઃ ॥ રજ્નિ_11.82
પીતુઃ શીતઃ સહસ્રાંશી ધાની ગુડફલસ્ તથા ।
વિરેચનફલઃ શાખી શ્યામઃ કરભવલ્લભઃ ॥ રજ્નિ_11.83
અઙ્કાહ્વઃ કટુકઃ પીલુઃ કષાયો મધુરામ્લકઃ ।
સરઃ સ્વાદુશ્ ચ ગુલ્માર્શઃશમનો દીપનઃ પરઃ ॥ રજ્નિ_11.84
અન્યશ્ ચૈવ બૃહત્પીલુર્ મહાપીલુર્ મહાફલઃ ।
રાજપીલુર્ મહાવૃક્ષો મધુપીલુઃ ષડાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_11.85
મધુરસ્ તુ મહાપીલુર્ વૃષ્યો વિષવિનાશનઃ ।
પિત્તપ્રશમનો રુચ્ય આમઘ્નો દીપનીયકઃ ॥ રજ્નિ_11.86
પારેવતં તુ રૈવતમ્ આરેવતકં ચ કિંચ રૈવતકમ્ ।
મધુફલમ્ અમૃતફલાખ્યં પારેવતકં ચ સપ્તાહ્વમ્ ॥ રજ્નિ_11.87
પારેવતં તુ મધુરં ક્રિમિવાતહારિ વૃષ્યં તૃષાજ્વરવિદાહહરં ચ હૃદ્યમ્ ।
મૂર્છાભ્રમશ્રમવિશોષવિનાશકારિ સ્નિગ્ધં ચ રુચ્યમ્ ઉદિતં બહુવીર્યદાયિ ॥ રજ્નિ_11.88
મહાપારેવતં ચાન્યત્ સ્વર્ણપારેવતં તથા ।
સામ્રાણિજં ખારિકં ચ રક્તરૈવતકં ચ તત્ ।
બૃહત્પારેવતં પ્રોક્તં દ્વીપજં દ્વીપખર્જૂરી ॥ રજ્નિ_11.89
મહાપારેવતં ગૌલ્યં બલકૃત્ પુષ્ટિવર્ધનમ્ ।
વૃષ્યં મૂર્છાજ્વરઘ્નં ચ પૂર્વોક્તાદ્ અધિકં ગુણૈઃ ॥ રજ્નિ_11.90
મધૂકો મધુવૃક્ષઃ સ્યાત્ મધુષ્ઠીલો મધુસ્રવઃ ।
ગુડપુષ્પો લોધ્રપુષ્પો વાનપ્રસ્થશ્ ચ માધવઃ ॥ રજ્નિ_11.91
મધુકં મધુરં શીતં પિત્તદાહશ્રમાપહમ્ ।
વાતલં જન્તુદોષઘ્નં વીર્યપુષ્ટિવિવર્ધનમ્ ॥ રજ્નિ_11.92
અન્યો જલમધૂકો મઙ્ગલ્યો દીર્ઘપત્રકો મધુપુષ્પઃ ।
ક્ષૌદ્રપ્રિયઃ પતઙ્ગઃ કીરેષ્ટો ગૈરિકાક્ષશ્ ચ ॥ રજ્નિ_11.93
જ્ઞેયો જલમધૂકસ્ તુ મધુરો વ્રણનાશનઃ ।
વૃષ્યો વાન્તિહરઃ શીતો બલકારી રસાયનઃ ॥ રજ્નિ_11.94
મધૂકપુષ્પં મધુરં ચ વૃષ્યં હૃદ્યં હિમં પિત્તવિદાહહારિ ।
ફલં ચ વાતામયપિત્તનાશિ જ્ઞેયં મધૂકદ્વયમ્ એવમ્ એતત્ ॥ રજ્નિ_11.95
ભવ્યં ભવં ભવિષ્યં ચ ભાવનં વક્ત્રશોધનમ્ ।

તથા પિચ્છલબીજં ચ તચ્ ચ લોમફલં મતમ્ ॥ રજ્નિ_11.96
ભવ્યમ્ અમ્લં કટૂષ્ણં ચ બાલં વાતકફાપહમ્ ।
પક્વં તુ મધુરામ્લં ચ રુચિકૃત્ સામશૂલહૃત્ ॥ રજ્નિ_11.97
આરુકં વીરસેનં ચ વીરં વીરારુકં તથા ।
તત્ર વિદ્યાચ્ ચતુર્જાતીઃ પત્રપુષ્પાદિભેદતઃ ॥ રજ્નિ_11.98
આરુકાણિ ચ સર્વાણિ મધુરાણિ હિમાનિ ચ ।
અર્શઃપ્રમેહગુલ્માસ્રદોષવિધ્વંસનાનિ ચ ॥ રજ્નિ_11.99
દ્રાક્ષા ચારુફલા કૃષ્ણા પ્રિયાલા તાપસપ્રિયા ।
ગુચ્છફલા રસાલા ચ જ્ઞેયામૃતફલા ચ સા ॥ રજ્નિ_11.100
દ્રાક્ષાતિમધુરામ્લા ચ શીતા પિત્તાર્તિદાહજિત્ ।
મૂત્રદોષહરા રુચ્યા વૃષ્યા સંતર્પણી પરા ॥ રજ્નિ_11.101
અન્યા કપિલદ્રાક્ષા મૃદ્વીકા ગોસ્તની ચ કપિલફલા ।
અમૃતરસા દીર્ઘફલા મધુવલ્લી મધુફલા મધૂલી ચ ॥ રજ્નિ_11.102
હરિતા ચ હારહૂરા સુફલા મૃદ્વી હિમોત્તરાપથિકા ।
હૈમવતી શતવીર્યા કાશ્મીરી ગજરાજમહિગણિતા ॥ રજ્નિ_11.103
ગોસ્તની મધુરા શીતા હૃદ્યા ચ મદહર્ષણી ।
દાહમૂર્છાજ્વરશ્વાસતૃષાહૃલ્લાસનાશિની ॥ રજ્નિ_11.104
અન્યા સા કાકલીદ્રાક્ષા જમ્બુકા ચ ફલોત્તમા ।
લઘુદ્રાક્ષા ચ નિર્બીજા સુવૃત્તા રુચિકારિણી ।
શિશિરા શ્વાસહૃલ્લાસનાશિની જનવલ્લભા ॥ રજ્નિ_11.105
દ્રાક્ષાબાલફલં કટૂષ્ણવિશદં પિત્તાસ્રદોષપ્રદં મધ્યં ચામ્લરસં રસાન્તરગતે રુચ્યાતિવહ્નિપ્રદમ્ ।
પક્વં ચેન્ મધુરં તથામ્લસહિતં તૃષ્ણાસ્રપિત્તાપહં પક્વં શુષ્કતમં શ્રમાર્તિશમનં સન્તર્પણં પુષ્ટિદમ્ ॥ રજ્નિ_11.106
શીતા પિત્તાસ્રદોષં દમયતિ મધુરા સ્નિગ્ધપાકાતિરુચ્યા ચક્ષુષ્યા શ્વાસકાસશ્રમવમિશમની શોફતૃષ્ણાજ્વરઘ્ની ।
દાહાધ્માનભ્રમાદીન્ અપનયતિ પરા તર્પણી પક્વશુષ્કા દ્રાક્ષા સુક્ષીણવીર્યાન્ અપિ મદનકલાકેલિદક્ષાન્ વિધત્તે ॥ રજ્નિ_11.107
કર્મારઃ કર્મરકઃ પીતફલઃ કર્મરશ્ ચ મુદ્ગરકઃ ।
મુદ્ગરફલશ્ ચ ધારાફલકસ્ તુ કર્મારકશ્ ચૈવ ॥ રજ્નિ_11.108
કર્મારકો ઽમ્લ ઉષ્ણશ્ ચ વાતહૃત્ પિત્તકારકઃ ।
પક્વસ્ તુ મધુરામ્લઃ સ્યાદ્ બલપુષ્ટિરુચિપ્રદઃ ॥ રજ્નિ_11.109
પરૂષકં તીલપર્ણં ગિરિપીલુ પરાવરમ્ ।
નીલમણ્ડલમ્ અલ્પાસ્થિ પરુષં ચ પરુસ્ તથા ॥ રજ્નિ_11.110
પરૂષમ્ અમ્લં કટુકં કફાર્તિજિદ્ વાતાપહં તત્ફલમ્ એવ પિત્તદમ્ ।
સોષ્ણં ચ પક્વં મધુરં રુચિપ્રદં પિત્તાપહં શોફહરં ચ પીતમ્ ॥ રજ્નિ_11.111
અશ્વત્થશ્ ચાચ્યુતાવાસશ્ ચલપત્રઃ પવિત્રકઃ ।
શુભદો બોધિવૃક્ષશ્ ચ યાજ્ઞિકો ગજભક્ષકઃ ॥ રજ્નિ_11.112
શ્રીમાન્ ક્ષીરદ્રુમો વિપ્રો મઙ્ગલ્યઃ શ્યામલશ્ ચ સઃ ।
પિપ્પલો ગુહ્યપુષ્પશ્ ચ સેવ્યઃ સત્યઃ શુચિદ્રુમઃ ।
ચૈત્યદ્રુમો ધર્મવૃક્ષો જ્ઞેયો વિંશતિસંજ્ઞકઃ ॥ રજ્નિ_11.113
પિપ્પલઃ સુમધુરસ્ તુ કષાયઃ શીતલશ્ ચ કફપિત્તવિનાશી ।
રક્તદાહશમનઃ સ હિ સદ્યો યોનિદોષહરણઃ કિલ પક્વઃ ॥ રજ્નિ_11.114
અશ્વત્થવૃક્ષસ્ય ફલાનિ પક્વાન્ય્ અતીવહૃદ્યાનિ ચ શીતલાનિ ।

કુર્વન્તિ પિત્તાસ્રવિષાર્તિદાહવિચ્છર્દિશોષારુચિદોષનાશમ્ ॥ રજ્નિ_11.115
સ્યાદ્ અથ વટો જટાલો ન્યગ્રોધો રોહિણો ઽવરોહી ચ ।
વિટપી રક્તફલશ્ ચ સ્કન્ધરુહો મણ્ડલી મહાચ્છાયઃ ॥ રજ્નિ_11.116
શૃઙ્ગી યક્ષાવાસો યક્ષતરુઃ પાદરોહિણો નીલઃ ।
ક્ષીરી શિફારુહઃ સ્યાદ્ બહુપાદઃ સ તુ વનસ્પતિર્ નવભૂઃ ॥ રજ્નિ_11.117
વટઃ કષાયો મધુરઃ શિશિરઃ કફપિત્તજિત્ ।
જ્વરદાહતૃષામોહવ્રણશોફાપહારકઃ ॥ રજ્નિ_11.118
નદીવટો યજ્ઞવૃક્ષઃ સિદ્ધાર્થો વટકો વટી ।
અમરા સઙ્ગિની ચૈવ ક્ષીરકાષ્ઠા ચ કીર્તિતા ॥ રજ્નિ_11.119
વટી કષાયમધુરા શિશિરા પિત્તહારિણી ।
દાહતૃષ્ણાશ્રમશ્વાસવિચ્છર્દિશમની પરા ॥ રજ્નિ_11.120
અશ્વત્થી લઘુપત્રી સ્યાત્ પવિત્રા હ્રસ્વપત્રિકા ।
પિપ્પલિકા વનસ્થા ચ ક્ષુદ્રા ચાશ્વત્થસંનિભા ॥ રજ્નિ_11.121
અશ્વત્થિકા તુ મધુરા કષાયા ચાસ્રપિત્તજિત્ ।
વિષદાહપ્રશમની ગુર્વિણ્યા હિતકારિણી ॥ રજ્નિ_11.122
પ્લક્ષઃ કપીતનઃ ક્ષીરી સુપાર્શ્વો ઽથ કમણ્ડલુઃ ।
શૃઙ્ગી વરોહશાખી ચ ગર્દભાણ્ડઃ કપીતકઃ ।
દૃઢપ્રરોહઃ પ્લવકઃ પ્લવઙ્ગશ્ ચ મહાબલઃ ॥ રજ્નિ_11.123
પ્લક્ષશ્ ચૈવાપરો હ્રસ્વઃ સુશીતઃ શીતવીર્યકઃ ।
પુણ્ડ્રો મહાવરોહશ્ ચ હ્રસ્વપર્ણસ્ તુ પિમ્પરિઃ ।
ભિદુરો મઙ્ગલચ્છાયો જ્ઞેયો દ્વાવિંશધાભિધઃ ॥ રજ્નિ_11.124
પ્લક્ષઃ કટુકષાયશ્ ચ શિશિરો રક્તદોષજિત્ ।
મૂર્છાભ્રમપ્રલાપઘ્નો હ્રસ્વપ્લક્ષો વિશેષતઃ ॥ રજ્નિ_11.125
ઉદુમ્બરઃ ક્ષીરવૃક્ષો હેમદુગ્ધઃ સદાફલઃ ।
કાલસ્કન્ધો યજ્ઞયોગ્યો યજ્ઞીયઃ સુપ્રતિષ્ઠિતઃ ॥ રજ્નિ_11.126
શીતવલ્કો જન્તુફલઃ પુષ્પશૂન્યઃ પવિત્રકઃ ।
સૌમ્યઃ શીતફલશ્ ચેતિ મનુસંજ્ઞઃ સમીરિતઃ ॥ રજ્નિ_11.127
ઉદુમ્બરં કષાયં સ્યાત્ પક્વં તુ મધુરં હિમમ્ ।
કૃમિકૃત્ પિત્તરક્તઘ્નં મૂર્છાદાહતૃષાપહમ્ ॥ રજ્નિ_11.128
ઔદુમ્બરં ફલમ્ અતીવ હિમં સુપક્વં પિત્તાપહં ચ મધુરં શ્રમશોફહારિ ।
આમં કષાયમ્ અતિદીપનરોચનં ચ માંસસ્ય વૃદ્ધિકરમ્ અસ્રવિકારકારિ ॥ રજ્નિ_11.129
નદ્યુદુમ્બરિકા ચાન્યા લઘુપત્રફલા તથા ।
પ્રોક્તા લઘુહેમદુગ્ધા લઘુપૂર્વસદાફલા ॥ રજ્નિ_11.130
લઘ્વાદ્યુમ્બરાહ્વા સ્યાદ્ બાણાહ્વા ચ પ્રકીર્તિતા ।
રસવીર્યવિપાકેષુ કિંચિન્ ન્યૂના ચ પૂર્વતઃ ॥ રજ્નિ_11.131
કૃષ્ણોદુમ્બરિકા ચાન્યા ખરપત્રી ચ રાજિકા ।
ઉદુમ્બરી ચ કઠિના કુષ્ઠઘ્ની ફલ્ગુવાટિકા ॥ રજ્નિ_11.132
અજાક્ષી ફલ્ગુની ચૈવ મલપૂશ્ ચિત્રભેષજા ।
કાકોદુમ્બરિકા ચૈવ ધ્વાઙ્ક્ષનામ્ની ત્રયોદશ ॥ રજ્નિ_11.133
કાકોદુમ્બરિકા શીતા પક્વા ગૌલ્યામ્લિકા કટુઃ ।

ત્વગ્દોષપિત્તરક્તઘ્ની તદ્વલ્કં ચાતિસરજિત્ ॥ રજ્નિ_11.134
ઉદુમ્બરત્વચા શીતા કષાયા વ્રણનાશિની ।
ગુર્વિણીગર્ભસંરક્ષે હિતા સ્તન્યપ્રદાયિની ॥ રજ્નિ_11.135
બદરો બદરી કોલી કર્કન્ધૂઃ કોલફેનિલૌ ।
સૌવીરકો ગુડફલો બાલેષ્ટઃ ફલશૈશિરઃ ॥ રજ્નિ_11.136
દૃઢબીજો વૃત્તફલઃ કણ્ટકી વક્રકણ્ટકઃ ।
સુબીજઃ સુફલઃ સ્વચ્છઃ સુરસઃ સ્મૃતિસમ્મિતઃ ॥ રજ્નિ_11.137
બદરં મધુરં કષાયમ્ અમ્લં પરિપક્વં મધુરામ્લમ્ ઉષ્ણમ્ એતત્ ।
કફકૃત્ પચનાતિસારરક્તશ્રમશોષાર્તિવિનાશનં ચ રુચ્યમ્ ॥ રજ્નિ_11.138
બદરસ્ય પત્રલેપો જ્વરદાહવિનાશનઃ ।
ત્વચા વિસ્ફોટશમની બીજં નેત્રામયાપહમ્ ॥ રજ્નિ_11.139
રાજબદરો નૃપેષ્ટો નૃપબદરો રાજવલ્લભશ્ ચૈવ ।
પૃથુકોલસ્ તનુબીજો મધુરફલો રાજકોલશ્ ચ ॥ રજ્નિ_11.140
રાજબદરઃ સુમધુરઃ શિશિરો દાહાર્તિપિત્તવાતહરઃ ।
વૃષ્યશ્ ચ વીર્યવૃદ્ધિં કુરુતે શોષશ્રમં હરતિ ॥ રજ્નિ_11.141
ભૂબદરી ક્ષિતિબદરી વલ્લીબદરી ચ બદરિવલ્લી ચ ।
બહુફલિકા લઘુબદરી બદરફલી સૂક્ષ્મબદરી ચ ॥ રજ્નિ_11.142
ભૂબદરી મધુરામ્લા કફવાતવિકારહારિણી પથ્યા ।
દીપનપાચનકર્ત્રી કિંચિત્ પિત્તાસ્રકારિણી રુચ્યા ॥ રજ્નિ_11.143
સૂક્ષ્મફલો લઘુબદરો બહુકણ્ટઃ સૂક્ષ્મપત્રકો દુઃસ્પર્શઃ ।
મધુરઃ શમ્બરાહારઃ શિખિપ્રિયશ્ ચૈવ નિર્દિષ્ટઃ ॥ રજ્નિ_11.144
લઘુબદરં મધુરામ્લં પક્વં કફવાતનાશનં રુચ્યમ્ ।
સ્નિગ્ધં તુ જન્તુકારકમ્ ઈષત્ પિત્તાર્તિદાહશોષઘ્નમ્ ॥ રજ્નિ_11.145
બીજપૂરો બીજપૂર્ણં પૂર્ણબીજઃ સુકેસરઃ ।
બીજકઃ કેશરામ્લશ્ ચ માતુલુઙ્ગઃ સુપૂરકઃ ॥ રજ્નિ_11.146
રુચકો બીજફલકો જન્તુઘ્નો દન્તુરત્વચઃ ।
પૂરકો રોચનફલો દ્વિદેવમુનિસમ્મિતઃ ॥ રજ્નિ_11.147
બીજપૂરફલમ્ અમ્લકટૂષ્ણં શ્વાસકાસશમનં પચનં ચ ।
કણ્ઠશોધનપરં લઘુ હૃદ્યં દીપનં ચ રુચિકૃજ્ જરણં ચ ॥ રજ્નિ_11.148
બાલં પિત્તમરુત્કફાસ્રકરણં મધ્યં ચ તાદૃગ્વિધં પક્વં વર્ણકરં ચ હૃદ્યમ્ અથ તત્ પુષ્ણાતિ પુષ્ટિં બલમ્ ।
શૂલાજીર્ણવિબન્ધમારુતકફશ્વાસાર્તિમન્દાગ્નિજિત્ કાસારોચકશોફશાન્તિદમ્ ઇદં સ્યાન્ માતુલુઙ્ગં સદા ॥ રજ્નિ_11.149
ત્વક્ તિક્તા દુર્જરા સ્યાત્ કૃમિકફપવનધ્વંસિની સ્નિગ્ધમ્ ઉષ્ણં મધ્યં શૂલાર્તિપિત્તપ્રશમનમ્ અખિલારોચકઘ્નં ચ ગૌલ્યમ્ ।
વાતાર્તિઘ્નં કટૂષ્ણં જઠરગદહરં કેસરં દીપ્યમ્ અમ્લં બીજં તિક્તં કફાર્શઃશ્વયથુશમકરં બીજપૂરસ્ય પથ્યમ્ ॥ રજ્નિ_11.150
વનબીજપૂરકો ઽન્યો વનજો વનપૂરકશ્ ચ વનબીજઃ ।
અત્યમ્લા ગન્ધાઢ્યા વનોદ્ભવા દેવદૂતી ચ ॥ રજ્નિ_11.151
પીતા ચ દેવદાસી દેવેષ્ટા માતુલુઙ્ગિકા ચૈવ ।
પવની મહાફલા ચ સ્યાદ્ ઇયમ્ ઇતિ વેદભૂમિમિતા ॥ રજ્નિ_11.152
અમ્લઃ કટૂષ્ણો વનબીજપૂરો રુચિપ્રદો વાતવિનાશનશ્ ચ ।
સ્યાદ્ અમ્લદોષકૃમિનાશકારી કફાપહઃ શ્વાસનિષૂદનશ્ ચ ॥ રજ્નિ_11.153
મધુરબીજપૂરો મધુપર્ણી મધુરકર્કટી મધુવલ્લી ।

મધુકર્કટી મધુરફલા મહાફલા વર્ધમાના ચ ॥ રજ્નિ_11.154
મધુકર્કટી મધુરા શિશિરા દાહનાશની ।
ત્રિદોષશમની રુચ્યા વૃષ્યા ચ ગુરુદુર્જરા ॥ રજ્નિ_11.155
આમલકી વયઃસ્થા ચ શ્રીફલા ધાત્રિકા તથા ।
અમૃતા ચ શિવા શાન્તા શીતામૃતફલા તથા ॥ રજ્નિ_11.156
જાતીફલા ચ ધાત્રેયી જ્ઞેયા ધાત્રીફલા તથા ।
વૃષ્યા વૃત્તફલા ચૈવ રોચની શરભૂહ્વયા ॥ રજ્નિ_11.157
આમલકં કષાયામ્લં મધુરં શિશિરં લઘુ ।
દાહપિત્તવમીમેહશોફઘ્નં ચ રસાયનમ્ ॥ રજ્નિ_11.158
કટુ મધુરકષાયં કિંચિદ્ અમ્લં કફઘ્નં રુચિકરમ્ અતિશીતં હન્તિ પિત્તાસ્રતાપમ્ ।
શ્રમવમનવિબન્ધાધ્માનવિષ્ટમ્ભદોષપ્રશમનમ્ અમૃતાભં ચામલક્યાઃ ફલં સ્યાત્ ॥ રજ્નિ_11.159
અન્યચ્ ચામલકં પ્રોક્તં કાષ્ઠધાત્રીફલં તથા ।
ક્ષુદ્રામલકસંપ્રોક્તં ક્ષુદ્રજાતીફલં ચ તત્ ॥ રજ્નિ_11.160
કાષ્ઠધાત્રીફલં સ્વાદે કષાયં કટુકં તથા ।
શીતં પિત્તાસ્રદોષઘ્નં પૂર્વોક્તમ્ અધિકં ગુણૈઃ ॥ રજ્નિ_11.161
ચિઞ્ચા તુ ચુક્રિકા ચુક્રા સામ્લિકા શાકચુક્રિકા ।
અમ્લી સુતિન્તિડી ચામ્લા ચુક્રિકા ચ નવાભિધા ॥ રજ્નિ_11.162
ચિઞ્ચાત્યમ્લા ભવેદ્ આમા પક્વા તુ મધુરામ્લિકા ।
વાતઘ્ની પિત્તદાહાસ્રકફદોષપ્રકોપણી ॥ રજ્નિ_11.163
અમ્લિકાયાઃ ફલં ત્વ્ આમમ્ અત્યમ્લં લઘુ પિત્તકૃત્ ।
પક્વં તુ મધુરામ્લં સ્યાદ્ ભેદિ વિષ્ટમ્ભવાતજિત્ ॥ રજ્નિ_11.164
પક્વચિઞ્ચાફલરસો મધુરામ્લો રુચિપ્રદઃ ।
શોફપાકકરો લેપાદ્ વ્રણદોષવિનાશનઃ ॥ રજ્નિ_11.165
ચિઞ્ચાપત્રં ચ શોફઘ્નં રક્તદોષવ્યથાપહમ્ ।
તસ્યાઃ શુષ્કત્વચાક્ષારં શૂલમન્દાગ્નિનાશનમ્ ॥ રજ્નિ_11.166
અમ્લસારસ્ તુ શાકામ્લં ચુક્રામ્લં ચામ્લચુક્રિકા ।
ચિઞ્ચામ્લમ્ અમ્લચૂડશ્ ચ ચિઞ્ચારસો ઽપિ સપ્તધા ॥ રજ્નિ_11.167
અમ્લસારસ્ ત્વ્ અતીવામ્લો વાતઘ્નઃ કફદાહકૃત્ ।
સામ્યેન શર્કરામિશ્રો દાહપિત્તકફાર્ત્તિનુત્ ॥ રજ્નિ_11.168
આમ્રાતકઃ પીતનકઃ કપિચૂતો ઽમ્લવાટકઃ ।
શૃઙ્ગી કપિરસાઢ્યશ્ ચ તનુક્ષીરઃ કપિપ્રિયઃ ॥ રજ્નિ_11.169
આમ્રાતકં કષાયામ્લમ્ આમહૃત્ કણ્ઠહર્ષણમ્ ।
પક્વં તુ મધુરામ્લાઢ્યં સ્નિગ્ધં પિત્તકફાપહમ્ ॥ રજ્નિ_11.170
નારઙ્ગઃ સ્યાન્ નાગરઙ્ગઃ સુરઙ્ગસ્ ત્વગ્ગન્ધશ્ ચૈરાવતો વક્ત્રવાસઃ ।
યોગીરઙ્ગો નાગરો યોગરઙ્ગઃ ગન્ધાઢ્યો ઽયં ગન્ધપત્રો રવીષ્ટઃ ॥ રજ્નિ_11.171
નારઙ્ગં મધુરં ચામ્લં ગુરૂષ્ણં ચૈવ રોચનમ્ ।
વાતામક્રિમિશૂલઘ્નં શ્રમહૃદ્ બલરુચ્યદમ્ ॥ રજ્નિ_11.172
નિમ્બૂકઃ સ્યાદ્ અમ્લજમ્બીરકાખ્યો વહ્નિર્ દીપ્યો વહ્નિબીજો ઽમ્લસારઃ ।
દન્તાઘાતઃ શોધનો જન્તુમારી નિમ્બૂશ્ ચ સ્યાદ્ રોચનો રુદ્રસંજ્ઞઃ ॥ રજ્નિ_11.173
નિમ્બૂફલં પ્રથિતમ્ અમ્લરસં કટૂષ્ણં ગુલ્મામવાતહરમ્ અગ્નિવિવૃદ્ધિકારિ ।

ચક્ષુષ્યમ્ એતદ્ અથ કાસકફાર્ત્તિકણ્ઠવિચ્છર્દિહારિ પરિપક્વમ્ અતીવ રુચ્યમ્ ॥ રજ્નિ_11.174
જમ્બીરો દન્તશઠો જમ્ભો જમ્ભીરજમ્ભલૌ ચૈવ ।
રોચનકો મુખશોધી જાડ્યારિર્ જન્તુજિન્ નવધા ॥ રજ્નિ_11.175
જમ્બીરસ્ય ફલં રસે ઽમ્લમધુરં વાતાપહં પિત્તકૃત્ પથ્યં પાચનરોચનં બલકરં વહ્નેર્ વિવૃદ્ધિપ્રદમ્ ।
પક્વં ચેન્ મધુરં કફાર્ત્તિશમનં પિત્તાસ્રદોષાપનુત્ વર્ણ્યં વીર્યવિવર્દ્ધનં ચ રુચિકૃત્ પુષ્ટિપ્રદં તર્પણમ્ ॥ રજ્નિ_11.176
અન્યો મધુજમ્બીરો મધુજમ્ભો મધુરજમ્ભલશ્ ચૈવ ।
શઙ્ખદ્રાવી શર્કરકઃ પિત્તદ્રાવી ચ ષટ્સંજ્ઞઃ ॥ રજ્નિ_11.177
મધુરો મધુજમ્બીરઃ શિશિરઃ કફપિત્તનુત્ ।
શોષઘ્નસ્ તર્પણો વૃષ્યઃ શ્રમઘ્નઃ પુષ્ટિકારકઃ ॥ રજ્નિ_11.178
માલૂરસ્ તુ કપિત્થો મઙ્ગલ્યો નીલમલ્લિકા ચ દધિ ।
ગ્રાહિફલશ્ ચિરપાકી ગ્રન્થિફલઃ કુચફલો દધિફલશ્ ચ ॥ રજ્નિ_11.179
ગન્ધફલશ્ ચ કપીષ્ટો વૃત્તફલઃ કરભવલ્લભશ્ ચૈવ ।
દન્તશઠઃ કઠિનફલઃ કરણ્ડફલકશ્ ચ સપ્તદશસંજ્ઞઃ ॥ રજ્નિ_11.180
કપિત્થો મધુરામ્લશ્ ચ કષાયસ્ તિક્તશીતલઃ ।
વૃષ્યઃ પિત્તાનિલં હન્તિ સંગ્રાહી વ્રણનાશનઃ ॥ રજ્નિ_11.181
આમં કપિત્થમ્ અમ્લોષ્ણાં કફઘ્નં ગ્રાહિ વાતલમ્ ।
દોષત્રયહરં પક્વં મધુરામ્લરસં ગુરુ ॥ રજ્નિ_11.182
આમં કણ્ઠરુજં કપિત્થમ્ અધિકં જિહ્વાજડત્વાવહં તદ્ દોષત્રયવર્ધનં વિષહરં સંગ્રાહકં રોચકમ્ ।
પક્વં શ્વાસવમિશ્રમક્લમહરં હિક્કાપનોદક્ષમં સર્વં ગ્રાહિ રુચિપ્રદં ચ કથિતં સેવ્યં તતઃ સર્વદા ॥ રજ્નિ_11.183
તુમ્બરુઃ સૌરભઃ સૌરો વનજઃ સાનુજો દ્વિજઃ ।
તીક્ષ્ણવલ્કસ્ તીક્ષ્ણફલસ્ તીક્ષ્ણપત્રો મહામુનિઃ ।
સ્ફુટફલઃ સુગન્ધિશ્ ચ સ પ્રોક્તો દ્વાદશાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_11.184
તુમ્બરુર્ મધુરસ્ તિક્તઃ કટૂષ્ણઃ કફવાતનુત્ ।
શૂલગુલ્મોદરાધ્માનકૃમિઘ્નો વહ્નિદીપનઃ ॥ રજ્નિ_11.185
રુદ્રાક્ષશ્ ચ શિવાક્ષશ્ ચ શર્વાક્ષો ભૂતનાશનઃ ।
પાવનો નીલકણ્ઠાક્ષો હરાક્ષશ્ ચ શિવપ્રિયઃ ॥ રજ્નિ_11.186
રુદ્રાક્ષમ્ અમ્લમ્ ઉષ્ણં ચ વાતઘ્નં કફનાશનમ્ ।
શિરઆર્તિશમનં રુચ્યં ભૂતગ્રહવિનાશનમ્ ॥ રજ્નિ_11.187
બિલ્વઃ શલ્યો હૃદ્યગન્ધઃ શલાટુઃ શાણ્ડિલ્યઃ સ્યાચ્ છ્રીફલઃ કર્કટાહ્વઃ ।
શૈલૂષઃ સ્યાચ્ છૈવપત્રઃ શિવેષ્ટઃ પત્રશ્રેષ્ઠો ગન્ધપત્રસ્ ત્રિપત્ત્રઃ ॥ રજ્નિ_11.188
લક્ષ્મીફલો ગન્ધફલો દુરારુહસ્ ત્રિશાકપત્ત્રસ્ ત્રિશિખઃ શિવદ્રુમઃ ।
સદાફલઃ સત્ફલદઃ સુભૂતિકઃ સમીરસારઃ શિખિનેત્રસંજ્ઞિતઃ ॥ રજ્નિ_11.189
બિલ્વસ્ તુ મધુરો હૃદ્યઃ કષાયઃ પિત્તજિત્ ગુરુઃ ।
કફજ્વરાતિસારઘ્નો રુચિકૃદ્ દીપનઃ પરઃ ॥ રજ્નિ_11.190
બિલ્વમૂલં ત્રિદોષઘ્નં મધુરં લઘુ વાતનુત્ ।
ફલં તુ કોમલં સ્નિગ્ધં ગુરુ સંગ્રાહિ દીપનમ્ ॥ રજ્નિ_11.191
તદ્ એવ પક્વં વિજ્ઞેયં મધુરં સરસં ગુરુ ।
કટુતિક્તકષાયોષ્ણં સંગ્રાહિ ચ ત્રિદોષજિત્ ॥ રજ્નિ_11.192
સલ્લકઃ સલ્લકી સલ્લી સુગન્ધા સુરભિસ્રવા ।
સુરભિર્ ગજભક્ષ્યા ચ સુવહા ગજવલ્લભા ॥ રજ્નિ_11.193

ગન્ધમૂલા મુખામોદા સુશ્રીકા જલવિક્રમા ।
હૃદ્યા કુણ્ટરિકા ચૈવ પ્રોક્તા ત્ર્યસ્રફલા ચ સા ।
છિન્નરુહા ગન્ધફલા જ્ઞેયા ચાષ્ટાદશાહ્વયા ॥ રજ્નિ_11.194
સલ્લકી તિક્તમધુરા કષાયા ગ્રાહિણી પરા ।
કુષ્ઠાસ્રકફવાતાર્શોવ્રણદોષાર્તિનાશિની ॥ રજ્નિ_11.195
કતકો ઽમ્બુપ્રસાદશ્ ચ કતસ્ તિક્તફલસ્ તથા ।
રુચ્યસ્ તુ છેદનીયશ્ ચ જ્ઞેયો ગુડફલઃ સ્મૃતઃ ।
પ્રોક્તઃ કતફલસ્ તિક્તમરીચશ્ ચ નવાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_11.196
કતકઃ કટુતિક્તોષ્ણશ્ ચક્ષુષ્યઃ કૃમિદોષનુત્ ।
રુચિકૃચ્ છૂલદોષઘ્નો બીજમ્ અમ્બુપ્રસાદનમ્ ॥ રજ્નિ_11.197
કર્કટઃ કાર્કટઃ કર્કઃ ક્ષુદ્રધાત્રી ચ સ સ્મૃતઃ ।
ક્ષુદ્રામલકસંજ્ઞશ્ ચ પ્રોક્તઃ કર્કફલશ્ ચ ષટ્ ॥ રજ્નિ_11.198
કાર્કટં તુ ફલં રુચ્યં કષાયં દીપનં પરમ્ ।
કફપિત્તહરં ગ્રાહિ ચક્ષુષ્યં લઘુ શીતલમ્ ॥ રજ્નિ_11.199
શ્લેષ્માતકો બહુવારઃ પિચ્છલો દ્વિજકુત્સિતઃ ।
શેલુઃ શીતફલઃ શીતઃ શાકટઃ કર્બુદારકઃ ।
ભૂતદ્રુમો ગન્ધપુષ્પઃ ખ્યાત એકાદશાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_11.200
શ્લેષ્માતકઃ કટુહિમો મધુરઃ કષાયઃ સ્વાદુશ્ ચ પાચનકરઃ ક્રિમિશૂલહારી ।
આમાસ્રદોષમલરોધબહુવ્રણાર્તિવિસ્ફોટશાન્તિકરણઃ કફકારકશ્ ચ ॥ રજ્નિ_11.201
ભૂકર્બુદારકશ્ ચાન્યઃ ક્ષુદ્રશ્લેષ્માતકસ્ તથા ।
ભૂશેલુર્ લઘુશેલુશ્ ચ પિચ્છલો લઘુપૂર્વકઃ ।
લઘુશીતઃ સૂક્ષ્મફલો લઘુભૂતદ્રુમશ્ ચ સઃ ॥ રજ્નિ_11.202
ભૂકર્બુદારો મધુરઃ ક્રિમિદોષવિનાશનઃ ।
વાતપ્રકોપણઃ કિંચિત્ સશીતઃ સ્વર્ણમારકઃ ॥ રજ્નિ_11.203
મુષ્કકો મોચકો મુષ્કો મોક્ષકો મુઞ્ચકસ્ તથા ।
ગૌલિકો મેહનશ્ ચૈવ ક્ષારવૃક્ષશ્ ચ પાટલિઃ ॥ રજ્નિ_11.204
વિષાપહો જટાલશ્ ચ વનવાસી સુતીક્ષ્ણકઃ ।
શ્વેતઃ કૃષ્ણશ્ ચ સ દ્વેધા સ્યાત્ ત્રયોદશસંજ્ઞકઃ ॥ રજ્નિ_11.205
મુષ્કકઃ કટુકો ઽમ્લશ્ ચ રોચનઃ પાચનઃ પરઃ ।
પ્લીહગુલ્મોદરાર્તિઘ્નો દ્વિધા તુલ્યગુણાન્વિતઃ ॥ રજ્નિ_11.206
કરમર્દઃ સુષેણશ્ ચ કરામ્લઃ કરમર્દકઃ ।
અવિગ્નઃ પાણિમર્દશ્ ચ કૃષ્ણપાકફલો મુનિઃ ॥ રજ્નિ_11.207
કરમર્દઃ સતિક્તામ્લો બાલો દીપનદાહકઃ ।
પક્વસ્ ત્રિદોષશમનો ઽરુચિઘ્નો વિષનાશનઃ ॥ રજ્નિ_11.208
તેજઃફલો બહુફલસ્ તથોક્તઃ શાલ્મલીફલઃ ।
ફલસ્ તીક્ષ્ણાદિસંયુક્તઃ ફલાન્તસ્તવકાદિકઃ ।
સ્તેયીફલો ગન્ધફલઃ કણ્ટવૃક્ષઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥ રજ્નિ_11.209
તેજઃફલઃ કટુસ્ તીક્ષ્ણઃ સુગન્ધિર્ દીપનઃ પરઃ ।
વાતશ્લેષ્મારુચિઘ્નશ્ ચ બાલરક્ષાકરઃ પરઃ ॥ રજ્નિ_11.210
વિકણ્ટકો મૃદુફલો ગ્રન્થિલઃ સ્વાદુકણ્ટકઃ ।

ગોકણ્ટકઃ કાકનાશો વ્યાઘ્રપાદો ઘનદ્રુમઃ ॥ રજ્નિ_11.211
ગર્જાફલો ઘનફલો મેઘસ્તનિતોદ્ભવશ્ ચ મુદિરફલઃ ।
પ્રાવૃષ્યો હાસ્યફલઃ સ્તનિતફલઃ પઞ્ચદશસંજ્ઞઃ ॥ રજ્નિ_11.212
વિકણ્ટકઃ કષાયઃ સ્યાત્ કટૂ રૂક્ષો રુચિપ્રદઃ ।
દીપનઃ કફહારી ચ વસ્ત્રરઙ્ગવિધાયકઃ ॥ રજ્નિ_11.213
હરીતકી હેમવતી જયાભયા શિવાવ્યથા ચેતનિકા ચ રોહિણી ।
પથ્યા પ્રપથ્યાપિ પૂતનામૃતા જીવપ્રિયા જીવનિકા ભિષગ્વરા ॥ રજ્નિ_11.214
જીવન્તી પ્રાણદા જીવ્યા કાયસ્થા શ્રેયસી ચ સા ।
દેવી દિવ્યા ચ વિજયા વહ્નિનેત્રમિતાભિધા ॥ રજ્નિ_11.215
હરીતકી પઞ્ચરસા ચ રેચની કોષ્ઠામયઘ્ની લવણેન વર્જિતા ।
રસાયની નેત્રરુજાપહારિણી ત્વગામયઘ્ની કિલ યોગવાહિની ॥ રજ્નિ_11.216
બીજાસ્થિતિક્તા મધુરા તદન્તસ્ત્વગ્ભાગતઃ સા કટુર્ ઉષ્ણવીર્યા ।
માંસાંશતશ્ ચામ્લકષાયયુક્તા હરીતકી પઞ્ચરસા સ્મૃતેયમ્ ॥ રજ્નિ_11.217
હરીતક્ય્ અમૃતોત્પન્ના સપ્તભેદૈર્ ઉદીરિતા ।
તસ્યા નામાનિ વર્ણાંશ્ ચ વક્ષ્યામ્ય્ અથ યથાક્રમમ્ ॥ રજ્નિ_11.218
વિજયા રોહિણી ચૈવ પૂતના ચામૃતાભયા ।
જીવન્તી ચેતકી ચેતિ નામ્ના સપ્તવિધા મતા ॥ રજ્નિ_11.219
અલાબુનાભિર્ વિજયા સુવૃત્તા રોહિણી મતા ।
સ્વલ્પત્વક્ પૂતના જ્ઞેયા સ્થૂલમાંસામૃતા સ્મૃતા ॥ રજ્નિ_11.220
પઞ્ચાસ્રા ચાભયા જ્ઞેયા જીવન્તી સ્વર્ણવર્ણભાક્ ।
ત્ર્યસ્રાં તુ ચેતકીં વિદ્યાદ્ ઇત્ય્ આસાં રૂપલક્ષણમ્ ॥ રજ્નિ_11.221
વિન્ધ્યાદ્રૌ વિજયા હિમાચલભવા સ્યાચ્ ચેતકી પૂતના સિન્ધૌ સ્યાદ્ અથ રોહિણી તુ વિજયા જાતા પ્રતિષ્ઠાનકે ।
ચમ્પાયામ્ અમૃતાભયા ચ જનિતા દેશે સુરાષ્ટ્રાહ્વયે જીવન્તીતિ હરીતકી નિગદિતા સપ્તપ્રભેદા બુધૈઃ ॥ રજ્નિ_11.222
સર્વપ્રયોગે વિજયા ચ રોહિણી ક્ષતેષુ લેપેષુ તુ પૂતનોદિતા ।
વિરેચને સ્યાદ્ અમૃતા ગુણાધિકા જીવન્તિકા સ્યાદ્ ઇહ જીર્ણરોગજિત્ ॥ રજ્નિ_11.223
સ્યાચ્ ચેતકી સર્વરુજાપહારિકા નેત્રામયઘ્નીમ્ અભયાં વદન્તિ ।
ઇત્થં યથાયોગમ્ ઇયં પ્રયોજિતા જ્ઞેયા ગુણાઢ્યા ન કદાચિદ્ અન્યથા ॥ રજ્નિ_11.224
ચેતકી ચ ધૃતા હસ્તે યાવત્ તિષ્ઠતિ દેહિનઃ ।
તાવદ્ વિરિચ્યતે વેગાત્ તત્પ્રભાવાન્ ન સંશયઃ ॥ રજ્નિ_11.225
સપ્તાનામ્ અપિ જાતીનાં પ્રધાનં વિજયા સ્મૃતા ।
સુખપ્રયોગસુલભા સર્વવ્યાધિષુ શસ્યતે ॥ રજ્નિ_11.226
ક્ષિપ્તાપ્સુ નિમજ્જતિ યા સા જ્ઞેયા ગુણવતી ભિષગ્વર્યૈઃ ।
યસ્યા યસ્યા ભૂયો નિમજ્જનં સા ગુણાઢ્યા સ્યાત્ ॥ રજ્નિ_11.227
હરતે પ્રસભં વ્યાધીન્ ભૂયસ્ તરતિ યદ્ વપુઃ ।
હરીતકી તુ સા પ્રોક્તા તત્ર કીર્દીપ્તિવાચકઃ ॥ રજ્નિ_11.228
હરીતકી તુ તૃષ્ણાયાં હનુસ્તમ્ભે ગલગ્રહે ।
શોષે નવજ્વરે જીર્ણે ગુર્વિણ્યાં નૈવ શસ્યતે ॥ રજ્નિ_11.229
વિભીતકસ્ તૈલફલો ભૂતાવાસઃ કલિદ્રુમઃ ।
સંવર્તકસ્ તુ વાસન્તઃ કલ્કિવૃક્ષો વહેડકઃ ॥ રજ્નિ_11.230
હાર્યઃ કર્ષફલઃ કલ્કિર્ ધર્મઘ્નો ઽક્ષો ઽનિલઘ્નકઃ ।

બહુવીર્યશ્ ચ કાસઘ્નઃ સ પ્રોક્તઃ ષોડશાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_11.231
વિભીતકઃ કટુસ્ તિક્તઃ કષાયોષ્ણઃ કફાપહઃ ।
ચક્ષુષ્યઃ પલિતઘ્નશ્ ચ વિપાકે મધુરો લઘુઃ ॥ રજ્નિ_11.232
પૂગસ્ તુ પૂગવૃક્ષશ્ ચ ક્રમુકો દીર્ઘપાદપઃ ।
વલ્કતરુર્ દૃઢવલ્કશ્ ચિક્કણશ્ ચ મુનિર્ મતઃ ॥ રજ્નિ_11.233
પૂગવૃક્ષસ્ય નિર્યાસો હિમઃ સંમોહનો ગુરુઃ ।
વિપાકે સોષ્ણકક્ષારઃ સામ્લો વાતઘ્નપિત્તલઃ ॥ રજ્નિ_11.234
પૂગં તુ ચિક્કણી ચિક્કા ચિક્કણં શ્લક્ષ્ણકં તથા ।
ઉદ્વેગં ક્રમુકફલં જ્ઞેયં પૂગફલં વસુ ॥ રજ્નિ_11.235
સેરી ચ મધુરા રુચ્યા કષાયામ્લા કટુસ્ તથા ।
પથ્યા ચ કફવાતઘ્ની સારિકા મુખદોષનુત્ ॥ રજ્નિ_11.236
તૈલ્વનં મધુરં રુચ્યં કણ્ઠશુદ્ધિકરં લઘુ ।
ત્રિદોષશમનં દીપ્યં રસાલં પાચનં સમમ્ ॥ રજ્નિ_11.237
ગૌલ્યં ગુહાગરં શ્લક્ષ્ણં કષાયં કટુ પાચનમ્ ।
વિષ્ટમ્ભજઠરાધ્માનહરણં દ્રાવકં લઘુ ॥ રજ્નિ_11.238
ઘોણ્ટા કટુકષાયોષ્ણા કઠિના રુચિકારિણી ।
મલવિષ્ટમ્ભશમની પિત્તહૃદ્ દીપની ચ સા ॥ રજ્નિ_11.239
પૂગીફલં ચેઉલસંજ્ઞકં યત્ તત્ કોઙ્કણેષુ પ્રથિતં સુગન્ધિ ।
શ્લેષ્માપહં દીપનપાચનં ચ બલપ્રદં પુષ્ટિકરં રસાઢ્યમ્ ॥ રજ્નિ_11.240
યત્ કોઙ્કણે વલ્લિગુલાભિધાનકં ગ્રામોદ્ભવં પૂગફલં ત્રિદોષનુત્ ।
આમાપહં રોચનરુચ્યપાચનં વિષ્ટમ્ભતુન્દામયહારિ દીપનમ્ ॥ રજ્નિ_11.241
ચન્દ્રાપુરોદ્ભવં પૂગં કફઘ્નં મલશોધનમ્ ।
કટુ સ્વાદુ કષાયં ચ રુચ્યં દીપનપાચનમ્ ।
આન્ધ્રદેશોદ્ભવં પૂગં કષાયં મધુરં રસે ।
વાતજિદ્ વક્ત્રજાડ્યઘ્નમ્ ઈષદ્ અમ્લં કફાપહમ્ ॥ રજ્નિ_11.242
પૂગં સમ્મોહકૃત્ સર્વં કષાયં સ્વાદુ રેચનમ્ ।
ત્રિદોષશમનં રુચ્યં વક્ત્રક્લેદમલાપહમ્ ॥ રજ્નિ_11.243
આમં પૂગં કષાયં મુખમલશમનં કણ્ઠશુદ્ધિં વિધત્તે રક્તામશ્લેષ્મપિત્તપ્રશમનમ્ ઉદરાધ્માનહારં સરં ચ ।
શુષ્કં કણ્ઠામયઘ્નં રુચિકરમ્ ઉદિતં પાચનં રેચનં સ્યાત્ તત્ પર્ણેનાયુતં ચેત્ ઝટિતિ વિતનુતે પાણ્ડુવાતં ચ શોષમ્ ॥ રજ્નિ_11.244
અથ ભવતિ નાગવલ્લી તામ્બૂલી ફણિલતા ચ સપ્તશિરા ।
પર્ણલતા ફણિવલ્લી ભુજગલતા ભક્ષ્યપત્રી ચ ॥ રજ્નિ_11.245
નાગવલ્લી કટુસ્ તીક્ષ્ણા તિક્તા પીનસવાતજિત્ ।
કફકાસહરા રુચ્યા દાહકૃદ્ દીપની પરા ॥ રજ્નિ_11.246
સા શ્રીવાટ્યમ્લાદિવાટાદિનાનાગ્રામસ્તોમસ્થાનભેદાદ્ વિભિન્ના ।
એકાપ્ય્ એષા દેશમૃત્સ્નાવિશેષાન્ નાનાકારં યાતિ કાયે ગુણે ચ ॥ રજ્નિ_11.247
શ્રીવાટી મધુરા તીક્ષ્ણા વાતપિત્તકફાપહા ।
રસાઢ્યા સુરસા રુચ્યા વિપાકે શિશિરા સ્મૃતા ॥ રજ્નિ_11.248
સ્યાદ્ અમ્લવાટી કટુકામ્લતિક્તા તીક્ષ્ણા તથોષ્ણા મુખપાકકર્ત્રી ।
વિદાહપિત્તાસ્રવિકોપની ચ વિષ્ટમ્ભદા વાતનિબર્હણી ચ ॥ રજ્નિ_11.249
સતસા મધુરા તીક્ષ્ણા કટુર્ ઉષ્ણા ચ પાચની ।

ગુલ્મોદરાધ્માનહરા રુચિકૃદ્ દીપની પરા ॥ રજ્નિ_11.250
ગુહાગરે સપ્તશિરા પ્રસિદ્ધા સાપર્ણજૂર્ણાતિરસાતિરુચ્યા ।
સુગન્ધિ તીક્ષ્ણા મધુરાતિહૃદ્યા સન્દીપની પુંસ્ત્વકરાતિબલ્યા ॥ રજ્નિ_11.251
નામ્નાન્યામ્લસરા સુતીક્ષ્ણમધુરા રુચ્યા હિમા દાહનુત્ પિત્તોદ્રેકહરા સુદીપનકરી બલ્યા મુખામોદિની ।
સ્ત્રીસૌભાગ્યવિવર્ધની મદકરી રાજ્ઞાં સદા વલ્લભા ગુલ્માધ્માનવિબન્ધજિચ્ ચ કથિતા સા માલવે તુ સ્થિતા ॥ રજ્નિ_11.252
અન્ધ્રે પટુલિકા નામ કષાયોષ્ણા કટુસ્ તથા ।
મલાપકર્ષા કણ્ઠસ્ય પિત્તકૃદ્ વાતનાશની ॥ રજ્નિ_11.253
હ્વેસણીયા કટુસ્ તીક્ષ્ણા હૃદ્યા દીર્ઘદલા ચ સા ।
કફવાતહરા રુચ્યા કટુર્ દીપનપાચની ॥ રજ્નિ_11.254
સદ્યસ્ ત્રોટિતભક્ષિતં મુખરુજાજાડ્યાવહં દોષકૃત્ દાહારોચકરક્તદાયિ મલકૃદ્ વિષ્ટમ્ભિ વાન્તિપ્રદમ્ ।
યદ્ ભૂયો જલપાનપોષિતરસં તચ્ ચેચ્ ચિરાત્ ત્રોટિતં તામ્બૂલીદલમ્ ઉત્તમં ચ રુચિકૃદ્ વર્ણ્યં ત્રિદોષાર્તિનુત્ ॥ રજ્નિ_11.255
કૃષ્ણં પર્ણં તિક્તમ્ ઉષ્ણં કષાયં ધત્તે દાહં વક્ત્રજાદ્યં મલં ચ ।
શુભ્રં પર્ણં શ્લેષ્મવાતામયઘ્નં પથ્યં રુચ્યં દીપનં પાચનં ચ ॥ રજ્નિ_11.256
શિરા પર્ણસ્ય શૈથિલ્યં કુર્યાત્ તસ્યાસ્રહૃદ્ રસઃ ।
શીર્ણં ત્વગ્દોષદં તસ્ય ભક્ષિતે ચ શિતં સદા ॥ રજ્નિ_11.257
અનિધાય મુખે પર્ણં પૂગં ખાદાત યો નરઃ ।
મતિભ્રંશો દરિદ્રઃ સ્યાદ્ અન્તે સ્મરતિ નો હરિમ્ ॥ રજ્નિ_11.258
પર્ણાધિક્યે દીપની રઙ્ગદાત્રી પૂગાધિક્યે રૂક્ષદા કૃચ્છ્રદાત્રી ।
સારાધિક્યે ખાદિરે શોષદાત્રી ચૂર્ણાધિક્યે પિત્તકૃત્ પૂતિગન્ધા ॥ રજ્નિ_11.259
ચૂર્ણં ચાર્જુનવૃક્ષજં કફહરં ગુલ્મઘ્નમ્ અર્કાહ્વયં શોફઘ્નં કુટજં કરઞ્જજનિતં વાતાપહં રુચ્યદમ્ ।
પિત્તઘ્નં જલજં બલાગ્નિરુચિદં શૈલાહ્વયં પિત્તદં સ્ફાટિક્યં દૃઢદન્તપઙ્ક્તિજનનં શુક્ત્યાદિજં રૂક્ષદમ્ ॥ રજ્નિ_11.260
ઇત્થં નાનાફલતરુલતાનામતત્તદ્ગુણાદિવ્યક્તાખ્યાનપ્રગુણરચનાચારુસૌરભ્યસારમ્ ।
વર્ગં વક્ત્રામ્બુરુહવલભીલાસ્યલીલારસાલં વિદ્યાવૈદ્યઃ ખલુ સફલયેદ્ એતમ્ આમ્નાયભૂમ્ના ॥ રજ્નિ_11.261
યાન્ય્ ઉપભુઞ્જાનાનાં સ ભવતિ સંસારપાદપઃ સફલઃ ।
તેષામ્ એષ ફલાનાં વર્ગઃ ફલવર્ગ ઇતિ કથિતઃ ॥ રજ્નિ_11.262
યસ્યાજસ્રવિકસ્વરામલયશઃપ્રાગ્ભારપુષ્પોદ્ગમઃ સાશ્ચર્યં વિબુધેપ્સિતાનિ ફલતિ શ્રીમાન્ કરઃ સ્વર્દ્રુમઃ ।
રાજનિઘણ્ટુ, ચન્દનાદિવર્ગ
શ્રીખણ્ડં શબરં પીતં પત્રાઙ્ગં રક્તચન્દનમ્ ।
બર્બરં હરિગન્ધં ચ ચન્દનં સપ્તધા સ્મૃતમ્ ॥ રજ્નિ_12.1
દેવદારુ દ્વિધા પ્રોક્તં ચીડા સપ્તચ્છદસ્ તથા ।
સરલઃ કુઙ્કુમે કઙ્ગુઃ કસ્તૂરી રોચના તથા ॥ રજ્નિ_12.2
કર્પૂરૌ સ્યાજ્ જવાદિસ્ તુ નન્દી ચ જાતિપત્રિકા ।
જાતીફલં ચ કક્કોલં લવઙ્ગં સ્વાદુર્ ઉચ્યતે ॥ રજ્નિ_12.3
અગર્વ્યશ્ ચ ત્રિધા માંસી તુરુષ્કો ગુગ્ગુલુસ્ ત્રિધા ।
રાલઃ કુન્દુરુકઃ કુષ્ઠં સારિવા તુ દ્વિધા નખૌ ॥ રજ્નિ_12.4
સ્પૃક્કા સ્થૌણેયકં ચૈવ મુરા શૈલેયચોરકઃ ।
પદ્મપ્રપૌણ્ડરીકે ચ લામજ્જં રોહિણી દ્વિધા ।
શ્રીવેષ્ટોશીરનલિકા મુનિબાણમિતાહ્વયાઃ ॥ રજ્નિ_12.5
શ્રીખણ્ડં ચન્દનં પ્રોક્તં મહાર્હં શ્વેતચન્દનમ્ ।
ગોશીર્ષં તિલપર્ણં ચ મઙ્ગલ્યં મલયોદ્ભવમ્ ॥ રજ્નિ_12.6

ગન્ધરાજં સુગન્ધં ચ સર્પાવાસં ચ શીતલમ્ ।
ગન્ધાઢ્યં ગન્ધસારં ચ ભદ્રશ્રીર્ ભોગિવલ્લભમ્ ।
શીતગન્ધો મલયજં પાવનં ચાઙ્કભૂહ્વયમ્ ॥ રજ્નિ_12.7
શ્રીખણ્ડં કટુતિક્તશીતલગુણં સ્વાદે કષાયં કિયત્ પિત્તભ્રાન્તિવમિજ્વરક્રિમિતૃષાસંતાપશાન્તિપ્રદમ્ ।
વૃષ્યં વક્ત્રરુજાપહં પ્રતનુતે કાન્તિં તનોર્ દેહિનાં લિપ્તં સુપ્તમનોજસિન્ધુરમદારમ્ભાદિસંરમ્ભદમ્ ॥ રજ્નિ_12.8
શ્રેષ્ઠં કોટરકર્પરોપકલિતં સુગ્રન્થિ સદ્ગૌરવં છેદે રક્તમયં તથા ચ વિમલં પીતં ચ યદ્ ધર્ષણે ।
સ્વાદે તિક્તકટુઃ સુગન્ધબહુલં શીતં યદ્ અલ્પં ગુણે ક્ષીણં ચાર્ધગુણાન્વિતં તુ કથિતં તચ્ ચન્દનં મધ્યમમ્ ॥ રજ્નિ_12.9
ચન્દનં દ્વિવિધં પ્રોક્તં બેટ્ટસુક્વડિસંજ્ઞકમ્ ।
બેટ્ટં તુ સાર્દ્રવિચ્છેદં સ્વયં શુષ્કં તુ સુક્વડિ ॥ રજ્નિ_12.10
મલયાદ્રિસમીપસ્થાઃ પર્વતા બેટ્ટસંજ્ઞકાઃ ।
તજ્જાતં ચન્દનં યત્ તુ બેટ્ટવાચ્યં ક્વચિન્ મતે ॥ રજ્નિ_12.11
બેટ્ટચન્દનમ્ અતીવ શીતલં દાહપિત્તશમનં જ્વરાપહમ્ ।
છર્દિમોહતૃષિકુષ્ઠતૈમિરોત્કાસરક્તશમનં ચ તિક્તકમ્ ॥ રજ્નિ_12.12
સુક્વડિચન્દનં તિક્તં કૃચ્છ્રપિત્તાસ્રદાહનુત્ ।
શૈત્યસુગન્ધદં ચાર્દ્રં શુષ્કં લેપે તદન્યથા ॥ રજ્નિ_12.13
નાતિપીતં કૈરાતં શબરં ચન્દનં સુગન્ધમ્ ।
વન્યં ચ ગન્ધકાષ્ઠં કિરાતકાન્તં ચ શૈલગન્ધં ચ ॥ રજ્નિ_12.14
કૈરાતમ્ ઉષ્ણં કટુશીતલં ચ શ્લેષ્માનિલઘ્નં શ્રમપિત્તહારિ ।
વિસ્ફોટપામાદિકનાશનં ચ તૃષાપહં તાપવિમોહનાશિ ॥ રજ્નિ_12.15
પીતગન્ધં તુ કાલીયં પીતકં માધવપ્રિયમ્ ।
કાલીયકં પીતકાષ્ઠં બર્બરં પીતચન્દનમ્ ॥ રજ્નિ_12.16
પીતં ચ શીતલં તિક્તં કુષ્ઠશ્લેષ્માનિલાપહમ્ ।
કણ્ડૂવિચર્ચિકાદદ્રુકૃમિહૃત્ કાન્તિદં પરમ્ ॥ રજ્નિ_12.17
પત્તઙ્ગં ચૈવ પત્રાઙ્ગં રક્તકાષ્ઠં સુરઙ્ગદમ્ ।
પત્રાઢ્યં પટ્ટરાગં ચ ભાર્યાવૃક્ષશ્ ચ રક્તકઃ ॥ રજ્નિ_12.18
લોહિતં રઙ્ગકાષ્ઠં ચ રાગકાષ્ઠં કુચન્દનમ્ ।
પટ્ટરઞ્જનકં ચૈવ સુરઙ્ગં ચ ચતુર્દશ ॥ રજ્નિ_12.19
પત્રાઙ્ગં કટુકં રૂક્ષમ્ અમ્લં શીતં તુ ગૌલ્યકમ્ ।
વાતપિત્તજ્વરઘ્નં ચ વિસ્ફોટોન્માદભૂતહૃત્ ॥ રજ્નિ_12.20
રક્તચન્દનમ્ ઇદં ચ લોહિતં શોણિતં ચ હરિચન્દનં હિમમ્ ।
રક્તસારમ્ અથ તામ્રસારકં ક્ષુદ્રચન્દનમ્ અથાર્કચન્દનમ્ ॥ રજ્નિ_12.21
રક્તચન્દનમ્ અતીવ શીતલં તિક્તમ્ ઈક્ષણગદાસ્રદોષનુત્ ।
ભૂતપિત્તકફકાસસજ્વરભ્રાન્તિજન્તુવમિજિત્ તૃષાપહમ્ ॥ રજ્નિ_12.22
બર્બરોત્થં બર્બરકં શ્વેતબર્બરકં તથા ।
શીતં સુગન્ધિ પિત્તારિ સુરભિ ચેતિ સપ્તધા ॥ રજ્નિ_12.23
બર્બરં શીતલં તિક્તં કફમારુતપિત્તજિત્ ।
કુષ્ઠકણ્ડૂવ્રણાન્ હન્તિ વિશેષાદ્ રક્તદોષજિત્ ॥ રજ્નિ_12.24
હરિચન્દનં સુરાર્હં હરિગન્ધમ્ ઇન્દ્રચન્દનં દિવ્યમ્ ।
દિવિજં ચ મહાગન્ધં નન્દનજં લોહિતં ચ નવસંજ્ઞમ્ ॥ રજ્નિ_12.25
હરિચન્દનં તુ દિવ્યં તિક્તહિમં તદ્ ઇહ દુર્લભં મનુજૈઃ ।

પિત્તાટોપવિલોપિ ચન્દનવચ્ છ્રમશોષમાન્દ્યતાપહરમ્ ॥ રજ્નિ_12.26
ચન્દનાનિ સમાનાનિ રસતો વીર્યતસ્ તથા ।
ભિદ્યન્તે કિંતુ ગન્ધેન તત્રાદ્યં ગુણવત્તરમ્ ॥ રજ્નિ_12.27
દેવદારુ સુરદારુ દારુકં સ્નિગ્ધદારુર્ અમરાદિદારુ ચ ।
ભદ્રદારુ શિવદારુ શામ્ભવં ભૂતહારિ ભવદારુ રુદ્રવત્ ॥ રજ્નિ_12.28
સ્નિગ્ધદારુ સ્મૃતં તિક્તં સ્નિગ્ધોષ્ણં શ્લેષ્મવાતજિત્ ।
આમદોષવિબન્ધાર્શઃપ્રમેહજ્વરનાશનમ્ ॥ રજ્નિ_12.29
દેવકાષ્ઠં પૂતિકાષ્ઠં ભદ્રકાષ્ઠં સુકાષ્ઠકમ્ ।
અસ્નિગ્ધદારુકં ચૈવ કાષ્ઠદારુ ષડાહ્વયમ્ ॥ રજ્નિ_12.30
દેવકાષ્ઠં તુ તિક્તોષ્ણં રૂક્ષં શ્લેષ્માનિલાપહમ્ ।
ભૂતદોષાપહં ધત્તે લિપ્તમ્ અઙ્ગેષુ કાલિકમ્ ॥ રજ્નિ_12.31
દેવદારુ દ્વિધા જ્ઞેયં તત્રાદ્યં સ્નિગ્ધદારુકમ્ ।
દ્વિતીયં કાષ્ઠદારુ સ્યાદ્ દ્વયોર્ નામાન્ય્ અભેદતઃ ॥ રજ્નિ_12.32
ચીડા ચ દારુગન્ધા ગન્ધવધૂર્ ગન્ધમાદની તરુણી ।
તારા ચ ભૂતમારી મઙ્ગલ્યા તુ કપાટિની ગ્રહભીતિજિત્ ।
ચીડા કટૂષ્ણા કાસઘ્ની કફજિદ્ દીપની પરા ।
અત્યન્તસેવિતા સા તુ પિત્તદોષભ્રમાપહા ॥ રજ્નિ_12.33
સપ્તપર્ણઃ પત્રવર્ણઃ શુક્તિપર્ણઃ સુપર્ણકઃ ।
સપ્તચ્છદો ગુચ્છપુષ્પો ઽયુગ્મપર્ણો મુનિચ્છદઃ ॥ રજ્નિ_12.34
બૃહત્ત્વગ્ બહુપર્ણશ્ ચ તથા શાલ્મલિપત્રકઃ ।
મદગન્ધો ગન્ધિપર્ણો વિજ્ઞેયો વહ્નિભૂમિતઃ ॥ રજ્નિ_12.35
સપ્તપર્ણસ્ તુ તિક્તોષ્ણસ્ત્રિદોષઘ્નશ્ ચ દીપનઃ ।
મદગન્ધો નિરુન્દ્ધે ઽયં વ્રણરક્તામયક્રિમીન્ ॥ રજ્નિ_12.36
સરલસ્ તુ પૂતિકાષ્ઠં તુમ્બી પીતદ્રુર્ ઉત્થિતો દીપતરુઃ ।
સ સ્નિગ્ધદારુસંજ્ઞઃ સ્નિગ્ધો મારીચપત્રકો નવધા ॥ રજ્નિ_12.37
સરલઃ કટુતિક્તોષ્ણઃ કફવાતવિનાશનઃ ।
ત્વગ્દોષશોફકણ્ડૂતિવ્રણઘ્નઃ કોષ્ઠશુદ્ધિદઃ ॥ રજ્નિ_12.38
જ્ઞેયં કુઙ્કુમમ્ અગ્નિસેખરમ્ અસૃક્ કાશ્મીરજં પીતકં કાશ્મીરં રુધિરં વરં ચ પિશુનં રક્તં શઠં શોણિતમ્ ।
વાહ્લીકં ઘુસૃણં વરેણ્યમ્ અરુણં કાલેયકં જાગુડં કાન્તં વહ્નિશિખં ચ કેસરવરં ગૌરં કરાક્ષીરિતમ્ ॥ રજ્નિ_12.39
કુઙ્કુમં સુરભિ તિક્તકટૂષ્ણં કાસવાતકફકણ્ઠરુજાઘ્નમ્ ।
મૂર્ધશૂલવિષદોષનાશનં રોચનં ચ તનુકાન્તિકારકમ્ ॥ રજ્નિ_12.40
તૃણકુઙ્કુમં તૃણાસ્રં ગન્ધિતૃણં શોણિતં ચ તૃણપુષ્પમ્ ।
ગન્ધાધિકં તૃણોત્થં તૃણગૌરં લોહિતં ચ નવસંજ્ઞમ્ ॥ રજ્નિ_12.41
તૃણકુઙ્કુમં કટૂષ્ણં કફમારુતશોફનુત્ ।
કણ્ડૂતિપામાકુષ્ઠામદોષઘ્નં ભાસ્કરં પરમ્ ॥ રજ્નિ_12.42
પ્રિયઙ્ગુઃ ફલિની શ્યામા પ્રિયવલ્લી ફલપ્રિયા ।
ગૌરી ગોવન્દની વૃત્તા કારમ્ભા કઙ્ગુ કઙ્ગુની ॥ રજ્નિ_12.43
ભઙ્ગુરા ગૌરવલ્લી ચ સુભગા પર્ણભેદિની ।
શુભા પીતા ચ મઙ્ગલ્યા શ્રેયસી ચાઙ્કભૂમિતા ॥ રજ્નિ_12.44
પ્રિયઙ્ગુઃ શીતલા તિક્તા દાહપિત્તાસ્રદોષજિત્ ।