Language

ENहिગુ
Scripture Library

Prasannapada · Chapter 58

58.1

yadi hi tathāgato nāma kaścit padārtho 'malo niṣprapañcaḥ syāt, sa skandhasvabhāvo vā bhavet, rūpavedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānākhyaskandhapañcakasvabhāvo vā bhavet | yadi vā śīlasamādhiprajñāvimuktivimuktijñānadarśanākhyapañcaskandhasvabhāvaḥ, tadvayatirikto vā bhavet | pūrvakā eva pañca skandhāḥ sattvaprajñaptinimittatvādiha vicāre parigṛhyante nottare, avyāpakatvādeṣāṃ pūrvakairantarbhāvita tvāditi ||
yadi vā pañcaskandhavyatirikto bhavet, tatra tathāgate vā skandhāḥ syuḥ, skandheṣu vā sa bhavet, tathāgato vā skandhavān bhavet dhanavāniva devadattaḥ? sarvathā ca vicāryamāṇo na saṃbhavati | kathaṃ kṛtvā? tatra tāvat skandhā eva na tathāgataḥ | kiṃ kāraṇam? uktaṃ hi-
yadindhanaṃ sa cedagnirekatvaṃ kartṛkarmaṇoḥ |
bhavediti, tadihāpi yojyam,
sa buddho yo hyupādānamekatvaṃ kartṛkarmaṇoḥ |
bhavediti | tathā-
ātmā skandhā yadi bhavedudayavyayabhāgbhavet |
ityuktam, tadihāpi yojyam,
buddhaḥ skandhā yadi bhavedudayavyayabhāgbhavet | iti |
evaṃ tāvat skandhā na tathāgataḥ || idānīṃ nānyaḥ skandhebhyastathāgata iti | kiṃ kāraṇam? uktaṃ hi-
anyaścedindhanādagnirindhanādaṣyṛte bhavet |
tathā-
paratra nirapekṣatvādapradīpanahetukaḥ |
punarārambhavaiyarthyamevaṃ cākarmakaḥ sati || iti,
tathā ihāpi yojyam,
buddho 'nyaścedupādānādupādānaṃ vinā bhavet |
tathā-
paratra nirapekṣatvādanupādānahetukaḥ |
punarārambhavaiyarthyamevaṃ cākarmakaḥ sati ||
tathā-
skandhebhyo 'nyo yadi bhavedbhavedaskandhalakṣaṇaḥ |iti |
anyatvābhāvācca skandhādīnāṃ tathāgatasya ca, tathāgate skandhā nopapadyante ||
nāpi skandheṣu tathāgata iti upapadyate | uktaṃ caitanmadhyamakāvatāre pakṣadvayavyākhyānam-
skandheṣvātmā vidyate naiva cāmī santi skandhā ātmanītīha yasmāt |
satyanyatve syādiyaṃ kalpanā vai taccānyatvaṃ nāstyataḥ kalpanaiṣā ||
skandhavānapi tathāgato yathā na bhavati, tathā tatraivoktam-
iṣṭo nātmā rūpavānnāsti yasmādātmā vattvārthopayogo hi nātaḥ |
bhede gomān rūpavānaṣyabhede tattvānyatve 'rūpato nātmanaḥ staḥ ||
tattvānyatvapakṣe eva tu pañcāpi pakṣā antargatā vastutaḥ | satkāyadṛṣṭipravṛttyapekṣayā tu pañca pakṣāḥ samupavarṇyante ācāryeṇeti vijñeyam | yaścaivaṃ skandheṣu pañcadhā vicāryamāṇo nāsti tathāgataḥ, sa kenānyena ātmanā bhaviṣyatīti, sarvathā na saṃbhavatyeva tathāgata iti bhāvasvabhāvādapaśyanta ācāryapādāḥ prāhuḥ- katamo 'tra tathāgata iti | nāstyeva sa kaścit sakalatrailokyavastuvipaścidbhāvasvabhāva ityabhiprāyaḥ | tathāgatābhāvācca bhavasaṃtatirapi dravyasaṃtatirnāstīti siddham

58.2

atraike vadanti- naiva hi skandhāstathāgata iti brūmaḥ, yathoktadoṣaprasaṅgāt | nāpi skandhavyatiriktaḥ | nāpi tathāgate anāsravān skandhān varṇayāmaḥ, himavati parvate iva tarukhaṇḍam | nāpi skandheṣu, tarukhaṇḍe eva siṃham | nāpi skandhavantaṃ varṇayāmaḥ, lakṣaṇavantamiva cakravartinam, ekatvānyatvānabhyupagamādeva | kiṃ tarhi skandhānamalānupādāya tattvānyatvādyavācyaṃ tathāgataṃ vyavasthāpayāmaḥ | tasmānnāyaṃ vidhirasmākaṃ bādhaka iti | atrocyate-
buddhaḥ skandhānupādāya yadi nāsti svabhāvataḥ |
svabhāvataśca yo nāsti kutaḥ sa parabhāvataḥ

Original text: Prasannapada · Edition: P.L. Vaidya: Madhyamakaśāstra of Nāgārjuna, with the Commentary: Prasannapadā by Candrakīrti. Darbhaga 1960 (Buddhist Sanskrit Texts, 10). · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc