Rājanighaṇṭu [also called Nighaṇṭurāja, or Abhidhānacūḍāmaṇi] · Part 4160

mahāsamaṅgodanikā balāhvayā vṛkṣāruhā vṛddhibalākṣataṇḍulā /
bhujaṃgajihvāpi ca śītapākinī śītā balā śītavarā balottarā // Rajni_6.95
khirihiṭṭī ca balyā ca lalajjihvā tripañcadhā /
mahāsamaṅgā madhurā amlā caiva tridoṣahā /
yuktyā budhaiḥ prayoktavyā jvaradāhavināśanī // Rajni_6.96
mahābalā jyeṣṭhabalā kaṭaṃbharā keśāruhā kesarikā mṛgādanī /
syād varṣapuṣpāpi ca keśavardhanī purāsaṇī devasahā ca sāriṇī // Rajni_6.97
sahadevī pītapuṣpī devārhā gandhavallarī /
mṛgā mṛgarasā ceti jñeyā saptadaśāhvayā // Rajni_6.98
mahābalā tu hṛdrogavātārśaḥśophanāśanī /
śukravṛddhikarī balyā viṣamajvarahāriṇī // Rajni_6.99
balikātibalā balyā vikaṅkatā vāṭyapuṣpikā ghaṇṭā /
śītā ca śītapuṣpā bhūribalā vṛṣyagandhikā daśadhā // Rajni_6.100
tiktā kaṭuś cātibalā vātaghnī krimināśanī /
dāhatṛṣṇāviṣachardikledopaśamanī parā // Rajni_6.101
bhadrodanī nāgabalā kharagandhā catuṣphalā /
mahodayā mahāśākhā mahāpattrā mahāphalā // Rajni_6.102
viśvadevā tathāriṣṭā kharvā hrasvā gavedhukā /
devadaṇḍā mahādaṇḍā ghāṭety āhvās tu ṣoḍaśa // Rajni_6.103
madhurāmlā nāgabalā kaṣāyoṣṇā guruḥ smṛtā /
kaṇḍūtikuṣṭhavātaghnī vraṇapittavikārajit // Rajni_6.104
mahārāṣṭrī tu samproktā śāradī toyapippalī /
macchādanī macchagandhā lāṅgalī śakulādanī // Rajni_6.105
agnijvālā citrapattrī prāṇadā jalapippalī /
tṛṇaśītā bahuśikhā syād ity eṣā trayodaśa // Rajni_6.106
mahārāṣṭrī kaṭus tīkṣṇā kaṣāyā mukhaśodhanī /
vraṇakīṭādidoṣaghnī rasadoṣanibarhaṇī // Rajni_6.107
aśvagandhā vājigandhā kambukāṣṭhā varāhikā /
varāhakarṇī turagī vanajā vājinī hayī // Rajni_6.108
puṣṭidā baladā puṇyā hayagandhā ca pīvarā /
palāśaparṇī vātaghnī śyāmalā kāmarūpiṇī // Rajni_6.109
kālapriyakarī balyā gandhapattrī hayapriyā /
varāhapattrī vijñeyā trayoviṃśatināmakā // Rajni_6.110
aśvagandhā kaṭūṣṇā syāt tiktā ca madagandhikā /
balyā vātaharā hanti kāsaśvāsakṣayavraṇān // Rajni_6.111
hapuṣā vipuṣā visrā visragandhā vigandhikā /
anyā cāsau svalpaphalā kacchūghnī dhvāṅkṣanāśanī // Rajni_6.112
plīhaśatrur viṣaghnī ca kaphaghnī cāparājitā /
pūrvā tu pañcanāmnī syād aparā saptadhābhidhā // Rajni_6.113
hapuṣā kaṭutiktoṣṇā guruḥ śleṣmabalāsajit /

pradarodaraviḍbandhaśūlagulmārśasāṃ harā // Rajni_6.114
śatāvarī śatapadī pīvarīndīvarī varī /
bhīrur dvīpyā dvīpiśatrur dvīpikāmarakaṇṭikā // Rajni_6.115
sūkṣmapattrā supattrā ca bahumūlā śatāhvayā /
nārāyaṇī svādurasā śatāhvā laghuparṇikā // Rajni_6.116
ātmaśalyā jaṭāmūlā śatavīryā mahaudanī /
madhurā śatamūlā ca keśikā śatanetrikā // Rajni_6.117
viśvākhyā vaiṣṇavī kārṣṇī vāsudevī varīyasī /
durmarā tejavallī ca syāt trayastriṃśadāhvayā // Rajni_6.118
mahāśatāvarī vīrā tuṅginī bahupattrikā /
sahasravīryā surasā mahāpuruṣadantikā // Rajni_6.119
ūrdhvakaṇṭā mahāvīryā phaṇijihvā mahāśatā /
śatavīryā suvīryā ca nāmāny asyās trayodaśa // Rajni_6.120
śatāvaryau hime vṛṣye madhure pittajitpare /
kaphavātahare tikte mahāśreṣṭhe rasāyane // Rajni_6.121
śatāvarīdvayaṃ vṛṣyaṃ madhuraṃ pittajiddhimam /
mahatī kaphavātaghnī tiktā śreṣṭhā rasāyane /
kaphapittaharās tiktās tasyā evāṅkurāḥ smṛtāḥ // Rajni_6.122
elavālukam ālūkaṃ vālukaṃ harivālukam /
elvālukaṃ kapitthaṃ ca durvarṇaṃ prasaraṃ dṛḍham // Rajni_6.123
elāgandhikam elāhvaṃ guptagandhi sugandhikam /
elāphalaṃ ca vijñeyaṃ dviḥsaptāhvayam ucyate // Rajni_6.124
elavālukam atyugraṃ kaṣāyaṃ kaphavātanut /
mūrchārtijvaradāhāṃś ca nāśayed rocanaṃ param // Rajni_6.125
tairiṇī teraṇas teraḥ kunīlī nāmataś catuḥ /
teraṇaḥ śiśiras tikto vraṇaghno 'ruṇaraṅgadaḥ // Rajni_6.126
kalikārī lāṅgalinī halinī garbhapātinī /
dīptir viśalyāgnimukhī halī naktendupuṣpikā // Rajni_6.127
vidyujjvālāgnijihvā ca vraṇahṛt puṣpasaurabhā /
svarṇapuṣpā vahniśikhā syād eṣā ṣoḍaśāhvayā // Rajni_6.128
kalikārī kaṭūṣṇā ca kaphavātanikṛntanī /
garbhāntaḥśalyaniṣkāsakāriṇī sāriṇī parā // Rajni_6.129
jayantī tu balāmoṭā haritā ca jayā tathā /
vijayā sūkṣmamūlā ca vikrāntā cāparājitā // Rajni_6.130
jñeyā jayantī galagaṇḍahārī tiktā kaṭūṣṇānilanāśanī ca /
bhūtāpahā kaṇṭhaviśodhanī ca kṛṣṇā tu sā tatra rasāyanī syāt // Rajni_6.131
kākamācī dhvāṅkṣamācī vāyasāhvā ca vāyasī /
sarvatiktā bahuphalā kaṭphalā ca rasāyanī // Rajni_6.132
gucchaphalā kākamātā svādupākā ca sundarī /
varā candrāviṇī caiva matsyākṣī kuṣṭhanāśanī /

tiktikā bahutiktā ca nāmnām aṣṭādaśa smṛtāḥ // Rajni_6.133
kākamācī kaṭus tiktā rasoṣṇā kaphanāśanī /
śūlārśaḥśophadoṣaghnī kuṣṭhakaṇḍūtihāriṇī // Rajni_6.134
śrutaśreṇī dravantī ca nyagrodhī mūṣikāhvayā /
citrā mūṣakamārī ca pratyakśreṇī ca śambarī // Rajni_6.135
śrutaśreṇī ca cakṣuṣyā kaṭur ākhuviṣāpahā /
vraṇadoṣaharā caiva netrāmayanikṛntanī // Rajni_6.136
mārkavo bhṛṅgarājaś ca bhṛṅgāhvaḥ keśarañjanaḥ /
pitṛpriyo raṅgakaś ca keśyaḥ kuntalavardhanaḥ // Rajni_6.137
pīto 'nyaḥ svarṇabhṛṅgāro harivāso haripriyaḥ /
devapriyo vandanīyaḥ pavanaś ca ṣaḍāhvayaḥ // Rajni_6.138
nīlas tu bhṛṅgarājo 'nyo mahānīlas tu nīlakaḥ /
mahābhṛṅgo nīlapuṣpaḥ śyāmalaś ca ṣaḍāhvayaḥ // Rajni_6.139
bhṛṅgarājās tu cakṣuṣyās tiktoṣṇāḥ keśarañjanāḥ /
kaphaśophaviṣaghnāś ca tatra nīlo rasāyanaḥ // Rajni_6.140
kākajaṅghā dhvāṅkṣajaṅghā kākāhvā sātha vāyasī /
pārāvatapadī dāsī nadīkāntā sulomaśā // Rajni_6.141
kākajaṅghā tu tiktoṣṇā krimivraṇakaphāpahā /
bādhiryājīrṇajit jīrṇaviṣamajvarahāriṇī // Rajni_6.142
cuñcuś ca vijalā cañcuḥ kalabhī vīrapattrikā /
cuñcuraś cuñcupattraś ca suśākaḥ kṣetrasambhavaḥ // Rajni_6.143
cuñcus tu madhurā tīkṣṇā kaṣāyā malaśoṣaṇī /
gulmodaravibandhārśograhaṇīrogahāriṇī // Rajni_6.144
bṛhaccuñcur viṣāriḥ syān mahācuñcuḥ sucuñcukā /
sthūlacuñcur dīrghapattrī divyagandhā ca saptadhā // Rajni_6.145
mahācuñcuḥ kaṭūṣṇā ca kaṣāyā malarodhanī /
gulmaśūlodarārśaārtiviṣaghnī ca rasāyanī // Rajni_6.146
kṣudracuñcuḥ sucuñcuḥ syāc cuñcuḥ śunakacuñcukā /
tvaksārabhedinī kṣudrā kaṭukā cirapattrikā // Rajni_6.147
kṣudracuñcus tu madhurā kaṭūṣṇā ca kaṣāyikā /
dīpanī śūlagulmārśaḥśamanī ca vibandhakṛt // Rajni_6.148
cuñcubījaṃ kaṭūṣṇaṃ ca gulmaśūlodarārtijit /
viṣatvagdoṣakaṇḍūtikharjūkuṣṭhaviṣāpaham // Rajni_6.149
sinduvāraḥ śvetapuṣpaḥ sindukaḥ sinduvārakaḥ /
sūrasādhanako netā siddhakaś cārthasiddhakaḥ // Rajni_6.150
sinduvāraḥ kaṭus tiktaḥ kaphavātakṣayāpahaḥ /
kuṣṭhakaṇḍūtiśamanaḥ śūlahṛt kāsasiddhidaḥ // Rajni_6.151
sugandhānyā śītasahā nirguṇḍī nīlasindukaḥ /
sindūkaś capikā bhūtakeśīndrāṇī ca nīlikā // Rajni_6.152
kaṭūṣṇā nīlanirguṇḍī tiktā rūkṣā ca kāsajit /

śleṣmaśophasamīrārtipradarādhmānahāriṇī // Rajni_6.153
śephālikā tu suvahā śuklāṅgī śītamañjarī proktā /
aparājitā ca vijayā vātārir bhūtakeśī ca // Rajni_6.154
śephāliḥ kaṭutiktoṣṇā rūkṣā vātakṣayāpahā /
syād aṅgasaṃdhivātaghnī gudavātādidoṣanut // Rajni_6.155
bheṇḍā bhiṇḍātikā bhiṇḍo bhiṇḍakaḥ kṣetrasambhavaḥ /
catuṣpadaś catuṣpuṇḍraḥ suśākaś cāmlapattrakaḥ // Rajni_6.156
karaparṇo vṛttabījo bhaved ekādaśāhvayaḥ /
bheṇḍā tv amlarasā soṣṇā grāhikā rucikārikā // Rajni_6.157
putradā garbhadātrī ca prajādāpatyadā ca sā /
sṛṣṭipradā prāṇimātā tāpasadrumasaṃnibhā // Rajni_6.158
putradā madhurā śītā nārīpuṣpādidoṣahā /
pittadāhaśramaharā garbhasambhūtidāyikā // Rajni_6.159
takrāhvā takrabhakṣā tu takraparyāyavācakā /
pañcāṅgulī sitābhā syād eṣā pañcābhidhā smṛtā /
takrā kaṭuḥ krimighnī syād vraṇanirmūlinī ca sā // Rajni_6.160
svarṇulī hemapuṣpī syāt svarṇapuṣpadhvajā tathā /
svarṇulī kaṭukā śītā kaṣāyā ca vraṇāpahā // Rajni_6.161
khaskhasaḥ sūkṣmabījaḥ syāt subījaḥ sūkṣmataṇḍulaḥ /
khaskhaso madhuraḥ pāke kāntivīryabalapradaḥ // Rajni_6.162
śimṛḍī matidā proktā balyā paṅgutvahāriṇī /
dravatpattrī ca vātaghnī gucchapuṣpī ca saptadhā // Rajni_6.163
śimṛḍī kaṭur uṣṇā ca vātahṛt pṛṣṭhaśūlahā /
yuktyā rasāyane yogyā dehadārḍhyakarī ca sā // Rajni_6.164
jñeyo 'raṇyakusumbhaḥ syāt kausumbhaś cāgnisambhavaḥ /
kausumbhaḥ kaṭukaḥ pāke śleṣmahṛd dīpanaś ca saḥ // Rajni_6.165
āhulyaṃ halurākhyaṃ ca karaṃ taravaṭaṃ tathā /
śimbīphalaṃ supuṣpaṃ syād arbaraṃ dantakāṣṭhakam // Rajni_6.166
hemapuṣpaṃ tathā pītapuṣpaṃ kāñcanapuṣpakam /
nṛpamaṅgalyakaṃ caiva śaratpuṣpaṃ trir ekadhā // Rajni_6.167
āhulyaṃ tiktaśītaṃ syāc cakṣuṣyaṃ pittadoṣanut /
mukharukkuṣṭhakaṇḍūtijantuśūlavraṇāpaham // Rajni_6.168
āhulyaṃ kuṣṭhaketur mārkaṇḍīyaṃ mahauṣadham /
āhulyaṃ tiktarasaṃ jvarakuṣṭhāmasidhmanut // Rajni_6.169
kāsamardo 'rimardaś ca kāsāriḥ kāsamardakaḥ /
kālaḥ kanaka ity ukto jāraṇo dīpakaś ca saḥ // Rajni_6.170
kāsamardaḥ satiktoṣṇo madhuraḥ kaphavātanut /
ajīrṇakāsapittaghnaḥ pācanaḥ kaṇṭhaśodhanaḥ // Rajni_6.171
ādityapattro 'rkadalārkapattraḥ syāt sūkṣmapattras tapanacchadaś ca /
kuṣṭhārir arko viṭapaḥ supattro ravipriyo raśmipatiś ca rudraḥ // Rajni_6.172

ādityapattraḥ kaṭur uṣṇavīryaḥ kaphāpaho vātarujāpahaś ca /
saṃdīpano jāṭharagulmahārī jñeyaḥ sa cārocananāśakaś ca // Rajni_6.173
śvetāmlī tv ambikā proktā piṣṭauṇḍiḥ piṇḍikā ca sā /
śvetāmlī madhurā vṛṣyā pittaghnī baladāyinī // Rajni_6.174
nīlāmlī nīlapiṣṭauṇḍī śyāmāmlī dīrghaśākhikā /
nīlāmlī madhurā rucyā kaphavātaharā parā // Rajni_6.175
ajagandhā bastagandhā surapuṣpāvigandhikā /
ugragandhā brahmagarbhā brāhmī pūtimayūrikā // Rajni_6.176
ajagandhā kaṭūṣṇā syād vātagulmodarāpahā /
karṇavraṇārtiśūlaghnī pītā ced añjane hitā // Rajni_6.177
ādityabhaktā varadārkabhaktā suvarcalā sūryalatārkakāntā /
maṇḍūkaparṇī surasambhavā ca sauriḥ sutejārkahitā ravīṣṭā // Rajni_6.178
maṇḍūkī satyanāmnī syād devī mārtaṇḍavallabhā /
vikrāntā bhāskareṣṭā ca bhaved aṣṭādaśāhvayā // Rajni_6.179
ādityabhaktā śiśirā satiktā kaṭus tathogrā kaphahāriṇī ca /
tvagdoṣakaṇḍūvraṇakuṣṭhabhūtagrahograśītajvaranāśinī ca // Rajni_6.180
viṣamuṣṭiḥ keśamuṣṭiḥ sumuṣṭir aṇumuṣṭikaḥ /
kṣupaḍoḍisamāyukto muṣṭiḥ pañcābhidhaḥ smṛtaḥ // Rajni_6.181
viṣamuṣṭiḥ kaṭus tikto dīpanaḥ kaphavātahṛt /
kaṇṭhāmayaharo rucyo raktapittārtidāhakṛt // Rajni_6.182
anyā ḍoḍī tu jīvantī śākaśreṣṭhā sukhālukā /
bahuparṇī dīrghapattrā sūkṣmapattrā ca jīvanī // Rajni_6.183
ḍoḍī tu kaṭutiktoṣṇā dīpanī kaphavātajit /
kaṇṭhāmayaharā rucyā raktapittārtidāhanut // Rajni_6.184
kālāñjanī cāñjanī ca recanī cāsitāñjanī /
nīlāñjanī ca kṛṣṇābhā kālī kṛṣṇāñjanī ca sā // Rajni_6.185
kālāñjanī kaṭūṣṇā syād amlāmakrimiśodhanī /
apānāvartaśamanī jaṭharāmayahāriṇī // Rajni_6.186
kārpāsī sāriṇī caiva cavyā sthūlā picus tathā /
badarī bādaraś caiva guṇasūs tuṇḍikerikā /
marūdbhavā samudrāntā jñeyā ekādaśābhidhā // Rajni_6.187
kārpāsī madhurā śītā stanyā pittakaphāpahā /
tṛṣṇādāhaśramabhrāntimūrchāhṛd balakāriṇī // Rajni_6.188
vanajāraṇyakārpāsī bhāradvājī vanodbhavā /
bhāradvājī himā rucyā vraṇaśastrakṣatāpahā // Rajni_6.189
kokilākṣaḥ śṛgālī ca śṛṅkhalā rakaṇas tathā /
śṛṅgālaghaṇṭī vajrāsthiśṛṅkhalā vajrakaṇṭakaḥ // Rajni_6.190
ikṣuraḥ kṣurako vajraḥ śṛṅkhalikā pikekṣaṇaḥ /
picchilā cekṣugandhā ca jñeyā bhuvanasaṃmitā // Rajni_6.191
kokilākṣas tu madhuraḥ śītaḥ pittātisāranut /

vṛṣyaḥ kaphaharo balyo rucyaḥ saṃtarpaṇaḥ paraḥ // Rajni_6.192
sātalā saptalā sārī vidulā vimalāmalā /
bahuphenā carmakaṣā phenā dīptā viṣāṇikā /
svarṇapuṣpī citraghanā syāt trayodaśanāmakā // Rajni_6.193
sātalā kaphapittaghnī laghutiktakaṣāyikā /
visarpakuṣṭhavisphoṭavraṇaśophanikṛntanī // Rajni_6.194
syāt kāmavṛddhiḥ smaravṛddhisaṃjño manojavṛddhir madanāyudhaś ca /
kandarpajīvaś ca jitendriyāhvaḥ kāmopajīvo 'pi ca jīvasaṃjñaḥ // Rajni_6.195
kāmavṛddhes tu bījaṃ syān madhuraṃ balavardhanam /
kāmavṛddhikaraṃ rucyaṃ bahulendriyavṛddhidam // Rajni_6.196
syāc cakramardo 'ṇḍagajo gajākhyo meṣāhvayaś caiḍagajo 'ṇḍahastī /
vyāvartakaś cakragajaś ca cakrī puṃnāḍapuṃnāṭavimardakāś ca // Rajni_6.197
dadrughnas tarvaṭaś ca syāc cakrāhvaḥ śukanāśanaḥ /
dṛḍhabījaḥ prapunnāṭaḥ kharjūghnaś conaviṃśatiḥ // Rajni_6.198
cakramardaḥ kaṭus tīvro medovātakaphāpahaḥ /
vraṇakaṇḍūtikuṣṭhārtidadrupāmādidoṣanut // Rajni_6.199
jhiñjhirīṭā kaṇṭaphalī pītapuṣpāpi jhiñjhirā /
huḍaromāśrayaphalā vṛttā caiva ṣaḍāhvayā // Rajni_6.200
jhiñjhirīṭā kaṭuḥ śītā kaṣāyā cātisārajit /
vṛṣyā saṃtarpaṇī balyā mahiṣīkṣīravardhanī // Rajni_6.201
itthaṃ pṛthukṣupakadambakanāmakāṇḍanirvarṇanāguṇanirūpaṇapūrvam etam /
vargaṃ vaṭuḥ sphuṭam adhītya dadhīta sadyaḥ sauvargavaidyakavicārasucāturīṃ saḥ // Rajni_6.202
yena svena nṛṇāṃ kṣaṇena mahatā vīryeṇa sūryopamā vyatyasyāṅgavikāram uddhatatayā dūraṃ kṣipanty āmayān /
svasmin nāmny api saṃstavādivaśatas teṣāṃ vikārodayavyatyāsaṃ dadhatāṃ nitāntagahano vargaḥ kṣupāṇām ayam // Rajni_6.203
saṃtāpaṃ viduṣāṃ prasahya samitau sphītaṃ pratāpaṃ dviṣāṃ yasmin vismayate 'vanaṃ ca nidhanaṃ dṛṣṭvādhunā tejasā /
dhunvanty auṣadhayaḥ svayaṃ kila gadān yenārpitāḥ spardhayā turyas tasya kṛtau sthito naraharer vargaḥ śatāhvādikaḥ // Rajni_6.204
Rājanighaṇṭu, Mūlakādivarga
mūlakaṃ pañcadhā proktaṃ caturdhā śigrur ucyate /
vaṃśo dvir vetro mākandī haridrā vanajā tathā // Rajni_7.1
śṛṅgāṭo bhramaracchallī vanyārdrakam athāparam /
rasono dvividhaḥ proktaḥ palāṇḍuś ca dvidhā mataḥ // Rajni_7.2
viṃśatyekottaraṃ mūlaṃ śaraṇaṃ dvaṃdvam ucyate /
ālūkasaptakaṃ cātha proktāś cāraṇyakandakāḥ // Rajni_7.3
mahiṣīhastikolāś ca vārāhī viṣṇudhāriṇī /
dvidhā ca nākulī mālā vidārīdvayaśālmalī // Rajni_7.4
caṇḍālas tailakandaś ca triparṇī puṣkaras tathā /
musalī dvividhā cātha tridhā gucchās tathaiva ca // Rajni_7.5
eṣu nāgakarāhvā ca pattraśākam athocyate /
vāstukaṃ cukrakaṃ cillī trividhaṃ śigrupattrakam // Rajni_7.6
pālakyarājaśākinyau caturdhopodakī kramāt /

kuṇañjaraḥ kusumbhākhyaḥ śatāhvā patrataṇḍulī // Rajni_7.7
rājikādvayacāṅgerī gholikā trividhā matā /
jīvaśākas tathā gaurasuvarṇākhyaḥ punarnavā // Rajni_7.8
vasukaḥ phañjikādiś ca miśrako 'ṅkakarāhvayaḥ /
ataḥ paraṃ ca kuṣmāṇḍī kumbhatumbī tv alābukā // Rajni_7.9
bhūtumbikā kaliṅgaś ca dvidhā kośātakī tathā /
paṭolī madhurādyā ca mṛgākṣī dadhipuṣpikā // Rajni_7.10
śimbī ca kāravallī ca karkoṭī svādutumbikā /
niṣpāvīdvayavārttākī ḍaṅgarī kharbujā tathā /
karkaṭī trapusairvārur vālukī cīnakarkaṭī // Rajni_7.11
cirbhiṭā ca śaśāṇḍūlī kuḍuhuñcī munīkṣaṇaiḥ /
vedabhedāḥ kramān mūlakandapattraphalātmakāḥ // Rajni_7.12
śākavarge 'tra kathyante manoharaguṇāśrayāḥ /
evaṃ caturvidhaṃ dravyaṃ bāṇakhaṃ candrasaṃyutam // Rajni_7.13
mūlakaṃ nīlakaṇṭhaṃ ca mūlāhvaṃ dīrghamūlakam /
bhūkṣāraṃ kandamūlaṃ syāddhastidantaṃ sitaṃ tathā // Rajni_7.14
śaṅkhamūlaṃ haritparṇaṃ ruciraṃ dīrghakandakam /
kuñjarakṣāramūlaṃ ca mūlasyaite trayodaśa // Rajni_7.15
mūlakaṃ tīkṣṇam uṣṇaṃ ca kaṭūṣṇaṃ grāhi dīpanam /
durnāmagulmahṛdrogavātaghnaṃ rucidaṃ guru // Rajni_7.16
cāṇākhyamūlakaṃ cānyac chāleyaṃ viṣṇuguptakam /
sthūlamūlaṃ mahākandaṃ kauṭilyaṃ marusambhavam /
śālāmarkaṭakaṃ miśraṃ jñeyaṃ caiva navābhidham // Rajni_7.17
cāṇākhyamūlakaṃ soṣṇaṃ kaṭukaṃ rucyadīpanam /
kaphavātakrimīn gulmaṃ nāśayed grāhakaṃ guru // Rajni_7.18
gṛñjanaṃ śikhimūlaṃ ca yavaneṣṭaṃ ca vartulam /
granthimūlaṃ śikhākandaṃ kandaṃ ḍiṇḍīramodakam // Rajni_7.19
gṛñjanaṃ kaṭukoṣṇaṃ ca kaphavātarujāpaham /
rucyaṃ ca dīpanaṃ hṛdyaṃ durgandhaṃ gulmanāśanam // Rajni_7.20
piṇḍamūlaṃ gajāṇḍaṃ ca piṇḍakaṃ piṇḍamūlakam /
piṇḍamūlaṃ kaṭūṣṇaṃ ca gulmavātādidoṣanut // Rajni_7.21
soṣṇaṃ tīkṣṇaṃ ca tiktaṃ madhurakaṭurasaṃ mūtradoṣāpahāri śvāsārśaḥkāsagulmakṣayanayanarujānābhiśūlāmayaghnam /
kaṇṭhyaṃ balyaṃ ca rucyaṃ malavikṛtiharaṃ mūlakaṃ bālakaṃ syāt uṣṇaṃ jīrṇaṃ ca śoṣapradam uditam idaṃ dāhapittāsradāyi // Rajni_7.22
āmaṃ saṃgrāhi rucyaṃ kaphapavanaharaṃ pakvam etat kaṭūṣṇaṃ bhukteḥ prāgbhakṣitaṃ cet sapadi vitanute pittadāhāsrakopam /
bhuktyā sārdhaṃ tu jagdhaṃ hitakarabalakṛd veśavāreṇa tac cet pakvaṃ hṛdrogaśūlapraśamanam uditaṃ śūlarugghāri mūlam // Rajni_7.23
garjaraṃ piṅgamūlaṃ ca pītakaṃ ca sumūlakam /
svādumūlaṃ supītaṃ ca nāraṅgaṃ pītamūlakam // Rajni_7.24
garjaraṃ madhuraṃ rucyaṃ kiṃcit kaṭu kaphāpaham /
ādhmānakrimiśūlaghnaṃ dāhapittatṛṣāpaham // Rajni_7.25
śigrur haritaśākaś ca śākapattraḥ supattrakaḥ /

upadaṃśaḥ kṣamādaṃśo jñeyaḥ komalapattrakaḥ /
bahumūlo daṃśamūlas tīkṣṇamūlo daśāhvayaḥ // Rajni_7.26
śigruś ca kaṭutiktoṣṇas tīkṣṇo vātakaphāpahaḥ /
mukhajāḍyaharo rucyo dīpano vraṇadoṣanut // Rajni_7.27
śobhāñjano nīlaśigrus tīkṣṇagandho janapriyaḥ /
mukhāmodaḥ kṛṣṇaśigruś cakṣuṣyo rucirañjanaḥ // Rajni_7.28
śobhāñjanas tīkṣṇakaṭuḥ svādūṣṇaḥ picchilas tathā /
jantuvātārtiśūlaghnaś cakṣuṣyo rocanaḥ paraḥ // Rajni_7.29
śvetaśigruḥ sutīkṣṇaḥ syān mukhabhaṅgaḥ sitāhvayaḥ /
sumūlaḥ śvetamarico rocano madhuśigrukaḥ // Rajni_7.30
śvetaśigruḥ kaṭus tīkṣṇaḥ śophānilanikṛntanaḥ /
aṅgavyathāharo rucyo dīpano mukhajāḍyanut // Rajni_7.31
raktako raktaśigruḥ syān madhuro bahulacchadaḥ /
sugandhakesaraḥ siṃho mṛgāriś ca prakīrtitaḥ // Rajni_7.32
raktaśigrur mahāvīryo madhuraś ca rasāyanaḥ /
śophādhmānasamīrārtipittaśleṣmāpasārakaḥ // Rajni_7.33
vaṃśo yavaphalo veṇuḥ karmāras tṛṇaketukaḥ /
maskaraḥ śataparvā ca kaṇṭāluḥ kaṇṭakī tathā // Rajni_7.34
mahābalo dṛḍhagranthir dṛḍhapattro dhanudrumaḥ /
dhanuṣyo dṛḍhakāṇḍaś ca vijñeyo bāṇabhūmitaḥ // Rajni_7.35
vaṃśau tv amlau kaṣāyau ca kiṃcit tiktau ca śītalau /
mūtrakṛcchrapramehārśaḥpittadāhāsranāśanau // Rajni_7.36
anyas tu randhravaṃśaḥ syāt tvaksāraḥ kīcakāhvayaḥ /
maskaro vādanīyaś ca suṣirākhyaḥ ṣaḍāhvayaḥ // Rajni_7.37
viśeṣo randhravaṃśas tu dīpano 'jīrṇanāśanaḥ /
rucikṛt pācano hṛdyaḥ śūlaghno gulmanāśanaḥ // Rajni_7.38
vaṃśāgraṃ tu karīro vaṃśāṅkuraś ca yavaphalāṅkuraḥ /
tasya granthis tu paruḥ parva tathā kāṇḍasandhiś ca // Rajni_7.39
karīraṃ kaṭutiktāmlaṃ kaṣāyaṃ laghu śītalam /
pittāsradāhakṛcchraghnaṃ rucikṛt parva nirguṇam // Rajni_7.40
vetro veto yogidaṇḍaḥ sudaṇḍo mṛduparvakaḥ /
vetraḥ pañcavidhaḥ śaityakaṣāyo bhūtapittahṛt // Rajni_7.41
mākandī bahumūlā ca mādanī gandhamūlikā /
ekā viśadamūlī ca śyāmalā ca tathāparā // Rajni_7.42
mākandī kaṭukā tiktā madhurā dīpanī parā /
rucyālpavātalā pathyā na varṣāsu hitādhikā // Rajni_7.43
śolī vanaharidrā syāt vanāriṣṭā ca śolikā /
śolikā kaṭugaulyā ca rucyā tiktā ca dīpanī // Rajni_7.44
śṛṅgāṭakaḥ śṛṅgaruho jalavallī jalāśrayā /
śṛṅgakandaḥ śṛṅgamūlo viṣāṇī saptanāmakaḥ // Rajni_7.45

śṛṅgāṭakaḥ śoṇitapittahārī laghuḥ saro vṛṣyatamo viśeṣāt /
tridoṣatāpaśramaśophahāro ruciprado mehanadārḍhyahetuḥ // Rajni_7.46
bhṛṅgāhvā bhramaracchallī bhramarā bhṛṅgamūlikā /
bhṛṅgacchallī kaṭūṣṇā syāt tiktā dīpanarocanī // Rajni_7.47
peūr vanārdrakā proktā vanajāraṇyajārdrakā /
peūs tu kaṭukāmlā ca rucikṛd balyadīpanī // Rajni_7.48
rasono laśuno 'riṣṭo mlecchakando mahauṣadham /
bhūtaghnaś cogragandhaś ca laśunaḥ śītamardakaḥ // Rajni_7.49
rasono 'mlarasonaḥ syāt gurūṣṇaḥ kaphavātanut /
arucikrimihṛdrogaśophaghnaś ca rasāyanaḥ // Rajni_7.50
rasona uṣṇaḥ kaṭupicchilaś ca snigdho guruḥ svāduraso 'tibalyaḥ /
vṛṣyaś ca medhāsvaravarṇacakṣuṣyāsthisaṃdharbhānakaraḥ sutīkṣṇaḥ // Rajni_7.51
rasono 'nyo mahākando gṛjano dīrghapattrakaḥ /
pṛthupattraḥ sthūlakando yavaneṣṭo bale hitaḥ // Rajni_7.52
gṛñjanasya madhuraṃ kaṭu kandaṃ nālam apy upadiśanti kaṣāyam /
pattrasaṃcayam uśanti ca tiktaṃ sūrayo lavaṇam asthi vadanti // Rajni_7.53
hṛdrogajīrṇajvarakukṣiśūlavibandhagulmārucikṛcchraśophān /
durnāmakuṣṭhānilasādajantukaphāmayān hanti mahārasonaḥ // Rajni_7.54
palāṇḍus tīkṣṇakandaś ca ullī ca mukhadūṣaṇaḥ /
śūdrapriyaḥ krimighnaś ca dīpano mukhagandhakaḥ // Rajni_7.55
bahupattro viśvagandho rocano rudrasaṃjñakaḥ /
śvetakandaś ca tatraiko hāridro 'nya iti dvidhā // Rajni_7.56
palāṇḍuḥ kaṭuko balyaḥ kaphapittaharo guruḥ /
vṛṣyaś ca rocanaḥ snigdho vāntidoṣavināśanaḥ // Rajni_7.57
anyo rājapalāṇḍuḥ syāt yavaneṣṭo nṛpāhvayaḥ /
rājapriyo mahākando dīrghapattraś ca rocakaḥ // Rajni_7.58
nṛpeṣṭo nṛpakandaś ca mahākando nṛpapriyaḥ /
raktakandaś ca rājeṣṭo nāmāny atra trayodaśa // Rajni_7.59
palāṇḍur nṛpapūrvaḥ syāt śiśiraḥ pittanāśanaḥ /
kaphahṛd dīpanaś caiva bahunidrākaras tathā // Rajni_7.60
vakṣyate nṛpapalāṇḍulakṣaṇaṃ kṣāratīkṣṇamadhuro rucipradaḥ /
kaṇṭhaśoṣaśamano 'tidīpanaḥ śleṣmapittaśamano 'tibṛṃhaṇaḥ // Rajni_7.61
kaṇḍūlaḥ śūraṇaḥ kandī sukandī sthūlakandakaḥ /
durnāmāriḥ suvṛttaś ca vātāriḥ kandaśūraṇaḥ // Rajni_7.62
arśoghnas tīvrakandaś ca kandārhaḥ kandavardhanaḥ /
bahukando rucyakandaḥ śūrakandas tu ṣoḍaśaḥ // Rajni_7.63
śūraṇaḥ kaṭukarucyadīpanaḥ pācanaḥ krimikaphānilāpahaḥ /
śvāsakāsavamanārśasāṃ haraḥ śūlagulmaśamano 'sradoṣakṛt // Rajni_7.64
sitaśūraṇas tu vanyo vanakando 'raṇyaśūraṇo vanajaḥ /
sa śvetaśūraṇākhyo vanakandaḥ kaṇḍūlaś ca saptākhyaḥ // Rajni_7.65

śvetaśūraṇako rucyaḥ kaṭūṣṇaḥ krimināśanaḥ /
gulmaśūlādidoṣaghnaḥ sa cārocakahārakaḥ // Rajni_7.66
mukhālur maṇḍapāroho dīrghakandaḥ sukandakaḥ /
sthūlakando mahākandaḥ svādukandaś ca saptadhā // Rajni_7.67
mukhālukaḥ syān madhuraḥ śiśiraḥ pittanāśanaḥ /
rucikṛd vātakṛc caiva dāhaśoṣatṛṣāpahaḥ // Rajni_7.68
piṇḍāluḥ syāt granthilaḥ piṇḍakandaḥ kandagranthī romaśo romakandaḥ /
romāhvaḥ syāt so 'pi tāmbūlapattro lālākandaḥ piṇḍako 'yaṃ daśāhvaḥ // Rajni_7.69
piṇḍālur madhuraḥ śīto mūtrakṛcchrāmayāpahaḥ /
dāhaśoṣapramehaghno vṛṣyaḥ saṃtarpaṇo guruḥ // Rajni_7.70
anyas tu raktapiṇḍālū raktālū raktapiṇḍakaḥ /
lohito raktakandaś ca lohitāluḥ ṣaḍāhvayaḥ // Rajni_7.71
raktapiṇḍālukaḥ śīto madhurāmlaḥ śramāpahaḥ /
pittadāhāpaho vṛṣyo balapuṣṭikaro guruḥ // Rajni_7.72
kāsāluḥ kāsakandaś ca kandāluś cālukaś ca saḥ /
ālur viśālapattraś ca pattrāluś ceti saptadhā // Rajni_7.73
kāsālur ugrakaṇḍūtivātaśleṣmāmayāpahaḥ /
arocakaharaḥ svāduḥ pathyo dīpanakārakaḥ // Rajni_7.74
phoṇḍālur lohitāluś ca raktapattro mṛducchadaḥ /
phoṇḍāluḥ śleṣmavātaghnaḥ kaṭūṣṇo dīpanaś ca saḥ // Rajni_7.75
pāṇiyālur jalāluḥ syāt anupālur avālukaḥ /
pāṇiyālus tridoṣaghnaḥ saṃtarpaṇakaraḥ paraḥ // Rajni_7.76
nīlālur asitāluḥ syāt kṛṣṇāluḥ śyāmalālukaḥ /
nīlālur madhuraḥ śītaḥ pittadāhaśramāpahaḥ // Rajni_7.77
śubhrālur mahiṣīkando lulāyakandaś ca śuklakandaś ca /
sarpākhyo vanavāsī viṣakando nīlakando 'nyaḥ // Rajni_7.78
kaṭūṣṇo mahiṣīkandaḥ kaphavātāmayāpahaḥ /
mukhajāḍyaharo rucyo mahāsiddhikaraḥ sitaḥ // Rajni_7.79
hastikando hastipattraḥ sthūlakando 'tikandakaḥ /
bṛhatpattro 'tipattraś ca hastikarṇaḥ sukarṇakaḥ // Rajni_7.80
tvagdoṣāriḥ kuṣṭhahantā girivāsī nagāśrayaḥ /
gajakando nāgakando jñeyo dvisaptanāmakaḥ // Rajni_7.81
hastikandaḥ kaṭūṣṇaḥ syāt kaphavātāmayāpahaḥ /
tvagdoṣaśramahā kuṣṭhaviṣavīsarpanāśakaḥ // Rajni_7.82
kolakandaḥ krimighnaś ca pañjalo vastrapañjalaḥ /
puṭāluḥ supuṭaś caiva puṭakandaś ca saptadhā // Rajni_7.83
kolakandaḥ kaṭuś coṣṇaḥ krimidoṣavināśanaḥ /
vāntivicchardiśamano viṣadoṣanivāraṇaḥ // Rajni_7.84
syād vārāhī śūkarī kroḍakanyā gṛṣṭir viṣvaksenakāntā varāhī /
kaumārī syād brahmaputrī trinetrā krauḍī kanyā gṛṣṭikā mādhaveṣṭā // Rajni_7.85

śūkarakandaḥ kroḍo vanavāsī kuṣṭhanāśano vanyaḥ /
amṛtaś ca mahāvīryo mahauṣadhiḥ śabarakandaś ca // Rajni_7.86
varāhakando vīraś ca brāhmakandaḥ sukandakaḥ /
vṛddhido vyādhihantā ca vasunetramitāhvayāḥ // Rajni_7.87
vārāhī tiktakaṭukā viṣapittakaphāpahā /
kuṣṭhamehakrimiharā vṛṣyā balyā rasāyanī // Rajni_7.88
viṣṇukando viṣṇuguptaḥ supuṣṭo bahusampuṭaḥ /
jalavāso bṛhatkando dīrghavṛnto haripriyaḥ // Rajni_7.89
viṣṇukandas tu madhuraḥ śiśiraḥ pittanāśanaḥ /
dāhaśophaharo rucyaḥ saṃtarpaṇakaraḥ paraḥ // Rajni_7.90
dhāriṇī dhāraṇīyā ca vīrapattrī sukandakaḥ /
kandālur vanakandaś ca kandādyo daṇḍakandakaḥ // Rajni_7.91
madhuro dhāriṇīkandaḥ kaphapittāmayāpahaḥ /
vaktradoṣapraśamanaḥ kuṣṭhakaṇḍūtināśanaḥ // Rajni_7.92
nākulī sarpagandhā ca sugandhā raktapattrikā /
īśvarī nāgagandhā cāpy ahibhuk svarasā tathā /
sarpādanī vyālagandhā jñeyā ceti daśāhvayā // Rajni_7.93
anyā mahāsugandhā ca suvahā gandhanākulī /
sarpākṣī phaṇihantrī ca nakulāḍhyāhibhuk ca sā // Rajni_7.94
viṣamardanikā cāhimardinī viṣamardinī /
mahāhigandhāhilatā jñeyā sā dvādaśāhvayā // Rajni_7.95
nākulīyugalaṃ tiktaṃ kaṭūṣṇaṃ ca tridoṣajit /
anekaviṣavidhvaṃsi kiṃcic chreṣṭhaṃ dvitīyakam // Rajni_7.96
atha mālākandaḥ syād ālikandaś ca paṅktikandaś ca /
triśikhadalā granthidalā kandalatā kīrtitā ṣoḍhā // Rajni_7.97
mālākandaḥ sutīkṣṇaḥ syāt gaṇḍamālāvināśakaḥ /
dīpano gulmahāraś ca vātaśleṣmāpakarṣakṛt // Rajni_7.98
vidārikā svādukandā sitā śuklā śṛgālikā /
vidārī vṛṣyakandā ca viḍālī vṛṣyavallikā // Rajni_7.99
bhūkuṣmāṇḍī svādulatā gajeṣṭā vārivallabhā /
jñeyā kandaphalā ceti manusaṃkhyāhvayā matā // Rajni_7.100
vidārī madhurā śītā guruḥ snigdhāsrapittajit /
jñeyā ca kaphakṛt puṣṭibalyā vīryavivardhanī // Rajni_7.101
anyā kṣīravidārī syād ikṣugandhekṣuvallarī /
ikṣuvallī kṣīrakandaḥ kṣīravallī payasvinī // Rajni_7.102
kṣīraśuklā kṣīralatā payaḥkandā payolatā /
payovidārikā ceti vijñeyā dvādaśāhvayā // Rajni_7.103
jñeyā kṣīravidārī ca madhurāmlā kaṣāyakā /
tiktā ca pittaśūlaghnī mūtramehāmayāpahā // Rajni_7.104
kṣīrakando dvidhā prokto vinālas tu sanālakaḥ /

vinālo rogahartā syād vayaḥstambhī sanālakaḥ // Rajni_7.105
śālmalīkandakaś cātha vijulo vanavāsakaḥ /
vanavāsī malaghnaś ca malahantā ṣaḍāhvayaḥ // Rajni_7.106
madhuraḥ śālmalīkando malasaṃgraharodhajit /
śiśiraḥ pittadāhārtiśoṣasaṃtāpanāśanaḥ // Rajni_7.107
proktaś caṇḍālakandaḥ syād ekapattro dvipattrakaḥ /
tripattro 'tha catuṣpattraḥ pañcapattraś ca bhedataḥ // Rajni_7.108
caṇḍālakando madhuraḥ kaphapittāsradoṣajit /
viṣabhūtādidoṣaghno vijñeyaś ca rasāyanaḥ // Rajni_7.109
atha tailakanda ukto drāvakakandas tilāṅkitadalaś ca /
karavīrakandasaṃjño jñeyas tilacitrapattrako bāṇaiḥ // Rajni_7.110
lohadrāvī tailakandaḥ kaṭūṣṇo vātāpasmārāpahārī viṣāriḥ /
śophaghnaḥ syād bandhakārī rasasya drāg evāsau dehasiddhiṃ vidhatte // Rajni_7.111
aśvāripattrasaṃkāśaḥ tilabindusamanvitaḥ /
saṃsnigdhādhasthabhūmisthaḥ tilakando 'tivistṛtaḥ // Rajni_7.112
triparṇikā bṛhatpattrī chinnagranthinikā ca sā /
kandālaḥ kandabahalāpy amlavallī viṣāpahā // Rajni_7.113
triparṇī madhurā śītā śvāsakāsavināśanī /
pittaprakopaśamanī viṣavraṇaharā parā // Rajni_7.114
musalī tālamūlī ca suvahā tālamūlikā /
godhāpadī hemapuṣpī bhūtālī dīrghakandikā // Rajni_7.115
musalī madhurā śītā vṛṣyā puṣṭibalapradā /
picchilā kaphadā pittadāhaśramaharā parā // Rajni_7.116
musalī syād dvidhā proktā śvetā cāparasaṃjñakā /
śvetā svalpaguṇopetā aparā ca rasāyanī // Rajni_7.117
gucchāhvakandas tavakāhvakandako gulucchakandaś ca vighaṇṭikābhidhaḥ /
gulucchakando madhuraḥ suśītalo vṛṣyapradas tarpaṇadāhanāśanaḥ // Rajni_7.118
lakṣmaṇā putrakandā ca putradā nāginī tathā /
nāgāhvā nāgapattrī ca tulinī majjikā ca sā /
asrabinducchadā caiva sukandā daśadhāhvayā // Rajni_7.119
lakṣmaṇā madhurā śītā strīvandhyatvavināśanī /
rasāyanakarī balyā tridoṣaśamanī parā // Rajni_7.120
hastaparyāyapūrvas tu joḍir vaidyavaraiḥ smṛtaḥ /
karajoḍir iti khyāto rasabandhādivaśyakṛt // Rajni_7.121
vāstukaṃ vāstu vāstūkaṃ vastukaṃ hilamocikā /
śākarājo rājaśākaś cakravartiś ca kīrtitaḥ // Rajni_7.122
vāstukaṃ tu madhuraṃ suśītalaṃ kṣāram īṣad amlaṃ tridoṣajit /
rocanaṃ jvaraharaṃ mahārśasāṃ nāśanaṃ ca malamūtraśuddhikṛt // Rajni_7.123
cukraṃ tu cukravāstūkaṃ likucaṃ cāmlavāstukam /
dalāmlam amlaśākākhyam amlādi hilamocikā // Rajni_7.124

cukraṃ syād amlapattraṃ tu laghūṣṇaṃ vātagulmanut /
rucikṛd dīpanaṃ pathyam īṣat pittakaraṃ param // Rajni_7.125
palāśalohitā cillī vāstukā cillikā ca sā /
mṛdupattrī kṣāradalā kṣārapattrī tu vāstukī // Rajni_7.126
cillī vāstukatulyā ca sakṣārā śleṣmapittanut /
pramehamūtrakṛcchraghnī pathyā ca rucikāriṇī // Rajni_7.127
śvetacillī tu vāstūkī supathyā śvetacillikā /
sitacilly upacillī ca jvaraghnī kṣudravāstukī // Rajni_7.128
śvetacillī sumadhurā kṣārā ca śiśirā ca sā /
tridoṣaśamanī pathyā jvaradoṣavināśanī // Rajni_7.129
anyā śunakacillī syāt sucillī śvānacillikā /
śvacillī kaṭutīkṣṇā ca kaṇḍūtivraṇahāriṇī // Rajni_7.130
śigrupattrabhavaṃ śākaṃ rucyaṃ vātakaphāpaham /
kaṭūṣṇaṃ dīpanaṃ pathyaṃ krimighnaṃ pācanaṃ param // Rajni_7.131
pālakyaṃ tu palakyāyāṃ madhurā kṣurapattrikā /
supattrā snigdhapattrā ca grāmīṇā grāmyavallabhā // Rajni_7.132
pālakyam īṣat kaṭukaṃ madhuraṃ pathyaśītalam /
raktapittaharaṃ grāhi jñeyaṃ saṃtarpaṇaṃ param // Rajni_7.133
rājābhidhānapūrvā tu nagāhvā cāpareṇa vā /
rājādriḥ syād rājagirir jñātavyā rājaśākinī // Rajni_7.134
rājaśākinikā rucyā pittaghnī śītalā ca sā /
saivātiśītalā rucyā vijñeyā sthūlaśākinī // Rajni_7.135
upodakī kalambī ca picchilā picchilacchadā /
mohinī madaśākaś ca viśālādyā hy upodakī // Rajni_7.136
upodakī kaṣāyoṣṇā kaṭukā madhurā ca sā /
nidrālasyakarī rucyā viṣṭambhaśleṣmakāriṇī // Rajni_7.137
upodaky aparā kṣudrā sūkṣmapattrā tu maṇḍapī /
rasavīryavipākeṣu sadṛśī pūrvayā svayam // Rajni_7.138
upodakī tṛtīyā ca vanyajā vanajāhvayā /
vanajopodakī tiktā kaṭūṣṇā rocanī ca sā // Rajni_7.139
mūlapotī kṣudravallī potikā kṣudrapotikā /
kṣupopodakanāmnī ca valliḥ śākaṭapotikā // Rajni_7.140
mūlapotī tridoṣaghnī vṛṣyā balyā laghuś ca sā /
balapuṣṭikarī rucyā jaṭharānaladīpanī // Rajni_7.141
kuṇañjaras tridoṣaghno madhuro rucyadīpakaḥ /
īṣat kaṣāyaḥ saṃgrāhī pittaśleṣmakaro laghuḥ // Rajni_7.142
kausumbhaśākaṃ madhuraṃ kaṭūṣṇaṃ viṇmūtradoṣāpaharaṃ madaghnam /
dṛṣṭiprasādaṃ kurute viśeṣād rucipradaṃ dīptikaraṃ ca vahneḥ // Rajni_7.143
śatapuṣpādalaṃ soṣṇaṃ madhuraṃ gulmaśūlajit /
vātaghnaṃ dīpanaṃ pathyaṃ pittahṛd rucidāyakam // Rajni_7.144

taṇḍulīyakadalaṃ himam arśaḥpittaraktaviṣakāsavināśi /
grāhakaṃ ca madhuraṃ ca vipāke dāhaśoṣaśamanaṃ rucidāyi // Rajni_7.145
kaṭūṣṇaṃ rājikāpattraṃ krimivātakaphāpaham /
kaṇṭhāmayaharaṃ svādu vahnidīpanakārakam // Rajni_7.146
sārṣapaṃ pattram atyuṣṇaṃ raktapittaprakopanut /
vidāhi kaṭukaṃ svādu śukrahṛd rucidāyakam // Rajni_7.147
cāṅgerīśākam atyuṣṇaṃ kaṭu rocanapācanam /
dīpanaṃ kaphavātārśaḥsaṃgrahaṇyatisārajit // Rajni_7.148
gholā ca gholikā gholī kalanduḥ kavalālukam // Rajni_7.149
kṣetrajaṃ lavaṇaṃ rucyam amlaṃ vātakaphāpaham // Rajni_7.150
ārāmagholikā cāmlā rūkṣā rucyānilāpahā /
pittaśleṣmakarī cānyā sūkṣmā jīrṇajvarāpahā // Rajni_7.151
jīvanto raktanālaś ca tāmrapattraḥ sanālakaḥ /
śākavīras tu madhuro jīvaśākaś ca meṣakaḥ // Rajni_7.152
jīvaśākaḥ sumadhuro bṛṃhaṇo vastiśodhanaḥ /
dīpanaḥ pācano balyo vṛṣyaḥ pittāpahārakaḥ // Rajni_7.153
gaurasuvarṇaṃ svarṇaṃ sugandhikaṃ bhūmijaṃ ca vārijaṃ ca /
hrasvaṃ ca gandhaśākaṃ kaṭuśṛṅgāṭaṃ ca varṇaśākāṅkaḥ // Rajni_7.154
gaurasuvarṇaṃ śiśiraṃ kaphapittajvarāpaham /
pathyaṃ dāharucibhrāntiraktaśramaharaṃ param // Rajni_7.155
varṣābhūvasukau śleṣmavahnimāndyānilāpahau /
pāke rūkṣatarau gulmaplīhaśūlāpahārakau // Rajni_7.156
phañjikā jīvanī padmā tarkārī cucukaḥ pṛthak /
vātāmayaharaṃ grāhi dīpanaṃ rucidāyakam // Rajni_7.157
phañjyādipañcakaṃ bheṇḍā kuṇañjas tripuṭas tathā /
ityādi vanapattrāṇāṃ śākam ekatra yojitam // Rajni_7.158
dīpanaṃ pācanaṃ rucyaṃ balavarṇavidhāyakam /
tridoṣaśamanaṃ pathyaṃ grāhi vṛṣyaṃ sukhāvaham // Rajni_7.159
karkoṭikā ca kuṣmāṇḍī kumbhāṇḍī tu bṛhatphalā /
suphalā syāt kumbhaphalā nāgapuṣpaphalā muniḥ // Rajni_7.160
mūtrāghātaharaṃ pramehaśamanaṃ kṛcchrāśmarīcchedanaṃ viṇmūtraglapanaṃ tṛṣārtiśamanaṃ jīrṇāṅgapuṣṭipradam /
vṛṣyaṃ svādutaraṃ tv arocakaharaṃ balyaṃ ca pittāpahaṃ kuṣmāṇḍaṃ pravaraṃ vadanti bhiṣajo vallīphalānāṃ punaḥ // Rajni_7.161
gorakṣatumbī gorakṣī navālāmbur ghaṭābhidhā /
kumbhālāmbur ghaṭālāmbuḥ kumbhatumbī ca saptadhā // Rajni_7.162
kumbhatumbī sumadhurā śiśirā pittahāriṇī /
guruḥ saṃtarpaṇī rucyā vīryapuṣṭibalapradā // Rajni_7.163
kṣīratumbī dugdhatumbī dīrghavṛttaphalābhidhā /
ikṣvākuḥ kṣatriyavarā dīrghabījā mahāphalā // Rajni_7.164
kṣīriṇī dugdhabījā ca dantabījā payasvinī /
mahāvallī hy alāmbuś ca śramaghnī śarabhūmitā // Rajni_7.165

tumbī sumadhurā snigdhā pittaghnī garbhapoṣakṛt /
vṛṣyā vātapradā caiva balapuṣṭivivardhanī // Rajni_7.166
bhūtumbī nāgatumbī ca śakracāpasamudbhavā /
valmīkasambhavā devī divyatumbī ṣaḍāhvayā // Rajni_7.167
bhūtumbī kaṭukoṣṇā ca saṃnipātāpahāriṇī /
dantārgalaṃ dantarodhaṃ dhanurvātādidoṣanut // Rajni_7.168
māṃsalaphalaḥ kaliṅgaś citraphalaś citravallikaś citraḥ /
madhuraphalo vṛttaphalo ghṛṇāphalo māṃsalo navadhā // Rajni_7.169
kaliṅgo madhuraḥ śītaḥ pittadāhaśramāpahaḥ /
vṛṣyaḥ saṃtarpaṇo balyo vīryapuṣṭivivardhanaḥ // Rajni_7.170
kośātakī svāduphalā supuṣpā karkoṭakī syād api pītapuṣpā /
dhārāphalā dīrghaphalā sukośā dhāmārgavaḥ syān navasaṃjñako 'yam // Rajni_7.171
dhārākośātakī snigdhā madhurā kaphapittanut /
īṣad vātakarī pathyā rucikṛd balavīryadā // Rajni_7.172
hastikośātakī tv anyā bṛhatkośātakī tathā /
mahākośātakī vṛttā grāmyakośātakī śarāḥ // Rajni_7.173
hastikośātakī snigdhā madhurādhmānavātakṛt /
vṛṣyā krimikarī caiva vraṇasaṃropaṇī ca sā // Rajni_7.174
jñeyā svādupaṭolī ca paṭolī maṇḍalī ca sā /
paṭolī madhurādiḥ syāt proktā dīrghapaṭolikā /
snigdhaparṇī svādupūrvaiḥ paryāyaiś ca paṭolikā // Rajni_7.175
paṭolī svāduḥ pittaghnī rucikṛt jvaranāśanī /
balapuṣṭikarī pathyā jñeyā dīpanapācanī // Rajni_7.176
paṭolapattraṃ pittaghnaṃ nālaṃ tasya kaphāpaham /
phalaṃ tridoṣaśamanaṃ mūlaṃ cāsya virecanam // Rajni_7.177
mṛgākṣī śatapuṣpā ca mṛgervārur mṛgādanī /
citravallī bahuphalā kapilākṣī mṛgekṣaṇā // Rajni_7.178
citrā citraphalā pathyā vicitrā mṛgacirbhiṭā /
marujā kumbhasī devī kaṭphalā laghucirbhiṭā /
sendinī ca mahādevī budhaiḥ sā viṃśatir matāḥ // Rajni_7.179
mṛgākṣī kaṭukā tiktā pāke 'mlā vātanāśanī /
pittakṛt pīnasaharā dīpanī rucikṛt parā // Rajni_7.180
dadhipuṣpī khaṭvāṅgī khaṭvā paryaṅkapādikā kūpā /
khaṭvāpādī vaṃśyā kākolī kolapālikā navadhā // Rajni_7.181
dadhipuṣpī kaṭumadhurā śiśirā saṃtāpapittadoṣaghnī /
vātāmayadoṣakarī gurus tathārocakaghnī ca // Rajni_7.182
asiśimbī khaḍgaśimbī śimbī nistriṃśaśimbikā /
sthūlaśimbī mahāśimbī bṛhacchimbī suśimbikā // Rajni_7.183
asiśimbī tu madhurā kaṣāyā śleṣmapittajit /
vraṇadoṣāpahantrī ca śītalā rucidīpanī // Rajni_7.184

karakā kāravallī ca cīripattraḥ karillakā /
sūkṣmavallī kaṇṭaphalā pītapuṣpāmbuvallikā // Rajni_7.185
kāravallī sutiktoṣṇā dīpanī kaphavātajit /
arocakaharā caiva raktadoṣaharī ca sā // Rajni_7.186
karkoṭakī svāduphalā manojñā ca manasvinī /
bodhanā vandhyakarkoṭī devī kaṇṭaphalāpi ca // Rajni_7.187
karkoṭakī kaṭūṣṇā ca tiktā viṣavināśanī /
vātaghnī pittahṛt caiva dīpanī rucikāriṇī // Rajni_7.188
atha bhavati madhurabimbī madhubimbī svādutumbikā tuṇḍī /
raktaphalā ruciraphalā soṣṇaphalā pīluparṇī ca // Rajni_7.189
bimbī tu madhurā śītā pittaśvāsakaphāpahā /
asṛgjvaraharā ramyā kāsajid gṛhabimbikā // Rajni_7.190
niṣpāvī grāmajādiḥ syāt phalīnī nakhapūrvikā /
maṇḍapī phalikā śimbī jñeyā gucchaphalā ca sā /
viśālaphalikā caiva niṣpāviś cipiṭā tathā // Rajni_7.191
anyāṅgulīphalā caiva nakhaniṣpāvikā smṛtā /
vṛttaniṣpāvikā grāmyā nakhapucchaphalā śarāḥ // Rajni_7.192
niṣpāvau dvau haricchubhrau kaṣāyau madhurau rasau /
kaṇṭhaśuddhikarau medhyau dīpanau rucikārakau /
saṃgrāhi samavīryaṃ syād īṣac chreṣṭhaṃ dvitīyakam // Rajni_7.193
vārttākī kaṇṭavṛntākī kaṇṭāluḥ kaṇṭapattrikā /
nidrālur māṃsalaphalā vṛntākī ca mahoṭikā // Rajni_7.194
citraphalā kaṇṭakinī mahatī kaṭphalā ca sā /
miśravarṇaphalā nīlaphalā raktaphalā tathā /
śākaśreṣṭhā vṛttaphalā nṛpapriyaphalasmṛtiḥ // Rajni_7.195
vārttākī kaṭukā rucyā madhurā pittanāśinī /
balapuṣṭikarī hṛdyā gurur vāteṣu ninditā // Rajni_7.196
ḍaṅgarī ḍāṅgarī caiva dīrghervāruś ca ḍaṅgariḥ /
ḍaṅgārī nāgaśuṇḍī ca gajadantaphalā muniḥ // Rajni_7.197
ḍaṅgarī śītalā rucyā vātapittāsradoṣajit /
śoṣahṛt tarpaṇī gaulyā jāḍyahā mūtrarodhanut // Rajni_7.198
bālaṃ ḍāṅgarikaṃ phalaṃ sumadhuraṃ śītaṃ ca pittāpahaṃ tṛṣṇādāhanibarhaṇaṃ ca rucikṛt saṃtarpaṇaṃ puṣṭidam /
vīryonmeṣakaraṃ balapradam idaṃ bhrāntiśramadhvaṃsanaṃ pakvaṃ cet kurute tad eva madhuraṃ tṛḍdāharaktaṃ guru // Rajni_7.199
atha kharbujā madhuphalā ṣaḍrekhā vṛttakarkaṭī tiktā /
tiktaphalā madhupākā vṛttervāruś ca ṣaṇmukhā navadhā // Rajni_7.200
tiktaṃ bālye tad anu madhuraṃ kiṃcid amlaṃ ca pāke niṣpakvaṃ cet tad amṛtasamaṃ tarpaṇaṃ puṣṭidāyi /
vṛṣyaṃ dāhaśramaviśamanaṃ mūtraśuddhiṃ vidhatte pittonmādāpaharakaphadaṃ kharbujaṃ vīryakāri // Rajni_7.201
atha karkaṭī kaṭudalā chardyāyanikā ca pīnasā mūtraphalā /
trapusī ca hastiparṇī lomaśakaṇṭā ca mūtralā navābhidhā // Rajni_7.202
karkaṭī madhurā śītā tvak tiktā kaphapittajit /

raktadoṣakarā pakvā mūtrarodhārtināśanī // Rajni_7.203
mūtrāvarodhaśamanaṃ bahumūtrakāri kṛcchrāśmarīpraśamanaṃ vinihanti pittam /
vāntiśramaghnabahudāhanivāri rucyaṃ śleṣmāpahaṃ laghu ca karkaṭikāphalaṃ syāt // Rajni_7.204
trapusī pītapuṣpī kaṇṭālus trapusakarkaṭī /
bahuphalā kośaphalā sā tundilaphalā muniḥ // Rajni_7.205
syāt trapusīphalaṃ rucyaṃ madhuraṃ śiśiraṃ guru /
bhramapittavidāhārtivāntihṛd bahumūtradam // Rajni_7.206
ervāruḥ karkaṭī proktā vyālapattrā ca lomaśā /
sthūlā toyaphalā caiva hastidantaphalā muniḥ // Rajni_7.207
ervārukaṃ pittaharaṃ suśītalaṃ mūtrāmayaghnaṃ madhuraṃ rucipradam /
saṃtāpamūrchāpaharaṃ sutṛptidaṃ vātaprakopāya ghanaṃ tu sevitam // Rajni_7.208
atha vālukī bahuphalā snigdhaphalā kṣetrakarkaṭī kṣetraruhā /
madhuraphalā śāradikā kṣudrervāruś ca pītapuṣpikā // Rajni_7.209
vālukī madhurā śītādhmānahṛc ca śramāpahā /
pittāsraśamanī rucyā kurute kāsapīnasau // Rajni_7.210
vālukāni ca sarvāṇi durjarāṇi gurūṇi ca /
mandānalaṃ prakurvanti vātaraktaharāṇi ca // Rajni_7.211
syād vālukī śaradi varṣajadoṣakartrī hemantajā tu khalu pittaharā ca rucyā /
kṣipraṃ karoti khalu pīnasam ardhapakvā pakvā tv atīva madhurā kaphakāriṇī ca // Rajni_7.212
cīnakarkaṭikā jñeyā bījakarkaṭikā tathā /
sudīrghā rājilaphalā bāṇaiḥ kulakakarkaṭī // Rajni_7.213
cīnakarkaṭikā rucyā śiśirā pittanāśanī /
madhurā tṛptidā hṛdyā dāhaśoṣāpahāriṇī // Rajni_7.214
syāt cirbhiṭā sucitrā citraphalā kṣetracirbhiṭā pāṇḍuphalā /
pathyā ca rocanaphalā cirbhiṭikā karkaṭikā grahasaṃkhyā // Rajni_7.215
bālye tiktā cirbhiṭā kiṃcid amlā gaulyopetā dīpanī sā ca pāke /
śuṣkā rūkṣā śleṣmavātārucighnī jāḍyaghnī sā rocanī dīpanī ca // Rajni_7.216
śaśāṇḍulī bahuphalā taṇḍulī kṣetrasambhavā /
kṣudrāmlā lomaśaphalā dhūmravṛttaphalā ca sā // Rajni_7.217
śaśāṇḍulī tiktakaṭuś ca komalā kaṭvamlayuktā jaraṭhā kaphāpahā /
pāke tu sāmlā madhurā vidāhakṛt kaphaś ca śuṣkā rucikṛc ca dīpanī // Rajni_7.218
kuḍuhuñcī śrīphalikā pratipattraphalā ca sā /
śubhravī kāravī caiva proktā bahuphalā tathā // Rajni_7.219
kṣudrakāralikā proktā jñeyā kandalatā tathā /
kṣudrādikāravallī ca proktā sā ca navāhvayā // Rajni_7.220
kuḍuhuñcī kaṭur uṣṇā tiktā rucikāriṇī ca dīpanadā /
raktāniladoṣakarī pathyāpi ca sā phale proktā // Rajni_7.221
kāralīkandam arśoghnaṃ malarodhaviśodhanam /
yoninirgatadoṣaghnaṃ garbhasrāvaviṣāpaham // Rajni_7.222
iti mūlakandaphalapattrasundarakramanāmatadguṇanirūpaṇolvaṇam /

avalokya vargam imam āmayocitām agadaprayuktim avabudhyatāṃ budhaḥ // Rajni_7.223
mandāgnim arocakinaṃ ye 'pi śilām āśayanti nijaśaktyā /
teṣāṃ śākānām ayam āśrayabhūḥ śākavarga iti kathitaḥ // Rajni_7.224
labdhānyo 'nyasahāyavaidyakakulāc chaṅkākalaṅkāpanut dasraikyāvataro 'yam ity avirataṃ santaḥ praśaṃsanti yam /
tasya śrīnṛhareḥ kṛtāv avasito yo malakādir mahān vargo 'sāv abhidhānakośapariṣaccūḍāmaṇau saptamaḥ // Rajni_7.225
Rājanighaṇṭu, Śālmalyādivarga
śālmalī tasya niryāso rohitaś caikavīrakaḥ /
pāribhadro 'tha khadiras tridhāriḥ khādiraḥ smṛtaḥ // Rajni_8.1
śamīdvayaṃ ca barburadvitayaṃ cārimedakaḥ /
pakvāṇḍeṅgudikā proktā niṣpattrī ca snuhī dvidhā // Rajni_8.2
kanthārikā tridhairaṇḍo ghoṇṭā vallīkarañjakaḥ /
kārikā madanas tredhā bilvāntaras taraṭṭikā // Rajni_8.3
śrīvallī kuñjikā caiva rāmakāṇḍas tathāparaḥ /
sayāvanālau dviśarau muñjakāśī dvidhā kuśaḥ // Rajni_8.4
valvajā kutṛṇau cātha nalau dūrvā caturvidhā /
kunduro bhūtṛṇo jñeya ukhala ikṣudarbhakaḥ // Rajni_8.5
gomūtrī śilpī niśreṇī garmoṭī majjarās tathā /
giribhūr vaṃśapattrī ca manthānaḥ pallivāhakaḥ // Rajni_8.6
paṭutṛṇaśuko jñeyaḥ tripaṇyāndhaḥ triguṇḍakaḥ /
kaseruś caṇikā proktā guṇḍālā śūlikā tathā /
paripellaṃ hijjulaṃ ca sevālaṃ ca śarāṅkadhā // Rajni_8.7
śālmaliś cirajīvī syāt picchilo raktapuṣpakaḥ /
kukkuṭī tūlavṛkṣaś ca mocākhyaḥ kaṇṭakadrumaḥ // Rajni_8.8
raktaphalo ramyapuṣpo bahuvīryo yamadrumaḥ /
dīrghadrumaḥ sthūlaphalo dīrghāyus tithibhir mitaḥ // Rajni_8.9
śālmalī picchilo vṛṣyo balyo madhuraśītalaḥ /
kaṣāyaś ca laghuḥ snigdhaḥ śukraśleṣmavivardhanaḥ // Rajni_8.10
tadrasas tadguṇo grāhī kaṣāyaḥ kaphanāśanaḥ /
puṣpaṃ tadvac ca nirdiṣṭaṃ phalaṃ tasya tathāvidham // Rajni_8.11
mocaraso mocas tu mocasrāvaś ca mocaniryāsaḥ /
picchilasāraḥ surasaḥ śālmaliveṣṭaś ca mocasāraś ca // Rajni_8.12
mocarasas tu kaṣāyaḥ kaphavātaharo rasāyano yogāt /
balapuṣṭivarṇavīryaprajñāyurdehasiddhido grāhī // Rajni_8.13
rohītako rohitakaś ca rohitaḥ kuśālmalir dāḍimapuṣpasaṃjñakaḥ /
sadāprasūnaḥ sa ca kūṭaśālmalir virocanaḥ śālmaliko navāhvayaḥ // Rajni_8.14
saptāhvaḥ śvetarohitaḥ sitapuṣpaḥ sitāhvayaḥ /
sitāṅgaḥ śuklarohito lakṣmīvān janavallabhaḥ // Rajni_8.15
rohitakau kaṭusnigdhau kaṣāyau ca suśītalau /
krimidoṣavraṇaplīharaktanetrāmayāpahau // Rajni_8.16
ekavīro mahāvīraḥ sakṛdvīraḥ suvīrakaḥ /

ekādivīraparyāyair vīraś ceti ṣaḍāhvayaḥ // Rajni_8.17
ekavīro bhavec coṣṇaḥ kaṭukas todavātanut /
gṛdhrasīkaṭipṛṣṭhādiśūlapakṣābhighātanut // Rajni_8.18
atha bhavati pāribhadro mandāraḥ pārijātako nimbataruḥ /
raktakusumaḥ krimighno bahupuṣpo raktakesaro vasavaḥ // Rajni_8.19
pāribhadraḥ kaṭūṣṇaḥ syāt kaphavātanikṛntanaḥ /
arocakaharaḥ pathyo dīpanaś cāpi kīrtitaḥ // Rajni_8.20
khadiro bālapattraś ca khādyaḥ pattrī kṣitī kṣamā /
suśalyo vakrakaṇṭaś ca yajñāṅgo dantadhāvanaḥ // Rajni_8.21
gāyatrī jihmaśalyaś ca kaṇṭī sāradrumas tathā /
kuṣṭhārir bahusāraś ca medhyaḥ saptadaśāhvayaḥ // Rajni_8.22
khadiras tu rase tiktaḥ śītaḥ pittakaphāpahaḥ /
pācanaḥ kuṣṭhakāsāsraśophakaṇḍūvraṇāpahaḥ // Rajni_8.23
khadiraḥ śvetasāro 'nyaḥ kārmukaḥ kubjakaṇṭakaḥ /
somasāro nemivṛkṣaḥ somavalkaḥ pathidrumaḥ // Rajni_8.24
śvetas tu khadiras tiktaḥ kaṣāyaḥ kaṭur uṣṇakaḥ /
kaṇḍūtibhūtakuṣṭhaghnaḥ kaphavātavraṇāpahaḥ // Rajni_8.25
sa rakto raktasāraś ca susāras tāmrakaṇṭakaḥ /
sa prokto bahuśalyaś ca yājñikaḥ kuṣṭhatodanaḥ /
yūpadrumo 'srakhadiro 'paruś ca daśadhā smṛtaḥ // Rajni_8.26
kaṭūṣṇo raktakhadiraḥ kaṣāyo gurutiktakaḥ /
āmavātāsravātaghno vraṇabhūtajvarāpahaḥ // Rajni_8.27
viṭkhadiraḥ kāmbhojī kālaskandhaś ca goraṭo marujaḥ /
pattratarur bahusāraḥ saṃsāraḥ khādiro grahair mahāsāraḥ // Rajni_8.28
viṭkhadiraḥ kaṭur uṣṇas tikto raktavraṇotthadoṣaharaḥ /
kaṇḍūtiviṣavisarpajvarakuṣṭhonmādabhūtaghnaḥ // Rajni_8.29
ariḥ saṃdānikā dālā jñeyā khadirapattrikā /
ariḥ kaṣāyakaṭukā tiktā raktārtipittanut // Rajni_8.30
khādiraḥ khadirodbhūtas tatsāro raṅgadaḥ smṛtaḥ /
jñeyaḥ khadirasāraś ca tathā raṅgaḥ ṣaḍāhvayaḥ // Rajni_8.31
kaṭukaḥ khādiraḥ sāras tiktoṣṇaḥ kaphavātahṛt /
vraṇakaṇṭhāmayaghnaś ca rucikṛd dīpanaḥ paraḥ // Rajni_8.32
śamī śāntā tuṅgā kacaripuphalā keśamathanī śiveśā naur lakṣmīs tapanatanunaṣṭā śubhakarī /
havirgandhā medhyā duritaśamanī śaṅkuphalikā subhadrā maṅgalyā surabhir atha pāpaśamanī // Rajni_8.33
bhadrātha śaṃkarī jñeyā keśahantrī śivāphalā /
supattrā sukhadā caiva pañcaviṃśābhidhā matā // Rajni_8.34
śamī rūkṣā kaṣāyā ca raktapittātisārajit /
tatphalaṃ tu guru svādu tiktoṣṇaṃ keśanāśanam // Rajni_8.35
dvitīyā tu śamī śāntā śubhā bhadrāparājitā /
jayā ca vijayā caiva pūrvoktaguṇasaṃyutā // Rajni_8.36

barburo yugalākṣaś ca kaṇṭālus tīkṣṇakaṇṭakaḥ /
gośṛṅgaḥ paṅktibījaś ca dīrghakaṇṭaḥ kaphāntakaḥ /
dṛḍhabījaḥ śvāsabhakṣyo jñeyaś ceti daśāhvayaḥ // Rajni_8.37
barburas tu kaṣāyoṣṇaḥ kaphakāsāmayāpahaḥ /
āmaraktātisāraghnaḥ pittadāhārtināśanaḥ // Rajni_8.38
jālabarburakas tv anyaś chattrākaḥ sthūlakaṇṭakaḥ /
sūkṣmaśākhas tanucchāyo randhrakaṇṭaḥ ṣaḍāhvayaḥ // Rajni_8.39
jālabarburako rūkṣo vātāmayavināśakṛt /
pittakṛc ca kaṣāyoṣṇaḥ kaphahṛd dāhakārakaḥ // Rajni_8.40
irimedo 'rimedaś ca godhāskandho 'rimedakaḥ /
ahimedo 'himāraś ca śitamedo 'himedakaḥ // Rajni_8.41
arimedaḥ kaṣāyoṣṇas tikto bhūtavināśakaḥ /
śophātisārakāsaghno viṣavīsarpanāśanaḥ // Rajni_8.42
pakvāṇḍaḥ pañcakṛt pañcavardhanaḥ pañcarakṣakaḥ /
dṛṣṭyañjanavidhau śastaḥ kaṭuḥ jīrṇajvarāpahaḥ // Rajni_8.43
iṅgudī hiṅgupattraś ca viṣakaṇṭo 'nilāntakaḥ /
gauras tūktaḥ supattraś ca śūlāris tāpasadrumaḥ // Rajni_8.44
tīkṣṇakaṇṭas tailaphalaḥ pūtigandho vigandhakaḥ /
jñeyaḥ kroṣṭuphalaś caiva vahnīndugaṇitāhvayaḥ // Rajni_8.45
iṅgudī madagandhiḥ syāt kaṭūṣṇā phenilā laghuḥ /
rasāyanī hanti jantuvātāmayakaphavraṇān // Rajni_8.46
niṣpattrakaḥ karīraś ca karīragranthilas tathā /
kṛkaro gūḍhapattraś ca karakas tīkṣṇakaṇṭakaḥ // Rajni_8.47
karīram ādhmānakaraṃ kaṣāyaṃ kaṭūṣṇam etat kaphakāri bhūri /
śvāsānilārocakasarvaśūlavicchardikharjūvraṇadoṣahāri // Rajni_8.48
snuhī sudhā mahāvṛkṣaḥ kṣīrī nistriṃśapattrikā /
śākhākaṇṭaś ca guṇḍākhyaḥ sehuṇḍo vajrakaṇṭakaḥ // Rajni_8.49
bahuśākho vajravṛkṣo vātāriḥ kṣīrakāṇḍakaḥ /
bhadro vyāghranakhaś caiva netrārir daṇḍavṛkṣakaḥ /
samantadugdho gaṇḍīro jñeyaḥ snuk ceti viṃśatiḥ // Rajni_8.50
snuhī coṣṇā pittadāhakuṣṭhavātapramehanut /
kṣīraṃ vātaviṣādhmānagulmodaraharaṃ param // Rajni_8.51
snuhī cānyā tridhārā syāt tisro dhārās tu yatra sā /
pūrvoktaguṇavaty eṣā viśeṣād rasasiddhidā // Rajni_8.52
kanthārī katharī kanthā durdharṣā tīkṣṇakaṇṭakā /
tīkṣṇagandhā krūragandhā duṣpraveśāṣṭakābhidhā // Rajni_8.53
kanthārī kaṭutiktoṣṇā kaphavātanikṛntanī /
śophaghnī dīpanī rucyā raktagranthirujāpahā // Rajni_8.54
śvetairaṇḍaḥ sitairaṇḍaś citro gandharvahastakaḥ /
āmaṇḍas taruṇaḥ śuklo vātārir dīrghadaṇḍakaḥ /