Prasannapada · Chapter 16
tatra yadi sati rāge raktaḥ parikalpyeta, tatrāpi eṣa eva rāgānupapattikramo 'nantarokto rakte 'pi tulyaḥ |
raktādyadi bhavetpūrvaṃ rāgo raktatiraskṛtaḥ |
ityādi | athāsati rāge rakta iṣyate, etadapyayuktam | yasmāt-
rāge 'sati punā raktaḥ kuta eva bhaviṣyati |
iti | tasmādrakto 'pi nāsti | rāgaraktābhāvācca skandhādayo 'pi na santīti
atrāha- naiva hi rāgaraktayoḥ paurvāparyeṇa saṃbhavo yata idaṃ dūṣaṇaṃ syāt, kiṃ tarhi rāgaraktayoḥ sahaivodbhavaḥ | cittasahabhūtena rāgeṇa hi cittaṃ rajyate, tacca raktamiti | ato vidyete eva rāgaraktāviti | ucyate | evamapi-
sahaiva punarudbhūtirna yuktā rāgaraktayoḥ |
sahotpādo 'pi na yukto rāgaraktayoḥ | yasmāt-
bhavetāṃ rāgaraktau hi nirapekṣau parasparam
sahabhāvāt savyetaragoviṣāṇavadityabhiprāyaḥ
api ca | anayo rāgaraktayoḥ sahabhāvaḥ ekatve parikalpyeta pṛthaktve vā? tatra yadi ekatve, tanna yujyate | yasmāt
naikatve sahabhāvo 'sti
kasmātpunarnāstītyāha-
na tenaiva hi tatsaha |
na hi rāgasvātmā rāgādavyatirikto rāgeṇa saheti vyapadiśyate ||
idānīṃ pṛthaktve 'pi sahabhāvābhāvamāha-
pṛthaktve sahabhāvo 'tha kuta eva bhaviṣyati
na hi pṛthagbhūtayorālokāndhakārayoḥ saṃsāranirvāṇayorvā sahabhāvo dṛṣṭa iti
kiṃ cānyat-
ekatve sahabhāvaścetsyātsahāyaṃ vināpi saḥ |
pṛthaktve sahabhāvaścetsyātsahāyaṃ vināpi saḥ
yadi ekatve sahabhāvaḥ syāt, tadā yatra yatraikatvaṃ tatra tatra sahabhāva ityekasyāpi sahabhāvaḥ syāt | pṛthaktve 'pi sahabhāve iṣyamāṇe yatra yatra pṛthaktvaṃ tatra tatra sahabhāva iti aśvādivyatiriktasya pṛthagavasthitasya goḥ asahāyasya sahabhāvaḥ syāt
kiṃ ca-
pṛthaktve sahabhāvaśca yadi kiṃ rāgaraktayoḥ |
siddhaḥ pṛthakpṛthagbhāvaḥ sahabhāvo yatastayoḥ
pṛthaktve sahabhāvaśca rāgaraktayoḥ parikalpyate | kimanayoḥ siddhaḥ pṛthakpṛthagbhāvaḥ? kiṃ rāganirapekṣo raktaḥ siddho yatastayoḥ sahabhāvaḥ syāt? pṛthakpṛthaksiddhayoreva hi gavāśvayoḥ sahabhāvo dṛṣṭaḥ | na tvevaṃ rāgaraktau pṛthakpṛthaksiddhāviti nāstyanayoḥ sahabhāvaḥ
athavā | pṛthakpṛthagasiddhayorna sahabhāva iti kṛtvā-
siddhaḥ pṛthakpṛthagbhāvo yadi vā rāgaraktayoḥ |
parikalpyate bhavatā, kimidānīṃ sahabhāvenākiṃcitkareṇa parikalpitenetyāha-
sahabhāvaṃ kimarthaṃ tu parikalpayase tayoḥ
rāgaraktayoḥ siddhayarthaṃ sahabhāvaḥ parikalpyate | saca pṛthakpṛthagasiddhayornāstīti pṛthakpṛthak siddhirabhyupagamyate tvayā | nanvevaṃ sati siddhatvātkimanayoḥ sahabhāvena kṛtyam?
atha-
pṛthaṅ na sidhyatītyevaṃ sahabhāvaṃ vikāṅkṣasi |
pṛthakpṛthag rāgaraktayoḥ siddhirnāstīti kṛtvā yadyanayoḥ sahabhāvamicchasi, sa ca pṛthakpṛthagasiddhayornāstīti-
sahabhāvaprasiddhayartha pṛthaktvaṃ bhūya icchasi
nanvevaṃ sati itaretarāśrayāyāṃ siddhau sthitāyāṃ kasyedānīṃ siddhau satyāṃ kasya siddhirastu?
yāvatā-
pṛthagbhāvāprasiddheśca sahabhāvo na sidhyati |
katamasmin pṛthagbhāve sahabhāvaṃ satīcchasi
nāstyeva sa pṛthagbhāvaḥ sahabhāvānapekṣo yasmin pṛthagbhāve sati sahabhāvasiddhiḥ syādityasaṃbhāvayannāha-
katamasminpṛthagbhāve sahabhāvaṃ satīcchasi
tadevaṃ yathoditavicāraparāmarśena rāgaraktayorasiddhiṃ nigamayannāha-
evaṃ raktena rāgasya siddhirna saha nāsaha |
iti | yathā ca rāgaraktayorna paurvāparyeṇa siddhiḥ nāpi sahabhāvena, evaṃ sarvabhāvānāmapītyatidiśannāha-
rāgavatsarvadharmāṇāṃ siddhirna saha nāsaha
iti dveṣadviṣṭamohamūḍhādīnāṃ rāgaraktavadasiddhiryojyate
Original text: Prasannapada · Edition: P.L. Vaidya: Madhyamakaśāstra of Nāgārjuna, with the Commentary: Prasannapadā by Candrakīrti. Darbhaga 1960 (Buddhist Sanskrit Texts, 10). · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0