રાજનિઘણ્ટુ · ભાગ 4160

મહાસમઙ્ગોદનિકા બલાહ્વયા વૃક્ષારુહા વૃદ્ધિબલાક્ષતણ્ડુલા ।
ભુજંગજિહ્વાપિ ચ શીતપાકિની શીતા બલા શીતવરા બલોત્તરા ॥ રજ્નિ_6.95
ખિરિહિટ્ટી ચ બલ્યા ચ લલજ્જિહ્વા ત્રિપઞ્ચધા ।
મહાસમઙ્ગા મધુરા અમ્લા ચૈવ ત્રિદોષહા ।
યુક્ત્યા બુધૈઃ પ્રયોક્તવ્યા જ્વરદાહવિનાશની ॥ રજ્નિ_6.96
મહાબલા જ્યેષ્ઠબલા કટંભરા કેશારુહા કેસરિકા મૃગાદની ।
સ્યાદ્ વર્ષપુષ્પાપિ ચ કેશવર્ધની પુરાસણી દેવસહા ચ સારિણી ॥ રજ્નિ_6.97
સહદેવી પીતપુષ્પી દેવાર્હા ગન્ધવલ્લરી ।
મૃગા મૃગરસા ચેતિ જ્ઞેયા સપ્તદશાહ્વયા ॥ રજ્નિ_6.98
મહાબલા તુ હૃદ્રોગવાતાર્શઃશોફનાશની ।
શુક્રવૃદ્ધિકરી બલ્યા વિષમજ્વરહારિણી ॥ રજ્નિ_6.99
બલિકાતિબલા બલ્યા વિકઙ્કતા વાટ્યપુષ્પિકા ઘણ્ટા ।
શીતા ચ શીતપુષ્પા ભૂરિબલા વૃષ્યગન્ધિકા દશધા ॥ રજ્નિ_6.100
તિક્તા કટુશ્ ચાતિબલા વાતઘ્ની ક્રિમિનાશની ।
દાહતૃષ્ણાવિષછર્દિક્લેદોપશમની પરા ॥ રજ્નિ_6.101
ભદ્રોદની નાગબલા ખરગન્ધા ચતુષ્ફલા ।
મહોદયા મહાશાખા મહાપત્ત્રા મહાફલા ॥ રજ્નિ_6.102
વિશ્વદેવા તથારિષ્ટા ખર્વા હ્રસ્વા ગવેધુકા ।
દેવદણ્ડા મહાદણ્ડા ઘાટેત્ય્ આહ્વાસ્ તુ ષોડશ ॥ રજ્નિ_6.103
મધુરામ્લા નાગબલા કષાયોષ્ણા ગુરુઃ સ્મૃતા ।
કણ્ડૂતિકુષ્ઠવાતઘ્ની વ્રણપિત્તવિકારજિત્ ॥ રજ્નિ_6.104
મહારાષ્ટ્રી તુ સમ્પ્રોક્તા શારદી તોયપિપ્પલી ।
મચ્છાદની મચ્છગન્ધા લાઙ્ગલી શકુલાદની ॥ રજ્નિ_6.105
અગ્નિજ્વાલા ચિત્રપત્ત્રી પ્રાણદા જલપિપ્પલી ।
તૃણશીતા બહુશિખા સ્યાદ્ ઇત્ય્ એષા ત્રયોદશ ॥ રજ્નિ_6.106
મહારાષ્ટ્રી કટુસ્ તીક્ષ્ણા કષાયા મુખશોધની ।
વ્રણકીટાદિદોષઘ્ની રસદોષનિબર્હણી ॥ રજ્નિ_6.107
અશ્વગન્ધા વાજિગન્ધા કમ્બુકાષ્ઠા વરાહિકા ।
વરાહકર્ણી તુરગી વનજા વાજિની હયી ॥ રજ્નિ_6.108
પુષ્ટિદા બલદા પુણ્યા હયગન્ધા ચ પીવરા ।
પલાશપર્ણી વાતઘ્ની શ્યામલા કામરૂપિણી ॥ રજ્નિ_6.109
કાલપ્રિયકરી બલ્યા ગન્ધપત્ત્રી હયપ્રિયા ।
વરાહપત્ત્રી વિજ્ઞેયા ત્રયોવિંશતિનામકા ॥ રજ્નિ_6.110
અશ્વગન્ધા કટૂષ્ણા સ્યાત્ તિક્તા ચ મદગન્ધિકા ।
બલ્યા વાતહરા હન્તિ કાસશ્વાસક્ષયવ્રણાન્ ॥ રજ્નિ_6.111
હપુષા વિપુષા વિસ્રા વિસ્રગન્ધા વિગન્ધિકા ।
અન્યા ચાસૌ સ્વલ્પફલા કચ્છૂઘ્ની ધ્વાઙ્ક્ષનાશની ॥ રજ્નિ_6.112
પ્લીહશત્રુર્ વિષઘ્ની ચ કફઘ્ની ચાપરાજિતા ।
પૂર્વા તુ પઞ્ચનામ્ની સ્યાદ્ અપરા સપ્તધાભિધા ॥ રજ્નિ_6.113
હપુષા કટુતિક્તોષ્ણા ગુરુઃ શ્લેષ્મબલાસજિત્ ।

પ્રદરોદરવિડ્બન્ધશૂલગુલ્માર્શસાં હરા ॥ રજ્નિ_6.114
શતાવરી શતપદી પીવરીન્દીવરી વરી ।
ભીરુર્ દ્વીપ્યા દ્વીપિશત્રુર્ દ્વીપિકામરકણ્ટિકા ॥ રજ્નિ_6.115
સૂક્ષ્મપત્ત્રા સુપત્ત્રા ચ બહુમૂલા શતાહ્વયા ।
નારાયણી સ્વાદુરસા શતાહ્વા લઘુપર્ણિકા ॥ રજ્નિ_6.116
આત્મશલ્યા જટામૂલા શતવીર્યા મહૌદની ।
મધુરા શતમૂલા ચ કેશિકા શતનેત્રિકા ॥ રજ્નિ_6.117
વિશ્વાખ્યા વૈષ્ણવી કાર્ષ્ણી વાસુદેવી વરીયસી ।
દુર્મરા તેજવલ્લી ચ સ્યાત્ ત્રયસ્ત્રિંશદાહ્વયા ॥ રજ્નિ_6.118
મહાશતાવરી વીરા તુઙ્ગિની બહુપત્ત્રિકા ।
સહસ્રવીર્યા સુરસા મહાપુરુષદન્તિકા ॥ રજ્નિ_6.119
ઊર્ધ્વકણ્ટા મહાવીર્યા ફણિજિહ્વા મહાશતા ।
શતવીર્યા સુવીર્યા ચ નામાન્ય્ અસ્યાસ્ ત્રયોદશ ॥ રજ્નિ_6.120
શતાવર્યૌ હિમે વૃષ્યે મધુરે પિત્તજિત્પરે ।
કફવાતહરે તિક્તે મહાશ્રેષ્ઠે રસાયને ॥ રજ્નિ_6.121
શતાવરીદ્વયં વૃષ્યં મધુરં પિત્તજિદ્ધિમમ્ ।
મહતી કફવાતઘ્ની તિક્તા શ્રેષ્ઠા રસાયને ।
કફપિત્તહરાસ્ તિક્તાસ્ તસ્યા એવાઙ્કુરાઃ સ્મૃતાઃ ॥ રજ્નિ_6.122
એલવાલુકમ્ આલૂકં વાલુકં હરિવાલુકમ્ ।
એલ્વાલુકં કપિત્થં ચ દુર્વર્ણં પ્રસરં દૃઢમ્ ॥ રજ્નિ_6.123
એલાગન્ધિકમ્ એલાહ્વં ગુપ્તગન્ધિ સુગન્ધિકમ્ ।
એલાફલં ચ વિજ્ઞેયં દ્વિઃસપ્તાહ્વયમ્ ઉચ્યતે ॥ રજ્નિ_6.124
એલવાલુકમ્ અત્યુગ્રં કષાયં કફવાતનુત્ ।
મૂર્છાર્તિજ્વરદાહાંશ્ ચ નાશયેદ્ રોચનં પરમ્ ॥ રજ્નિ_6.125
તૈરિણી તેરણસ્ તેરઃ કુનીલી નામતશ્ ચતુઃ ।
તેરણઃ શિશિરસ્ તિક્તો વ્રણઘ્નો ઽરુણરઙ્ગદઃ ॥ રજ્નિ_6.126
કલિકારી લાઙ્ગલિની હલિની ગર્ભપાતિની ।
દીપ્તિર્ વિશલ્યાગ્નિમુખી હલી નક્તેન્દુપુષ્પિકા ॥ રજ્નિ_6.127
વિદ્યુજ્જ્વાલાગ્નિજિહ્વા ચ વ્રણહૃત્ પુષ્પસૌરભા ।
સ્વર્ણપુષ્પા વહ્નિશિખા સ્યાદ્ એષા ષોડશાહ્વયા ॥ રજ્નિ_6.128
કલિકારી કટૂષ્ણા ચ કફવાતનિકૃન્તની ।
ગર્ભાન્તઃશલ્યનિષ્કાસકારિણી સારિણી પરા ॥ રજ્નિ_6.129
જયન્તી તુ બલામોટા હરિતા ચ જયા તથા ।
વિજયા સૂક્ષ્મમૂલા ચ વિક્રાન્તા ચાપરાજિતા ॥ રજ્નિ_6.130
જ્ઞેયા જયન્તી ગલગણ્ડહારી તિક્તા કટૂષ્ણાનિલનાશની ચ ।
ભૂતાપહા કણ્ઠવિશોધની ચ કૃષ્ણા તુ સા તત્ર રસાયની સ્યાત્ ॥ રજ્નિ_6.131
કાકમાચી ધ્વાઙ્ક્ષમાચી વાયસાહ્વા ચ વાયસી ।
સર્વતિક્તા બહુફલા કટ્ફલા ચ રસાયની ॥ રજ્નિ_6.132
ગુચ્છફલા કાકમાતા સ્વાદુપાકા ચ સુન્દરી ।
વરા ચન્દ્રાવિણી ચૈવ મત્સ્યાક્ષી કુષ્ઠનાશની ।

તિક્તિકા બહુતિક્તા ચ નામ્નામ્ અષ્ટાદશ સ્મૃતાઃ ॥ રજ્નિ_6.133
કાકમાચી કટુસ્ તિક્તા રસોષ્ણા કફનાશની ।
શૂલાર્શઃશોફદોષઘ્ની કુષ્ઠકણ્ડૂતિહારિણી ॥ રજ્નિ_6.134
શ્રુતશ્રેણી દ્રવન્તી ચ ન્યગ્રોધી મૂષિકાહ્વયા ।
ચિત્રા મૂષકમારી ચ પ્રત્યક્શ્રેણી ચ શમ્બરી ॥ રજ્નિ_6.135
શ્રુતશ્રેણી ચ ચક્ષુષ્યા કટુર્ આખુવિષાપહા ।
વ્રણદોષહરા ચૈવ નેત્રામયનિકૃન્તની ॥ રજ્નિ_6.136
માર્કવો ભૃઙ્ગરાજશ્ ચ ભૃઙ્ગાહ્વઃ કેશરઞ્જનઃ ।
પિતૃપ્રિયો રઙ્ગકશ્ ચ કેશ્યઃ કુન્તલવર્ધનઃ ॥ રજ્નિ_6.137
પીતો ઽન્યઃ સ્વર્ણભૃઙ્ગારો હરિવાસો હરિપ્રિયઃ ।
દેવપ્રિયો વન્દનીયઃ પવનશ્ ચ ષડાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_6.138
નીલસ્ તુ ભૃઙ્ગરાજો ઽન્યો મહાનીલસ્ તુ નીલકઃ ।
મહાભૃઙ્ગો નીલપુષ્પઃ શ્યામલશ્ ચ ષડાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_6.139
ભૃઙ્ગરાજાસ્ તુ ચક્ષુષ્યાસ્ તિક્તોષ્ણાઃ કેશરઞ્જનાઃ ।
કફશોફવિષઘ્નાશ્ ચ તત્ર નીલો રસાયનઃ ॥ રજ્નિ_6.140
કાકજઙ્ઘા ધ્વાઙ્ક્ષજઙ્ઘા કાકાહ્વા સાથ વાયસી ।
પારાવતપદી દાસી નદીકાન્તા સુલોમશા ॥ રજ્નિ_6.141
કાકજઙ્ઘા તુ તિક્તોષ્ણા ક્રિમિવ્રણકફાપહા ।
બાધિર્યાજીર્ણજિત્ જીર્ણવિષમજ્વરહારિણી ॥ રજ્નિ_6.142
ચુઞ્ચુશ્ ચ વિજલા ચઞ્ચુઃ કલભી વીરપત્ત્રિકા ।
ચુઞ્ચુરશ્ ચુઞ્ચુપત્ત્રશ્ ચ સુશાકઃ ક્ષેત્રસમ્ભવઃ ॥ રજ્નિ_6.143
ચુઞ્ચુસ્ તુ મધુરા તીક્ષ્ણા કષાયા મલશોષણી ।
ગુલ્મોદરવિબન્ધાર્શોગ્રહણીરોગહારિણી ॥ રજ્નિ_6.144
બૃહચ્ચુઞ્ચુર્ વિષારિઃ સ્યાન્ મહાચુઞ્ચુઃ સુચુઞ્ચુકા ।
સ્થૂલચુઞ્ચુર્ દીર્ઘપત્ત્રી દિવ્યગન્ધા ચ સપ્તધા ॥ રજ્નિ_6.145
મહાચુઞ્ચુઃ કટૂષ્ણા ચ કષાયા મલરોધની ।
ગુલ્મશૂલોદરાર્શઆર્તિવિષઘ્ની ચ રસાયની ॥ રજ્નિ_6.146
ક્ષુદ્રચુઞ્ચુઃ સુચુઞ્ચુઃ સ્યાચ્ ચુઞ્ચુઃ શુનકચુઞ્ચુકા ।
ત્વક્સારભેદિની ક્ષુદ્રા કટુકા ચિરપત્ત્રિકા ॥ રજ્નિ_6.147
ક્ષુદ્રચુઞ્ચુસ્ તુ મધુરા કટૂષ્ણા ચ કષાયિકા ।
દીપની શૂલગુલ્માર્શઃશમની ચ વિબન્ધકૃત્ ॥ રજ્નિ_6.148
ચુઞ્ચુબીજં કટૂષ્ણં ચ ગુલ્મશૂલોદરાર્તિજિત્ ।
વિષત્વગ્દોષકણ્ડૂતિખર્જૂકુષ્ઠવિષાપહમ્ ॥ રજ્નિ_6.149
સિન્દુવારઃ શ્વેતપુષ્પઃ સિન્દુકઃ સિન્દુવારકઃ ।
સૂરસાધનકો નેતા સિદ્ધકશ્ ચાર્થસિદ્ધકઃ ॥ રજ્નિ_6.150
સિન્દુવારઃ કટુસ્ તિક્તઃ કફવાતક્ષયાપહઃ ।
કુષ્ઠકણ્ડૂતિશમનઃ શૂલહૃત્ કાસસિદ્ધિદઃ ॥ રજ્નિ_6.151
સુગન્ધાન્યા શીતસહા નિર્ગુણ્ડી નીલસિન્દુકઃ ।
સિન્દૂકશ્ ચપિકા ભૂતકેશીન્દ્રાણી ચ નીલિકા ॥ રજ્નિ_6.152
કટૂષ્ણા નીલનિર્ગુણ્ડી તિક્તા રૂક્ષા ચ કાસજિત્ ।

શ્લેષ્મશોફસમીરાર્તિપ્રદરાધ્માનહારિણી ॥ રજ્નિ_6.153
શેફાલિકા તુ સુવહા શુક્લાઙ્ગી શીતમઞ્જરી પ્રોક્તા ।
અપરાજિતા ચ વિજયા વાતારિર્ ભૂતકેશી ચ ॥ રજ્નિ_6.154
શેફાલિઃ કટુતિક્તોષ્ણા રૂક્ષા વાતક્ષયાપહા ।
સ્યાદ્ અઙ્ગસંધિવાતઘ્ની ગુદવાતાદિદોષનુત્ ॥ રજ્નિ_6.155
ભેણ્ડા ભિણ્ડાતિકા ભિણ્ડો ભિણ્ડકઃ ક્ષેત્રસમ્ભવઃ ।
ચતુષ્પદશ્ ચતુષ્પુણ્ડ્રઃ સુશાકશ્ ચામ્લપત્ત્રકઃ ॥ રજ્નિ_6.156
કરપર્ણો વૃત્તબીજો ભવેદ્ એકાદશાહ્વયઃ ।
ભેણ્ડા ત્વ્ અમ્લરસા સોષ્ણા ગ્રાહિકા રુચિકારિકા ॥ રજ્નિ_6.157
પુત્રદા ગર્ભદાત્રી ચ પ્રજાદાપત્યદા ચ સા ।
સૃષ્ટિપ્રદા પ્રાણિમાતા તાપસદ્રુમસંનિભા ॥ રજ્નિ_6.158
પુત્રદા મધુરા શીતા નારીપુષ્પાદિદોષહા ।
પિત્તદાહશ્રમહરા ગર્ભસમ્ભૂતિદાયિકા ॥ રજ્નિ_6.159
તક્રાહ્વા તક્રભક્ષા તુ તક્રપર્યાયવાચકા ।
પઞ્ચાઙ્ગુલી સિતાભા સ્યાદ્ એષા પઞ્ચાભિધા સ્મૃતા ।
તક્રા કટુઃ ક્રિમિઘ્ની સ્યાદ્ વ્રણનિર્મૂલિની ચ સા ॥ રજ્નિ_6.160
સ્વર્ણુલી હેમપુષ્પી સ્યાત્ સ્વર્ણપુષ્પધ્વજા તથા ।
સ્વર્ણુલી કટુકા શીતા કષાયા ચ વ્રણાપહા ॥ રજ્નિ_6.161
ખસ્ખસઃ સૂક્ષ્મબીજઃ સ્યાત્ સુબીજઃ સૂક્ષ્મતણ્ડુલઃ ।
ખસ્ખસો મધુરઃ પાકે કાન્તિવીર્યબલપ્રદઃ ॥ રજ્નિ_6.162
શિમૃડી મતિદા પ્રોક્તા બલ્યા પઙ્ગુત્વહારિણી ।
દ્રવત્પત્ત્રી ચ વાતઘ્ની ગુચ્છપુષ્પી ચ સપ્તધા ॥ રજ્નિ_6.163
શિમૃડી કટુર્ ઉષ્ણા ચ વાતહૃત્ પૃષ્ઠશૂલહા ।
યુક્ત્યા રસાયને યોગ્યા દેહદાર્ઢ્યકરી ચ સા ॥ રજ્નિ_6.164
જ્ઞેયો ઽરણ્યકુસુમ્ભઃ સ્યાત્ કૌસુમ્ભશ્ ચાગ્નિસમ્ભવઃ ।
કૌસુમ્ભઃ કટુકઃ પાકે શ્લેષ્મહૃદ્ દીપનશ્ ચ સઃ ॥ રજ્નિ_6.165
આહુલ્યં હલુરાખ્યં ચ કરં તરવટં તથા ।
શિમ્બીફલં સુપુષ્પં સ્યાદ્ અર્બરં દન્તકાષ્ઠકમ્ ॥ રજ્નિ_6.166
હેમપુષ્પં તથા પીતપુષ્પં કાઞ્ચનપુષ્પકમ્ ।
નૃપમઙ્ગલ્યકં ચૈવ શરત્પુષ્પં ત્રિર્ એકધા ॥ રજ્નિ_6.167
આહુલ્યં તિક્તશીતં સ્યાચ્ ચક્ષુષ્યં પિત્તદોષનુત્ ।
મુખરુક્કુષ્ઠકણ્ડૂતિજન્તુશૂલવ્રણાપહમ્ ॥ રજ્નિ_6.168
આહુલ્યં કુષ્ઠકેતુર્ માર્કણ્ડીયં મહૌષધમ્ ।
આહુલ્યં તિક્તરસં જ્વરકુષ્ઠામસિધ્મનુત્ ॥ રજ્નિ_6.169
કાસમર્દો ઽરિમર્દશ્ ચ કાસારિઃ કાસમર્દકઃ ।
કાલઃ કનક ઇત્ય્ ઉક્તો જારણો દીપકશ્ ચ સઃ ॥ રજ્નિ_6.170
કાસમર્દઃ સતિક્તોષ્ણો મધુરઃ કફવાતનુત્ ।
અજીર્ણકાસપિત્તઘ્નઃ પાચનઃ કણ્ઠશોધનઃ ॥ રજ્નિ_6.171
આદિત્યપત્ત્રો ઽર્કદલાર્કપત્ત્રઃ સ્યાત્ સૂક્ષ્મપત્ત્રસ્ તપનચ્છદશ્ ચ ।
કુષ્ઠારિર્ અર્કો વિટપઃ સુપત્ત્રો રવિપ્રિયો રશ્મિપતિશ્ ચ રુદ્રઃ ॥ રજ્નિ_6.172

આદિત્યપત્ત્રઃ કટુર્ ઉષ્ણવીર્યઃ કફાપહો વાતરુજાપહશ્ ચ ।
સંદીપનો જાઠરગુલ્મહારી જ્ઞેયઃ સ ચારોચનનાશકશ્ ચ ॥ રજ્નિ_6.173
શ્વેતામ્લી ત્વ્ અમ્બિકા પ્રોક્તા પિષ્ટૌણ્ડિઃ પિણ્ડિકા ચ સા ।
શ્વેતામ્લી મધુરા વૃષ્યા પિત્તઘ્ની બલદાયિની ॥ રજ્નિ_6.174
નીલામ્લી નીલપિષ્ટૌણ્ડી શ્યામામ્લી દીર્ઘશાખિકા ।
નીલામ્લી મધુરા રુચ્યા કફવાતહરા પરા ॥ રજ્નિ_6.175
અજગન્ધા બસ્તગન્ધા સુરપુષ્પાવિગન્ધિકા ।
ઉગ્રગન્ધા બ્રહ્મગર્ભા બ્રાહ્મી પૂતિમયૂરિકા ॥ રજ્નિ_6.176
અજગન્ધા કટૂષ્ણા સ્યાદ્ વાતગુલ્મોદરાપહા ।
કર્ણવ્રણાર્તિશૂલઘ્ની પીતા ચેદ્ અઞ્જને હિતા ॥ રજ્નિ_6.177
આદિત્યભક્તા વરદાર્કભક્તા સુવર્ચલા સૂર્યલતાર્કકાન્તા ।
મણ્ડૂકપર્ણી સુરસમ્ભવા ચ સૌરિઃ સુતેજાર્કહિતા રવીષ્ટા ॥ રજ્નિ_6.178
મણ્ડૂકી સત્યનામ્ની સ્યાદ્ દેવી માર્તણ્ડવલ્લભા ।
વિક્રાન્તા ભાસ્કરેષ્ટા ચ ભવેદ્ અષ્ટાદશાહ્વયા ॥ રજ્નિ_6.179
આદિત્યભક્તા શિશિરા સતિક્તા કટુસ્ તથોગ્રા કફહારિણી ચ ।
ત્વગ્દોષકણ્ડૂવ્રણકુષ્ઠભૂતગ્રહોગ્રશીતજ્વરનાશિની ચ ॥ રજ્નિ_6.180
વિષમુષ્ટિઃ કેશમુષ્ટિઃ સુમુષ્ટિર્ અણુમુષ્ટિકઃ ।
ક્ષુપડોડિસમાયુક્તો મુષ્ટિઃ પઞ્ચાભિધઃ સ્મૃતઃ ॥ રજ્નિ_6.181
વિષમુષ્ટિઃ કટુસ્ તિક્તો દીપનઃ કફવાતહૃત્ ।
કણ્ઠામયહરો રુચ્યો રક્તપિત્તાર્તિદાહકૃત્ ॥ રજ્નિ_6.182
અન્યા ડોડી તુ જીવન્તી શાકશ્રેષ્ઠા સુખાલુકા ।
બહુપર્ણી દીર્ઘપત્ત્રા સૂક્ષ્મપત્ત્રા ચ જીવની ॥ રજ્નિ_6.183
ડોડી તુ કટુતિક્તોષ્ણા દીપની કફવાતજિત્ ।
કણ્ઠામયહરા રુચ્યા રક્તપિત્તાર્તિદાહનુત્ ॥ રજ્નિ_6.184
કાલાઞ્જની ચાઞ્જની ચ રેચની ચાસિતાઞ્જની ।
નીલાઞ્જની ચ કૃષ્ણાભા કાલી કૃષ્ણાઞ્જની ચ સા ॥ રજ્નિ_6.185
કાલાઞ્જની કટૂષ્ણા સ્યાદ્ અમ્લામક્રિમિશોધની ।
અપાનાવર્તશમની જઠરામયહારિણી ॥ રજ્નિ_6.186
કાર્પાસી સારિણી ચૈવ ચવ્યા સ્થૂલા પિચુસ્ તથા ।
બદરી બાદરશ્ ચૈવ ગુણસૂસ્ તુણ્ડિકેરિકા ।
મરૂદ્ભવા સમુદ્રાન્તા જ્ઞેયા એકાદશાભિધા ॥ રજ્નિ_6.187
કાર્પાસી મધુરા શીતા સ્તન્યા પિત્તકફાપહા ।
તૃષ્ણાદાહશ્રમભ્રાન્તિમૂર્છાહૃદ્ બલકારિણી ॥ રજ્નિ_6.188
વનજારણ્યકાર્પાસી ભારદ્વાજી વનોદ્ભવા ।
ભારદ્વાજી હિમા રુચ્યા વ્રણશસ્ત્રક્ષતાપહા ॥ રજ્નિ_6.189
કોકિલાક્ષઃ શૃગાલી ચ શૃઙ્ખલા રકણસ્ તથા ।
શૃઙ્ગાલઘણ્ટી વજ્રાસ્થિશૃઙ્ખલા વજ્રકણ્ટકઃ ॥ રજ્નિ_6.190
ઇક્ષુરઃ ક્ષુરકો વજ્રઃ શૃઙ્ખલિકા પિકેક્ષણઃ ।
પિચ્છિલા ચેક્ષુગન્ધા ચ જ્ઞેયા ભુવનસંમિતા ॥ રજ્નિ_6.191
કોકિલાક્ષસ્ તુ મધુરઃ શીતઃ પિત્તાતિસારનુત્ ।

વૃષ્યઃ કફહરો બલ્યો રુચ્યઃ સંતર્પણઃ પરઃ ॥ રજ્નિ_6.192
સાતલા સપ્તલા સારી વિદુલા વિમલામલા ।
બહુફેના ચર્મકષા ફેના દીપ્તા વિષાણિકા ।
સ્વર્ણપુષ્પી ચિત્રઘના સ્યાત્ ત્રયોદશનામકા ॥ રજ્નિ_6.193
સાતલા કફપિત્તઘ્ની લઘુતિક્તકષાયિકા ।
વિસર્પકુષ્ઠવિસ્ફોટવ્રણશોફનિકૃન્તની ॥ રજ્નિ_6.194
સ્યાત્ કામવૃદ્ધિઃ સ્મરવૃદ્ધિસંજ્ઞો મનોજવૃદ્ધિર્ મદનાયુધશ્ ચ ।
કન્દર્પજીવશ્ ચ જિતેન્દ્રિયાહ્વઃ કામોપજીવો ઽપિ ચ જીવસંજ્ઞઃ ॥ રજ્નિ_6.195
કામવૃદ્ધેસ્ તુ બીજં સ્યાન્ મધુરં બલવર્ધનમ્ ।
કામવૃદ્ધિકરં રુચ્યં બહુલેન્દ્રિયવૃદ્ધિદમ્ ॥ રજ્નિ_6.196
સ્યાચ્ ચક્રમર્દો ઽણ્ડગજો ગજાખ્યો મેષાહ્વયશ્ ચૈડગજો ઽણ્ડહસ્તી ।
વ્યાવર્તકશ્ ચક્રગજશ્ ચ ચક્રી પુંનાડપુંનાટવિમર્દકાશ્ ચ ॥ રજ્નિ_6.197
દદ્રુઘ્નસ્ તર્વટશ્ ચ સ્યાચ્ ચક્રાહ્વઃ શુકનાશનઃ ।
દૃઢબીજઃ પ્રપુન્નાટઃ ખર્જૂઘ્નશ્ ચોનવિંશતિઃ ॥ રજ્નિ_6.198
ચક્રમર્દઃ કટુસ્ તીવ્રો મેદોવાતકફાપહઃ ।
વ્રણકણ્ડૂતિકુષ્ઠાર્તિદદ્રુપામાદિદોષનુત્ ॥ રજ્નિ_6.199
ઝિઞ્ઝિરીટા કણ્ટફલી પીતપુષ્પાપિ ઝિઞ્ઝિરા ।
હુડરોમાશ્રયફલા વૃત્તા ચૈવ ષડાહ્વયા ॥ રજ્નિ_6.200
ઝિઞ્ઝિરીટા કટુઃ શીતા કષાયા ચાતિસારજિત્ ।
વૃષ્યા સંતર્પણી બલ્યા મહિષીક્ષીરવર્ધની ॥ રજ્નિ_6.201
ઇત્થં પૃથુક્ષુપકદમ્બકનામકાણ્ડનિર્વર્ણનાગુણનિરૂપણપૂર્વમ્ એતમ્ ।
વર્ગં વટુઃ સ્ફુટમ્ અધીત્ય દધીત સદ્યઃ સૌવર્ગવૈદ્યકવિચારસુચાતુરીં સઃ ॥ રજ્નિ_6.202
યેન સ્વેન નૃણાં ક્ષણેન મહતા વીર્યેણ સૂર્યોપમા વ્યત્યસ્યાઙ્ગવિકારમ્ ઉદ્ધતતયા દૂરં ક્ષિપન્ત્ય્ આમયાન્ ।
સ્વસ્મિન્ નામ્ન્ય્ અપિ સંસ્તવાદિવશતસ્ તેષાં વિકારોદયવ્યત્યાસં દધતાં નિતાન્તગહનો વર્ગઃ ક્ષુપાણામ્ અયમ્ ॥ રજ્નિ_6.203
સંતાપં વિદુષાં પ્રસહ્ય સમિતૌ સ્ફીતં પ્રતાપં દ્વિષાં યસ્મિન્ વિસ્મયતે ઽવનં ચ નિધનં દૃષ્ટ્વાધુના તેજસા ।
ધુન્વન્ત્ય્ ઔષધયઃ સ્વયં કિલ ગદાન્ યેનાર્પિતાઃ સ્પર્ધયા તુર્યસ્ તસ્ય કૃતૌ સ્થિતો નરહરેર્ વર્ગઃ શતાહ્વાદિકઃ ॥ રજ્નિ_6.204
રાજનિઘણ્ટુ, મૂલકાદિવર્ગ
મૂલકં પઞ્ચધા પ્રોક્તં ચતુર્ધા શિગ્રુર્ ઉચ્યતે ।
વંશો દ્વિર્ વેત્રો માકન્દી હરિદ્રા વનજા તથા ॥ રજ્નિ_7.1
શૃઙ્ગાટો ભ્રમરચ્છલ્લી વન્યાર્દ્રકમ્ અથાપરમ્ ।
રસોનો દ્વિવિધઃ પ્રોક્તઃ પલાણ્ડુશ્ ચ દ્વિધા મતઃ ॥ રજ્નિ_7.2
વિંશત્યેકોત્તરં મૂલં શરણં દ્વંદ્વમ્ ઉચ્યતે ।
આલૂકસપ્તકં ચાથ પ્રોક્તાશ્ ચારણ્યકન્દકાઃ ॥ રજ્નિ_7.3
મહિષીહસ્તિકોલાશ્ ચ વારાહી વિષ્ણુધારિણી ।
દ્વિધા ચ નાકુલી માલા વિદારીદ્વયશાલ્મલી ॥ રજ્નિ_7.4
ચણ્ડાલસ્ તૈલકન્દશ્ ચ ત્રિપર્ણી પુષ્કરસ્ તથા ।
મુસલી દ્વિવિધા ચાથ ત્રિધા ગુચ્છાસ્ તથૈવ ચ ॥ રજ્નિ_7.5
એષુ નાગકરાહ્વા ચ પત્ત્રશાકમ્ અથોચ્યતે ।
વાસ્તુકં ચુક્રકં ચિલ્લી ત્રિવિધં શિગ્રુપત્ત્રકમ્ ॥ રજ્નિ_7.6
પાલક્યરાજશાકિન્યૌ ચતુર્ધોપોદકી ક્રમાત્ ।

કુણઞ્જરઃ કુસુમ્ભાખ્યઃ શતાહ્વા પત્રતણ્ડુલી ॥ રજ્નિ_7.7
રાજિકાદ્વયચાઙ્ગેરી ઘોલિકા ત્રિવિધા મતા ।
જીવશાકસ્ તથા ગૌરસુવર્ણાખ્યઃ પુનર્નવા ॥ રજ્નિ_7.8
વસુકઃ ફઞ્જિકાદિશ્ ચ મિશ્રકો ઽઙ્કકરાહ્વયઃ ।
અતઃ પરં ચ કુષ્માણ્ડી કુમ્ભતુમ્બી ત્વ્ અલાબુકા ॥ રજ્નિ_7.9
ભૂતુમ્બિકા કલિઙ્ગશ્ ચ દ્વિધા કોશાતકી તથા ।
પટોલી મધુરાદ્યા ચ મૃગાક્ષી દધિપુષ્પિકા ॥ રજ્નિ_7.10
શિમ્બી ચ કારવલ્લી ચ કર્કોટી સ્વાદુતુમ્બિકા ।
નિષ્પાવીદ્વયવાર્ત્તાકી ડઙ્ગરી ખર્બુજા તથા ।
કર્કટી ત્રપુસૈર્વારુર્ વાલુકી ચીનકર્કટી ॥ રજ્નિ_7.11
ચિર્ભિટા ચ શશાણ્ડૂલી કુડુહુઞ્ચી મુનીક્ષણૈઃ ।
વેદભેદાઃ ક્રમાન્ મૂલકન્દપત્ત્રફલાત્મકાઃ ॥ રજ્નિ_7.12
શાકવર્ગે ઽત્ર કથ્યન્તે મનોહરગુણાશ્રયાઃ ।
એવં ચતુર્વિધં દ્રવ્યં બાણખં ચન્દ્રસંયુતમ્ ॥ રજ્નિ_7.13
મૂલકં નીલકણ્ઠં ચ મૂલાહ્વં દીર્ઘમૂલકમ્ ।
ભૂક્ષારં કન્દમૂલં સ્યાદ્ધસ્તિદન્તં સિતં તથા ॥ રજ્નિ_7.14
શઙ્ખમૂલં હરિત્પર્ણં રુચિરં દીર્ઘકન્દકમ્ ।
કુઞ્જરક્ષારમૂલં ચ મૂલસ્યૈતે ત્રયોદશ ॥ રજ્નિ_7.15
મૂલકં તીક્ષ્ણમ્ ઉષ્ણં ચ કટૂષ્ણં ગ્રાહિ દીપનમ્ ।
દુર્નામગુલ્મહૃદ્રોગવાતઘ્નં રુચિદં ગુરુ ॥ રજ્નિ_7.16
ચાણાખ્યમૂલકં ચાન્યચ્ છાલેયં વિષ્ણુગુપ્તકમ્ ।
સ્થૂલમૂલં મહાકન્દં કૌટિલ્યં મરુસમ્ભવમ્ ।
શાલામર્કટકં મિશ્રં જ્ઞેયં ચૈવ નવાભિધમ્ ॥ રજ્નિ_7.17
ચાણાખ્યમૂલકં સોષ્ણં કટુકં રુચ્યદીપનમ્ ।
કફવાતક્રિમીન્ ગુલ્મં નાશયેદ્ ગ્રાહકં ગુરુ ॥ રજ્નિ_7.18
ગૃઞ્જનં શિખિમૂલં ચ યવનેષ્ટં ચ વર્તુલમ્ ।
ગ્રન્થિમૂલં શિખાકન્દં કન્દં ડિણ્ડીરમોદકમ્ ॥ રજ્નિ_7.19
ગૃઞ્જનં કટુકોષ્ણં ચ કફવાતરુજાપહમ્ ।
રુચ્યં ચ દીપનં હૃદ્યં દુર્ગન્ધં ગુલ્મનાશનમ્ ॥ રજ્નિ_7.20
પિણ્ડમૂલં ગજાણ્ડં ચ પિણ્ડકં પિણ્ડમૂલકમ્ ।
પિણ્ડમૂલં કટૂષ્ણં ચ ગુલ્મવાતાદિદોષનુત્ ॥ રજ્નિ_7.21
સોષ્ણં તીક્ષ્ણં ચ તિક્તં મધુરકટુરસં મૂત્રદોષાપહારિ શ્વાસાર્શઃકાસગુલ્મક્ષયનયનરુજાનાભિશૂલામયઘ્નમ્ ।
કણ્ઠ્યં બલ્યં ચ રુચ્યં મલવિકૃતિહરં મૂલકં બાલકં સ્યાત્ ઉષ્ણં જીર્ણં ચ શોષપ્રદમ્ ઉદિતમ્ ઇદં દાહપિત્તાસ્રદાયિ ॥ રજ્નિ_7.22
આમં સંગ્રાહિ રુચ્યં કફપવનહરં પક્વમ્ એતત્ કટૂષ્ણં ભુક્તેઃ પ્રાગ્ભક્ષિતં ચેત્ સપદિ વિતનુતે પિત્તદાહાસ્રકોપમ્ ।
ભુક્ત્યા સાર્ધં તુ જગ્ધં હિતકરબલકૃદ્ વેશવારેણ તચ્ ચેત્ પક્વં હૃદ્રોગશૂલપ્રશમનમ્ ઉદિતં શૂલરુગ્ઘારિ મૂલમ્ ॥ રજ્નિ_7.23
ગર્જરં પિઙ્ગમૂલં ચ પીતકં ચ સુમૂલકમ્ ।
સ્વાદુમૂલં સુપીતં ચ નારઙ્ગં પીતમૂલકમ્ ॥ રજ્નિ_7.24
ગર્જરં મધુરં રુચ્યં કિંચિત્ કટુ કફાપહમ્ ।
આધ્માનક્રિમિશૂલઘ્નં દાહપિત્તતૃષાપહમ્ ॥ રજ્નિ_7.25
શિગ્રુર્ હરિતશાકશ્ ચ શાકપત્ત્રઃ સુપત્ત્રકઃ ।

ઉપદંશઃ ક્ષમાદંશો જ્ઞેયઃ કોમલપત્ત્રકઃ ।
બહુમૂલો દંશમૂલસ્ તીક્ષ્ણમૂલો દશાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_7.26
શિગ્રુશ્ ચ કટુતિક્તોષ્ણસ્ તીક્ષ્ણો વાતકફાપહઃ ।
મુખજાડ્યહરો રુચ્યો દીપનો વ્રણદોષનુત્ ॥ રજ્નિ_7.27
શોભાઞ્જનો નીલશિગ્રુસ્ તીક્ષ્ણગન્ધો જનપ્રિયઃ ।
મુખામોદઃ કૃષ્ણશિગ્રુશ્ ચક્ષુષ્યો રુચિરઞ્જનઃ ॥ રજ્નિ_7.28
શોભાઞ્જનસ્ તીક્ષ્ણકટુઃ સ્વાદૂષ્ણઃ પિચ્છિલસ્ તથા ।
જન્તુવાતાર્તિશૂલઘ્નશ્ ચક્ષુષ્યો રોચનઃ પરઃ ॥ રજ્નિ_7.29
શ્વેતશિગ્રુઃ સુતીક્ષ્ણઃ સ્યાન્ મુખભઙ્ગઃ સિતાહ્વયઃ ।
સુમૂલઃ શ્વેતમરિચો રોચનો મધુશિગ્રુકઃ ॥ રજ્નિ_7.30
શ્વેતશિગ્રુઃ કટુસ્ તીક્ષ્ણઃ શોફાનિલનિકૃન્તનઃ ।
અઙ્ગવ્યથાહરો રુચ્યો દીપનો મુખજાડ્યનુત્ ॥ રજ્નિ_7.31
રક્તકો રક્તશિગ્રુઃ સ્યાન્ મધુરો બહુલચ્છદઃ ।
સુગન્ધકેસરઃ સિંહો મૃગારિશ્ ચ પ્રકીર્તિતઃ ॥ રજ્નિ_7.32
રક્તશિગ્રુર્ મહાવીર્યો મધુરશ્ ચ રસાયનઃ ।
શોફાધ્માનસમીરાર્તિપિત્તશ્લેષ્માપસારકઃ ॥ રજ્નિ_7.33
વંશો યવફલો વેણુઃ કર્મારસ્ તૃણકેતુકઃ ।
મસ્કરઃ શતપર્વા ચ કણ્ટાલુઃ કણ્ટકી તથા ॥ રજ્નિ_7.34
મહાબલો દૃઢગ્રન્થિર્ દૃઢપત્ત્રો ધનુદ્રુમઃ ।
ધનુષ્યો દૃઢકાણ્ડશ્ ચ વિજ્ઞેયો બાણભૂમિતઃ ॥ રજ્નિ_7.35
વંશૌ ત્વ્ અમ્લૌ કષાયૌ ચ કિંચિત્ તિક્તૌ ચ શીતલૌ ।
મૂત્રકૃચ્છ્રપ્રમેહાર્શઃપિત્તદાહાસ્રનાશનૌ ॥ રજ્નિ_7.36
અન્યસ્ તુ રન્ધ્રવંશઃ સ્યાત્ ત્વક્સારઃ કીચકાહ્વયઃ ।
મસ્કરો વાદનીયશ્ ચ સુષિરાખ્યઃ ષડાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_7.37
વિશેષો રન્ધ્રવંશસ્ તુ દીપનો ઽજીર્ણનાશનઃ ।
રુચિકૃત્ પાચનો હૃદ્યઃ શૂલઘ્નો ગુલ્મનાશનઃ ॥ રજ્નિ_7.38
વંશાગ્રં તુ કરીરો વંશાઙ્કુરશ્ ચ યવફલાઙ્કુરઃ ।
તસ્ય ગ્રન્થિસ્ તુ પરુઃ પર્વ તથા કાણ્ડસન્ધિશ્ ચ ॥ રજ્નિ_7.39
કરીરં કટુતિક્તામ્લં કષાયં લઘુ શીતલમ્ ।
પિત્તાસ્રદાહકૃચ્છ્રઘ્નં રુચિકૃત્ પર્વ નિર્ગુણમ્ ॥ રજ્નિ_7.40
વેત્રો વેતો યોગિદણ્ડઃ સુદણ્ડો મૃદુપર્વકઃ ।
વેત્રઃ પઞ્ચવિધઃ શૈત્યકષાયો ભૂતપિત્તહૃત્ ॥ રજ્નિ_7.41
માકન્દી બહુમૂલા ચ માદની ગન્ધમૂલિકા ।
એકા વિશદમૂલી ચ શ્યામલા ચ તથાપરા ॥ રજ્નિ_7.42
માકન્દી કટુકા તિક્તા મધુરા દીપની પરા ।
રુચ્યાલ્પવાતલા પથ્યા ન વર્ષાસુ હિતાધિકા ॥ રજ્નિ_7.43
શોલી વનહરિદ્રા સ્યાત્ વનારિષ્ટા ચ શોલિકા ।
શોલિકા કટુગૌલ્યા ચ રુચ્યા તિક્તા ચ દીપની ॥ રજ્નિ_7.44
શૃઙ્ગાટકઃ શૃઙ્ગરુહો જલવલ્લી જલાશ્રયા ।
શૃઙ્ગકન્દઃ શૃઙ્ગમૂલો વિષાણી સપ્તનામકઃ ॥ રજ્નિ_7.45

શૃઙ્ગાટકઃ શોણિતપિત્તહારી લઘુઃ સરો વૃષ્યતમો વિશેષાત્ ।
ત્રિદોષતાપશ્રમશોફહારો રુચિપ્રદો મેહનદાર્ઢ્યહેતુઃ ॥ રજ્નિ_7.46
ભૃઙ્ગાહ્વા ભ્રમરચ્છલ્લી ભ્રમરા ભૃઙ્ગમૂલિકા ।
ભૃઙ્ગચ્છલ્લી કટૂષ્ણા સ્યાત્ તિક્તા દીપનરોચની ॥ રજ્નિ_7.47
પેઊર્ વનાર્દ્રકા પ્રોક્તા વનજારણ્યજાર્દ્રકા ।
પેઊસ્ તુ કટુકામ્લા ચ રુચિકૃદ્ બલ્યદીપની ॥ રજ્નિ_7.48
રસોનો લશુનો ઽરિષ્ટો મ્લેચ્છકન્દો મહૌષધમ્ ।
ભૂતઘ્નશ્ ચોગ્રગન્ધશ્ ચ લશુનઃ શીતમર્દકઃ ॥ રજ્નિ_7.49
રસોનો ઽમ્લરસોનઃ સ્યાત્ ગુરૂષ્ણઃ કફવાતનુત્ ।
અરુચિક્રિમિહૃદ્રોગશોફઘ્નશ્ ચ રસાયનઃ ॥ રજ્નિ_7.50
રસોન ઉષ્ણઃ કટુપિચ્છિલશ્ ચ સ્નિગ્ધો ગુરુઃ સ્વાદુરસો ઽતિબલ્યઃ ।
વૃષ્યશ્ ચ મેધાસ્વરવર્ણચક્ષુષ્યાસ્થિસંધર્ભાનકરઃ સુતીક્ષ્ણઃ ॥ રજ્નિ_7.51
રસોનો ઽન્યો મહાકન્દો ગૃજનો દીર્ઘપત્ત્રકઃ ।
પૃથુપત્ત્રઃ સ્થૂલકન્દો યવનેષ્ટો બલે હિતઃ ॥ રજ્નિ_7.52
ગૃઞ્જનસ્ય મધુરં કટુ કન્દં નાલમ્ અપ્ય્ ઉપદિશન્તિ કષાયમ્ ।
પત્ત્રસંચયમ્ ઉશન્તિ ચ તિક્તં સૂરયો લવણમ્ અસ્થિ વદન્તિ ॥ રજ્નિ_7.53
હૃદ્રોગજીર્ણજ્વરકુક્ષિશૂલવિબન્ધગુલ્મારુચિકૃચ્છ્રશોફાન્ ।
દુર્નામકુષ્ઠાનિલસાદજન્તુકફામયાન્ હન્તિ મહારસોનઃ ॥ રજ્નિ_7.54
પલાણ્ડુસ્ તીક્ષ્ણકન્દશ્ ચ ઉલ્લી ચ મુખદૂષણઃ ।
શૂદ્રપ્રિયઃ ક્રિમિઘ્નશ્ ચ દીપનો મુખગન્ધકઃ ॥ રજ્નિ_7.55
બહુપત્ત્રો વિશ્વગન્ધો રોચનો રુદ્રસંજ્ઞકઃ ।
શ્વેતકન્દશ્ ચ તત્રૈકો હારિદ્રો ઽન્ય ઇતિ દ્વિધા ॥ રજ્નિ_7.56
પલાણ્ડુઃ કટુકો બલ્યઃ કફપિત્તહરો ગુરુઃ ।
વૃષ્યશ્ ચ રોચનઃ સ્નિગ્ધો વાન્તિદોષવિનાશનઃ ॥ રજ્નિ_7.57
અન્યો રાજપલાણ્ડુઃ સ્યાત્ યવનેષ્ટો નૃપાહ્વયઃ ।
રાજપ્રિયો મહાકન્દો દીર્ઘપત્ત્રશ્ ચ રોચકઃ ॥ રજ્નિ_7.58
નૃપેષ્ટો નૃપકન્દશ્ ચ મહાકન્દો નૃપપ્રિયઃ ।
રક્તકન્દશ્ ચ રાજેષ્ટો નામાન્ય્ અત્ર ત્રયોદશ ॥ રજ્નિ_7.59
પલાણ્ડુર્ નૃપપૂર્વઃ સ્યાત્ શિશિરઃ પિત્તનાશનઃ ।
કફહૃદ્ દીપનશ્ ચૈવ બહુનિદ્રાકરસ્ તથા ॥ રજ્નિ_7.60
વક્ષ્યતે નૃપપલાણ્ડુલક્ષણં ક્ષારતીક્ષ્ણમધુરો રુચિપ્રદઃ ।
કણ્ઠશોષશમનો ઽતિદીપનઃ શ્લેષ્મપિત્તશમનો ઽતિબૃંહણઃ ॥ રજ્નિ_7.61
કણ્ડૂલઃ શૂરણઃ કન્દી સુકન્દી સ્થૂલકન્દકઃ ।
દુર્નામારિઃ સુવૃત્તશ્ ચ વાતારિઃ કન્દશૂરણઃ ॥ રજ્નિ_7.62
અર્શોઘ્નસ્ તીવ્રકન્દશ્ ચ કન્દાર્હઃ કન્દવર્ધનઃ ।
બહુકન્દો રુચ્યકન્દઃ શૂરકન્દસ્ તુ ષોડશઃ ॥ રજ્નિ_7.63
શૂરણઃ કટુકરુચ્યદીપનઃ પાચનઃ ક્રિમિકફાનિલાપહઃ ।
શ્વાસકાસવમનાર્શસાં હરઃ શૂલગુલ્મશમનો ઽસ્રદોષકૃત્ ॥ રજ્નિ_7.64
સિતશૂરણસ્ તુ વન્યો વનકન્દો ઽરણ્યશૂરણો વનજઃ ।
સ શ્વેતશૂરણાખ્યો વનકન્દઃ કણ્ડૂલશ્ ચ સપ્તાખ્યઃ ॥ રજ્નિ_7.65

શ્વેતશૂરણકો રુચ્યઃ કટૂષ્ણઃ ક્રિમિનાશનઃ ।
ગુલ્મશૂલાદિદોષઘ્નઃ સ ચારોચકહારકઃ ॥ રજ્નિ_7.66
મુખાલુર્ મણ્ડપારોહો દીર્ઘકન્દઃ સુકન્દકઃ ।
સ્થૂલકન્દો મહાકન્દઃ સ્વાદુકન્દશ્ ચ સપ્તધા ॥ રજ્નિ_7.67
મુખાલુકઃ સ્યાન્ મધુરઃ શિશિરઃ પિત્તનાશનઃ ।
રુચિકૃદ્ વાતકૃચ્ ચૈવ દાહશોષતૃષાપહઃ ॥ રજ્નિ_7.68
પિણ્ડાલુઃ સ્યાત્ ગ્રન્થિલઃ પિણ્ડકન્દઃ કન્દગ્રન્થી રોમશો રોમકન્દઃ ।
રોમાહ્વઃ સ્યાત્ સો ઽપિ તામ્બૂલપત્ત્રો લાલાકન્દઃ પિણ્ડકો ઽયં દશાહ્વઃ ॥ રજ્નિ_7.69
પિણ્ડાલુર્ મધુરઃ શીતો મૂત્રકૃચ્છ્રામયાપહઃ ।
દાહશોષપ્રમેહઘ્નો વૃષ્યઃ સંતર્પણો ગુરુઃ ॥ રજ્નિ_7.70
અન્યસ્ તુ રક્તપિણ્ડાલૂ રક્તાલૂ રક્તપિણ્ડકઃ ।
લોહિતો રક્તકન્દશ્ ચ લોહિતાલુઃ ષડાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_7.71
રક્તપિણ્ડાલુકઃ શીતો મધુરામ્લઃ શ્રમાપહઃ ।
પિત્તદાહાપહો વૃષ્યો બલપુષ્ટિકરો ગુરુઃ ॥ રજ્નિ_7.72
કાસાલુઃ કાસકન્દશ્ ચ કન્દાલુશ્ ચાલુકશ્ ચ સઃ ।
આલુર્ વિશાલપત્ત્રશ્ ચ પત્ત્રાલુશ્ ચેતિ સપ્તધા ॥ રજ્નિ_7.73
કાસાલુર્ ઉગ્રકણ્ડૂતિવાતશ્લેષ્મામયાપહઃ ।
અરોચકહરઃ સ્વાદુઃ પથ્યો દીપનકારકઃ ॥ રજ્નિ_7.74
ફોણ્ડાલુર્ લોહિતાલુશ્ ચ રક્તપત્ત્રો મૃદુચ્છદઃ ।
ફોણ્ડાલુઃ શ્લેષ્મવાતઘ્નઃ કટૂષ્ણો દીપનશ્ ચ સઃ ॥ રજ્નિ_7.75
પાણિયાલુર્ જલાલુઃ સ્યાત્ અનુપાલુર્ અવાલુકઃ ।
પાણિયાલુસ્ ત્રિદોષઘ્નઃ સંતર્પણકરઃ પરઃ ॥ રજ્નિ_7.76
નીલાલુર્ અસિતાલુઃ સ્યાત્ કૃષ્ણાલુઃ શ્યામલાલુકઃ ।
નીલાલુર્ મધુરઃ શીતઃ પિત્તદાહશ્રમાપહઃ ॥ રજ્નિ_7.77
શુભ્રાલુર્ મહિષીકન્દો લુલાયકન્દશ્ ચ શુક્લકન્દશ્ ચ ।
સર્પાખ્યો વનવાસી વિષકન્દો નીલકન્દો ઽન્યઃ ॥ રજ્નિ_7.78
કટૂષ્ણો મહિષીકન્દઃ કફવાતામયાપહઃ ।
મુખજાડ્યહરો રુચ્યો મહાસિદ્ધિકરઃ સિતઃ ॥ રજ્નિ_7.79
હસ્તિકન્દો હસ્તિપત્ત્રઃ સ્થૂલકન્દો ઽતિકન્દકઃ ।
બૃહત્પત્ત્રો ઽતિપત્ત્રશ્ ચ હસ્તિકર્ણઃ સુકર્ણકઃ ॥ રજ્નિ_7.80
ત્વગ્દોષારિઃ કુષ્ઠહન્તા ગિરિવાસી નગાશ્રયઃ ।
ગજકન્દો નાગકન્દો જ્ઞેયો દ્વિસપ્તનામકઃ ॥ રજ્નિ_7.81
હસ્તિકન્દઃ કટૂષ્ણઃ સ્યાત્ કફવાતામયાપહઃ ।
ત્વગ્દોષશ્રમહા કુષ્ઠવિષવીસર્પનાશકઃ ॥ રજ્નિ_7.82
કોલકન્દઃ ક્રિમિઘ્નશ્ ચ પઞ્જલો વસ્ત્રપઞ્જલઃ ।
પુટાલુઃ સુપુટશ્ ચૈવ પુટકન્દશ્ ચ સપ્તધા ॥ રજ્નિ_7.83
કોલકન્દઃ કટુશ્ ચોષ્ણઃ ક્રિમિદોષવિનાશનઃ ।
વાન્તિવિચ્છર્દિશમનો વિષદોષનિવારણઃ ॥ રજ્નિ_7.84
સ્યાદ્ વારાહી શૂકરી ક્રોડકન્યા ગૃષ્ટિર્ વિષ્વક્સેનકાન્તા વરાહી ।
કૌમારી સ્યાદ્ બ્રહ્મપુત્રી ત્રિનેત્રા ક્રૌડી કન્યા ગૃષ્ટિકા માધવેષ્ટા ॥ રજ્નિ_7.85

શૂકરકન્દઃ ક્રોડો વનવાસી કુષ્ઠનાશનો વન્યઃ ।
અમૃતશ્ ચ મહાવીર્યો મહૌષધિઃ શબરકન્દશ્ ચ ॥ રજ્નિ_7.86
વરાહકન્દો વીરશ્ ચ બ્રાહ્મકન્દઃ સુકન્દકઃ ।
વૃદ્ધિદો વ્યાધિહન્તા ચ વસુનેત્રમિતાહ્વયાઃ ॥ રજ્નિ_7.87
વારાહી તિક્તકટુકા વિષપિત્તકફાપહા ।
કુષ્ઠમેહક્રિમિહરા વૃષ્યા બલ્યા રસાયની ॥ રજ્નિ_7.88
વિષ્ણુકન્દો વિષ્ણુગુપ્તઃ સુપુષ્ટો બહુસમ્પુટઃ ।
જલવાસો બૃહત્કન્દો દીર્ઘવૃન્તો હરિપ્રિયઃ ॥ રજ્નિ_7.89
વિષ્ણુકન્દસ્ તુ મધુરઃ શિશિરઃ પિત્તનાશનઃ ।
દાહશોફહરો રુચ્યઃ સંતર્પણકરઃ પરઃ ॥ રજ્નિ_7.90
ધારિણી ધારણીયા ચ વીરપત્ત્રી સુકન્દકઃ ।
કન્દાલુર્ વનકન્દશ્ ચ કન્દાદ્યો દણ્ડકન્દકઃ ॥ રજ્નિ_7.91
મધુરો ધારિણીકન્દઃ કફપિત્તામયાપહઃ ।
વક્ત્રદોષપ્રશમનઃ કુષ્ઠકણ્ડૂતિનાશનઃ ॥ રજ્નિ_7.92
નાકુલી સર્પગન્ધા ચ સુગન્ધા રક્તપત્ત્રિકા ।
ઈશ્વરી નાગગન્ધા ચાપ્ય્ અહિભુક્ સ્વરસા તથા ।
સર્પાદની વ્યાલગન્ધા જ્ઞેયા ચેતિ દશાહ્વયા ॥ રજ્નિ_7.93
અન્યા મહાસુગન્ધા ચ સુવહા ગન્ધનાકુલી ।
સર્પાક્ષી ફણિહન્ત્રી ચ નકુલાઢ્યાહિભુક્ ચ સા ॥ રજ્નિ_7.94
વિષમર્દનિકા ચાહિમર્દિની વિષમર્દિની ।
મહાહિગન્ધાહિલતા જ્ઞેયા સા દ્વાદશાહ્વયા ॥ રજ્નિ_7.95
નાકુલીયુગલં તિક્તં કટૂષ્ણં ચ ત્રિદોષજિત્ ।
અનેકવિષવિધ્વંસિ કિંચિચ્ છ્રેષ્ઠં દ્વિતીયકમ્ ॥ રજ્નિ_7.96
અથ માલાકન્દઃ સ્યાદ્ આલિકન્દશ્ ચ પઙ્ક્તિકન્દશ્ ચ ।
ત્રિશિખદલા ગ્રન્થિદલા કન્દલતા કીર્તિતા ષોઢા ॥ રજ્નિ_7.97
માલાકન્દઃ સુતીક્ષ્ણઃ સ્યાત્ ગણ્ડમાલાવિનાશકઃ ।
દીપનો ગુલ્મહારશ્ ચ વાતશ્લેષ્માપકર્ષકૃત્ ॥ રજ્નિ_7.98
વિદારિકા સ્વાદુકન્દા સિતા શુક્લા શૃગાલિકા ।
વિદારી વૃષ્યકન્દા ચ વિડાલી વૃષ્યવલ્લિકા ॥ રજ્નિ_7.99
ભૂકુષ્માણ્ડી સ્વાદુલતા ગજેષ્ટા વારિવલ્લભા ।
જ્ઞેયા કન્દફલા ચેતિ મનુસંખ્યાહ્વયા મતા ॥ રજ્નિ_7.100
વિદારી મધુરા શીતા ગુરુઃ સ્નિગ્ધાસ્રપિત્તજિત્ ।
જ્ઞેયા ચ કફકૃત્ પુષ્ટિબલ્યા વીર્યવિવર્ધની ॥ રજ્નિ_7.101
અન્યા ક્ષીરવિદારી સ્યાદ્ ઇક્ષુગન્ધેક્ષુવલ્લરી ।
ઇક્ષુવલ્લી ક્ષીરકન્દઃ ક્ષીરવલ્લી પયસ્વિની ॥ રજ્નિ_7.102
ક્ષીરશુક્લા ક્ષીરલતા પયઃકન્દા પયોલતા ।
પયોવિદારિકા ચેતિ વિજ્ઞેયા દ્વાદશાહ્વયા ॥ રજ્નિ_7.103
જ્ઞેયા ક્ષીરવિદારી ચ મધુરામ્લા કષાયકા ।
તિક્તા ચ પિત્તશૂલઘ્ની મૂત્રમેહામયાપહા ॥ રજ્નિ_7.104
ક્ષીરકન્દો દ્વિધા પ્રોક્તો વિનાલસ્ તુ સનાલકઃ ।

વિનાલો રોગહર્તા સ્યાદ્ વયઃસ્તમ્ભી સનાલકઃ ॥ રજ્નિ_7.105
શાલ્મલીકન્દકશ્ ચાથ વિજુલો વનવાસકઃ ।
વનવાસી મલઘ્નશ્ ચ મલહન્તા ષડાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_7.106
મધુરઃ શાલ્મલીકન્દો મલસંગ્રહરોધજિત્ ।
શિશિરઃ પિત્તદાહાર્તિશોષસંતાપનાશનઃ ॥ રજ્નિ_7.107
પ્રોક્તશ્ ચણ્ડાલકન્દઃ સ્યાદ્ એકપત્ત્રો દ્વિપત્ત્રકઃ ।
ત્રિપત્ત્રો ઽથ ચતુષ્પત્ત્રઃ પઞ્ચપત્ત્રશ્ ચ ભેદતઃ ॥ રજ્નિ_7.108
ચણ્ડાલકન્દો મધુરઃ કફપિત્તાસ્રદોષજિત્ ।
વિષભૂતાદિદોષઘ્નો વિજ્ઞેયશ્ ચ રસાયનઃ ॥ રજ્નિ_7.109
અથ તૈલકન્દ ઉક્તો દ્રાવકકન્દસ્ તિલાઙ્કિતદલશ્ ચ ।
કરવીરકન્દસંજ્ઞો જ્ઞેયસ્ તિલચિત્રપત્ત્રકો બાણૈઃ ॥ રજ્નિ_7.110
લોહદ્રાવી તૈલકન્દઃ કટૂષ્ણો વાતાપસ્મારાપહારી વિષારિઃ ।
શોફઘ્નઃ સ્યાદ્ બન્ધકારી રસસ્ય દ્રાગ્ એવાસૌ દેહસિદ્ધિં વિધત્તે ॥ રજ્નિ_7.111
અશ્વારિપત્ત્રસંકાશઃ તિલબિન્દુસમન્વિતઃ ।
સંસ્નિગ્ધાધસ્થભૂમિસ્થઃ તિલકન્દો ઽતિવિસ્તૃતઃ ॥ રજ્નિ_7.112
ત્રિપર્ણિકા બૃહત્પત્ત્રી છિન્નગ્રન્થિનિકા ચ સા ।
કન્દાલઃ કન્દબહલાપ્ય્ અમ્લવલ્લી વિષાપહા ॥ રજ્નિ_7.113
ત્રિપર્ણી મધુરા શીતા શ્વાસકાસવિનાશની ।
પિત્તપ્રકોપશમની વિષવ્રણહરા પરા ॥ રજ્નિ_7.114
મુસલી તાલમૂલી ચ સુવહા તાલમૂલિકા ।
ગોધાપદી હેમપુષ્પી ભૂતાલી દીર્ઘકન્દિકા ॥ રજ્નિ_7.115
મુસલી મધુરા શીતા વૃષ્યા પુષ્ટિબલપ્રદા ।
પિચ્છિલા કફદા પિત્તદાહશ્રમહરા પરા ॥ રજ્નિ_7.116
મુસલી સ્યાદ્ દ્વિધા પ્રોક્તા શ્વેતા ચાપરસંજ્ઞકા ।
શ્વેતા સ્વલ્પગુણોપેતા અપરા ચ રસાયની ॥ રજ્નિ_7.117
ગુચ્છાહ્વકન્દસ્ તવકાહ્વકન્દકો ગુલુચ્છકન્દશ્ ચ વિઘણ્ટિકાભિધઃ ।
ગુલુચ્છકન્દો મધુરઃ સુશીતલો વૃષ્યપ્રદસ્ તર્પણદાહનાશનઃ ॥ રજ્નિ_7.118
લક્ષ્મણા પુત્રકન્દા ચ પુત્રદા નાગિની તથા ।
નાગાહ્વા નાગપત્ત્રી ચ તુલિની મજ્જિકા ચ સા ।
અસ્રબિન્દુચ્છદા ચૈવ સુકન્દા દશધાહ્વયા ॥ રજ્નિ_7.119
લક્ષ્મણા મધુરા શીતા સ્ત્રીવન્ધ્યત્વવિનાશની ।
રસાયનકરી બલ્યા ત્રિદોષશમની પરા ॥ રજ્નિ_7.120
હસ્તપર્યાયપૂર્વસ્ તુ જોડિર્ વૈદ્યવરૈઃ સ્મૃતઃ ।
કરજોડિર્ ઇતિ ખ્યાતો રસબન્ધાદિવશ્યકૃત્ ॥ રજ્નિ_7.121
વાસ્તુકં વાસ્તુ વાસ્તૂકં વસ્તુકં હિલમોચિકા ।
શાકરાજો રાજશાકશ્ ચક્રવર્તિશ્ ચ કીર્તિતઃ ॥ રજ્નિ_7.122
વાસ્તુકં તુ મધુરં સુશીતલં ક્ષારમ્ ઈષદ્ અમ્લં ત્રિદોષજિત્ ।
રોચનં જ્વરહરં મહાર્શસાં નાશનં ચ મલમૂત્રશુદ્ધિકૃત્ ॥ રજ્નિ_7.123
ચુક્રં તુ ચુક્રવાસ્તૂકં લિકુચં ચામ્લવાસ્તુકમ્ ।
દલામ્લમ્ અમ્લશાકાખ્યમ્ અમ્લાદિ હિલમોચિકા ॥ રજ્નિ_7.124

ચુક્રં સ્યાદ્ અમ્લપત્ત્રં તુ લઘૂષ્ણં વાતગુલ્મનુત્ ।
રુચિકૃદ્ દીપનં પથ્યમ્ ઈષત્ પિત્તકરં પરમ્ ॥ રજ્નિ_7.125
પલાશલોહિતા ચિલ્લી વાસ્તુકા ચિલ્લિકા ચ સા ।
મૃદુપત્ત્રી ક્ષારદલા ક્ષારપત્ત્રી તુ વાસ્તુકી ॥ રજ્નિ_7.126
ચિલ્લી વાસ્તુકતુલ્યા ચ સક્ષારા શ્લેષ્મપિત્તનુત્ ।
પ્રમેહમૂત્રકૃચ્છ્રઘ્ની પથ્યા ચ રુચિકારિણી ॥ રજ્નિ_7.127
શ્વેતચિલ્લી તુ વાસ્તૂકી સુપથ્યા શ્વેતચિલ્લિકા ।
સિતચિલ્લ્ય્ ઉપચિલ્લી ચ જ્વરઘ્ની ક્ષુદ્રવાસ્તુકી ॥ રજ્નિ_7.128
શ્વેતચિલ્લી સુમધુરા ક્ષારા ચ શિશિરા ચ સા ।
ત્રિદોષશમની પથ્યા જ્વરદોષવિનાશની ॥ રજ્નિ_7.129
અન્યા શુનકચિલ્લી સ્યાત્ સુચિલ્લી શ્વાનચિલ્લિકા ।
શ્વચિલ્લી કટુતીક્ષ્ણા ચ કણ્ડૂતિવ્રણહારિણી ॥ રજ્નિ_7.130
શિગ્રુપત્ત્રભવં શાકં રુચ્યં વાતકફાપહમ્ ।
કટૂષ્ણં દીપનં પથ્યં ક્રિમિઘ્નં પાચનં પરમ્ ॥ રજ્નિ_7.131
પાલક્યં તુ પલક્યાયાં મધુરા ક્ષુરપત્ત્રિકા ।
સુપત્ત્રા સ્નિગ્ધપત્ત્રા ચ ગ્રામીણા ગ્રામ્યવલ્લભા ॥ રજ્નિ_7.132
પાલક્યમ્ ઈષત્ કટુકં મધુરં પથ્યશીતલમ્ ।
રક્તપિત્તહરં ગ્રાહિ જ્ઞેયં સંતર્પણં પરમ્ ॥ રજ્નિ_7.133
રાજાભિધાનપૂર્વા તુ નગાહ્વા ચાપરેણ વા ।
રાજાદ્રિઃ સ્યાદ્ રાજગિરિર્ જ્ઞાતવ્યા રાજશાકિની ॥ રજ્નિ_7.134
રાજશાકિનિકા રુચ્યા પિત્તઘ્ની શીતલા ચ સા ।
સૈવાતિશીતલા રુચ્યા વિજ્ઞેયા સ્થૂલશાકિની ॥ રજ્નિ_7.135
ઉપોદકી કલમ્બી ચ પિચ્છિલા પિચ્છિલચ્છદા ।
મોહિની મદશાકશ્ ચ વિશાલાદ્યા હ્ય્ ઉપોદકી ॥ રજ્નિ_7.136
ઉપોદકી કષાયોષ્ણા કટુકા મધુરા ચ સા ।
નિદ્રાલસ્યકરી રુચ્યા વિષ્ટમ્ભશ્લેષ્મકારિણી ॥ રજ્નિ_7.137
ઉપોદક્ય્ અપરા ક્ષુદ્રા સૂક્ષ્મપત્ત્રા તુ મણ્ડપી ।
રસવીર્યવિપાકેષુ સદૃશી પૂર્વયા સ્વયમ્ ॥ રજ્નિ_7.138
ઉપોદકી તૃતીયા ચ વન્યજા વનજાહ્વયા ।
વનજોપોદકી તિક્તા કટૂષ્ણા રોચની ચ સા ॥ રજ્નિ_7.139
મૂલપોતી ક્ષુદ્રવલ્લી પોતિકા ક્ષુદ્રપોતિકા ।
ક્ષુપોપોદકનામ્ની ચ વલ્લિઃ શાકટપોતિકા ॥ રજ્નિ_7.140
મૂલપોતી ત્રિદોષઘ્ની વૃષ્યા બલ્યા લઘુશ્ ચ સા ।
બલપુષ્ટિકરી રુચ્યા જઠરાનલદીપની ॥ રજ્નિ_7.141
કુણઞ્જરસ્ ત્રિદોષઘ્નો મધુરો રુચ્યદીપકઃ ।
ઈષત્ કષાયઃ સંગ્રાહી પિત્તશ્લેષ્મકરો લઘુઃ ॥ રજ્નિ_7.142
કૌસુમ્ભશાકં મધુરં કટૂષ્ણં વિણ્મૂત્રદોષાપહરં મદઘ્નમ્ ।
દૃષ્ટિપ્રસાદં કુરુતે વિશેષાદ્ રુચિપ્રદં દીપ્તિકરં ચ વહ્નેઃ ॥ રજ્નિ_7.143
શતપુષ્પાદલં સોષ્ણં મધુરં ગુલ્મશૂલજિત્ ।
વાતઘ્નં દીપનં પથ્યં પિત્તહૃદ્ રુચિદાયકમ્ ॥ રજ્નિ_7.144

તણ્ડુલીયકદલં હિમમ્ અર્શઃપિત્તરક્તવિષકાસવિનાશિ ।
ગ્રાહકં ચ મધુરં ચ વિપાકે દાહશોષશમનં રુચિદાયિ ॥ રજ્નિ_7.145
કટૂષ્ણં રાજિકાપત્ત્રં ક્રિમિવાતકફાપહમ્ ।
કણ્ઠામયહરં સ્વાદુ વહ્નિદીપનકારકમ્ ॥ રજ્નિ_7.146
સાર્ષપં પત્ત્રમ્ અત્યુષ્ણં રક્તપિત્તપ્રકોપનુત્ ।
વિદાહિ કટુકં સ્વાદુ શુક્રહૃદ્ રુચિદાયકમ્ ॥ રજ્નિ_7.147
ચાઙ્ગેરીશાકમ્ અત્યુષ્ણં કટુ રોચનપાચનમ્ ।
દીપનં કફવાતાર્શઃસંગ્રહણ્યતિસારજિત્ ॥ રજ્નિ_7.148
ઘોલા ચ ઘોલિકા ઘોલી કલન્દુઃ કવલાલુકમ્ ॥ રજ્નિ_7.149
ક્ષેત્રજં લવણં રુચ્યમ્ અમ્લં વાતકફાપહમ્ ॥ રજ્નિ_7.150
આરામઘોલિકા ચામ્લા રૂક્ષા રુચ્યાનિલાપહા ।
પિત્તશ્લેષ્મકરી ચાન્યા સૂક્ષ્મા જીર્ણજ્વરાપહા ॥ રજ્નિ_7.151
જીવન્તો રક્તનાલશ્ ચ તામ્રપત્ત્રઃ સનાલકઃ ।
શાકવીરસ્ તુ મધુરો જીવશાકશ્ ચ મેષકઃ ॥ રજ્નિ_7.152
જીવશાકઃ સુમધુરો બૃંહણો વસ્તિશોધનઃ ।
દીપનઃ પાચનો બલ્યો વૃષ્યઃ પિત્તાપહારકઃ ॥ રજ્નિ_7.153
ગૌરસુવર્ણં સ્વર્ણં સુગન્ધિકં ભૂમિજં ચ વારિજં ચ ।
હ્રસ્વં ચ ગન્ધશાકં કટુશૃઙ્ગાટં ચ વર્ણશાકાઙ્કઃ ॥ રજ્નિ_7.154
ગૌરસુવર્ણં શિશિરં કફપિત્તજ્વરાપહમ્ ।
પથ્યં દાહરુચિભ્રાન્તિરક્તશ્રમહરં પરમ્ ॥ રજ્નિ_7.155
વર્ષાભૂવસુકૌ શ્લેષ્મવહ્નિમાન્દ્યાનિલાપહૌ ।
પાકે રૂક્ષતરૌ ગુલ્મપ્લીહશૂલાપહારકૌ ॥ રજ્નિ_7.156
ફઞ્જિકા જીવની પદ્મા તર્કારી ચુચુકઃ પૃથક્ ।
વાતામયહરં ગ્રાહિ દીપનં રુચિદાયકમ્ ॥ રજ્નિ_7.157
ફઞ્જ્યાદિપઞ્ચકં ભેણ્ડા કુણઞ્જસ્ ત્રિપુટસ્ તથા ।
ઇત્યાદિ વનપત્ત્રાણાં શાકમ્ એકત્ર યોજિતમ્ ॥ રજ્નિ_7.158
દીપનં પાચનં રુચ્યં બલવર્ણવિધાયકમ્ ।
ત્રિદોષશમનં પથ્યં ગ્રાહિ વૃષ્યં સુખાવહમ્ ॥ રજ્નિ_7.159
કર્કોટિકા ચ કુષ્માણ્ડી કુમ્ભાણ્ડી તુ બૃહત્ફલા ।
સુફલા સ્યાત્ કુમ્ભફલા નાગપુષ્પફલા મુનિઃ ॥ રજ્નિ_7.160
મૂત્રાઘાતહરં પ્રમેહશમનં કૃચ્છ્રાશ્મરીચ્છેદનં વિણ્મૂત્રગ્લપનં તૃષાર્તિશમનં જીર્ણાઙ્ગપુષ્ટિપ્રદમ્ ।
વૃષ્યં સ્વાદુતરં ત્વ્ અરોચકહરં બલ્યં ચ પિત્તાપહં કુષ્માણ્ડં પ્રવરં વદન્તિ ભિષજો વલ્લીફલાનાં પુનઃ ॥ રજ્નિ_7.161
ગોરક્ષતુમ્બી ગોરક્ષી નવાલામ્બુર્ ઘટાભિધા ।
કુમ્ભાલામ્બુર્ ઘટાલામ્બુઃ કુમ્ભતુમ્બી ચ સપ્તધા ॥ રજ્નિ_7.162
કુમ્ભતુમ્બી સુમધુરા શિશિરા પિત્તહારિણી ।
ગુરુઃ સંતર્પણી રુચ્યા વીર્યપુષ્ટિબલપ્રદા ॥ રજ્નિ_7.163
ક્ષીરતુમ્બી દુગ્ધતુમ્બી દીર્ઘવૃત્તફલાભિધા ।
ઇક્ષ્વાકુઃ ક્ષત્રિયવરા દીર્ઘબીજા મહાફલા ॥ રજ્નિ_7.164
ક્ષીરિણી દુગ્ધબીજા ચ દન્તબીજા પયસ્વિની ।
મહાવલ્લી હ્ય્ અલામ્બુશ્ ચ શ્રમઘ્ની શરભૂમિતા ॥ રજ્નિ_7.165

તુમ્બી સુમધુરા સ્નિગ્ધા પિત્તઘ્ની ગર્ભપોષકૃત્ ।
વૃષ્યા વાતપ્રદા ચૈવ બલપુષ્ટિવિવર્ધની ॥ રજ્નિ_7.166
ભૂતુમ્બી નાગતુમ્બી ચ શક્રચાપસમુદ્ભવા ।
વલ્મીકસમ્ભવા દેવી દિવ્યતુમ્બી ષડાહ્વયા ॥ રજ્નિ_7.167
ભૂતુમ્બી કટુકોષ્ણા ચ સંનિપાતાપહારિણી ।
દન્તાર્ગલં દન્તરોધં ધનુર્વાતાદિદોષનુત્ ॥ રજ્નિ_7.168
માંસલફલઃ કલિઙ્ગશ્ ચિત્રફલશ્ ચિત્રવલ્લિકશ્ ચિત્રઃ ।
મધુરફલો વૃત્તફલો ઘૃણાફલો માંસલો નવધા ॥ રજ્નિ_7.169
કલિઙ્ગો મધુરઃ શીતઃ પિત્તદાહશ્રમાપહઃ ।
વૃષ્યઃ સંતર્પણો બલ્યો વીર્યપુષ્ટિવિવર્ધનઃ ॥ રજ્નિ_7.170
કોશાતકી સ્વાદુફલા સુપુષ્પા કર્કોટકી સ્યાદ્ અપિ પીતપુષ્પા ।
ધારાફલા દીર્ઘફલા સુકોશા ધામાર્ગવઃ સ્યાન્ નવસંજ્ઞકો ઽયમ્ ॥ રજ્નિ_7.171
ધારાકોશાતકી સ્નિગ્ધા મધુરા કફપિત્તનુત્ ।
ઈષદ્ વાતકરી પથ્યા રુચિકૃદ્ બલવીર્યદા ॥ રજ્નિ_7.172
હસ્તિકોશાતકી ત્વ્ અન્યા બૃહત્કોશાતકી તથા ।
મહાકોશાતકી વૃત્તા ગ્રામ્યકોશાતકી શરાઃ ॥ રજ્નિ_7.173
હસ્તિકોશાતકી સ્નિગ્ધા મધુરાધ્માનવાતકૃત્ ।
વૃષ્યા ક્રિમિકરી ચૈવ વ્રણસંરોપણી ચ સા ॥ રજ્નિ_7.174
જ્ઞેયા સ્વાદુપટોલી ચ પટોલી મણ્ડલી ચ સા ।
પટોલી મધુરાદિઃ સ્યાત્ પ્રોક્તા દીર્ઘપટોલિકા ।
સ્નિગ્ધપર્ણી સ્વાદુપૂર્વૈઃ પર્યાયૈશ્ ચ પટોલિકા ॥ રજ્નિ_7.175
પટોલી સ્વાદુઃ પિત્તઘ્ની રુચિકૃત્ જ્વરનાશની ।
બલપુષ્ટિકરી પથ્યા જ્ઞેયા દીપનપાચની ॥ રજ્નિ_7.176
પટોલપત્ત્રં પિત્તઘ્નં નાલં તસ્ય કફાપહમ્ ।
ફલં ત્રિદોષશમનં મૂલં ચાસ્ય વિરેચનમ્ ॥ રજ્નિ_7.177
મૃગાક્ષી શતપુષ્પા ચ મૃગેર્વારુર્ મૃગાદની ।
ચિત્રવલ્લી બહુફલા કપિલાક્ષી મૃગેક્ષણા ॥ રજ્નિ_7.178
ચિત્રા ચિત્રફલા પથ્યા વિચિત્રા મૃગચિર્ભિટા ।
મરુજા કુમ્ભસી દેવી કટ્ફલા લઘુચિર્ભિટા ।
સેન્દિની ચ મહાદેવી બુધૈઃ સા વિંશતિર્ મતાઃ ॥ રજ્નિ_7.179
મૃગાક્ષી કટુકા તિક્તા પાકે ઽમ્લા વાતનાશની ।
પિત્તકૃત્ પીનસહરા દીપની રુચિકૃત્ પરા ॥ રજ્નિ_7.180
દધિપુષ્પી ખટ્વાઙ્ગી ખટ્વા પર્યઙ્કપાદિકા કૂપા ।
ખટ્વાપાદી વંશ્યા કાકોલી કોલપાલિકા નવધા ॥ રજ્નિ_7.181
દધિપુષ્પી કટુમધુરા શિશિરા સંતાપપિત્તદોષઘ્ની ।
વાતામયદોષકરી ગુરુસ્ તથારોચકઘ્ની ચ ॥ રજ્નિ_7.182
અસિશિમ્બી ખડ્ગશિમ્બી શિમ્બી નિસ્ત્રિંશશિમ્બિકા ।
સ્થૂલશિમ્બી મહાશિમ્બી બૃહચ્છિમ્બી સુશિમ્બિકા ॥ રજ્નિ_7.183
અસિશિમ્બી તુ મધુરા કષાયા શ્લેષ્મપિત્તજિત્ ।
વ્રણદોષાપહન્ત્રી ચ શીતલા રુચિદીપની ॥ રજ્નિ_7.184

કરકા કારવલ્લી ચ ચીરિપત્ત્રઃ કરિલ્લકા ।
સૂક્ષ્મવલ્લી કણ્ટફલા પીતપુષ્પામ્બુવલ્લિકા ॥ રજ્નિ_7.185
કારવલ્લી સુતિક્તોષ્ણા દીપની કફવાતજિત્ ।
અરોચકહરા ચૈવ રક્તદોષહરી ચ સા ॥ રજ્નિ_7.186
કર્કોટકી સ્વાદુફલા મનોજ્ઞા ચ મનસ્વિની ।
બોધના વન્ધ્યકર્કોટી દેવી કણ્ટફલાપિ ચ ॥ રજ્નિ_7.187
કર્કોટકી કટૂષ્ણા ચ તિક્તા વિષવિનાશની ।
વાતઘ્ની પિત્તહૃત્ ચૈવ દીપની રુચિકારિણી ॥ રજ્નિ_7.188
અથ ભવતિ મધુરબિમ્બી મધુબિમ્બી સ્વાદુતુમ્બિકા તુણ્ડી ।
રક્તફલા રુચિરફલા સોષ્ણફલા પીલુપર્ણી ચ ॥ રજ્નિ_7.189
બિમ્બી તુ મધુરા શીતા પિત્તશ્વાસકફાપહા ।
અસૃગ્જ્વરહરા રમ્યા કાસજિદ્ ગૃહબિમ્બિકા ॥ રજ્નિ_7.190
નિષ્પાવી ગ્રામજાદિઃ સ્યાત્ ફલીની નખપૂર્વિકા ।
મણ્ડપી ફલિકા શિમ્બી જ્ઞેયા ગુચ્છફલા ચ સા ।
વિશાલફલિકા ચૈવ નિષ્પાવિશ્ ચિપિટા તથા ॥ રજ્નિ_7.191
અન્યાઙ્ગુલીફલા ચૈવ નખનિષ્પાવિકા સ્મૃતા ।
વૃત્તનિષ્પાવિકા ગ્રામ્યા નખપુચ્છફલા શરાઃ ॥ રજ્નિ_7.192
નિષ્પાવૌ દ્વૌ હરિચ્છુભ્રૌ કષાયૌ મધુરૌ રસૌ ।
કણ્ઠશુદ્ધિકરૌ મેધ્યૌ દીપનૌ રુચિકારકૌ ।
સંગ્રાહિ સમવીર્યં સ્યાદ્ ઈષચ્ છ્રેષ્ઠં દ્વિતીયકમ્ ॥ રજ્નિ_7.193
વાર્ત્તાકી કણ્ટવૃન્તાકી કણ્ટાલુઃ કણ્ટપત્ત્રિકા ।
નિદ્રાલુર્ માંસલફલા વૃન્તાકી ચ મહોટિકા ॥ રજ્નિ_7.194
ચિત્રફલા કણ્ટકિની મહતી કટ્ફલા ચ સા ।
મિશ્રવર્ણફલા નીલફલા રક્તફલા તથા ।
શાકશ્રેષ્ઠા વૃત્તફલા નૃપપ્રિયફલસ્મૃતિઃ ॥ રજ્નિ_7.195
વાર્ત્તાકી કટુકા રુચ્યા મધુરા પિત્તનાશિની ।
બલપુષ્ટિકરી હૃદ્યા ગુરુર્ વાતેષુ નિન્દિતા ॥ રજ્નિ_7.196
ડઙ્ગરી ડાઙ્ગરી ચૈવ દીર્ઘેર્વારુશ્ ચ ડઙ્ગરિઃ ।
ડઙ્ગારી નાગશુણ્ડી ચ ગજદન્તફલા મુનિઃ ॥ રજ્નિ_7.197
ડઙ્ગરી શીતલા રુચ્યા વાતપિત્તાસ્રદોષજિત્ ।
શોષહૃત્ તર્પણી ગૌલ્યા જાડ્યહા મૂત્રરોધનુત્ ॥ રજ્નિ_7.198
બાલં ડાઙ્ગરિકં ફલં સુમધુરં શીતં ચ પિત્તાપહં તૃષ્ણાદાહનિબર્હણં ચ રુચિકૃત્ સંતર્પણં પુષ્ટિદમ્ ।
વીર્યોન્મેષકરં બલપ્રદમ્ ઇદં ભ્રાન્તિશ્રમધ્વંસનં પક્વં ચેત્ કુરુતે તદ્ એવ મધુરં તૃડ્દાહરક્તં ગુરુ ॥ રજ્નિ_7.199
અથ ખર્બુજા મધુફલા ષડ્રેખા વૃત્તકર્કટી તિક્તા ।
તિક્તફલા મધુપાકા વૃત્તેર્વારુશ્ ચ ષણ્મુખા નવધા ॥ રજ્નિ_7.200
તિક્તં બાલ્યે તદ્ અનુ મધુરં કિંચિદ્ અમ્લં ચ પાકે નિષ્પક્વં ચેત્ તદ્ અમૃતસમં તર્પણં પુષ્ટિદાયિ ।
વૃષ્યં દાહશ્રમવિશમનં મૂત્રશુદ્ધિં વિધત્તે પિત્તોન્માદાપહરકફદં ખર્બુજં વીર્યકારિ ॥ રજ્નિ_7.201
અથ કર્કટી કટુદલા છર્દ્યાયનિકા ચ પીનસા મૂત્રફલા ।
ત્રપુસી ચ હસ્તિપર્ણી લોમશકણ્ટા ચ મૂત્રલા નવાભિધા ॥ રજ્નિ_7.202
કર્કટી મધુરા શીતા ત્વક્ તિક્તા કફપિત્તજિત્ ।

રક્તદોષકરા પક્વા મૂત્રરોધાર્તિનાશની ॥ રજ્નિ_7.203
મૂત્રાવરોધશમનં બહુમૂત્રકારિ કૃચ્છ્રાશ્મરીપ્રશમનં વિનિહન્તિ પિત્તમ્ ।
વાન્તિશ્રમઘ્નબહુદાહનિવારિ રુચ્યં શ્લેષ્માપહં લઘુ ચ કર્કટિકાફલં સ્યાત્ ॥ રજ્નિ_7.204
ત્રપુસી પીતપુષ્પી કણ્ટાલુસ્ ત્રપુસકર્કટી ।
બહુફલા કોશફલા સા તુન્દિલફલા મુનિઃ ॥ રજ્નિ_7.205
સ્યાત્ ત્રપુસીફલં રુચ્યં મધુરં શિશિરં ગુરુ ।
ભ્રમપિત્તવિદાહાર્તિવાન્તિહૃદ્ બહુમૂત્રદમ્ ॥ રજ્નિ_7.206
એર્વારુઃ કર્કટી પ્રોક્તા વ્યાલપત્ત્રા ચ લોમશા ।
સ્થૂલા તોયફલા ચૈવ હસ્તિદન્તફલા મુનિઃ ॥ રજ્નિ_7.207
એર્વારુકં પિત્તહરં સુશીતલં મૂત્રામયઘ્નં મધુરં રુચિપ્રદમ્ ।
સંતાપમૂર્છાપહરં સુતૃપ્તિદં વાતપ્રકોપાય ઘનં તુ સેવિતમ્ ॥ રજ્નિ_7.208
અથ વાલુકી બહુફલા સ્નિગ્ધફલા ક્ષેત્રકર્કટી ક્ષેત્રરુહા ।
મધુરફલા શારદિકા ક્ષુદ્રેર્વારુશ્ ચ પીતપુષ્પિકા ॥ રજ્નિ_7.209
વાલુકી મધુરા શીતાધ્માનહૃચ્ ચ શ્રમાપહા ।
પિત્તાસ્રશમની રુચ્યા કુરુતે કાસપીનસૌ ॥ રજ્નિ_7.210
વાલુકાનિ ચ સર્વાણિ દુર્જરાણિ ગુરૂણિ ચ ।
મન્દાનલં પ્રકુર્વન્તિ વાતરક્તહરાણિ ચ ॥ રજ્નિ_7.211
સ્યાદ્ વાલુકી શરદિ વર્ષજદોષકર્ત્રી હેમન્તજા તુ ખલુ પિત્તહરા ચ રુચ્યા ।
ક્ષિપ્રં કરોતિ ખલુ પીનસમ્ અર્ધપક્વા પક્વા ત્વ્ અતીવ મધુરા કફકારિણી ચ ॥ રજ્નિ_7.212
ચીનકર્કટિકા જ્ઞેયા બીજકર્કટિકા તથા ।
સુદીર્ઘા રાજિલફલા બાણૈઃ કુલકકર્કટી ॥ રજ્નિ_7.213
ચીનકર્કટિકા રુચ્યા શિશિરા પિત્તનાશની ।
મધુરા તૃપ્તિદા હૃદ્યા દાહશોષાપહારિણી ॥ રજ્નિ_7.214
સ્યાત્ ચિર્ભિટા સુચિત્રા ચિત્રફલા ક્ષેત્રચિર્ભિટા પાણ્ડુફલા ।
પથ્યા ચ રોચનફલા ચિર્ભિટિકા કર્કટિકા ગ્રહસંખ્યા ॥ રજ્નિ_7.215
બાલ્યે તિક્તા ચિર્ભિટા કિંચિદ્ અમ્લા ગૌલ્યોપેતા દીપની સા ચ પાકે ।
શુષ્કા રૂક્ષા શ્લેષ્મવાતારુચિઘ્ની જાડ્યઘ્ની સા રોચની દીપની ચ ॥ રજ્નિ_7.216
શશાણ્ડુલી બહુફલા તણ્ડુલી ક્ષેત્રસમ્ભવા ।
ક્ષુદ્રામ્લા લોમશફલા ધૂમ્રવૃત્તફલા ચ સા ॥ રજ્નિ_7.217
શશાણ્ડુલી તિક્તકટુશ્ ચ કોમલા કટ્વમ્લયુક્તા જરઠા કફાપહા ।
પાકે તુ સામ્લા મધુરા વિદાહકૃત્ કફશ્ ચ શુષ્કા રુચિકૃચ્ ચ દીપની ॥ રજ્નિ_7.218
કુડુહુઞ્ચી શ્રીફલિકા પ્રતિપત્ત્રફલા ચ સા ।
શુભ્રવી કારવી ચૈવ પ્રોક્તા બહુફલા તથા ॥ રજ્નિ_7.219
ક્ષુદ્રકારલિકા પ્રોક્તા જ્ઞેયા કન્દલતા તથા ।
ક્ષુદ્રાદિકારવલ્લી ચ પ્રોક્તા સા ચ નવાહ્વયા ॥ રજ્નિ_7.220
કુડુહુઞ્ચી કટુર્ ઉષ્ણા તિક્તા રુચિકારિણી ચ દીપનદા ।
રક્તાનિલદોષકરી પથ્યાપિ ચ સા ફલે પ્રોક્તા ॥ રજ્નિ_7.221
કારલીકન્દમ્ અર્શોઘ્નં મલરોધવિશોધનમ્ ।
યોનિનિર્ગતદોષઘ્નં ગર્ભસ્રાવવિષાપહમ્ ॥ રજ્નિ_7.222
ઇતિ મૂલકન્દફલપત્ત્રસુન્દરક્રમનામતદ્ગુણનિરૂપણોલ્વણમ્ ।

અવલોક્ય વર્ગમ્ ઇમમ્ આમયોચિતામ્ અગદપ્રયુક્તિમ્ અવબુધ્યતાં બુધઃ ॥ રજ્નિ_7.223
મન્દાગ્નિમ્ અરોચકિનં યે ઽપિ શિલામ્ આશયન્તિ નિજશક્ત્યા ।
તેષાં શાકાનામ્ અયમ્ આશ્રયભૂઃ શાકવર્ગ ઇતિ કથિતઃ ॥ રજ્નિ_7.224
લબ્ધાન્યો ઽન્યસહાયવૈદ્યકકુલાચ્ છઙ્કાકલઙ્કાપનુત્ દસ્રૈક્યાવતરો ઽયમ્ ઇત્ય્ અવિરતં સન્તઃ પ્રશંસન્તિ યમ્ ।
તસ્ય શ્રીનૃહરેઃ કૃતાવ્ અવસિતો યો મલકાદિર્ મહાન્ વર્ગો ઽસાવ્ અભિધાનકોશપરિષચ્ચૂડામણૌ સપ્તમઃ ॥ રજ્નિ_7.225
રાજનિઘણ્ટુ, શાલ્મલ્યાદિવર્ગ
શાલ્મલી તસ્ય નિર્યાસો રોહિતશ્ ચૈકવીરકઃ ।
પારિભદ્રો ઽથ ખદિરસ્ ત્રિધારિઃ ખાદિરઃ સ્મૃતઃ ॥ રજ્નિ_8.1
શમીદ્વયં ચ બર્બુરદ્વિતયં ચારિમેદકઃ ।
પક્વાણ્ડેઙ્ગુદિકા પ્રોક્તા નિષ્પત્ત્રી ચ સ્નુહી દ્વિધા ॥ રજ્નિ_8.2
કન્થારિકા ત્રિધૈરણ્ડો ઘોણ્ટા વલ્લીકરઞ્જકઃ ।
કારિકા મદનસ્ ત્રેધા બિલ્વાન્તરસ્ તરટ્ટિકા ॥ રજ્નિ_8.3
શ્રીવલ્લી કુઞ્જિકા ચૈવ રામકાણ્ડસ્ તથાપરઃ ।
સયાવનાલૌ દ્વિશરૌ મુઞ્જકાશી દ્વિધા કુશઃ ॥ રજ્નિ_8.4
વલ્વજા કુતૃણૌ ચાથ નલૌ દૂર્વા ચતુર્વિધા ।
કુન્દુરો ભૂતૃણો જ્ઞેય ઉખલ ઇક્ષુદર્ભકઃ ॥ રજ્નિ_8.5
ગોમૂત્રી શિલ્પી નિશ્રેણી ગર્મોટી મજ્જરાસ્ તથા ।
ગિરિભૂર્ વંશપત્ત્રી ચ મન્થાનઃ પલ્લિવાહકઃ ॥ રજ્નિ_8.6
પટુતૃણશુકો જ્ઞેયઃ ત્રિપણ્યાન્ધઃ ત્રિગુણ્ડકઃ ।
કસેરુશ્ ચણિકા પ્રોક્તા ગુણ્ડાલા શૂલિકા તથા ।
પરિપેલ્લં હિજ્જુલં ચ સેવાલં ચ શરાઙ્કધા ॥ રજ્નિ_8.7
શાલ્મલિશ્ ચિરજીવી સ્યાત્ પિચ્છિલો રક્તપુષ્પકઃ ।
કુક્કુટી તૂલવૃક્ષશ્ ચ મોચાખ્યઃ કણ્ટકદ્રુમઃ ॥ રજ્નિ_8.8
રક્તફલો રમ્યપુષ્પો બહુવીર્યો યમદ્રુમઃ ।
દીર્ઘદ્રુમઃ સ્થૂલફલો દીર્ઘાયુસ્ તિથિભિર્ મિતઃ ॥ રજ્નિ_8.9
શાલ્મલી પિચ્છિલો વૃષ્યો બલ્યો મધુરશીતલઃ ।
કષાયશ્ ચ લઘુઃ સ્નિગ્ધઃ શુક્રશ્લેષ્મવિવર્ધનઃ ॥ રજ્નિ_8.10
તદ્રસસ્ તદ્ગુણો ગ્રાહી કષાયઃ કફનાશનઃ ।
પુષ્પં તદ્વચ્ ચ નિર્દિષ્ટં ફલં તસ્ય તથાવિધમ્ ॥ રજ્નિ_8.11
મોચરસો મોચસ્ તુ મોચસ્રાવશ્ ચ મોચનિર્યાસઃ ।
પિચ્છિલસારઃ સુરસઃ શાલ્મલિવેષ્ટશ્ ચ મોચસારશ્ ચ ॥ રજ્નિ_8.12
મોચરસસ્ તુ કષાયઃ કફવાતહરો રસાયનો યોગાત્ ।
બલપુષ્ટિવર્ણવીર્યપ્રજ્ઞાયુર્દેહસિદ્ધિદો ગ્રાહી ॥ રજ્નિ_8.13
રોહીતકો રોહિતકશ્ ચ રોહિતઃ કુશાલ્મલિર્ દાડિમપુષ્પસંજ્ઞકઃ ।
સદાપ્રસૂનઃ સ ચ કૂટશાલ્મલિર્ વિરોચનઃ શાલ્મલિકો નવાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_8.14
સપ્તાહ્વઃ શ્વેતરોહિતઃ સિતપુષ્પઃ સિતાહ્વયઃ ।
સિતાઙ્ગઃ શુક્લરોહિતો લક્ષ્મીવાન્ જનવલ્લભઃ ॥ રજ્નિ_8.15
રોહિતકૌ કટુસ્નિગ્ધૌ કષાયૌ ચ સુશીતલૌ ।
ક્રિમિદોષવ્રણપ્લીહરક્તનેત્રામયાપહૌ ॥ રજ્નિ_8.16
એકવીરો મહાવીરઃ સકૃદ્વીરઃ સુવીરકઃ ।

એકાદિવીરપર્યાયૈર્ વીરશ્ ચેતિ ષડાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_8.17
એકવીરો ભવેચ્ ચોષ્ણઃ કટુકસ્ તોદવાતનુત્ ।
ગૃધ્રસીકટિપૃષ્ઠાદિશૂલપક્ષાભિઘાતનુત્ ॥ રજ્નિ_8.18
અથ ભવતિ પારિભદ્રો મન્દારઃ પારિજાતકો નિમ્બતરુઃ ।
રક્તકુસુમઃ ક્રિમિઘ્નો બહુપુષ્પો રક્તકેસરો વસવઃ ॥ રજ્નિ_8.19
પારિભદ્રઃ કટૂષ્ણઃ સ્યાત્ કફવાતનિકૃન્તનઃ ।
અરોચકહરઃ પથ્યો દીપનશ્ ચાપિ કીર્તિતઃ ॥ રજ્નિ_8.20
ખદિરો બાલપત્ત્રશ્ ચ ખાદ્યઃ પત્ત્રી ક્ષિતી ક્ષમા ।
સુશલ્યો વક્રકણ્ટશ્ ચ યજ્ઞાઙ્ગો દન્તધાવનઃ ॥ રજ્નિ_8.21
ગાયત્રી જિહ્મશલ્યશ્ ચ કણ્ટી સારદ્રુમસ્ તથા ।
કુષ્ઠારિર્ બહુસારશ્ ચ મેધ્યઃ સપ્તદશાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_8.22
ખદિરસ્ તુ રસે તિક્તઃ શીતઃ પિત્તકફાપહઃ ।
પાચનઃ કુષ્ઠકાસાસ્રશોફકણ્ડૂવ્રણાપહઃ ॥ રજ્નિ_8.23
ખદિરઃ શ્વેતસારો ઽન્યઃ કાર્મુકઃ કુબ્જકણ્ટકઃ ।
સોમસારો નેમિવૃક્ષઃ સોમવલ્કઃ પથિદ્રુમઃ ॥ રજ્નિ_8.24
શ્વેતસ્ તુ ખદિરસ્ તિક્તઃ કષાયઃ કટુર્ ઉષ્ણકઃ ।
કણ્ડૂતિભૂતકુષ્ઠઘ્નઃ કફવાતવ્રણાપહઃ ॥ રજ્નિ_8.25
સ રક્તો રક્તસારશ્ ચ સુસારસ્ તામ્રકણ્ટકઃ ।
સ પ્રોક્તો બહુશલ્યશ્ ચ યાજ્ઞિકઃ કુષ્ઠતોદનઃ ।
યૂપદ્રુમો ઽસ્રખદિરો ઽપરુશ્ ચ દશધા સ્મૃતઃ ॥ રજ્નિ_8.26
કટૂષ્ણો રક્તખદિરઃ કષાયો ગુરુતિક્તકઃ ।
આમવાતાસ્રવાતઘ્નો વ્રણભૂતજ્વરાપહઃ ॥ રજ્નિ_8.27
વિટ્ખદિરઃ કામ્ભોજી કાલસ્કન્ધશ્ ચ ગોરટો મરુજઃ ।
પત્ત્રતરુર્ બહુસારઃ સંસારઃ ખાદિરો ગ્રહૈર્ મહાસારઃ ॥ રજ્નિ_8.28
વિટ્ખદિરઃ કટુર્ ઉષ્ણસ્ તિક્તો રક્તવ્રણોત્થદોષહરઃ ।
કણ્ડૂતિવિષવિસર્પજ્વરકુષ્ઠોન્માદભૂતઘ્નઃ ॥ રજ્નિ_8.29
અરિઃ સંદાનિકા દાલા જ્ઞેયા ખદિરપત્ત્રિકા ।
અરિઃ કષાયકટુકા તિક્તા રક્તાર્તિપિત્તનુત્ ॥ રજ્નિ_8.30
ખાદિરઃ ખદિરોદ્ભૂતસ્ તત્સારો રઙ્ગદઃ સ્મૃતઃ ।
જ્ઞેયઃ ખદિરસારશ્ ચ તથા રઙ્ગઃ ષડાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_8.31
કટુકઃ ખાદિરઃ સારસ્ તિક્તોષ્ણઃ કફવાતહૃત્ ।
વ્રણકણ્ઠામયઘ્નશ્ ચ રુચિકૃદ્ દીપનઃ પરઃ ॥ રજ્નિ_8.32
શમી શાન્તા તુઙ્ગા કચરિપુફલા કેશમથની શિવેશા નૌર્ લક્ષ્મીસ્ તપનતનુનષ્ટા શુભકરી ।
હવિર્ગન્ધા મેધ્યા દુરિતશમની શઙ્કુફલિકા સુભદ્રા મઙ્ગલ્યા સુરભિર્ અથ પાપશમની ॥ રજ્નિ_8.33
ભદ્રાથ શંકરી જ્ઞેયા કેશહન્ત્રી શિવાફલા ।
સુપત્ત્રા સુખદા ચૈવ પઞ્ચવિંશાભિધા મતા ॥ રજ્નિ_8.34
શમી રૂક્ષા કષાયા ચ રક્તપિત્તાતિસારજિત્ ।
તત્ફલં તુ ગુરુ સ્વાદુ તિક્તોષ્ણં કેશનાશનમ્ ॥ રજ્નિ_8.35
દ્વિતીયા તુ શમી શાન્તા શુભા ભદ્રાપરાજિતા ।
જયા ચ વિજયા ચૈવ પૂર્વોક્તગુણસંયુતા ॥ રજ્નિ_8.36

બર્બુરો યુગલાક્ષશ્ ચ કણ્ટાલુસ્ તીક્ષ્ણકણ્ટકઃ ।
ગોશૃઙ્ગઃ પઙ્ક્તિબીજશ્ ચ દીર્ઘકણ્ટઃ કફાન્તકઃ ।
દૃઢબીજઃ શ્વાસભક્ષ્યો જ્ઞેયશ્ ચેતિ દશાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_8.37
બર્બુરસ્ તુ કષાયોષ્ણઃ કફકાસામયાપહઃ ।
આમરક્તાતિસારઘ્નઃ પિત્તદાહાર્તિનાશનઃ ॥ રજ્નિ_8.38
જાલબર્બુરકસ્ ત્વ્ અન્યશ્ છત્ત્રાકઃ સ્થૂલકણ્ટકઃ ।
સૂક્ષ્મશાખસ્ તનુચ્છાયો રન્ધ્રકણ્ટઃ ષડાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_8.39
જાલબર્બુરકો રૂક્ષો વાતામયવિનાશકૃત્ ।
પિત્તકૃચ્ ચ કષાયોષ્ણઃ કફહૃદ્ દાહકારકઃ ॥ રજ્નિ_8.40
ઇરિમેદો ઽરિમેદશ્ ચ ગોધાસ્કન્ધો ઽરિમેદકઃ ।
અહિમેદો ઽહિમારશ્ ચ શિતમેદો ઽહિમેદકઃ ॥ રજ્નિ_8.41
અરિમેદઃ કષાયોષ્ણસ્ તિક્તો ભૂતવિનાશકઃ ।
શોફાતિસારકાસઘ્નો વિષવીસર્પનાશનઃ ॥ રજ્નિ_8.42
પક્વાણ્ડઃ પઞ્ચકૃત્ પઞ્ચવર્ધનઃ પઞ્ચરક્ષકઃ ।
દૃષ્ટ્યઞ્જનવિધૌ શસ્તઃ કટુઃ જીર્ણજ્વરાપહઃ ॥ રજ્નિ_8.43
ઇઙ્ગુદી હિઙ્ગુપત્ત્રશ્ ચ વિષકણ્ટો ઽનિલાન્તકઃ ।
ગૌરસ્ તૂક્તઃ સુપત્ત્રશ્ ચ શૂલારિસ્ તાપસદ્રુમઃ ॥ રજ્નિ_8.44
તીક્ષ્ણકણ્ટસ્ તૈલફલઃ પૂતિગન્ધો વિગન્ધકઃ ।
જ્ઞેયઃ ક્રોષ્ટુફલશ્ ચૈવ વહ્નીન્દુગણિતાહ્વયઃ ॥ રજ્નિ_8.45
ઇઙ્ગુદી મદગન્ધિઃ સ્યાત્ કટૂષ્ણા ફેનિલા લઘુઃ ।
રસાયની હન્તિ જન્તુવાતામયકફવ્રણાન્ ॥ રજ્નિ_8.46
નિષ્પત્ત્રકઃ કરીરશ્ ચ કરીરગ્રન્થિલસ્ તથા ।
કૃકરો ગૂઢપત્ત્રશ્ ચ કરકસ્ તીક્ષ્ણકણ્ટકઃ ॥ રજ્નિ_8.47
કરીરમ્ આધ્માનકરં કષાયં કટૂષ્ણમ્ એતત્ કફકારિ ભૂરિ ।
શ્વાસાનિલારોચકસર્વશૂલવિચ્છર્દિખર્જૂવ્રણદોષહારિ ॥ રજ્નિ_8.48
સ્નુહી સુધા મહાવૃક્ષઃ ક્ષીરી નિસ્ત્રિંશપત્ત્રિકા ।
શાખાકણ્ટશ્ ચ ગુણ્ડાખ્યઃ સેહુણ્ડો વજ્રકણ્ટકઃ ॥ રજ્નિ_8.49
બહુશાખો વજ્રવૃક્ષો વાતારિઃ ક્ષીરકાણ્ડકઃ ।
ભદ્રો વ્યાઘ્રનખશ્ ચૈવ નેત્રારિર્ દણ્ડવૃક્ષકઃ ।
સમન્તદુગ્ધો ગણ્ડીરો જ્ઞેયઃ સ્નુક્ ચેતિ વિંશતિઃ ॥ રજ્નિ_8.50
સ્નુહી ચોષ્ણા પિત્તદાહકુષ્ઠવાતપ્રમેહનુત્ ।
ક્ષીરં વાતવિષાધ્માનગુલ્મોદરહરં પરમ્ ॥ રજ્નિ_8.51
સ્નુહી ચાન્યા ત્રિધારા સ્યાત્ તિસ્રો ધારાસ્ તુ યત્ર સા ।
પૂર્વોક્તગુણવત્ય્ એષા વિશેષાદ્ રસસિદ્ધિદા ॥ રજ્નિ_8.52
કન્થારી કથરી કન્થા દુર્ધર્ષા તીક્ષ્ણકણ્ટકા ।
તીક્ષ્ણગન્ધા ક્રૂરગન્ધા દુષ્પ્રવેશાષ્ટકાભિધા ॥ રજ્નિ_8.53
કન્થારી કટુતિક્તોષ્ણા કફવાતનિકૃન્તની ।
શોફઘ્ની દીપની રુચ્યા રક્તગ્રન્થિરુજાપહા ॥ રજ્નિ_8.54
શ્વેતૈરણ્ડઃ સિતૈરણ્ડશ્ ચિત્રો ગન્ધર્વહસ્તકઃ ।
આમણ્ડસ્ તરુણઃ શુક્લો વાતારિર્ દીર્ઘદણ્ડકઃ ।